Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-1-67 (Özelleştirme)
Karar Sayısı : 05-45/665-169
Karar Tarihi : 12.7.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER : İ. Atalay YOLCU, M. Oğuzcan BÜLBÜL, C. Atalay HATİPOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya Gökalp Cad. No:80 06600 Kurtuluş Ankara 20
D. TARAFLAR : - Eti Alüminyum A.Ş.
Eti Alüminyum A.Ş. Genel Müdürlüğü 42370 Seydişehir
Konya
- Ce-Ka İnş. Mak. Mad. Petr. Tur. Nak. San. ve Tic. A.Ş.
Mahir İz Cad. No:52 Altunizade Üsküdar İstanbul
- Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Arjantin Cad. No:9 06700 G.O.P. Ankara 30
- Nurol Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş.
Buğday Sokak No:9 06700 Kavaklıdere Ankara
E. DOSYA KONUSU: Özelleştirme kapsam ve programında bulunan Eti
Alüminyum A.Ş.’nin Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na ait %100
oranındaki hissenin özelleştirilme yoluyla devredilmesi işlemine izin
verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.4.2004 tarih ve 1659 sayı ile giren 40
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın ön bildiriminde, Eti Alüminyum A.Ş.’nin
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na ait % 100 oranındaki hisselerinin satışına
ilişkin olarak, 1998/4 sayılı Özelleştirme Yoluyla Devralmaların Hukuki
Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumu'na yapılacak Ön Bildirimlerde
ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'in 4.
maddesi uyarınca Rekabet Kurulu'nun görüşü talep edilmiştir.
Bunun üzerine, 7.5.2004 tarih, 163 sayılı Mesleki Daire görüşü ile 17.5.2004
tarih, 4577 sayı ile intikal eden Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın görüşleri
dikkate alınarak, 3.6.2004 tarih ve 04-40 sayılı karar ile konuya ilişkin Rekabet
05-45/665-169
2
Kurulu Görüşü oluşturulmuş ve 4.6.2004 tarih, 2049 sayı ile anılan İdare'ye 50
bildirilmiştir.
Kurum kayıtlarına 16.6.2005 tarih, 1659 sayı ve 20.6.2005 tarih, 4206 sayı ile
giren Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'nın izin başvurusu üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ ve 1998/4 sayılı Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 1.7.2005 tarih, 2005-1-67/ÖN-05-İAY sayılı
Özelleştirme Nihai Bildirim Raporu, 5.7.2005 tarih ve REK.0.05.00.00-120/140
sayılı Başkanlık önergesi ile 05-44 sayılı toplantıda görüşülmüş, ancak 4054
sayılı Kanun’un 51. maddesinde öngörülen karar yeter sayısının oluşmadığı 60
anlaşıldığından, anılan rapor 05-45 sayılı Kurul toplantısında yeniden
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Özelleştirme kapsam ve
programında bulunan Eti Alüminyum A.Ş.’nin (Eti Alüminyum) Özelleştirme
İdaresi Başkanlığı’na (ÖİB) ait % 100 oranındaki hissesinin özelleştirilmesine
ilişkin işlemin, Eti Alüminyum’un;
-Boksit madenciliği pazarındaki pazar payı,
-Alüminyum üretimi pazarındaki cirosu ve 70
-Nihai alüminyum ürünleri pazarındaki cirosu itibarıyla, 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
hükümleri uyarınca Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğu,
-Elektrik üretimi pazarındaki ciro ve pazar payının adı geçen Tebliğ’de yer
verilen eşikleri aşmadığı ve bu yönüyle Rekabet Kurulu’nun iznini
gerektirmediği,
Yapılan değerlendirmeler ışığında Eti Alüminyum A.Ş.’nin, alıcı konumunda
bulunan;
80
-Ce-Ka İnşaat Makina Madencilik Petrolcülük Turizm Nakliyat Sanayi ve
Ticaret A.Ş.,
-Nurol Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş.,
-Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş.,
teşebbüslerinden herhangi birine devredilmesi halinde, işlemin, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi anlamında herhangi bir
hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesine
yol açmayacağı ifade edilmektedir.
90
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Birincil alüminyum üretim süreci incelendiğinde, boksit madeninin
çıkarılmasına ilişkin faaliyetlerin, üretim sürecinin geri kalan faaliyetlerinden
05-45/665-169
3
açıkça ayrıldığı ve maden işletme esaslarının geçerli olduğu bir sahaya işaret
ettiği görülmektedir. Nitekim, çıkarılan boksit üretimi ve ticaretine bakıldığında 100
aşağıdaki hususların tespit edilmesi mümkündür.
Boksit, kimyasal bileşimine bağlı olarak endüstride değişik alanlarda
kullanılmaktadır. Dünya genelinde üretilen boksitin %85-90'ı metalurji
sanayinde alümina ve alüminyum üretiminde tüketilmektedir. Bu amaçla
kullanılan boksit en az %50 Al2O3 ve en fazla %15 SiO2 içermelidir. Boksitten,
metalik alüminyumun yanında bazen galyum ve vanadyum gibi yan ürünler de
elde edilmektedir. Bunlardan galyum bugün ABD'nin Arkansas eyaletinde ve
Macaristan'da, vanadyum ise Fransa'da yan ürün olarak kazanılmaktadır.
Boksit, ayrıca, aşağıda yer verilen alanlarda da kullanılmaktadır: 110
Refrakter sanayiinde boksitin kullanım alanları: Sentetik mullit, yüksek
alüminali ateş tuğlası, döküm maddeleri, monolit, çimento, demir-çelik ve tuğla
sanayii.
