Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-3-92 (Özelleştirme Nihai Bildirim)
Karar Sayısı : 04-60/858-201
Karar Tarihi : 20.9.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Yüksel KAYA, Orçun SENYÜCEL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
20
D. TARAFLAR : T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No: 80 Kurtuluş / Ankara
Torunlar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kavacık Rüzgarlıbahçe 95. Sok. No:6 81640
Beykoz İstanbul
Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.
Atatürk Bulvarı 43160 Kütahya 30
E. DOSYA KONUSU: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nın Baha Esat Tekand
Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’de bulunan %56 oranındaki hissesinin
özelleştirme yoluyla devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.8.2004 tarih ve 4514 sayı ile giren
ve en son 13.9.2004 tarih ve 5021 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki 40
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön Bildirimlerde ve
İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.9.2004 tarih ve
2004-3-92/ÖN-04-YK sayılı Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 13.9.2004 tarih
ve REK.0.07.00.00/199 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-60 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
04-60/858-201
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ :İlgili raporda;
- Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’de bulunan %56 oranındaki
T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na ait hissenin Torunlar Gıda 50
Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin sektördeki oyuncu
sayısını artıracağından daha rekabetçi bir ortam oluşturacağı, anılan
devralmanın 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine aykırı olarak hakim durum
yaratmaya veya hakim durumu güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü
yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli
ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı,
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60
H.1. Pazara İlişkin Bilgiler
Türkiye’de şeker pancarından şeker üreten şirketlerden Türkiye Şeker Fabrikaları
A.Ş. (Türkşeker) 1’i bağlı ortaklık (Adapazarı) olmak üzere 26 adet şeker
fabrikasına sahiptir. 1991 yılında Amasya Şeker Fabrikası A.Ş., 1992 yılında
Konya Şeker Fabrikası A.Ş. ve Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş., Türkşeker
yönetiminden ayrılarak özel şirket statüsüne gelmişlerdir. Amasya Şeker
Fabrikası A.Ş.’nin %56,54’ü Amasya Pancar Ekicileri Kooperatifi’ne, Kayseri
Şeker Fabrikası A.Ş.’nin %50,51’i Kayseri Pancar Ekicileri Kooperatifine ve 70
Konya Şeker Fabrikası A.Ş.’nin %34,26’sı Konya Pancar Ekicileri Kooperatifi’ne,
%20’si ise Ilgın Pancar Ekicileri Koooperatifi’ne aittir.
Sektördeki fabrikaların 2003 yılı şeker satışları dikkate alınarak elde edilen pazar
payları Tablo 1’de yer almaktadır.
80
90
04-60/858-201
3
Tablo 1: 2003 yılı Şeker Fabrikaları Şeker Satışları ve Pazar Payları
ŞEKER FABRİKALARI
2003 YILI PAZAR PAYLARI
FABRİKALAR
2003 YILI
SATIŞLARI
(TON)
FABRİKA
PAZAR PAYI
(%)
ŞİRKET
PAZAR PAYI
(%)
AFYON (……) (……)
AĞRI (……) (……)
ALPULLU (……) (……)
ANKARA (……) (……)
BOR (……) (……)
BURDUR (……) (……)
ÇARŞAMBA (……) (……)
ÇORUM (……) (……)
ELAZIĞ (……) (……)
ELBİSTAN (……) (……)
ERCİŞ (……) (……)
EREĞLİ (……) (……)
ERZİNCAN (……) (……)
ERZURUM (……) (……)
ESKİŞEHİR (……) (……)
ILGIN (……) (……)
KASTAMONU (……) (……)
KARS (……) (……)
KIRŞEHİR (……) (……)
MALATYA (……) (……)
MUŞ (……) (……)
SUSURLUK (……) (……)
TURHAL (……) (……)
UŞAK (……) (……)
YOZGAT (……) (……)
ADAPAZARI (……) (……)
T
Ü
R
K
Ş
E
K
E
R
T
O
P
LA
M
I
(…
...
.)
