ÖZEL AND OTHERS v. TÜRKİYE - [Turkish Translation] by the Turkish Ministry of Justice

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ BÖLÜM

KAYITTAN DÜŞÜRÜLME KARARI

Başvuru No. 25005/18
Kemal ÖZEL ve diğerleri/Türkiye
(Ekteki tabloya bakınız)

Başkan
Frédéric Krenc,
Hâkimler
Diana Sârcu,

Davor Derenčinović,

ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili Viktoriya Maradudina’nın katılımıyla 23 Kasım 2023 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm),

yukarıda belirtilen 7 Mayıs 2018 tarihinde yapılan başvuruyu ve

davalı Hükümetin, Mahkeme’yi, başvuruyu kayıttan düşürmeye davet eden deklarasyonunu dikkate alarak gerçekleştirilen müzakerelerin ardından aşağıdaki kararı vermiştir:

OLAY VE USUL

Başvuranların listesi, ekte bulunan tabloda yer almaktadır.

Başvuranlar, Mahkeme önünde Bingöl Barosuna bağlı Avukat Y. Karaarslan tarafından temsil edilmişlerdir.

Başvuranların Sözleşme’nin 6. maddesi ve Sözleşme’ye Ek 1. No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki şikâyetleri (yasal dayanağını teşkil eden idari işlemi iptal eden mahkeme kararlarına rağmen acele kamulaştırma prosedürünün devam etmesi) Türk Hükümetine (“Hükümet”) bildirilmiştir.

HUKUKÎ DEĞERLENDİRME

Hükümet, 29 Nisan 2022 tarihinde, 1958 doğumlu başvuran Hanifi Özel’in 2019 yılının Aralık ayında hayatını kaybettiğini Mahkeme’ye bildirmiştir.

Mahkeme, başvuranın varislerinden herhangi birinin Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının a) bendi kapsamında başvuruyu takip etme niyetini ifade etmediğini kaydetmektedir. Ayrıca Mahkeme, Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesi (in fine) uyarınca, başvurunun başvuran Hanifi Özel ile ilgili kısmının incelenmesinin devamını gerektiren, Sözleşme ve Protokolleri’nde tanımlanan insan haklarına saygıya ilişkin özel bir koşul tespit etmemektedir. Dolayısıyla, başvurunun bu kısmı kayıttan düşürülmelidir.

Mahkeme dahası, başvuran Remezen Çakın’ın ölümü ve bazı varislerinin başvuruyu takip etme niyeti konusunda bilgilendirilmiştir.

Mahkeme, yargılama sırasında bir başvuranın hayatını kaybettiği birçok davada, varisler veya yakın akrabalar tarafından ifade edilen davayı takip etme isteğini dikkate aldığını hatırlatmaktadır (bk. diğer birçok karar arasında, Malhous/Çek Cumhuriyeti (k.k.) [BD], no. 33071/96, AİHM 2000 XII).

Mahkeme, somut olayda, ilgililerin mevcut davada başvuran yerine davayı sürdürmelerini kabul etmiştir.

Öte yandan Hükümet, başvuruda ileri sürülen sorunların çözüme kavuşturulması amacıyla, tek taraflı bir deklarasyon metni sunmayı teklif ettiği konusunda Mahkeme’yi bilgilendirmiştir. Hükümet ayrıca, Mahkeme’yi, Sözleşme’nin 37. maddesi uyarınca başvuruyu kayıttan düşürmeye davet etmiştir.

Hükümet, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini kabul etmiştir. Hükümet, başvuranlara, başvuran Hanifi Özel hariç olmak üzere, ekte bulunan tabloda yeniden düzenlenen miktarları ödemeyi teklif etmekte ve Mahkeme’yi, başvuruyu Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının c) bendi uyarınca kayıttan düşürmeye davet etmektedir. Bu meblağlar, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden davalı Devletin para birimine çevrilecek ve Mahkeme’nin vereceği kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren üç aylık bir süre içinde ödenecektir. Bu meblağlar söz konusu süre içinde ödenmediği takdirde, Hükümet, sürenin sona erdiği tarihten söz konusu miktarın ödenmesine kadar geçen süre zarfında, Avrupa Merkez Bankasının anılan dönem için geçerli olan marjinal kredi faiz oranına üç puanlık bir artış eklemek suretiyle belirlenecek basit faizi uygulayacağını taahhüt etmektedir.

Bu ödeme, davanın nihai olarak sonuçlandığı anlamına gelecektir.

Başvuranlar, deklarasyonda belirtilen şartları kabul etmediklerini belirtmişlerdir.

Mahkeme, Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının c) bendinin, aşağıda belirtilen durumda, bir davayı kayıttan düşürmesine imkân verdiğini hatırlatmaktadır:

“(...) Mahkemenin saptadığı herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmezse.”

Mahkeme böylelikle, bu hüküm gereğince, başvuranların davanın incelemesinin devam etmesini istemelerine rağmen, davalı Hükümetin tek taraflı deklarasyonuna dayanarak, başvuruları kayıttan düşürebilmektedir (bk. özellikle, Tahsin Acar/Türkiye (öncelikli sorun) [BD], no. 26307/95, §§ 75-77, AİHM 2003 VI).

Mahkeme’nin bu konuya ilişkin olarak açık ve çok sayıda içtihadı bulunmaktadır (örnek olarak bk. Yel ve diğerleri/Türkiye, no. 28241/18, §§ 56 ila 100, 13 Temmuz 2021).

Mahkeme, Hükümetin deklarasyonunda yer alan imtiyazların yanı sıra, önerilen tazminatların miktarını da göz önünde bulundurarak, bundan böyle, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan herhangi bir nedenin bulunmadığı kanaatine varmaktadır (Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının c) bendi).

Mahkeme, Sözleşme’nin 6. maddesi bağlamındaki şikâyet çerçevesinde, tek taraflı deklarasyonda yer alan sorundan farklı bir sorunun ortaya konulmadığını gözlemlemektedir (bk. yukarıda anılan Yel ve diğerleri kararı, §§ 61 ila 63).

Mahkeme ayrıca, yukarıda yapılan değerlendirmeler ışığında, Sözleşme ve Protokolleri tarafından güvence altına alınan insan haklarına saygının, başvurunun öte yandan incelenmesine devam edilmesini gerekli kılmadığı kanaatine varmaktadır (Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının son cümlesi (in fine)).

Mahkeme son olarak, Hükümetin tek taraflı deklarasyonunda yer alan şartlara uymaması durumunda, Sözleşme’nin 37. maddesinin 2. fıkrası uyarınca başvurunun yeniden kayıt altına alınabileceğinin altını çizmektedir (Josipović/Sırbistan, (k.k.) no.18369/07, 4 Mart 2008).

Yukarıda belirtilen hususlar dikkate alındığında, başvurunun bu kısmının kayıttan düşürülmesi uygundur.

Bu gerekçelerle, Mahkeme, oy birliğiyle,

Remezen Çakın’ın varislerinin ilgilinin yerine mevcut yargılamayı takip etme yetkisine sahip olduklarına;

Başvurunun başvuran Hanifi Özel ile ilgili kısmının Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının a) bendi uyarınca kayıttan düşürülmesine;

Davalı Hükümetin sunduğu deklarasyon metnini ve burada verilen taahhütlere riayet edilmesini sağlamak için öngörülen özel koşulları dikkate alarak,

Başvurunun diğer başvuranlarla ilgili kısmının da, Sözleşme’nin 37. maddesinin 1. fıkrasının c) bendi uyarınca kayıttan düşürülmesine karar vermiştir.

İşbu karar, Fransızca dilinde tanzim edilmiş olup, 14 Aralık 2023 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.             

 Viktoriya Maradudina Frédéric Krenc 
Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Vekili        Başkan

EK

Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki şikâyetlere ilişkin başvuru

[1] Başvuran tarafından ödenmesi gereken her türlü vergiden hariç olmak üzere.

[2] Başvuran tarafından ödenmesi gereken her türlü vergiden hariç olmak üzere.