Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-71 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-39/519-127
Karar Tarihi : 13.6.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler :Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER: Bülent GÖKDEMİR, Osman Tan ÇATALCALI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : PAI Partners S.A.S. ve Financiere Star 1, S.A.
Temsilcisi: Av. Gönenç GÜRKAYNAK ve 20
Av. Zümrüt ESİN
Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah. Beşiktaş 34349 İstanbul
D. TARAFLAR : PAI Partners S.A.S.
43, avenue de L’Opera 75002 Paris FRANSA
Financiere Star 1, S.A.
5 rue Guillaume Kroll L-1882 LÜKSEMBURG
Chr. Hansen Holding A/S 30
Boge Alle 10-12 2970 Horsholm DANİMARKA
E. DOSYA KONUSU: PAI Partners S.A.S.’nin kontrolündeki Financiére Star
1, S.A. şirketinin Chr. Hansen Holding A/S’nin sahip olduğu gıda muhteviyatı
işlerini devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.5.2005 tarih ve 3573 sayı ile
intikal eden bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca 40
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 8.6.2005 tarih ve 2005-3-71/Öİ-05-B.G.
sayılı Birleşme/Devralma raporu, 9.6.2005 tarih ve REK.0.07.00.00-120/108
sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
PAI Partners S.A.S.’nin kontrolündeki Financiére Star 1, S.A. şirketinin Chr.
Hansen Holding A/S’nin sahip olduğu gıda muhteviyatı işlerini devralma
işlemine izin verilmesinin yerinde olacağı, 50
05-39/519-127
2
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
60
Chr. Hansen Holding A/S’nin (Hansen Holding) faaliyet gösterdiği gıda
endüstrisi kolları genel olarak enzimler, fermentasyon kültürleri, boya
(renklendirici) muhteviyatı ve lezzetlendirici muhteviyatı pazarlarıdır. Daha
ayrıntılı bir pazar tanımı yapmak gerekirse Hansen Holding’in faaliyet
gösterdiği pazarlar “gıda üretiminde kullanılan enzimler”, “gıda üretiminde
kullanılan kültürler”, “gıda ürünlerinde kullanılan boya (renklendirici)
muhteviyatı” ve “gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı”
pazarlarıdır.
Gıda üretiminde kullanılan enzimler çok çeşitli gıda ürünlerinde farklı amaçlar 70
için kullanılabilmektedirler. Örneğin unlu mamuller ve fırında pişirilmiş
gıdalarda hamurun kabarması için kullanılan bu tür enzimler, meyve suyu
üretiminde, hem meyve suyunun konsantre hale gelmesi için, hem de uzun
süre bozulmaması için kullanılmaktadır. Ayrıca şarap ve bira üretiminde ve
nişasta ve şeker ürünlerinin üretiminde de enzimlerden faydalanılmaktadır.
Kültürler en önemli parçalarını laktik ve bakterilerin oluşturduğu çeşitli mikro
organizmalardır. Gıda ürünlerinde kullanılan kültürler peynir, yoğurt ve diğer
fermante süt ürünlerinin üretiminde ve özel süt ürünlerinin geliştirilmesi için
kullanılmaktadır. Ancak süt ürünlerinin üretiminde kullanılan kültürler ikiye 80
ayrılmaktadır. Bunlar konsantre olmayan kültürler ve yüksek derecede
konsantre olan kültürlerdir. Konsantre olmayan kültürler müşteriler tarafından
işleme tâbi tutulduktan sonra, yüksek derecede konsantre olan kültürler
müşteriler tarafından herhangi bir şekilde işleme tâbi tutulmadan
kullanılmaktadırlar. Gıda üretiminde kullanılan kültürlerin diğer kullanım
alanları ise şarap yapımı ve işleme tâbi tutulmuş sosis ve et ürünleridir.
Gıda ürünlerinin tüketiciye çekici görünmesi, ürünün işlenmesi sırasında
kaybedilen renginin tekrar kazanılması ve ürünlerin doğal renginin
pekiştirilmesi için boya (renklendirici) ürünleri kullanılmaktadır. Gıda 90
üretiminde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatının dört ana çeşidi
bulunmaktadır. Bunlar; doğal boyalar (karamel rengi hariç), karamel rengi
boyalar (özellikle kola, viski ve konyak gibi içecekler), doğal olarak özdeş
boyalar (beta karoten) ve sentetik boyalardır. Bütün bu çeşitler birbirlerinin
yerine kullanılabilmektedir. Ancak, özellikle son yıllarda, doğal boyalara
(renklendiricilere) olan talep, tüketicilerin daha fazla duyarlılık göstermesi
nedeniyle, artmaktadır. Söz konusu devralma işleminde devralınan taraf olan
Hansen Holding’in gıda muhteviyatı işi ağırlıklı olarak doğal boyalardır.
05-39/519-127
3
Lezzetlendirici ürünler, üretilen ürünlerin tüketicilere daha fazla hitap etmesi 100
için ürünlere eklenilen çeşitli kimyasallar, bileşimler veya çeşitli
muhteviyatlardır. Chr. Hansen şirketinin faaliyet gösterdiği gıda ürünlerinde
kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı doğal lezzet vericiler, baharatlar,
özler/oleoresinler ve işlevsel muhteviyatlardan (yapısal/dokusal unsurlar)
müteşekkildir.
Bu bağlamda, söz konusu devralma işlemi için ilgili ürün pazarları ayrı ayrı
“gıda üretiminde kullanılan enzimler”, “gıda üretiminde kullanılan kültürler”,
“gıda ürünlerinde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı” ve “gıda
üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı” olarak belirlenmiştir. 110
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma,
üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık
göstermediği gözönüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.2. Taraflar
120
H.2.1. Chr. Hansen Holding A/S (Hansen Holding)
Hansen Holding, Danimarka’da faaliyet gösteren ve hisseleri Kopenhag
Borsası’nda işlem gören bir teşebbüstür. Hansen Holding’e bağlı iki ana şirket
bulunmaktadır. Bunlar Chr. Hansen ve ALK-Abello’dur. Chr. Hansen şirketi
gıda muhteviyatı işinde, ALK-Abello şirketi ise alerji aşıları işinde faaliyet
göstermektedir. Bildirim konusu devralma işlemi sonucunda Hansen
Holding’in bünyesinde faaliyet gösteren Chr. Hansen’in PAI tarafından
devralınması planlanmaktadır.
130
Hansen Holding’in 2004 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden elde ettiği
gelir yaklaşık olarak 1,752,762,800 YTL (1,003.3 milyon Euro)’dir. Şirketin
Türkiye’deki faaliyetlerinden elde ettiği toplam ciro (…………) YTL (…………
Euro) seviyesindedir. Hansen Holding’in hissedarlık yapısı Tablo 1’de
verilmektedir.
Tablo 1: Hansen Holding’in Hissedarlık yapısı
Hansen Holding’in Hissedarlar Hisse Oranları Oy Oranlar
LFI A/S %35 %64
En Büyük 9 Kurumsal Yatırımcı1 %26 %14
Diğer %39 %22
Hansen Holding’in yönetim kurulu üyeleri; Jorgen Worning (Bşk.), Nils
Axelsen (Bşk. Yrd.), Peter Foss, Susanne Gron, Niels Johansen , Svend 140
Laulund, Anne Birgitte Lundholt ve Carsten Lonfeldt'den oluşmaktadır.
1 En büyük 9 kurumsal yatırımcının arasında en büyük iki yatırımcı LD Pensions, Kopenhag,
Danimarka (Sermayenin %10.1’i) ve Danish Labour Market Supplementary Pension Fund,
Hillerod, Danimarka (Sermayenin %10’u)’dır.
05-39/519-127
4
H.2.2. Crh. Hansen Holding A/S’nin Gıda Muhteviyatı İşi (Crh. Hansen)
Crh. Hansen’in 2004 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden elde ettiği gelir
yaklaşık olarak (……………) YTL (……………) milyon Euro)’dir. Şirketin
yönetim kurulu üyeleri; Peter Olesen, Leif Norgaard, Lars V. Frederiksen, Erik
Sorensen ve Hans Thorkilgaard’dır. Chr. Hansen, Türkiye’de 4 ayrı pazarda
faaliyet göstermektedir. Bu pazarlar gıda üretiminde kullanılan enzimler, gıda 150
üretiminde kullanılan kültürler, gıda üretiminde kullanılan boya (renklendirici)
muhteviyatı ve gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı
pazarlarıdır. Anılan pazarlardan 2004 yılında elde edilen yaklaşık ciro
rakamları sırasıyla; (……………) YTL (…… milyon Euro), (…………) YTL
(………… Euro), (…………) YTL (…… milyon Euro) ve (…………..) YTL
(………… Euro)’dir.
Söz konusu devralma işlemi yurtdışında yerleşik iki teşebbüs arasında
gerçekleşmekle birlikte, Türkiye pazarı, anılan işlem sonucunda Chr.
Hansen’in %50 hissesine sahip olduğu Peyma Chr. Hansen Peynir Mayası 160
San. ve Tic. A.Ş.’nin kontrol değişikliğine uğraması nedeniyle etkilenmektedir.
Bir başka ifadeyle, söz konusu devralma işlemi sonucunda Türkiye’de faaliyet
gösteren Hansen Holding’in Chr. Hansen iş koluna bağlı Peyma Chr. Hansen
Peynir Mayası San. ve Tic. A.Ş.’nin %50 hissesi, devralan taraf Financiére’e
geçecektir. Peynir Mayası San. ve Tic. A.Ş.’nin diğer hissedarları; Tuna Rividi
(%2.5), İsak Halet (%4), Sabina Rividi (%5), Liya Mitrani (%8), Samil
Morayim (%8), Semih Rividi (%10) ve Aydin Çiprut (%12,5)’tur. Chr.
Hansen’in Türkiye’ye doğrudan bir satışı bulunmamaktadır. Bu bakımdan Chr.
Hansen’in Türkiye’deki faaliyetlerinden elde ettiği cironun tamamı Peyma Chr.
Hansen Peynir Mayası San. ve Tic. A.Ş.’nin faaliyetleri üzerinden 170
gerçekleşmektedir.
H.2.3. PAI Partners S.A.S. (PAI) ve Financiére Star 1, S.A.
PAI şirketi Avrupa’da faaliyet gösteren bir risk sermayesi (venture capital)
şirketidir. Bu bağlamda şirketin faaliyet stratejisi çok çeşitli sektörlerde faaliyet
gösteren şirketlerin çoğunluk hisselerini satın almak üzerine kurulmuştur.
PAI şirketinin %100 hissesi Financiére PAI S.A.S. şirketinin kontrolünde
bulunmaktadır. Financiére PAI S.A.S. şirketinin %51’ine 11 gerçek kişi 180
sahiptir. Bu kişiler Amaury de Seze, Dominique Mégret, Jean-Marie Fabre,
Bertrand Meunier, André-Joel Motte, Hamish Mackenzie, Lise Nobre, Michel
Paris, Ziad Joseph Sarkis, Frédéric Stévenin ve Raffaele Vitale’dir. Geri kalan
%49 pay ise BNP Paribas şirketine ait olmakla birlikte, anılan hisseler BNP
Paribas şirketine herhangi bir kontrol veya belirleyici bir etki sağlama yetkisi
vermemektedir. PAI’nin herhangi bir yönetim kurulu üyesi mevcut olmamakla
birlikte şirketin tek temsilcisi başkanlık görevini yürüten Amaury de Seze’dir.
Söz konusu devralma işleminde doğrudan devralan taraf olan Financiére
şirketi ise PAI şirketi tarafından %100 hissesine sahip olunmak suretiyle
kontrol edilmektedir. 190
05-39/519-127
5
PAI’nin 2004 yılında dünya çapındaki faaliyetlerinden elde ettiği toplam ciro
yaklaşık olarak (………………) YTL (…… milyar Euro) seviyesindedir. Şirketin
ortağı olduğu ve Türkiye’de faaliyet gösteren şirketlerden elde ettiği toplam
ciro ise yaklaşık olarak (…………) YTL (…… milyon Euro)’dir. Anılan ciro
rakamı PAI’ın kontrolünde bulunan; Carreman (…… milyon Euro), Vivarte
(….. milyon Euro), Provimi (…… milyon Euro) ve Gerflor (….. milyon Euro)
teşebbüsleri tarafından gerçekleştirilmiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 200
Bildirime konu işlem Hansen Holding’in bir iş kolu olan Chr. Hansen’in
Financiére şirketi tarafından devralınmasıdır. Böylelikle Chr. Hansen’in
kontrolü PAI şirketine geçecektir. Bu bağlamda söz konusu işlem 1997/1
sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendi çerçevesinde değerlendirilebilecek bir
birleşme/devralma işlemidir.
Chr. Hansen’in 2004 yılında gıda üretiminde kullanılan enzimler pazarından
elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak (…………) YTL (….) milyon Euro)’dir.
Gıda üretiminde kullanılan enzimler pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin 210
pazar paylarına Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Gıda üretiminde kullanılan enzimler pazarındaki teşebbüsler ve pazar payları
Chr. Hansen’in 2004 yılında gıda üretiminde kullanılan kültürler pazarından 220
elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak (……………) YTL (…… milyon Euro)’dir.
Gıda üretiminde kullanılan kültürler pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin
pazar paylarına Tablo 3’te yer verilmiştir.
Tablo 3: Gıda üretiminde kullanılan kültürler pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar
payları
Şirketler Pazar Payları
Chr. Hansen %(….)
Danisco %(….)
DSM %(….)
Diğerleri %(….)
Chr. Hansen’in 2004 yılında gıda ürünlerinde kullanılan boya (renklendirici)
muhteviyatı pazarından elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak (…………) YTL
(…… milyon Euro)’dir. Gıda ürünlerinde kullanılan boya (renklendirici) 230
muhteviyatı pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına Tablo
4’te yer verilmiştir.
Şirketler Pazar Payları
Chr. Hansen %(….)
DSM %(….)
Mayasan %(….)
Diğerleri %(….)
05-39/519-127
6
Tablo 4: Gıda üretiminde kullanılan boya (renklendirici) muhteviyatı pazarında faaliyet
gösteren teşebbüslerin pazar payları
Şirketler Pazar Payları
Chr. Hansen %(….)
Sensient %(….)
Overseal %(….)
Diana Vegetal %(….)
Roche %(….)
BASF %(….)
Roha %(….)
Neelikon %(….)
Diğerleri %(….)
Chr. Hansen’in 2004 yılında gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici 240
muhteviyatı pazarından elde ettiği net satışlar yaklaşık olarak (…………) YTL
(………… Euro)’dir. Gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı
pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin pazar paylarına ise Tablo 5’te yer
verilmiştir.
Tablo 5: Gıda üretiminde kullanılan lezzetlendirici muhteviyatı pazarındaki teşebbüslerin
payları
Şirketler Pazar Payları
Frutarom %(….)
Chr. Hansen %(….)
Wiberg (Bütün A.Ş.) %(….)
Farin %(….)
Gew. Nesse (Ihlamur A.Ş.) %(….)
Aromsa %(….)
Givaudan %(….)
IFE %(….)
Diğerleri %(….)
Sonuç olarak söz konusu başvuru için belirlenen ilgili ürün pazarlarının
hiçbirinde tarafların toplam cirosu 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen ciro eşiğini 250
aşmamakla birlikte Chr. Hansen’in söz konusu pazarlardan sadece gıda
üretiminde kullanılan enzimler pazarındaki payı (%…) 1997/1 sayılı Tebliğ’in
4. maddesinde belirtilen %25 pazar payı eşiğini geçmektedir Bu bakımdan
söz konusu devralma işlemi sadece enzimler pazarı için izne tabi bir
devralma işlemidir. Ancak devralan taraf Financiére’in veya anılan teşebbüsü
kontrol eden hiçbir teşebbüsün bu pazarda herhangi bir faaliyeti
bulunmamaktadır. Bu noktadan hareketle devralma işlemi neticesinde bu
pazarda bir yoğunlaşmanın ortaya çıkmayacağı kanaatine varılmıştır.
H.3.1. Satış Sözleşmesinde Yer Alan Yan Sınırlamalara İlişkin 260
Değerlendirme
Taraflar arasında imzalanan satış sözleşmesinin 11.3. maddesinde, Hansen
Holding ve bağlı kuruluşlarına kapanıştan sonraki 3 (üç) yıl boyunca satın
alınan tarafın faaliyet gösterdiği sektörlerde rekabet etmeme ve Crh. Hansen
işinin bir üst düzey çalışanına veya direktörüne Chr. Hansen’den ayrılması
05-39/519-127
7
yönünde doğrudan veya dolaylı olarak telkinde bulunmama veya işe almama
yükümlülüğü getirilmektedir.
Sözleşmenin 11.3. maddesi; Kapanıştan sonraki üç (3) yıl boyunca, satıcı ve 270
bağlı kuruluşları, (i) iktisap edilen grubun hali hazırda faaliyet gösterdiği
ülkelerde iktisap edilen grubun hali hazırdaki faaliyetleri ile doğrudan veya
dolaylı olarak rekabet edecek herhangi bir faaliyette doğrudan veya dolaylı
olarak bulunmayacak ve (ii) iktisap edilen grubun herhangi bir üst düzey
çalışanına veya direktörüne iktisap edilen gruptan ayrılması yönünde
doğrudan veya dolaylı olarak telkinde bulunmayacak veya işe almayacaktır.”
şeklindedir.
Birleşme ve devralma işlemlerinde taraflara rekabet etmemeleri yönünde
kısıtlamalar getirilmesi, genellikle, gerçekleşen birleşme veya devralmanın asli 280
bir unsuru olarak kabul edilmekte ve getirilen sınırlamalara, gerekenden fazla
bir süreyi kapsamayacak şekilde, devredenin ilgili ürün pazarına dahil olan
ürünleri ürettiği coğrafi pazarla sınırlı olmak kaydıyla, izin verilmektedir.
İnceleme konusu devir işlemi bu çerçevede değerlendirildiğinde, devreden
şirkete söz konusu rekabet yasağının aynı iş kolunda faaliyette bulunmaması
için getirildiği, bu yasağın coğrafi sınırlarının gıda muhteviyatı işinin faaliyette
bulunduğu alan ile sınırlandığı ve kapsamının makul olduğu kanaatine
varılmıştır.
290
Rekabet yasağı düzenlemelerine ilişkin olarak mehaz mevzuatta peştemaliye
(goodwill) ve know-how içeren devralmalarda rekabet yasağı hükümleri
genellikle üç yıla kadar makul bulunmaktadır.
Söz konusu devralma ile devredilen iş kolunun ürettiği ve pazarladığı ürünler
incelendiğinde bu ürünlerin (kültürler, enzimler ve renklendiricilerin)
üretilmesinin önemli bir know-how bilgisi gerektirdiği açıktır. Nitekim bildirim
formunda, devredilen varlığın, esas olarak anılan faaliyetlere yönelik know-
how olduğu vurgulanmaktadır. Bu bakımdan söz konusu devralma işlemi ile
birlikte Chr. Hansen Holding’e Chr. Hansen iş kolununun ürettiği ürünlerin 300
pazarlandığı pazarlarda üç yıl boyunca rekabet etmeme yükümlülüğünün
getirilmesi makul bir sınırlama olarak kabul edilmiştir.
Sözleşmenin 11.3. maddesinin, devralmanın tamamlanması tarihinden
itibaren 3 yıl süreyle, devreden konumundaki Hansen Holding’in veya
herhangi bir bağlı kuruluşunun, devralınan iş olan Chr. Hansen’in çalışanlarını
bu şirketten ayrılmaya teşvik etmeyeceği hükme bağlanmıştır. 3 yıllık makul
bir süre için Hansen Holding’e bağlı kuruluşlarında getirilen bu yükümlülüğün,
devralma işleminin daha etkin bir şekilde gerçekleşebilmesi için zorunlu
olduğu kanaatine varılmıştır. 310
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
05-39/519-127
8
- Bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi
olduğuna, bununla birlikte işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması hakkında
Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya mevcut hakim
durumu güçlendiren ve böylece ilgili pazarda rekabetin önemli ölçüde 320
azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığına, bu nedenle bildirim
konusu işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy