AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR
Başvuru no. 29833/05
Hasan Hüseyin ÖZTÜRK ve Diğerleri / Türkiye
Başkan
Valeriu Gritco,
Yargıçlar
Stephanie Mourou,
Georges Ravarani,
ve Bölüm Yazı İşleri Müdür Yardımcısı Hasan Bakırcı’nın katılımıyla 11 Ekim 2016 tarihinde Komite halinde toplanan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Bölüm) (“Mahkeme”), 3 Ağustos 2005 tarihinde yapılmış olan yukarıdaki başvuruya ve davalı Devlet ve başvuranlar tarafından iletilen görüşlere ilişkin olarak yapılan müzakerelerin ardından aşağıdaki şekilde karar vermiştir:
OLAYLAR
1. Başvuranlar, Fatma Ekinci (Öztürk), Ayşe Özalp (Öztürk), Hasan Hüseyin Öztürk, Dudu Bayraktar (Öztürk), Emine Uygur (Öztürk), Hatice Gümüş (Öztürk), Ramazan Öztürk, Ahmet Öztürk ve Melek Arıkan (Öztürk), dokuz Türk vatandaşıdır. Başvuranlar, sırayla, 1924, 1926, 1929, 1930, 1935, 1935, 1938, 1943, 1946 ve 1955 tarihlerinde doğmuşlardır ve Denizli’de ikamet etmektedirler.
2. Türk Hükümeti (“Hükümet”) kendi temsilcisi tarafından temsil edilmiştir.
A. Davanın koşulları
3. Davanın koşulları, taraflar tarafından ibraz edildiği şekliyle aşağıdaki gibidir.
4. Başvuranlar, Denizli’nin Acıpayam ilçesinde tapu sicilinde ada no. 118, parsel no. 2 olarak kayıtlı arazinin sahibidirler.
5. Acıpayam Belediyesi, 2 Mayıs 1996 tarihinde, başvuranların arazilerinin kamulaştırılmasına karar vermiştir. Başvuranlara, noter vasıtasıyla kamulaştırma kararı resmi olarak tebliğ edilmiştir. Tebligat metninde, kamulaştırma tazminat bedelinin 3,715,000,000 Türk lirası (TRL)[1].
6. 1996 yılının belirtilmeyen bir tarihinde, başvuranlar, kamulaştırma kararının ve kamulaştırma kararının dayanağı olan yerel arazi geliştirme planının kaldırılması için Aydın İdare Mahkemesine başvurmuşlardır.
7. Başvuranlar, 25 Kasım 1996 tarihinde, kamulaştırma nedeniyle ek tazminat bedeli olarak 15,888,000,000 TRL ödenmesi talebiyle Acıpayam Asliye Hukuk Mahkemesi önünde hukuk davası açmışlardır.
8. Acıpayam Asliye Hukuk Mahkemesi, 18 Şubat 2004 tarihinde, yasal oran üzerinden uygulanan faiz miktarı dışında, ek tazminat bedeli olarak başvuranlara 5,490,600,588 TRL (söz konusu zamanda yaklaşık 3,240 avro) ödenmesine karar vermiştir. Daha sonra, başvuranların temyiz talebi ve karar düzeltme talebi Yargıtay tarafından reddedilmiş ve ilgili karar 14 Ocak 2005 tarihinde kesinleşmiştir. Kesinleşen karar, 4 Şubat 2005 tarihinde, başvuranlara tebliğ edilmiştir.
9. Acıpayam Belediyesi, 10 Şubat 2005 ve 25 Mayıs 2005 tarihleri arasında taksitli bir şekilde başvuranlara söz konusu ek tazminat bedelini ödemiştir.
10. Başvuranlardan biri olan Ayşe Özalp (Öztürk) 30 Nisan 2009 tarihinde vefat etmiştir ve varisleri Melahat Özalp (Akbaş), Nezahat Özalp ve Hüsnü Özalp 10 Ağustos 2010 tarihinde başvuruyu takip etmek istediklerini belirtmişlerdir.
B. İlgili iç hukuk ve uygulama
11. Aşağıda bahsi geçen (bk. aşağıda § 15) Tazminat Komisyonu’na ilişkin iç hukuk ve uygulamasına dair bilgilere Turgut ve Diğerleri/Türkiye (k.k.), (no. 4860/09, 26 Mart 2013); Demiroğlu/Türkiye (k.k.), (no. 56125/10, 4 Haziran 2013); ve Yıldız ve Yanak/Türkiye (k.k.), (no. 44013/07, 27 Mayıs 2014) kararlarından erişilebilir.
ŞİKÂYETLER
12. Başvuranlar, Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca, ek tazminatın ödenmesinin gecikmesi ve kamulaştırma tazminatının Türkiye’deki yüksek enflasyon oranları nedeniyle uğradığı değer kaybı sonucunda yaşadıkları finansal kayıplardan dolayı davalı Devlet’in mülkiyet haklarını ihlal ettiği konusunda şikâyetçi olmuşlardır.
13. Aynı maddeye dayanarak, başvuranlar, ayrıca, kamulaştırılan arazilerinin kamulaştırma kararında belirtilenden farklı bir amaçla kullanıldığı, ek tazminat bedelinin yeterli olmadığı ve ilk tazminat bedelinin ödenmesinin geciktiği konularında şikâyetçi olmuşlardır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
A. Kamulaştırmaya ilişkin ilk tazminat bedelinin ödenmesinin gecikmesi ve kamulaştırma tazminatının değer kaybettiği konularına ilişkin olarak Sözleşme’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında
14. Başvuranlar, Sözleşme’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca, yerel mahkemelerce belirlenen kamulaştırma tazminatı miktarının yüksek enflasyon oranları nedeniyle arazinin satış değerinin çok altında olduğunu ve Acıpayam Belediyesi’nin ek tazminat bedelini zamanında ödemediği konularında şikâyetçi olmuşlardır.
15. Hükümet, 6384 sayılı Kanun uyarınca, yargılamaların uzunluğuna ve kararların icra edilmemesine ilişkin başvuruların ele alınması amacıyla yeni bir Tazminat Komisyonunun kurulduğunu belirtmiştir. Tazminat Komisyonu yetkilerinin 16 Mart 2014 tarihinde genişletildiğini ve bu bağlamda, diğerlerinin yanı sıra, uzun yargılama ve enflasyonun etkisiyle kamulaştırma bedelindeki değer kaybının telafi edilmediğine yönelik şikâyetleri inceleme yetkisi verilmiştir. Hükümet, bu doğrultuda, Tazminat Komisyonuna herhangi bir başvuruda bulunulmadığı için başvuranların iç hukuk yollarını tüketmediklerini ileri sürmüştür.
16. Mahkeme, Ümmühan Kaplan/Türkiye (no. 24240/07, 20 Mart 2012) davasında pilot karar usulünün uygulanmasının ardından, Türkiye’de yeni bir iç hukuk yolunun oluşturulduğunu gözlemlemektedir. Daha sonra, Mahkeme, Demiroğlu/Türkiye ((k.k.), no. 56125/10, 4 Haziran 2013) ve Yıldız ve Yanak/Türkiye ((k.k.), no. 44013/07, 27 Mayıs 2014) davalarında verdiği kararda, başvuranların iç hukuk yollarını, başka bir deyişle yeni oluşturulmuş olan bu hukuk yolunu tüketmedikleri gerekçesiyle, başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. Mahkeme, bu kararı verirken, özellikle, söz konusu yeni hukuk yolunun, arazilerinin kamuya ait orman mülkiyetinin bir parçası olarak sınıflandırılması nedeniyle başvuranların tapularının iptal edilmesine ilişkin şikâyetler bakımından, ilk bakışta erişilebilir ve makul bir çözüm sunacak nitelikte olduğu kanısına vardığını belirtmiştir.
17. Mahkeme, Ümmühan Kaplan (yukarıda anılan, § 77) davasında verdiği kararda, Hükümete hali hazırda tebliğ edilmiş olan bu tür başvuruları yine de normal usul kapsamında inceleyebileceğini vurguladığına dikkat çekmektedir.
18. Ancak, Mahkeme, Hükümetin başvuranların 6384 sayılı Kanun ile tesis edilmiş olan yeni iç hukuk yoluna başvurmamış olmalarına ilişkin ilk itirazını göz önünde bulundurarak, yukarıda anılan Demiroğlu, Yıldız ve Yanak davalarında varmış olduğu sonucu yinelemektedir.
19. Yukarıda belirtilenler nedeniyle Mahkeme, başvurunun iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle Sözleşme’nin 35 §§ 1 ve 4 hükümleri uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.
B. Sözleşme’nin ihlal edildiğine ilişkin diğer iddialar hakkında
20. Başvuranlar ayrıca Sözleşme’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği konusunda başka bir şikâyette bulunmuşlardır. Başvuranlar, özellikle, kamulaştırma kararında yer almadığı halde belediyenin arazilerine cami inşa ettiğini, ek kamulaştırma bedelinin yeterli olmadığını ve ilk kamulaştırma tazminatı bedelinin belediye tarafından geciktirildiğini iddia etmişlerdir.
21. Önündeki tüm materyaller ışığında ve şikâyet edilen konu yetki alanına girdiği ölçüde, Mahkeme, bu şikâyetin Sözleşme ve Protokollerinde yer alan hak ve özgürlükleri ihlaline işaret etmediği sonucuna varmıştır. Buna göre, Mahkeme, söz konusu şikâyeti, Sözleşme’nin 35 §§ 3 (a) ve 4 maddeleri uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddetmektedir.
Bu gerekçelerle, Mahkeme oybirliğiyle,
Başvuruları birleştirmeye karar vermiştir.
Başvuruların kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
İşbu karar İngilizce dilinde tanzim edilmiş olup, 17 Kasım 2016 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.
Hasan BakırcıValeriu Gritco
Yazı İşleri Müdür YardımcısıBaşkan
[1] 1 Ocak 2005 tarihinde, yeni Türk lirası (TRY) eski Türk lirasının (TRL) yerini alarak yürürlüğe girmiştir. 1 TRY = 1,000,000 TRL.
Full & Egal Universal Law Academy