Kimya sanayiinde boksitin kullanımı: Su temizlemesinde kullanılan alüminyum
sülfat, sodyum alüminat, ham petrol tasfiyesinde kullanılan Al-Klorür,
Alüminyum hidrat.
Boksitten yapılan aşındırıcılar: Zımpara kağıdı ve tozları, keskinleştirme 120
amaçlı zımpara taşı, zımpara taşı silindirleri.
Diğer tüketim alanları: Ham şekerin renginin giderilmesinde, ham şekerin
temizlemesinde yağların filtrasyonunda, ferrokrom tesislerinde, yüksek
fırınlarda.
Boksitin bu denli geniş kullanım alanları olmasına rağmen, halen çok büyük
bir bölümünün alüminyum endüstrisinde tüketiliyor olması karşısında, bu
ürünü ayrı bir pazar olarak ele alabilmek bakımından, boksit rezervi, üretimi
ve ticaretine ilişkin verilere bakmak gerekmektedir. 130
Dünya'da boksit madeni varlığı, yaklaşık 25 milyar tonu işletilebilir rezerv
niteliğinde olmak üzere 55-75 milyar ton olarak tahmin edilmektedir. Bunun,
%33'ü Güney Amerika, %27'si Afrika, %17'si Asya, %13'ü Okyanusya ve
%10'u diğer ülkelerde bulunmaktadır. İşletilebilir rezerv açısından en önemli
boksit sahaları Gine, Brezilya, Avustralya, Jamaika, Hindistan, Çin, Guyana,
Surinam ve Yunanistan gibi ülkelerde yer almaktadır. İşletilebilir dünya boksit
rezervlerinin, %24'ü Avustralya, %24'ü Gine, %12'si Brezilya'da
bulunmaktadır. Görüldüğü üzere işletilebilir rezervlerin dağılımı bakımından
oldukça yüksek düzeyde bir konsantrasyon söz konusudur. Bu durumun doğal 140
sonucu olarak ise boksit tek başına ticarete konu bir ürün olarak ortaya
çıkmakta ve Dünya üretiminin yaklaşık üçte biri dış ticarete konu olmaktadır.
Birincil alüminyum üretim sürecinde, boksit madeninin alüminaya
dönüşümüne kadar olan aşama da esas itibarıyla "boksit üretimi" pazarına
dahil edilebilecek bir faaliyettir. Nitekim, sektörde az sayıda entegre tesis
bulunmakla birlikte, boksit işletmeleri ve alümina üretim tesisleri genelde
birarada yer almaktadır. Dünya genelinde üretilen boksitin yaklaşık üçte biri
05-45/665-169
4
dış ticarete konu olurken, alüminada bu oran %50 civarındadır. Dolayısıyla,
alümina bazında bakıldığında sektörün hammadde bakımından %70'ler 150
düzeyinde dış ticarete dayalı olduğu ortaya çıkmaktadır.
Boksit ve alüminanın böyle yüksek oranlarda uluslararası ticarete katılmasının
sebeplerinden biri Kuzey Amerika ve Batı Avrupa'da bulunan büyük
alüminyum üreticisi ülkelerin kendi boksit kaynaklarının yeterli olmaması ve
yeterli alümina üretecek kapasitede tesislerinin bulunmamasıdır.
Sıvı alüminyumun üretilmesi ve dökümhanelerde belirli büyüklük ve şekillerde
işlenecek hale getirilmek üzere şekillendirilmesine kadar izlenen süreç ise
"alüminyum üretimi" pazarı olarak nitelenebilir. 160
Nitekim, bunu izleyen haddeleme ve ekstrüzyon aşamaları, döküm
aşamasında şekillenen yan ürünlerin nihai ürüne dönüşümünü ifâde
etmektedir. Eti Alüminyum’un, haddeleme ve ekstrüzyon aşamalarında da
faaliyet gösteriyor olmasından hareketle, bu faaliyetlerin daha çok
pazarlamaya yönelik farklı bir ticari niteliğe sahip olduğu hususu gözden
kaçırılmamalıdır. Nitekim, farklı ülkelerde alüminyumun kullanım düzeyi ve
çeşitliliğine bağlı olarak, haddeleme ve ekstrüzyon dışında faaliyetleri de
kapsayabilen bu aşamada, alüminyum üreticileri dışında çok sayıda teşebbüs
faaliyette bulunabilmektedir. 170
Günümüzde, alüminyum yarı-ürün ve ürünleri farklı sınıflandırmalara tabi
tutulmaktadır. Alüminyumla ilgili kuruluşların teknolojileri, ürünlerin kullanım
alanları ile bulundukları ülkelerin gümrük, uluslararası ticaret ve endüstriyel
sistemlerine göre farklı yaklaşımlardan kaynaklanan sınıflandırmalar
yapılmasına rağmen, ülkemizde daha çok alüminyum üretim teknolojisine
dayanılarak düzenlenmiş olan ve ilgili kuruluşlarca da benimsenen
sınıflandırmaya aşağıda yer verilmektedir:
-Döküm Ürünleri: 180
a) Döküm ingotu (Alaşımlı külçe, alaşımsız külçe, elektrik iletken)
b) İşleme ingotu (Ekstrüzyon ürünlerinin üretiminde kullanılan yuvarlak ve
köşeli ingot ve hadde mamulleri üretiminde kullanılan yassı ingot)
c) Sürekli Döküm Levha (filmaşin) ve çubuk
d) Granüle Alüminyum
e) Toz Alüminyum
-Hadde Ürünleri:
a) Sıcak Hadde (levha rulo,6 mm ve daha üst kalınlıkta)
b) Soğuk Hadde (levha, rulo,şerit,disk, 0,2 mm-6 mm kalınlıkta)
c) Folyo (7-200 mikron kalıklıkta) 190
-Ekstrüzyon Ürünleri:
a) Çeşitli Profiller
b) Alüminyum Teller
-Parça Döküm Ürünleri:
a) Kum Döküm Ürünleri
b) Kokil Döküm Ürünleri
c) Basınçlı Döküm Ürünleri
05-45/665-169
5
Ancak, yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, bu ürünlerden döküm
aşamasında üretilenlerin "alüminyum üretimi"ne, bundan sonra gelenlerin ise 200
"nihai ürün" pazarına dahil edilmesi gerekmektedir. Bunun en önemli
göstergesi ise, birincil alüminyum üretim sürecinde ortaya çıkan ürünün sıvı
olması ve sıvı alüminyumun ayrıca ticarete konu edilememesidir. Dolayısıyla,
sıvı alüminyum üretimi ve döküm aşamaları üretim teknolojisi itibarıyla
bağlantılı süreçler olarak karşımıza çıkmaktadır.
Hurdadan dönüşüm yoluyla elde edilen alüminyum da doğrudan ikame
özelliğine sahip olduğundan, yine aynı kapsamda ele alınması ve "alüminyum
üretimi" pazarında değerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak, hurda dönüşüm
sürecindeki bazı ayrıntılar, bu konudaki değerlendirmeleri belli ölçüde 210
açıklıktan uzaklaştırmaktadır. Niteliklerine göre bazı hurdalar küçük çaplı
operasyonlarla yine aynı amaca yönelik olarak kullanılabilir hale getirilmekte,
bazıları ise başka amaçlara yönelik olarak kullanılmak üzere yeniden külçe
alüminyuma dönüştürülmektedir. Dolayısıyla, birinci grupta olanlar nihai ürün
pazarı, ikinci grupta olanlar ise alüminyum üretim pazarı kapsamında ele
alınmalıdır.
Nihai ürünlerin ayrı bir pazar olarak ele alınmasının en önemli nedeni ise
alüminyuma ilişkin açıklamalarda da belirtildiği üzere, kullanım alanlarındaki
çeşitliliktir. Bu çeşitliliğin giderek arttığı da göz önüne alındığında, bununla 220
bağlantılı olarak nihai dönüşüm endüstrisinin de giderek gelişeceği açıktır.
Nitekim, yalnızca Türkiye pazarı dikkate alındığında, Eti Alüminyum’un,
giderek gelişen nihai ürün pazarının ihtiyacına ancak %20'ler düzeyinde
cevap verebildiği, %80'ler düzeyinde ithal yolla ülkeye giren alüminyumun
işlendiği ve satıldığı, dikkate değer bir "nihai ürün" pazarıyla karşı karşıya
bulunulmaktadır.
Sonuç itibarıyla, ilgili ürün pazarı, "boksit üretimi", "alüminyum üretimi" ve
"nihai alüminyum ürünleri" olarak tespit edilmiştir.
230
Ön bildirim aşamasında, satış öncesinde işletme hakkı Eti Alüminyum’a
devredilen Oymapınar Hidroelektrik Santrali (Oymapınar HES)’ne ilişkin
işlemin, kontrol unsurunda değişikliğe yol açmaması nedeniyle 4054 sayılı
Kanun kapsamında bir devir işlemi olmadığı yönünde değerlendirme
yapılmıştır. Ancak nihai satış işlemi, santralin işletme hakkının da özel sektöre
geçmesine yol açtığından, bu aşamada elektrik üretimi ve satışı bakımından
da 4054 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir devir işlemi ile karşı karşıya
olunduğu açıktır. Dolayısıyla, 4054 sayılı Kanun kapsamında “elektrik üretimi”
de özelleştirme işlemi bakımından ayrı bir ilgili ürün pazarı olarak
değerlendirilmiştir. 240
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Mevcut bilgiler ışığında, ilgili coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak
belirlenmiştir.
05-45/665-169
6
H.2. Özelleştirilecek Şirkete İlişkin Bilgiler-Eti Alüminyum
Nihai alüminyum ürünleri, ekstrüzyon, yassı ürün, iletkenler ve parça döküm
ürünlerinden oluşmaktadır. Sıvı alüminyumun, dökümhanede şekillendirilerek 250
külçe haline getirilmesinden sonraki aşamayı kapsayan nihai alüminyum
ürünleri pazarı bakımından, gerek kurulu kapasite (ham alüminyum işleme
kapasitesi) ve gerekse fiili tüketim (ham alüminyum kullanımı) miktarları
dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler aşağıdadır;
Tablo:1 Kurulu Kapasite Miktarına Göre Başlıca Ekstrüzyon Üreticileri
Başlıca Ekstrüzyon Üreticileri Kurulu Kapasite (Ton/yıl)
Eti Alüminyum (…………)
Aksan (…………)
Alçın (…………)
Alsan (…………)
Asaş (…………)
Astaş (…………)
Alpsan (…………)
Altındağ (…………)
Alumar (…………)
Arslan (…………)
Erdoğanlar (…………)
Feniş (…………)
Gencer (…………)
Seray (…………)
PMS (…………)
Palmek (…………)
Terme (…………)
TOPLAM 147.450
Tablo:2 Kurulu Kapasite Miktarına Göre Başlıca Yassı Ürün Üreticileri
Başlıca Yassı Ürün Üreticileri Kurulu Kapasite(Ton/yıl)
Assan (…………)
Eti Alüminyum (…………)
Teknik Alüminyum (…………)
Ak Alüminyum (…………)
Standart Alüminyum (…………)
Korumaz (…………)
Abacılar (…………)
TOPLAM 262.000
Tablo:3 Kurulu Kapasite Miktarına Göre Başlıca Alüminyum İletken Üreticileri 260
Başlıca Alüminyum İletken Üreticileri Kurulu Kapasite (Ton/yıl)
Türk Kablo (…………)
Trakya Sanayi (…………)
Cihan Metal (…………)
TOPLAM 50.200
Tablo:4 Kurulu Kapasite Miktarına Göre Başlıca Parça Döküm Üreticileri
Başlıca Parça Döküm Üreticileri Kurulu Kapasite (Ton/yıl)
Cevher Döküm (…………)
Aslar Pres (…………)
Balıkçıoğlu (…………)
TOPLAM 21.000
05-45/665-169
7
Bu veriler ve sektörde faaliyet gösteren küçük ölçekli diğer kuruluşların
kapasitelerine ilişkin tahminler çerçevesinde, Türkiye genelinde alüminyum
işleme kapasitesinin 450-500 bin ton/yıl civarında olduğu tahmin edilmektedir.
Dolayısıyla, nihai alüminyum ürünleri bakımından kurulu kapasite bazında Eti
Alüminyum’un pazar payı %(….)’un altındadır.
270
Hurda alüminyuma ilişkin veriler tahmini olmak kaydıyla, sektörde gerçekleşen
alüminyum hammadde kullanım değerleri ise şu şekildedir;
Tablo-5 Sektörde Hammadde Kullanımı (Ton/yıl)
Yıllar Ham Alüminyum
Net İthalatı
Eti Alüminyum
Üretimi
İkincil Alüminyum
ve Hurda
Toplam
Tüketim
2000 (…………) (…………) (…………) (…………)
2001 (…………) (…………) (…………) (…………)
2002 (…………) (…………) (…………) (…………)
2003 (…………) (…………) (…………) (…………)
Döküm sonrası ürünler olarak da nitelenebilecek olan haddehane ürünleri
(nihai alüminyum ürünleri) bakımından Eti Alüminyum’a ait haddehanede son
15 yıl içinde gerçekleştirilen üretim değerleri ortalaması ise (………) ton
civarındadır. Dolayısıyla, nihai alüminyum ürünleri bakımından Eti
Alüminyum’un gerçekleşen pazar payı %(…..) civarındadır. 280
Alüminyum üretimi bakımından ise yukarıdaki tabloda yer verilen Eti
Alüminyum’a ait üretim değerlerinin, toplam tüketim değerlerine oranına
bakıldığında, Eti Alüminyum’un pazar payı %(…) ile %(….) arasında
değişmektedir ki bu oran ön bildirim aşamasında “%(…) civarında” şeklinde
ifade edilmiştir.
Ancak üretilen sıvı alüminyumun bir kısmı Eti Alüminyum’un haddehanesinde
direkt girdi olarak kullanıldığından, piyasaya arz edilen ham alüminyum
miktarı daha da düşük sevilerde olmaktadır (son 15 yılın satış ortalaması 290
(………) ton/yıl düzeyindedir). Bu durumda, Eti Alüminyum’un bu alandaki
pazar payının %(…) civarında olduğu söylenebilir. İthalat değerlerinden de
görüleceği üzere, Türk alüminyum sektörü, ham alüminyum bakımından
yaklaşık % 80-85 oranında dışa bağımlı halde olup, ithalat Eti Alüminyum’a bu
alanda doğrudan rakip durumundadır.
Boksit madeni işletmeciliği bakımından ön bildirim safhasında ÖİB’ye boksit
maden sahalarının gruplandırılarak satılmasının daha rekabetçi bir model
olabileceği ancak aksinin de 4054 sayılı Kanun kapsamında bir ihlal teşkil
etmeyeceği Kurul görüşü olarak iletilmiştir. Bu görüş çerçevesinde ÖİB 300
tarafından tercih edilen yöntem boksit sahalarının gruplandırılmadan satılması
şeklinde olup, bu aşamada satış yöntemine ilişkin ayrıca bir değerlendirme
yapılmasına gerek görülmemektedir. Ancak, işlemin izne tabi olup olmadığının
belirlenmesi bakımından, Türkiye’deki boksit madenciliğinin tümüyle Eti
Alüminyum tarafından yürütüldüğü ve dolayısıyla halihazırda işletilmekte olan
boksit sahaları dikkate alınarak bir değerlendirme yapıldığında, Eti
Alüminyum’un bu alandaki pazar payının %100 olduğunun belirtilmesi
gerekmektedir.
05-45/665-169
8
Elektriğe ilişkin faaliyetler; genel itibarıyla elektrik üretimi, iletimi ve dağıtımı
olmak üzere üç kısımdan oluşmaktadır. Devre konu olan Oymapınar HES’de 310
yapılan üretim, Eti Alüminyum’a 14.11.2003 tarihinde 10 yıllığına verilen
otoprodüktör lisansı çerçevesinde gerçekleştirilmekte idi. Özelleştirme
sürecinde ise Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK)’nun 8.4.2005 tarih ve
472-12 sayılı kararı uyarınca 10 yıllık lisans süresi 49 yıla çıkarılmış ve Eti
Alüminyum’a EO/247-3/380 No’lu yeni bir lisans verilmiştir. Bilahare,
Özelleştirme Yüksek Kurulu’nun 23.09.2004 tarih ve 2004/89 sayılı kararı ile
Oymapınar HES’in işletme hakkı da 49 yıllığına Eti Alüminyum’a
devredilmiştir.
4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde otoprodüktör “Esas olarak 320
kendi elektrik ihtiyacını karşılamak üzere elektrik üretimi ile iştigal eden tüzel
kişi …” olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanun’un 2. maddesinde ise bir
otoprodüktör veya otoprodüktör grubunun ürettiği elektrik enerjisinin bir takvim
yılı içerisinde %25'ini aşmamak kaydıyla, EPDK tarafından belirlenecek
orandaki miktarını rekabet ortamında satabileceği, bu orandan daha fazla
elektrik enerjisi satılması halinde üretim lisansı alınmasının zorunlu olduğu
belirtilmiştir. Kanun bu haliyle otoprodüktör lisansının üretim lisansına
çevrilmesine cevaz vermektedir.
Otoprodüktör santraller ürettikleri enerjiyi ortaklarına nakledebilmek için ulusal 330
enterkonnekte sisteme bağlanmakta ve ihtiyaç fazlası enerjiyi bu ulusal sistem
yoluyla diğer teşebbüslere de satabilmektedirler. Bunun ötesinde,
otoprodüktör santrallerin elektrik üretim lisansı da alabileceği dikkate alınarak,
bugüne kadar Kurum bünyesinde yapılan değerlendirmelerde,
otoprodüktörlerin kurulu gücünün tamamı pazar payı hesaplamalarında
dikkate alınmaktaydı. Ancak, (………………………) şartlara bakıldığında şu
ifadelere yer verildiği görülmektedir;
“(………………………)
340
kabul, beyan ve taahhüt eder.”
(……………………….)
Söz konusu sınırlamalar çerçevesinde Oymapınar HES’in sahip olduğu kurulu
gücün tamamının elektrik üretimi pazarında değerlendirilmesinin yerinde bir
yaklaşım olmayacağı, otoprodüktörlere ilişkin düzenlemeler çerçevesinde 540
MW olan kurulu gücün yalnızca %25’inin (135 MW) elektrik üretimi pazarında
değerlendirilebileceği, 2003 yılı verilerine göre Türkiye’deki toplam kurulu
gücün 35,500 MW olduğu dikkate alındığında, bu değerin % 1’in altında bir 350
pazar payını ifade ettiği tespit edilmiştir. Kaldı ki kurulu gücün tamamı (540
MW) dikkate alınsa bile pazar payı % 2’yi geçmemektedir.
Ciro yönüyle bakıldığında; Eti Alüminyum ürettiği boksiti % 99 oranında kendi
tüketiminde kullandığı için, dış satışları çok düşük seviyede olup 2004 yılında
boksit satışlarından elde ettiği ciro (…………) TL düzeyindedir.
05-45/665-169
9
Eti Alüminyum elektrik enerjisini Oymapınar HES’den satın aldığı dönemde
(işletme hakkının devri ve otoprodüktör lisansı alınması öncesinde), bu pazar
bakımından ciro hesabında dikkate alınacak bir gelir kalemi bulunmamakta, 360
aksine bu giderler bilançoda pasif olarak yer almaktaydı. Bu durumda, Eti
Alüminyum’a ait olmamakla birlikte, en son 2003 yılında Oymapınar HES’ten
alınan elektrik gideri olarak ödenen yaklaşık (…………) TL’nin, elektrik üretimi
pazarına ilişkin ciro olarak ele alınması yerine, ilgili ürün pazarına ilişkin
açıklamalar çerçevesinde yalnızca piyasaya satılan elektrikten elde edilen
gelirlerin dikkate alınması gerekmektedir ki 2004 yılında Oymapınar HES’ten
piyasaya herhangi bir satış yapılmamıştır.
Alüminyum üretimi pazarında elde edilen ciroyu gösteren, dökümhane ürünleri
satışlarından 2004 yılında elde edilen gelirler toplamı (………….) TL, nihai 370
ürün pazarından elde edilen ciroyu gösteren, haddehane ürünleri
satışlarından 2004 yılında elde edilen gelirler toplamı ise (………….) TL
düzeyindedir.
H.3. Eti Alüminyum İçin En Yüksek Teklifleri Veren Teşebbüsler
H.3.1. Ce-Ka İnşaat Makina Madencilik Petrolcülük Turizm Nakliyat
Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Ce-Ka)
Cengiz Grup, 1969 yılında, o güne kadar bölgesel inşaat projeleri ile 380
ilgilenmekte olan grup ortaklarının Cengiz İnşaat A.Ş. firmasını kurması ile
faaliyetine başlamıştır. Grup özellikle madencilik, metalurji ve enerji
sektörlerini yatırım ve büyüme stratejileri dahilinde öncelikli sektörler olarak
belirlemiştir. Cengiz Grup bünyesinde faaliyet göstermekte olan şirketler
şunlardır:
Tablo 6: Cengiz Grup Bünyesindeki Şirketler
Şirket Ünvanı Sektör
Cengiz İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. İnşaat
CE-KA İnşaat Makina Madencilik Petrolcülük
Turizm Nakliyat San. ve Tic. A.Ş.
İnşaat, Enerji, Madencilik,
Turizm
Cengiz Enerji Sanayi ve Ticaret A.Ş. Enerji
Cengiz Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş. Enerji
Samgaz A.Ş. Enerji
Eti Bakır A.Ş. Madencilik
Cengiz Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. Turizm
Bana Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. Turizm
HCM Makina İth. İhr. Ve Paz. San. Tic. A.Ş. İş Makinaları Temsilcilik
Balen Makina, Enerji, İnşaat San. ve Tic. A.Ş. Endüstriyel Ekipmanlar
Temsilcilik
Cengiz İzler Sigorta RTA Sigortacılık
Yukarıdaki tablo incelendiğinde, Cengiz Grup bünyesinde faaliyet gösteren ve
Eti Alüminyum’un özelleştirilmesi için açılan ihaleye teklif veren Ce-Ka ile 390
birlikte Cengiz Enerji ve Sanayi Ticaret A.Ş.’nin (Cengiz Enerji) ve Cengiz
Elektrik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin (Cengiz Elektrik) faaliyet konularının, tespit
edilen ilgili ürün pazarlarından “elektrik üretim pazarı” ile çakışmasının
muhtemel olduğu; Cengiz Grup bünyesinde faaliyet gösteren diğer şirketlerin
sahip oldukları faaliyet konularının ise, ilgili ürün pazarlarından herhangi birisi
05-45/665-169
10
ile çakışmadığı ve söz konusu şirketlerin ilgili ürün pazarlarında herhangi bir
pazar payı ya da ciroya sahip olmadığı tespit edilmiştir.
Faaliyet konuları tespit edilen ilgili ürün pazarları ile çakışması muhtemel olan
Grup şirketlerinden Cengiz Enerji ve Cengiz Elektrik hakkında raportörlerce 400
yapılan görüşmede aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir:
“...Cengiz Elektrik Toptan A.Ş. elektrik ithal etmek için kuruldu ancak ulusal
sistemin yurtdışı ile entegrasyonu tam olarak sağlanamadığı için EPDK’dan
ithalat lisansı alınamamıştır. Bu nedenle, şirketin herhangi bir faaliyeti
bulunmamaktadır...”
Cengiz Elektrik’in ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir:
Tablo:7 Cengiz Elektrik’in Ortaklık Yapısı 410
Ortağın adı Hisse Oranı (%) Unvanı
Mehmet CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Başkanı
Ekrem CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Üyesi
Şeref CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Üyesi
Ahmet CENGİZ (…..) Ortak
Asım CENGİZ (…..) Ortak
Kazım CENGİZ (…..) Ortak
Cengiz Enerji, Cengiz Grup’un enerji konusuna yönelme kararı ile 2000
yılında kurulmuştur. Ana iş konuları proje yönetimi, danışmanlık, satış
pazarlama, anahtar teslim basit veya kombine çevrim enerji santralleri inşaatı,
kurulumu ve/veya işletilmesi, enerji satış anlaşmaları, elektrik iletim ve dağıtım
hizmetleridir. Cengiz Enerji, kurulduğu tarihten bugüne kadar, 2x5MW
gücünde “İstanbul Metrosu Acil Enerji Santrali” kurulumu ve mülkiyeti Cengiz
Enerji ile Cengiz İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Adi Ortaklığı’na ait 130 MW
kurulu gücündeki Kombine Çevrim Enerji Santrali (KÇES) kurulumu ve
işletilmesi işlerini tamamlamıştır. 420
Söz konusu KÇES’nin elektrik üretim lisansı 2006 yılı sonuna kadar EÜAŞ’a
ait olup, halihazırda EÜAŞ’ın emrine amade olacak şekilde üretim yapılmadan
bekletilmektedir. Şirket yetkilileri ile yapılan görüşmede, söz konusu tarihten
sonra EÜAŞ ile bir anlaşmaya varılamaması durumunda, EPDK’dan üretim
lisansı almak şartıyla tesisin kontrolünün Cengiz Enerji ile Cengiz İnşaat
Sanayi ve Ticaret A.Ş. Adi Ortaklığı’na geçeceği ifade edilmiştir.
Cengiz Enerji’nin ortaklık yapısı aşağıdaki şekildedir:
430
Tablo:8 Cengiz Enerji’nin ortaklık yapısı
Ortağın adı Hisse Oranı (%) Unvanı
Mehmet CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Başkanı
Ekrem CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Üyesi
Şeref CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Üyesi
Ahmet CENGİZ (…..) Ortak
Asım CENGİZ (…..) Ortak
Cengiz İnşaat Sanayi ve Ticaret AŞ (…..) Ortak
Ömer MAFA (…..) Ortak
05-45/665-169
11
Cengiz Elektrik ve Cengiz Enerji hakkında elde edilen bilgiler ışığında, adı
geçen teşebbüslerin, tespit edilen ilgili ürün pazarlarında halihazırda herhangi
bir faaliyeti bulunmadığı ve bu nedenle, herhangi pazar payına ya da ciroya
sahip olmadığı görülmektedir. Nitekim bu husus, Ce-Ka tarafından da teyit
edilmiştir.
Eti Alüminyum’un özelleştirilmesi için açılan ihaleye teklif veren Ce-Ka ise,
başlangıçta Cengiz İnşaat A.Ş.’nin ilgilenmediği büyüklükteki ancak stratejik
açıdan şirketin tecrübe kazanması gereken inşaat ve altyapı projelerini 440
gerçekleştirmek amacıyla kurulmuştur. Firma, kendi taahhüdü altında çeşitli
projeler gerçekleştirmesi yanında ana taşeron olarak da spesifik konularda
inşaat projelerinde görev almıştır.
Grubun büyüme ve gelişme stratejilerine paralel olarak, yukarıda belirtilen
hedef sektörlerde yatırım kararı almasını müteakip Ce-Ka grubun yatırımcı
firmalarından biri olmuştur. Bunun sonucunda 2004 yılı içerisinde
özelleştirmesi tamamlanan Eti Bakır A.Ş.’nin %100 hisseleri ve Karadeniz
Bakır İşletmeleri A.Ş.’ye ait Samsun Bakır İzabe ve Asit fabrikası Ce-Ka
tarafından satın alınmıştır. Söz konusu fabrika ve Küre Bakır madenleri ve 450
konsantre tesisleri Ce-Ka’nın sahip olduğu Eti Bakır A.Ş. tarafından
işletilmektedir. Cengiz Grubu içerisindeki yatırımcı rolü nedeniyle Eti
Alüminyum’un özelleştirmesine de Ce-Ka’nın katılmasına karar verilmiştir.
Dolayısıyla, Ce-Ka, tespit edilen ilgili ürün pazarlarından hiç birisinde faaliyet
göstermediği için, söz konusu pazarlarda herhangi bir pazar payına ya da
ciroya sahip değildir.
Cengiz Grubu’nun 2004 yılı cirosu (………………).-YTL, Ce-Ka’nın 2004 yılı
cirosu ise (…………….).-YTL olarak gerçekleşmiştir. Ce-Ka’nın ortaklık yapısı
şu şekildedir: 460
Tablo:9 Ce-Ka’nın Ortaklık Yapısı
Ortağın adı Hisse Oranı (%) Unvanı
Mehmet CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Başkanı
Ekrem CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Üyesi
Şeref CENGİZ (…..) Yönetim Krl.Üyesi
Ahmet CENGİZ (…..) Ortak
Asım CENGİZ (…..) Ortak
Kazım CENGİZ (…..) Ortak
H.3.2. Nurol Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş. (Nurol Enerji)
1966 yılında kurulan Nurol İnşaat Şirketi, 1989 yılında yapısal dönüşümünü
gerçekleştirerek Holdingleşme sürecine adım atmıştır. Nurol Holding A.Ş.’nin
(Nurol Holding) bünyesinde halen faaliyet göstermekte olan ondokuz topluluk
şirketi bulunmaktadır. Nurol Holding’in toplam onaltı yurt içi ve yurt dışı iştiraki 470
ve bağlı ortaklıkları bulunmaktadır. Bağlı şirketlerin koordinatörlükleri; sektörel
bazda finansman ve idari işler, inşaat, savunma ve telekomünikasyon, turizm
ve ticaret olarak belli başlı gruplar altında yapılandırılmıştır.
Nurol Enerji, müteahhitlik ve altyapı projelerinin yanı sıra, enerji sektörüne de
katkıda bulunmak üzere, daha önce “Lamaş Kalıp ve Makina Sanayi A.Ş.”nin
05-45/665-169
12
unvanı altında faaliyet gösteren şirketin, 18.8.1998 tarihinde amaç ve konum
değişikliği ile Nurol Holding tarafından yeniden yapılandırılması ile
kurulmuştur. Nurol Enerji, hidroelektrik, doğal gaz, kömür, fuel-oil, nafta ve
rüzgar gibi değişik kaynaklara dayalı çeşitli enerji santrali projelerini, 480
uygulamada olan kanunlar ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde
gerçekleştirmek üzere yoğun çalışma içindedir.
Nurol Holding’in 2004 yılı cirosu (……………..):-YTL, Nurol Enerji’nin 2004 yılı
cirosu ise (……………).-YTL olarak gerçekleşmiştir. Nurol Enerji’nin ortaklık
yapısı şu şekilddedir:
Tablo: 10 Nurol Enerji’nin Ortaklık Yapısı
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, Nurol Holding bünyesinde faaliyet 490
gösteren şirketlerin veya özelleştirme ihalesine teklif veren Nurol Enerji’nin,
yukarıda tespit edilen ilgili ürün pazarlarında herhangi bir faaliyeti olmaması
sebebiyle, söz konusu pazarlarda herhangi bir ciro ya da pazar payına sahip
olmadığı tespit edilmiştir. Nitekim bu husus, Nurol Enerji tarafından da teyit
edilmiştir.
H.3.3. Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Özaltın İnşaat)
1965 yılında Nuri ÖZALTIN’ın müteahhitliği ile başlayıp önce 1971 yılında
Özaltın İnşaat ve Ticaret Kollektif Şirketi unvanı ile kurulan şirket, 1984 yılında
Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş. haline gelerek faaliyet göstermeye 500
devam etmiştir. Ana şirketin yanında, 1989 yılından itibaren Özaltın Sigorta
Acentalığı ve Hizmetleri A.Ş. ve Özaltın İthalat İhracat ve İnşaat A.Ş. de yan
kuruluşlar olarak faaliyet göstermektedir.
Baraj ve hidroelektrik santralleri, hastane, sigara fabrikası, polis eğitim
merkezi enerji iletim hatları ve şalt sahası, yol, köprü, otel inşaatlarını yapmış
ve yapmakta olan şirket, inşa ettiği otellerin işletmesini de kendisi
yapmaktadır. Ayrıca, şirketin kendisine ait olan bir sera işletmesi de
bulunmaktadır.
510
Özaltın İnşaat’ın 2004 yılı cirosu (………………).-YTL olarak gerçekleşmiş
olup ortaklık yapısı şu şekildedir:
Tablo: 11 Özaltın İnşaat’ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Nuri ÖZALTIN (…..) (…..)
Sebahat ÖZALTIN (…..) (…..)
Hayrettin ÖZALTIN (…..) (…..)
Nurettin ÖZALTIN (…..) (…..)
Pay Sahibi Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Nurol Holding A.Ş. (…..) (…..)
Nurol İnşaat ve Tic. A.Ş. (…..) (…..)
Nurettin ÇARMIKLI (…..) (…..)
Erol ÇARMIKLI (…..) (…..)
M. Oğuz ÇARMIKLI (…..) (…..)
A. Türkkan ÇARMIKLI (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..)
05-45/665-169
13
Öznur ÖZDEMİR (…..) (…..)
TOPLAM (…..) (…..)
Raportörlerin Şirket yetkileri ile yaptığı görüşmede aşağıdaki hususlar ifade
edilmiştir:
“(………………………..).”
520
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında, Özaltın İnşaat’ın ilgili ürün pazarlarında
faaliyeti olmadığı, bu nedenle de, herhangi bir pazar payına ya da ciroya
sahip olmadığı tespit edilmiştir. Nitekim bu husus, Özaltın İnşaat tarafından da
teyit edilmiştir.
H.4. Hakim Durum Değerlendirmesi
Alıcı teşebbüslerin, devir işleminin gerçekleştiği ilgili ürün pazarlarında
herhangi bir faaliyetleri olmadığından, özelleştirme ihalesine teklif veren üç
teşebbüs bakımından da, olası devir işlemi neticesinde herhangi bir 530
yoğunlaşmanın ortaya çıkma olasılığı bulunmamaktadır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu
işlemin;
Eti Alüminyum A.Ş.’nin, “boksit madenciliği” pazarındaki pazar payı,
“alüminyum üretimi” pazarındaki cirosu ve “nihai alüminyum ürünleri”
pazarındaki cirosu itibarıyla, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması 540
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi
olduğuna, “elektrik üretimi” pazarındaki ciro ve pazar payının ise anılan
Tebliğ’de yer verilen eşikleri aşmadığı, dolayısıyla bu yönüyle izne tabi
olmadığına,
Eti Alüminyum A.Ş.’nin, alıcı konumunda bulunan;
-Ce-Ka İnşaat Makina Madencilik Petr. Tur. Nak. San. ve Tic. A.Ş.,
-Nurol Enerji Üretim ve Pazarlama A.Ş.,
-Özaltın İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş., 550
unvanlı teşebbüslerden herhangi birine devredilmesi halinde, işlemin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim
durum yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece
ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağına,
bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine,
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
560
05-45/665-169
14
(Rekabet Kurulu’nun 12.07.2005 tarih ve 05-45/665-169 sayılı Kararı)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Özelleştirme kapsam ve programında bulunan Eti Alüminyum A.Ş.’nin
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’na ait %100 oranındaki hissenin özelleştirilme
yoluyla devredilmesi işlemine izin veren Rekabet Kurulu kararına aşağıdaki
gerekçeler ile katılmıyoruz.
Rekabet Kurulu’nun 03.06.2004 tarih ve 04-40/447-M sayılı, Eti
Alüminyum A.Ş.’nin özelleştirilmesine ilişkin olarak 1998/4 sayılı Tebliğ’in
4.maddesi uyarınca Kurul görüşünü oluşturan Kararı’nın 2-a) maddesine
istinaden yazdığımız karşı oy gerekçelerinde belirtildiği üzere, dosyasında ayrı
bir ürün pazarı olarak belirlenen “boksit” rezervlerinin gruplandırılarak ihaleye
çıkılmasının gerekli olduğu ve bölgede bilinen rezervlerin tamamının söz
konusu devralma işlemiyle alıcı konumunda bulunan teşebbüslere
verilmesinin 4054 sayılı Kanun’un 7.maddesi anlamında hakim durum
oluşmasına sebep olacağını düşünmekteyiz.
Alüminyum üretimine uygun durumdaki boksit yataklarının tümüyle tek
bir özel sektör kuruluşunun kontrolüne geçmesi sonucunu doğuran işlem ile,
mesleki dairenin görüşünde de tespit edildiği üzere, “sektörde beklenen
büyüme ve yeni kapasite yatırımları bakımından pazara giriş engeli
yaratılacağı” ve boksit rezerv sahalarının satışı ile potansiyel rekabet
şartlarının ortadan kaldırılacağı ortadadır.
Seydişehir Alüminyum tesisinin yıllık boksit ihtiyacının hatta, planlanan
kapasite artışı yatırımları yapılsa dahi, ekonomik ömrü boyunca tesisin
işleyebileceği ve ihtiyaç duyacağı toplam boksit miktarı göz önünde
tutulduğunda, Türkiye boksit rezervlerinin %95’ini teşkil eden toroslar kuşağı
içindeki görünür rezervlerin neredeyse tamamının bir tek teşebbüse verilmesi
ile “boksit” madeni pazarında nasıl bir tekelci yapıya yol açıldığı ortadadır.
Diğer bir deyişle, ülkenin görünür, işlenebilir boksit rezervlerinin tamamının bir
teşebbüse devri ile yaratılan pazara giriş engelinin olduğu ortamda ikinci bir
teşebbüsün bölgede alüminyum üretimi pazarında yatırım yapıp üretim tesisi
kurması imkanı ortadan kaldırılmış olmaktadır.
Prof.Dr.Zühtü AYTAÇ Rıfkı ÜNAL Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy