193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 94 üncü maddesinde vergi tevkifatı yapmakla yükümlü olanlar sayılmış, ayrıca bunların aynı maddede belirtilen ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapacakları hüküm altına alınmıştır. Aynı maddenin 4108 sayılı Kanunun 23 üncü maddesiyle değişen 11 inci bendinde de çiftçilerden satın alınan zirai mahsuller ve hizmetler için yapılan ödemelerden istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapılacağı belirtilmiştir.
Anılan Kanunun 96 ıncı maddesinde hesaben ödeme tabirinin vergi tevkifatına tabi tutulacak zirai ürün bedelini ödeyenleri çiftçiye karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemleri ifade edeceği belirtilmiştir.
Konu ile ilgili olarak Bakanlığımızca yayınlanan 128, 153, 164 ve 185 Seri No.'lu Gelir Vergisi Genel Tebliğlerinde zirai ürün alımları dolayısıyla avans ödemelerinin yapılması halinde bu ödemeler üzerinden tevfikat yapılacağı açıklığa kavuşturulmuştur.
Bu çerçevede 185 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin 6 ıncı bölümünde; alivre satış; satıcının, bir malın belli bir vade içinde teslimini taahhüt etmesi şeklinde açıklanarak, henüz yetişmemiş mahsullerin alivre satılabileceği belirtilmiş, borsaya tescil ettirilerek yapılan alivre muamelelerde gelir vergisi tevkifatı yönünden borsalara müteselsil sorumluluk getirilmiştir. Aynı bölümün (b) ve (d) bentlerinde ise; alivre işlemlerin borsaya tescili anında herhangi bir bedel ödemesinin söz konusu olmaması halinde tevkifatın aranılmayacağı, avans ödemesinin olması halinde ise avans ödemesine münhasır olmak üzere vergi tevkifatının aranılacağı, ürün teslimlerinde de daha önce herhangi bir ödeme yapılmamışsa ödemenin tamamı üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılacağı, ancak avans ödemesinin söz konusu olduğu hallerde ise bu ödemeden kesilen verginin, ürün satışının tescilinde yapılan tevkifat tutarından mahsup edileceği belirtilmiştir.
Öte yandan, zirai ürün alım satımında bulunan kişilerce, çiftçilerden zirai ürünlerin tesliminden önce avans olarak yapılan nakit ödemelerin alıcının ve zirai ürünü satan gerçek usulde zirai kazanç sahibi çiftçilerin kayıtlarına girmiş olması muhasebe tekniği açısından zorunludur. Bu bakımdan ileride yapılacak zirai ürün ve hizmet teslimi dolayısıyla yapılan avans ödemelerinden tevkifat yapılması zorunludur.
Bu açıklamalar çerçevesinde, zirai ürün alan mükellefler tarafından çiftçilere ödenen avansın karşılığında daha az ürün teslim edilmesi veya hiç ürün teslim edilmemesi halinde fark avansın çiftçilerden geri alınması sırasında avansa isabet eden vergilerin daha önce ödenmiş bulunması ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 121 inci maddesi uyarınca da mahsup edilmemiş olması şartı ile iade edilmesi mümkün bulunmaktadır. Ancak Vergi Usul Kanunu'nun 122 inci maddesinde mükelleflerin vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini Vergi Dairesinden isteyebilecekleri hükme bağlanmış olduğundan, söz konusu düzeltme ve iade taleplerinin adına yapılması gerekir.
Adı geçene de bilgi verilmesi hususunda gereğini rica ederim.
Bakan a.
Daire Başkanı
Full & Egal Universal Law Academy