KÜTAHYA (……) (……) (……)
AMASYA (……) (……) (……)
KAYSERİ (……) (……) (……)
KONYA (……) (……) (……)
TOPLAM 1.788.157 100,0 100,0
2003 yılında şeker fabrikaları tarafından gerçekleştirilen yan ürün satışları ve bu
satışlara göre elde ettikleri pazar payları Tablo 2’deki gibidir.
100
04-60/858-201
4
Tablo 2: 2003 Yılı Yan Ürün Satışları ve Pazar Payları
2003 YILI YAN ÜRÜN SATIŞLARI
TEŞEBBÜS MELAS PAY (%) YAŞ KÜSPE PAY (%)
TÜRKŞEKER (……) (……) (……) (……)
KÜTAHYA (……) (……) (……) (……)
AMASYA (……) (……) (……) (……)
KAYSERİ (……) (……) (……) (……)
KONYA (……) (……) (……) (……)
TOPLAM 574.226 100,0 1.130.342 100,0
Şeker Kurulu tarafından belirlenen 2002/2003 ve 2003/2004 yılları şeker
kotalarına Tablo 3 ve 4’te yer verilmiştir.
Tablo 3: 2002/2003 Pazarlama Yılı Şeker Kotaları, bin ton
TEŞEBBÜS A KOTASI PAY (%) B KOTASI TOPLAM
TÜRKŞEKER (……) (……) (……) (……)
KÜTAHYA (……) (……) (……) (……)
AMASYA (……) (……) (……) (……)
KAYSERİ (……) (……) (……) (……)
KONYA (……) (……) (……) (……)
ÜLKE TOPLAMI 2,144,657 100,0 42,9 2187,53
Tablo 4: 2003/2004 Pazarlama Yılı Şeker Kotaları, bin ton 110
TEŞEBBÜS A KOTASI PAY (%) B KOTASI TOPLAM
TÜRKŞEKER (……) (……) (……) (……)
KÜTAHYA (……) (……) (……) (……)
AMASYA (……) (……) (……) (……)
KAYSERİ (……) (……) (……) (……)
KONYA (……) (……) (……) (……)
ÜLKE TOPLAMI 2137,6 100,0 42,15 2179,74
H.2. Mevzuat
Yurt içi talebin yurt içi üretimle karşılanmasına ve gerektiğinde ihracata yönelik
olarak şeker rejimini, şeker üretimindeki usul ve esaslar ile fiyatlandırma,
pazarlama şart ve yöntemlerini düzenlemek amacıyla 19.4.2001 tarih ve 24378
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4634 sayılı Şeker Kanunu,
ülkemizde üretiminin %70-80’i kamu tarafından düzenlenen ve siyasi bir ürün
olan şeker pancarının yüksek fiyat politikaları ile desteklenmesine son vererek,
şeker fabrikalarının özel sektöre devrini sağlamaya yönelik düzenlemelerin alt 120
yapısını hazırlamaktadır.
Şeker Kanunu ile kota sistemi dahilinde üretim-tüketim dengesinin kurulması, bu
yolla üretim fazlasından oluşan stokların zararına ihraç edilmesinin önlenmesi ve
üretim fazlasının kamu maliyesi üzerinde yarattığı olumsuzlukların ortadan
kaldırılmasına çalışılmaktadır. Anılan Kanun’un 3. maddesi şeker miktarını tüm
04-60/858-201
5
şeker türleri için ayrı ayrı olmak üzere kotalar ile belirleyen düzenlemeler
içermektedir. Söz konusu maddede1 aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
“Şeker üretimi ve arzında istikrarı sağlamak amacıyla pazarlanacak şeker 130
miktarı, sakaroz kökenli ve diğer şekerler için ayrı ayrı olmak üzere şeker
türlerine göre, gerektiğinde dönemsel olarak kotalar ile belirlenir. Nişasta kökenli
şekerler için belirlenecek toplam A kotası, ülke toplam A kotasının %10’unu
geçemez. Bakanlar Kurulu bu oranı, Kurumun görüşünü alarak %50’sine kadar
artırmaya, %50’sine kadar eksiltmeye yetkilidir.
Sakaroz kökenli şekerler dışındaki depolanabilir nitelikte olmayan diğer şekerler
için B kotası belirlenmez.
Şirketlerin A ve B kotaları her yıl en geç 30 Haziran tarihine kadar, yurt içi şeker 140
talebi, fabrikaların işleme ve şeker üretim kapasiteleri göz önünde bulundurularak
Kurul tarafından müteakip beşer yıllık dönemler için tespit edilir.
Kotalar, fabrikaların üretim süreleri ile son üç yıllık ortalama fiili günlük işleme
kapasiteleri ve/veya üretim miktarları ve randımanları esas alınmak suretiyle
hesaplanır. İlk kez üretime geçecek ve üç yaşın altındaki şeker fabrikaları ile bu
Kanunun yürürlüğe girmesinden önce kapasite artırım izni almış olan fabrikalar
için kota belirlenmesinde nominal üretim verileri esas alınır.
Yeni fabrika kurulabilmesi ve/veya mevcut fabrikaların kapasitelerini 150
artırabilmeleri için kota temin etmeleri zorunludur. Şirketlere yeni kota tahsisinde
Kurul yetkilidir.”
Yukarıda yer alan bilgilerden anlaşılacağı üzere getirilen kota sistemi Avrupa
Birliği’nin şeker rejimine benzer şekilde A ve B kotaları ile C şekeri kavramlarını
getirmektedir. A kotası talebe eşdeğer olarak belirlenen üretimi gösterirken B
kotası emniyet stoku olarak saptanacaktır. C şekeri ise talep fazlası olup
doğrudan ihraç edilmesi gerekecektir.
Buna ek olarak, şeker pancarı fiyatları fabrikalarla üretici arasında yapılacak 160
sözleşmelerle düzenlenecek olup, şeker satış fiyatının da bağımsız belirlenmesi
esas teşkil etmektedir. Nitekim Şeker Kanunu’nun 5. maddesi aşağıdaki şekilde
düzenlenmiştir:
“Şeker pancarı fiyatları her yıl, şeker fabrikası işleten gerçek ve tüzel kişiler ile
üreticiler ve/veya temsilciler arasında varılan mutabakata göre belirlenir. Buna
ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık [Sanayi ve Ticaret Bakanlığı] tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Şeker üretiminde kullanılan diğer hammaddeler ise şirketler tarafından üreticiler
ve/veya piyasadan temin edilir.
1 “Şirket”, bir veya birden fazla sayıda şeker fabrikasını bünyesinde bulunduran ve/veya işleten tüzel kişiliği;
“A kotası”, yurt içi talebe göre üretilen ve pazarlama yılı içinde iç pazara verilebilen şeker miktarını; “B
kotası”, A kotasının belli bir oranına tekabül eden ve güvenlik payı için bulundurulmak üzere üretilen şeker
miktarını; “Kurul” ise Şeker Kurulu’nu ifade etmektedir.
04-60/858-201
6
Şeker satış fiyatları, şeker fabrikası işleten gerçek ve tüzel kişiler tarafından 170
serbestçe belirlenir.”
Şeker üretiminde ana girdi (hammadde) olan şeker pancarı fiyatlarının
belirlenmesine ilişkin olarak Şeker Kurulu tarafından Resmi Gazete’de
Hammadde ve Şeker Fiyatları Yönetmeliği yayımlanmıştır. Anılan Yönetmelik’in
Hammadde Temini başlıklı 4. maddesinin 1. ve 2. fıkralarına göre;
“Kurul tarafından tespit edilerek Şirketlere tahsis edilen şeker kotalarının garantisi
için gerekli hammaddenin temini amacıyla, şeker fabrikası işleten gerçek ve tüzel
kişiler ile üreticiler ve/veya temsilcileri arasında, Sözleşme düzenlenir. 180
Sözleşmede; hammadde fiyatları ve miktarı, üretim şartları, münavebe, tohum,
ekim ve mücadele, teslim ve alım şartları, fire tespiti, hammadde taşımaları,
tarımsal destekler, yan ürünler, bedel ödemeleri, teknik ve cezai şartlar ile
anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin hususlar yer alır.
Sözleşmede, tespit edilen fiyat veya avans fiyat ile her üreticinin üreteceği net A
ve B kotası hammadde miktarı yer alır. Sözleşme ile belirlenen kota miktarlarının
yalnızca alıcıya satılabileceği ve alıcının Sözleşmeye uygun olarak satın alma
zorunluluğu kayıt altına alınır.”
190
5. maddenin 1. fıkrasına göre;
“Şeker pancarı fiyatları veya avans fiyat her yıl, şeker fabrikası işleten gerçek ve
tüzel kişiler ile üretici ve/veya üretici temsilcileri arasında, pancar ekiminden önce
Ekim ayında başlayacak müzakereler sonucunda; yıllık enflasyon oranı, üretici
maliyetlerindeki artış, dünya pancar fiyatları ve alternatif ürün paritesi dikkate
alınarak en geç Kasım ayı sonuna kadar varılacak mutabakatla belirlenir. Avans
fiyat belirlenmesi durumunda kesin fiyat, izleyen yılın en geç Ekim ayında aynı
usulle belirlenir. Pancar fiyatları veya avans fiyat sözleşmede yer alır.”
Anılan Yönetmelik’in Hammadde Temini başlıklı 5. maddesinin son fıkrasına 200
göre;
“Hammadde fiyatı konusunda üretici temsilcileri ile şirket arasında mutabakata
varılamaması halinde, taraflardan herhangi birinin talebi üzerine Kurul tarafından
hakem heyeti teşekkül ettirilebilir.”
Yönetmelik’e bakıldığında; şeker pancarının, pancar üreticisi ile şeker üreticisi
şirket arasında yapılacak olan ve pancar üreticisinin pancarı şeker üreticisi
şirkete satmak zorunda olduğunu, şeker üreticisi şirketin ise pancar üreticisinin
pancarını almak zorunda olduğunu düzenleyen sözleşmeler vasıtasıyla
yetiştirildiği görülmektedir. Yönetmelik’te pancar fiyatının pancar üreticisi ve/veya 210
temsilcisi olan mahalli pancar kooperatifi ile şeker fabrikası işleticileri arasında
mutabakata göre belirleneceği, mutabakat olmaması halinde ise taraflardan
herhangi birinin talebi üzerine Şeker Kurulu tarafından hakem heyeti
oluşturulabileceği de düzenlenmektedir.
04-60/858-201
7
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
220
Tatlandırıcılar kalorili ve kalorisiz olmak üzere iki ana gruptan oluşmaktadır.
Kalorili tatlandırıcılar; sakoroz kökenli (şeker pancarı ve şeker kamışından elde
edilenler) ve nişasta kökenliler olmak üzere ikiye ayrılırken, kalorisiz
tatlandırıcılar ise, sentetik tatlandırıcılar olarak tanımlanan suni tatlandırıcılardan
meydana gelmektedir.
Nişasta ve nişasta bazlı sektörler grubunun gerek ana hammaddesinin mısır
olması, gerekse de kullanım alanlarının baklava, helva, dondurma, unlu
mamuller, sakız, reçel vb. alanlarda ağırlıklı olarak endüstriyel amaçlı
kullanılması sakaroz kökenli tatlandırıcılar ile nişasta kökenli tatlandırıcıların ayrı 230
pazarlarda ele alınmasını gerektirmektedir.
Türkiye’de sakaroz kökenli tatlandırıcıların ise, sadece şeker pancarından elde
edilmesi sebebiyle, aşağıda şeker pancarından elde edilen ana ve yan ürünlerin
tanımına yer verilmiştir.
Şeker: Kristallendirilmiş sakarozdan ibaret bir besin maddesidir. 4634 sayılı
Şeker Kanunu’nda tanımlanan şeker; pancar veya kamıştan üretilen kristal
haldeki sakaroz ile nişasta kökenli glukoz, izoglukoz, sakarozun veya inver
şekerin veya her ikisinin suda çözünmesiyle elde edilen çözelti, invert şeker 240
şurubu ve inülin şurubudur.
Küp şeker: 0,5-1 mm. Büyüklükte ince kristalli standart kristal şekerden yapılan
küp veya dikdörtgen prizma veya özel şekillerde imal edilen bir şekerdir.
Kahverengi şeker: Sakaroz ve invert şeker miktarı toplam olarak ağırlıkça en az
%88 olan, nemli, kahverengi tonlardaki ince taneli şekerdir. Kristal şekerin
yenilebilir kamış melası ile kaplanmasından elde edilir.
Pancar posası (Küspe): Kıyılmış pancarın şekeri alındıktan sonra kalan kısmı, 250
preslerde %12-15 kuru madde kapsar hale getirilinceye kadar sıkılarak yaş
pancar posası elde edilir. Nişasta varlığı bakımından zengin bir yem maddesidir.
Ülkemiz genelinde özellikle besiciler tarafından yaygın bir şekilde
kullanılmaktadır. Her yıl toplam işlenen pancarın %38-40’ı kadar yaş pancar
posası (küspe) elde edilmektedir.
Melas: Şeker üretimi sırasında, şekerli suyun buharlaştırılması ve şekerin
kristalleştirilmesi neticesinde geriye kalan, koyu kahverengi, akıcı pekmez
kıvamındaki tatlı maddedir. Melas içerisinde %50 civarında şeker ihtiva etmesi
nedeniyle, yüksek enerji taşıyan, protein varlığı yüksek bir yem olup, doğrudan 260
suda seyreltilmek suretiyle veya diğer yem maddelerine karıştırılmak suretiyle
kullanılmaktadır. Her yıl toplam işlenen pancarın %3-4’ü kadar melas üretimi
04-60/858-201
8
yapılmaktadır. Melas ayrıca maya ve kömür sanayiinde ve az bir miktarda ilaç
sanayiinde de kullanılmaktadır.
Kullanım amaçları birbirinden çok farklı olan melas ile gerek nihai tüketicilerce
gerekse de girdi olarak içecek ve yiyecek üreticileri gibi endüstriyel alıcılar
tarafından kullanılabilen sakaroz kökenli şeker ilgili ürün pazarlarını
oluşturmaktadır. Küspenin hayvan yemi olarak kullanılması sebebiyle,
alternatifleri olmasından dolayı tek başına bir pazar olarak ele alınmayacaktır. 270
Bunlara ilaveten, fabrikanın bu ürünleri elde etmek için alımını yaptığı şeker
pancarının da ilgili ürün pazarı içinde ayrıca ele alınması gerekmektedir.
Yukarıdaki bilgiler doğrultusunda ilgili ürün pazarları “melas”, “sakaroz kökenli
şeker” ve “şeker pancarı” olarak belirlenmiştir.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şeker fabrikaları tarafından üretilen şekerin ülke genelinde ticarete konu olması
önünde, başta nakliye bedellerinden kaynaklanan engeller olmadığından şekerin 280
ilgili coğrafi pazarı “Türkiye Cumhuriyeti sınırları”dır. Melası alan maya
firmalarının da Türkiye genelinde alım yapması, aynı coğrafi pazar tanımının
melas için de geçerli olduğunu göstermektedir. Ancak şeker pancarında bölgesel
alımın olması, pazarın daha dar tanımlanmasını gerektirebilecektir. Bununla
beraber, şeker pancarı için ilgili mevzuat dikkate alındığında pazarın coğrafi
ayağının kesin hatlarla tanımlanması gerekmemektedir.
H.4. Taraflar
H.4.1. Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş. 290
4.3.1953 tarihinde kurulan ve 1954 yılında yatırımı tamamlanarak işletmeye
açılan Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş., 27.6.2003 tarih ve
2003/40 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu kararı ile özelleştirme programına
alınarak, hisselerinin satış yöntemiyle özelleştirilmesine karar verilmiştir. 2003 yılı
cirosu 56.628.897.608.084 TL olan şirketin sermaye yapısına Tablo 5’te yer
verilmiştir.
Tablo 5: Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş. Ortaklık Yapısı
ORTAKLAR HİSSE SENEDİ
İŞTİRAK
ORANI (%)
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 2.240.000.000 56,00
Adapazarı Şeker Fabrikası A.Ş. 250.000.000 6,25
Adapazarı Pancar Ekicileri Kooperatifi 500.000.000 12,50
Kütahya Pancar Ekicileri Kooperatifi 667.385.974 16,69
Burdur Isparta Pancar Ekicileri Kooperatifi 107.689.333 2,69
Dinar Pancar Ekicileri Kooperatifi 74.924.693 1,87
Pankobirlik 160.000.000 4,00
TOPLAM 4.000.000.000 100,00
300
04-60/858-201
9
Şirkete ait imtiyazlı hisse senedi bulunmamaktadır.
Şeker pancarı işleme kapasitesi (……) ton/gün olan Kütahya Şeker Fabrikası
A.Ş., 2003 yılında (……) ton kristal şeker, (……) ton melas ve (……) ton yaş
küspe satışı gerçekleştirmiştir. Net satışların ürün bazında dağılımı ise: kristal
şeker (……) milyar TL, melas (……) milyar TL, yaş küspe (……) milyar TL’dir.
Şirketin 1982 yılında üretime geçen 140 ton/gün kapasiteli kuru küspe tesisinin
üretimine 1991 yılında ara verilmiş olup, ekonomik olmadığı için halen
çalıştırılmamaktadır.
310
Kütahya Şeker Fabrikası’nın %50,45 oranında sermayesine sahip olduğu ve
2003 yılı cirosu 620.956.143.145 TL olan Mars Ticaret ve Sanayi A.Ş. unvanlı bir
matbaası bulunmaktadır. Anılan şirketin Kütahya Şeker Fabrikası ile devrinin ilgili
olduğu pazarda herhangi bir etkisi olmayacağı dikkate alınarak değerlendirme
dışında tutulmuştur.
H.4.2. Torunlar Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Torunlar Gıda)
2003 yılı cirosu 123.098.373 milyon TL. olan Torunlar Gıda'nın faaliyet
konularına ve bunlara ilişkin elde ettiği pazar paylarına Tablo 6’da yer verilmiştir. 320
Tablo 6: Torunlar Gıda'nın Faaliyet Konuları
ve 2003 Yılı Pazar Payları
Faaliyet Konusu Pazar Payı (%)
Pirinç üretim, ithalat ve satışı (….)
Yemlik mısır ithalat ve satışı (….)
Soya fasulyesi ithalat ve satışı (….)
Soya küspesi ithalat ve satışı (….)
1998 yılında 250.000 ton şeker satışı yapan Torunlar Gıda’nın, 1999 yılından
sonra şeker satışı bulunmamaktadır. Söz konusu şirketin dahil olduğu grup
şirketlerinin şeker, melas ve şeker pancarı üretim ya da satışı yoktur. Şirketin
ortaklık yapısına Tablo 7’de yer verilmiştir.
Tablo 7: Torunlar Gıda'nın Ortaklık Yapısı 330
Adı Pay (%) Pay Tutarı (TL)
Aziz Torun 45,00 540.000.000.000
Mehmet Torun 49,93 599.200.000.000
Neslihan Torun 5,00 60.000.000.000
Ömer F. Torun 0,03 400.000.000
Yunus E. Torun 0,03 400.000.000
İmtiyazlı hissenin bulunmadığı şirkette kontrolü elinde tutan her iki hissedarın
ortak oldukları şirketlerin dökümü ve faaliyet alanlarıyla, ortaklık paylarına Tablo
8’de yer verilmiştir.2
2 Torunlar Gıda’nın hiçbir tüzel kişilikte ortaklığı bulunmamaktadır. Sadece Yeni Gimat İşyerleri İşletmesi
A.Ş.’de %4,83 oranında iştiraki vardır.
04-60/858-201
10
Tablo 8: Torunlar Gıda’nın Ana Ortaklarının Ortak Oldukları Teşebbüsler ve Faaliyet Konuları
Firma Adı
Aziz
Torunun
Payı (%)
Mehmet
Torun’un
Payı (%)
Faaliyet Konusu
Torunlar Gıda San. ve Tic. A.Ş. 45 49,933 Gıda imalat, İthalat, ihracat ve satışı
Torun Pazarlama A.Ş. 49,9 49,8 Gıda üretim, satış ve pazarlama
Toray İnşaat San. ve Tic. A.Ş. 49,9 49,8 İnşaat taahhüt, onarım
Torunlar İnş. San. ve Tic. A.Ş. 45 49,9 İnşaat taahhüt, onarım
Torunlar Yağ San. ve Tic. A.Ş. 49,8 49,9 Sıvı yağ imalat ve satış
Ulusal Dış Tic. A.Ş. 49,9 49,8 Trustik yat işletmeciliği
Torun Kağıt Paz. A.Ş. 49,8 49,733 Kağıt satış ve pazarlama
Torun Çay San. ve Tic. A.Ş. 45 40 Çay imalatı ve satışı
Zafer Plaza İşletmeciliği A.Ş. 44,5 39,5 Alışveriş merkezi işletmeciliği
H.5. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Türkşeker’in 2003 yılında şeker pazarındaki payı %(….), melas pazarında ise 340
%(….) olarak gerçekleşmiştir. Sektördeki özel teşebbüsler olan Amasya, Kayseri
ve Konya şeker fabrikalarının şeker pazarındaki payları sırasıyla %(….), %(….)ve
%(….)olup, melas pazarındaki payları ise sırasıyla %(….), %(….) ve %(….)’dir.
Pancar Ekicileri Kooperatifleri’nin yönetimindeki üç özel fabrika, Pancar Ekicileri
Koperatifleri Birliği’nin (Pankobirlik) çatısı altında düşünüldüğünde, şeker
pazarındaki payları toplam %(….), melas pazarında ise %(….) olmaktadır.
Kütahya Şeker fabrikasının 2003 yılında şeker satışları göz önünde
bulundurulduğunda pazardaki payı %(….), melas pazarındaki payı ise %(….)
olarak gerçekleşmiştir.
350
Söz konusu durum değerlendirildiğinde özelleştirme sonrası pazardaki dağılım
Tablo 9’da sunulduğu gibi gerçekleşecektir.
Tablo 9: Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’nin
Özelleştirilmesi Sonrası Pazar Payları
Teşebbüs Şeker (%) Melas (%) Kota (A) (%)
Türkşeker (….) (….) (….)
Pankobirlik (….) (….) (….)
Kütahya Şeker (….) (….) (….)
Toplam 100 100 100
Tablo incelendiğinde, Türkşeker’in özelleştirme sonrası da sektörde çok güçlü bir
konumda olacağı, Kütahya Şeker’in Torunlar Gıda tarafından devralınmasından
sonra sektörde oyuncu sayısının artacağı ve daha rekabetçi bir yapının oluşacağı
görülmektedir. Bu bağlamda devir işlemi lider konumda olan Türkşeker’in pazar 360
gücünü azaltıcı, rekabet ortamını sağlayıcı bir nitelik taşımaktadır.
Pancar fiyatının belirlenmesi konusunda pancar üreticisi ve/veya temsilcisi ile
şeker üreticisi fabrikaların işleticilerinin mutabakatının aranması ve mutabakat
04-60/858-201
11
olmaması halinde ise, Şeker Kurulu tarafından hakem heyeti oluşturulabilmesine
yönelik mevzuat hükümleri dikkate alındığında, pancar fiyatının belirlenmesi
hususunda taraflar arasında güç dengesizliği halinde dahi her iki tarafın da
mağdur olmaması için gerekli prosedür hazırlanmaya çalışıldığından,
özelleştirme sonrasında bu konu sorun teşkil etmeyecektir.
370
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Baha Esat Tekand Kütahya Şeker Fabrikası A.Ş.’de bulunan %56 oranındaki
T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na ait hissenin Torunlar Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin sektördeki oyuncu
sayısını artıracak olması nedeniyle daha rekabetçi bir ortam oluşturacağına, bu
işlem sonucunda 4054 saylı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7.
maddesi anlamında hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun 380
daha da güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir
kısmında ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına; dolayısıyla bildirime konu devralma işlemine izin verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy