Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya San. ve Tic. A.Ş.'nin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiası - Karar Sayı 05-60/896-241

10

BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 12.11.2008 TARIH VE 08-63/1050-
409 NOLU KARARINA INTERNET SAYFAMIZDAKI
KARAR ARAMA BÖLÜMÜNDEN
ERİŞEBİLİRSİNİZ.


20









30









40








05-60/896-241
2
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
50
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-3-39 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 05-60/896-241
Karar Tarihi : 23.9.2005
Dosya Konusu : Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., Özmaya San.
A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri
iddiası.
60
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:

Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.

B. SORUŞTURMA HEYETİ:

Raportörler : Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Ümit GÖRGÜLÜ,
70
C. ŞİKAYET - Ekmek Sanayicileri İşverenler Sendikası
EDENLER: Temsilcisi: Başkan Muharrem KEÇELİ
İstiklal Cad. Mısır Apt. No:311 Kat.3 Beyoğlu/İstanbul

- Hüseyin SÖZÜER
28 Nisan Cad. No:34 Gürsel Mah. İstanbul

- Metro Odun Ekmeği
Cem Sultan sok. No:10 4. Levent İstanbul
80
- Talay Kardeşler
Şirintepe Mah. Aşiyan Sok. No:57 Kağıthane İstanbul

- Seyrantepe Ekmek Fabrikası
Seyrantepe Mah. Karaoğlanoğlu Cad. No:170/B

- Muharrem ÇETİN ve Hikmet ÇETİN.
Prof. Naci Şensoy Cd. No:35 Fatih İstanbul

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR : 90

- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.
Prof. Dr. Bülent Tarcan Sok. No: 5 Şişli İstanbul

- Özmaya Sanayi A.Ş.
Eski Ceyhan Yolu No: 50 Ceyhan Adana


05-60/896-241
3
- Mauri Maya Sanayi A.Ş.
Aksakal Köyü P.K. 101 Bandırma 100

- Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
P.K. 15 Evrensekiz Lüleburgaz

E. İDDİALARIN ÖZETİ:

Ekmek Sanayi İşverenler Sendikası, Hüseyin Sözüer, Metro Odun Ekmeği,
Talay Kardeşler, Seyrantepe Ekmek Fab, Hikmet Çetin ve Muharrem Çetin’e ait
dilekçelerde ekmeğin önemli hammaddelerinden birisi olan yaş mayaya, maya
üreticisi Pakmaya ve Hasmaya (Akmaya) unvanlı şirketlerin %100’ün üzerinde 110
zam yaptığı ve zamlı fiyatları anlaşmalı bir şekilde tekel halinde uyguladıkları,
zamdan sonra bir koli maya fiyatının seyyanen 18 milyon TL'den satıldığı ve bu
durumun maya üreticisi firmaların uyumlu eylem içerisinde olduklarını
gösterdiği, maya üreticisi firmaların sattıkları mayayı tek fiyat üzerinden (18
milyon TL) bayiler vasıtasıyla satmalarının Rekabet Kanunu'na aykırılık teşkil
ettiği ifade edilmektedir.


F. DOSYA EVRELERİ
120
Kurum kayıtlarına 31.3.2003/1345; 10.4.2003/1538; 14.4.2003/1570 tarih ve
sayılar ile intikal etmiş olan şikayetler üzerine hazırlanan 16.4.2003 tarih ve
2003-3-39/BN-03-HS sayılı Bilgi Notu Kurul’da görüşülmüş ve 1.5.2003 tarih ve
03-28/364-M sayılı karar uyarınca Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., (Pak
Gıda), Özmaya San. A.Ş. (Özmaya), Mauri Maya San. A.Ş. (Maurimaya) ve
Akmaya San ve Tic A.Ş. (Akmaya) hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Diğer yandan bu önaraştırma kararıyla ilgili olarak Rekabet Kurumu kayıtlarına
21.7.2003/3341 tarih ve sayı ile intikal eden Muharrem Çetin ve Hikmet Çetin’e 130
ait başvuru Kurul’un 30.7.2003 tarih ve 03-54 sayılı toplantısında görüşülmüş ve
Kurul’un 1.5.2003 tarih, 03-28/364-M sayılı kararı kapsamında
değerlendirilmesine karar verilmiştir.

Söz konusu karar uyarınca hazırlanan 13.1.2004 tarih ve 2003-3-39/ÖA-04-
MBA sayılı Önaraştırma Raporu, 23.2.2004 ve 8.3.2004 tarihli Bilgi Notları
11.3.2004 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 04-19/177-M sayılı karar ile,

- yaş ekmek mayası fiyatlarını uyumlu eylem halinde birlikte artırmak suretiyle
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespit edilmesi 140
amacıyla Pak Gıda, Özmaya, Mauri Maya. ile Akmaya hakkında 4054 sayılı
Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına,

- Akmaya ile Mauri Maya'nın bayileri ile akdettikleri standart bayilik
sözleşmelerinde yer alan belirsiz süreli rekabet etme yasağının 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamaması nedeniyle, söz konusu sözleşmelerin 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmesini teminen sözleşmelerin 5 yılı
aşmayacak şekilde yeniden düzenlenerek belirsiz süreli olmaktan çıkarılması
05-60/896-241
4
gerektiğine, bu nedenle Akmaya ile Mauri Maya'ya sözleşmelerini 2002/2 sayılı 150
Tebliğ ile uyumlu hale getirilmelerinin bildirilmesine

karar verilmiştir. Bu karar üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca
haklarında soruşturma açılan taraflara bildirimde bulunularak tarafların 30 gün
içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiş; Pak Gıda ve Özmaya’nın
yazılı savunmaları 27.4.2004 tarihinde, Maurimaya’nın yazılı savunması
29.4.2004 tarihinde, Akmaya’nın yazılı savunması ise 10.5.2004 tarihinde
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Kurul’un 2.9.2004 tarih ve 04-57/801-M sayılı
kararı ile soruşturmanın süresi 11.9.2004 tarihinden itibaren 4054 sayılı
Kanun’un 43. maddesi uyarınca 6 ay uzatılmıştır. Hazırlanan 9.3.2005 tarih ve 160
S.R./05-2 sayılı Soruşturma Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca tüm
Kurul üyeleri ile ilgili taraflara tebliğ olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası
gereğince taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri
istenmiştir. Akmaya’nın ikinci yazılı savunması 7.4.2005 tarih ve 2201 sayı ile,
Pak Gıda’nın ikinci yazılı savunması 12.4.2005 tarih ve 2333 sayı ile; Özmaya
'nın 11.5.2005 tarih ve 3104 sayı ile ve Maurimaya’nın ise 12.5.2005 tarih ve
3187 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Tarafların süresi içinde yazılı
savunmalarını göndermelerini takiben Kanun’un 45. maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca ek yazılı görüşler düzenlenmiş ve Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca
27.5.2005 tarihinde tüm Kurul üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir. Tarafların 170
üçüncü yazılı savunmaları süresi içinde Kurum’a intikal etmiştir. Tarafların
talebi üzerine Kurul 28.7.2005 tarih ve 05-49/697-M sayılı toplantısında sözlü
savunma toplantısı yapılması kararını almıştır. Sözlü savunma toplantısı
21.9.2005 tarihinde Rekabet Kurumu’nun merkez binasında yapılmıştır.

Kurul 23.9.2005 tarihinde 05-60/896-241 sayı ile nihai kararını vermiştir.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞLERİ:

İlgili raporda; 180

-Yaş ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren Pak Gıda Üretim ve Pazarlama
A.Ş., Özmaya San. A.Ş, Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya San ve Tic A.Ş.'nin
Şubat 2003- Kasım 2003 dönemindeki yüksek oranlı ve maliyet artışı veya
enflasyon gibi nedenlerle açıklanamayan fiyat artışlarının ve söz konusu
istikrarlı fiyat artış trendini sürdürebilmelerinin haklı bir gerekçeye dayanmaması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde tanımlanan uyumlu eylem
kapsamında değerlendirilmesi gerektiği;

- Bu itibarla, Kanun'un 4. maddesi kapsamında söz konusu eylemleri 190
gerçekleştiren maya üreticisi firmalardan;

Pak Gıda, Özmaya, Mauri Maya ve Akmaya'nın 4054 sayılı Kanun'un 16 ncı
maddesi gereğince cezalandırılmaları gerektiği,

kanaat ve sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.


05-60/896-241
5
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
200
H.1. İlgili Pazar

H.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Belirli bir ürün ve onunla ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan
pazarlar aynı ilgili ürün pazarı altında değerlendirilmektedir. Bir ürünün diğer bir
ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri,
kullanım amaçları ve fiyatları bakımından benzer olmaları gerekmektedir.

Şikayetin konusu ve şikayete konu olan Pak Gıda, Özmaya, Maurimaya, 210
Akmaya’nin başlıca faaliyet alanları ekmek mayası üretimi ve dağıtımıdır. Ancak
ekmek mayası türleri arasında, yaş ekmek mayasının endüstriyel pazarda
ağırlıklı olarak kullanıldığı, firmaların faaliyetlerinin çok büyük bölümünün yaş
ekmek mayası ile ilgili olduğu ve özellikleri itibarıyla diğer tür mayalardan
ayrıldığı dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “yaş ekmek mayası” olarak kabul
edilmiştir.

H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Dosya konusu teşebbüslerin ürettikleri ürünleri tüm Türkiye’ye ulaştırma 220
kapasitelerinin bulunması ve satışlarını tüm Türkiye çapında gerçekleştirmeleri
nedeniyle ilgili coğrafi pazar olarak “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” kabul
edilmiştir.

H.1.3 Pazarın Genel Yapısı

Soruşturmaya konu olan pazar, homojen bir ürün olan yaş ekmek mayasının az
sayıda satıcı tarafından, endüstriyel alıcı olarak nitelendirilebilecek çok sayıdaki
tek tip müşteriye arz edildiği oligopolistik bir yapı sergilemektedir. Stratejik
davranışlarda bulunurken rakiplerini de gözetmek zorunda bulunan 230
teşebbüslerin faaliyet gösterdiği oligopolistik pazarlarda, herhangi bir anlaşma
veya uyumlu eylem olmamasına rağmen özellikle fiyatlarda paralel hareketler
gözlenebilmektedir. Zira, fiyat artışı yapmayı planlayan bir teşebbüsün
rakiplerinin kendisini takip edeceklerinden emin olmadan bu artışı yapması
oldukça zordur. Özellikle, ilgili ürünün homojen ve haberleşmenin kolay olduğu
oligopolistik pazarlarda gözlemlenen paralel fiyat hareketlerini uyumlu eylem
olarak değerlendirmek güçleşmektedir. Ancak, bu durum oligopolistik
pazarlardaki paralel fiyat hareketlerinin hiç bir zaman uyumlu eylem olarak
yorumlanamayacağı anlamına da gelmemekte; aksine, söz konusu paralel
davranışların pazarın oligopolistik yapısının mı, yoksa teşebbüslerin anlaşma 240
veya uyumlu eylemlerinin mi sonucu olduğu konusunun değerlendirilmesi
gerektiği anlamına gelmektedir. Zira, söz konusu oligopolistik pazar ne kadar
şeffaf, ürün ne kadar homojen olursa olsun, fiyat artışı gerçekleştiren teşebbüsü
rakiplerinin takip etmeme riski her zaman bulunmaktadır. Bu riski azaltmaya
yönelik olarak teşebbüslerin ileriye dönük fiyat hareketlerini rakiplerine
bildirmeleri teşebbüsler arası bir anlaşma veya uyumlu eylemin göstergesi
olabilmektedir.

05-60/896-241
6
İlgili ürün olan yaş ekmek mayasının kullanıcısı olan fırınlar, endüstriyel alıcılar
olmalarının da etkisiyle üretimde kullandıkları maya markaları arasında 250
herhangi bir fark gözetmemekte, birçoğu birden fazla markayı aynı anda
üretimde kullanabildikleri gibi bir markadan diğerine rahatlıkla
geçebilmektedirler. Marka bağımlılığının yok denilecek kadar az olduğu ekmek
mayası pazarında, kullanıcılar açısından homojen bir ürün olan mayanın
satışlarının arttırılmasında reklam, tanıtım, ürün çeşitlendirme gibi faaliyetler
fazla etkili olamamakta ve "fiyat" tek rekabet aracı olarak kalmaktadır.

Yaş ekmek mayası kolay bozulduğu için, satış elemanları fırınları sıkça ziyaret
etmekte ve maya bırakmaktadırlar. Bu ziyaretler sırasında fırınlar, satış
elemanlarına rakip maya üreticilerinin fiyatlarına ilişkin olarak bilgiler vermekte 260
ve ucuz maya alabilmek amacıyla rakip maya üreticilerinin satış elemanlarından
daha ucuza ürün alabildiklerini ifade edebilmektedirler. Böylece, maya
üreticilerinin satış fiyatları hakkında bilgileri birbirlerine rahatlıkla aktarılabildiği
gibi, ekmek fırınları tarafından maya üreticilerinden önemli indirimler
alınabilmektedir. Maya üreticilerinin fırınlar ile uzun süreli iş ilişkisi kurarak kendi
müşteri kitlelerini oluşturamamaları ve satış elemanları tarafından aynı müşteri
kitlesine homojen bir ürünün satılmaya çalışılması sonucu pazar şeffaf hale
gelmekte ve maya üreticileri Türkiye'nin bir bölgesindeki herhangi bir fırına
rakiplerinin hangi fiyatla mal sattıklarını rahatlıkla takip edebilmektedirler.
270
Türkiye ekmek mayası pazarında Pak Gıda, Özmaya, Mauri Maya, Akmaya
olmak üzere 4 üretici firma faaliyet göstermektedir. Bu firmalara ait Haziran
2002-Kasım 2003 dönemi satış miktarları (kg) ve pazar payları aşağıdaki
şekildedir.


PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
Haziran-02 (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Temmuz (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Ağustos (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Eylül (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Ekim (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Kasım (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Aralık (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Ocak-03 (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Şubat (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Mart (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Nisan (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Mayıs (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Haziran (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Temmuz (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Ağustos (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Eylül (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Ekim (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)
Kasım-03 (…..…) (…..…) (…..…) (…..…)



280

05-60/896-241
7








290









300



Grafik (Ticari sır)





310









320









05-60/896-241
8
H.2. Taraflar 330
H.2.1. Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. (Pak Gıda)

İstanbul Ticaret Sicili Memurluğu’nda 141460-88943 Sicil Numarası ile kayıtlı,
“İstanbul Şişli Gayrettepe Prof. Dr. Bülent Tarcan Sokak No.5 Pak İş Merkezi”
adresinde faaliyetlerini yürüten Pak Gıda’nın maksat ve mevzuu esas itibarıyla
ekmek mayası üretim, pazarlama ve satışıdır.
(Ticari Sır)

15.000.000.000.000 TL sermayesi bulunan Pak Gıda’nın 10.000.000.010.000
TL sermaye tutarına sahip Asil Gıda ve Kimya San. ve Tic. A.Ş. şirketin %67 340
hisse oranına sahip en büyük ortak durumundadır. Pak Holding A.Ş.
4.999.409.770.000 TL sermaye tutarı ile şirketin yaklaşık %33 hisse oranına
sahip diğer büyük hissedarıdır. Şirketin toplam 590.220.000 TL sermaye
miktarına sahip 16 küçük hisse sahibi (Oycan İth.İhr. ve Tic A.Ş., Sistem Gıda
ve Kimya San. ve Tic. A.Ş., Nepa Gıda ve Kimya San. Ve Tic. A.Ş., Nimet
Kimya Sanayi ve Tic. A.Ş., Pak İhracat A.Ş., As Gıda Üretim ve Pazarlama
A.Ş., Alfamer Gıda ve Kimya Sanayi A.Ş., Pak İnşaat ve Ticaret A.Ş., Bomonti
Gıda, Kimya, İnşaat ve Nakliyat Sanayi ve Ticaret A.Ş., Karmasan Kartal
Makine Sanayi A.Ş., Pinat Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş., Engin Pak, Nevhiz Pak,
H.Canan Pak Tümay, Mehmet A. Pisak ve İ.M. İskender Pisak) bulunmaktadır. 350

Pak Gıda 1973 yılında kurulmuş ve İzmit’te üretim faaliyetine başlamıştır. Daha
sonraki yıllarda kurulan İzmir ve Düzce fabrikaları ile Türkiye’de fabrika sayısını
üçe yükseltmiştir. Şirketin kapasite rakamları şu şekildedir.

İzmit (…………) ton yaş maya
(…………) ton kuru maya
İzmir (…………) ton yaş maya
(…………) ton kuru maya
Düzce (…………) ton yaş maya 360
(…………) ton kuru maya

Pak Gıda’nın iç piyasa satış miktarlarına (yaş maya) aşağıdaki tabloda yer
verilmiştir.
Tablo 1: Pak Gıda’nın İç Piyasa Satış Miktarı
Satış (ton) 2002 2003 2004 (Ocak-Mayıs)
Yaş maya (…………) (…………) (…………)

H.2.2. Özmaya Sanayi A.Ş (Özmaya)

Ceyhan Ticaret Sicili Memurluğu’nda 5740 sicil numarası ile kayıtlı Öz Maya,
“Eski Ceyhan Yolu No: 50 Ceyhan” adresinde maya, ekmek ve unlu gıdaların 370
katkı maddelerinin üretimi alanında çalışmak üzere kurulmuştur.

05-60/896-241
9
Öz Maya’nın bünyesinde bulunduğu Lesaffre grubu 1853 yılından itibaren
hububat ve şeker pancarı alanında faaliyet göstermektedir. 1872 yılında
Fransa’da ilk defa yaş maya üretimine başlayan aile zamanla bu alandaki ürün
yelpazesini genişleterek günümüzde dünya maya sektöründe hatırı sayılır bir
konuma gelmiştir. Şirket maya, maya türevleri, ekmek katkı maddeleri, malt
üretiminde dünyada en önde gelen büyük sanayi gruplarından biridir.

Lesaffre Grubu’nun Türkiye ekmek mayası pazarındaki faaliyetleri, biri Adana 380
Ceyhan’da kurulu, diğeri Amasya’da kurulu iki fabrikada üretim gerçekleştiren
Özmaya Sanayi A.Ş. aracılığı ile gerçekleştirilmektedir.

Özmaya; 1987 yılında bir İspanyol şirketi olan SGA (Socıedad General
Azucarera De Espana S.A.) ile Garipoğlu ailesinin oluşturduğu joint-venture
şeklinde kuruluşu başlatılmış ancak taraflar arasında çıkan anlaşmazlıklar
neticesinde 1990 yılında SGA firmasının Özmaya'ya ait bütün hisseleri satın
alması ile ortaklık sona ermiş ve 1992 yılında şirket SGA tarafından Lesaffre
Grubuna satılmıştır. Safmaya (Amasya Fabrikası) ise 1992 yılında Garipoğlu
ailesine ait olan bütün hisseleri satın alınarak grup bünyesine katılmıştır. 390
Safmaya San. A.Ş. grup bünyesinde ayrı bir şirket olarak 2000 yılına kadar
faaliyet göstermiştir. Safmaya San. A.Ş.'nin 01.01.2000 tarihinde, aynı grup
içindeki Özmaya San. A.Ş. tarafından devralınması neticesinde Lesaffre Grubu,
Türkiye ekmek mayası pazarındaki faaliyetlerini tek şirket bünyesinde
toplamıştır.

Özmaya’nın ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.

Tablo 2: Özmaya Ortaklık Yapısı
PAY SAHİBİ HİSSE TUTARI (TL) HİSSE ADEDİ
COFISAF (…………) (…………)
Lucien Lesaffre (…………) (…………)
Maurice Lesaffre (…………) (…………)
Alain de Gouy (…………) (…………)
Jimy Akary (…………) (…………)
Alain Laloum (…………) (…………)
Denis Lesaffre (…………) (…………)
Jose Juan Berruga (…………) (…………)
Ü. Ergün Akçalı (…………) (…………)
TOPLAM (…………) (…………)
400

Adana fabrikası; toplam krem 42.450 ton/yıl, toplam yıllık pres maya 39,305
ton/yıl yaş maya üretim kapasitesine sahiptir. Amasya fabrikasının ise; yaş
maya ve kuru maya krem üretimleri kapasitesi toplam olarak 55.000 ton/yıl’a
çıkarılmıştır. Ancak kurutma kapasitesi de artırıldığından toplam kuru maya
kapasitesi 16.050 ton/yıl’a çıkarılmıştır. Geri kalan krem ise sadece yaş maya
üretiminde kullanılabileceğinden yaş maya üretim kapasitesi de 6.850 ton/yıl
05-60/896-241
10
olmuştur. Sonuç olarak, Özmaya toplam olarak 46.155 ton/yıl yaş maya üretim
kapasitesine sahiptir.
410
Özmaya iç piyasa satış miktarlarına (Yaş maya) aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 3: Özmaya İç Piyasa Satış Miktarı
Satış (ton) 2002 2003 2004 (Ocak-Mayıs)
Yaş maya (……….) (……….) (……….)


H.2.3 Akmaya Sanayi Ve Ticaret A.Ş. (Akmaya)

Lüleburgaz Ticaret Sicili Memurluğu’nda 2370 sicil numarası ile kayıtlı, Akmaya
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ticaret unvanı altında, “PK 15 Evrensekiz Lüleburgaz”
adresinde faaliyet gösteren firma; yaş ve kuru ekmek mayası, maya türevleri ve 420
ekmek katkı maddeleri üretimini gerçekleştirmek üzere kurulmuştur.

Akmaya’nın ortaklık yapısı Tablo 4’te aşağıdaki gibidir.

Tablo 4:Akmaya Ortaklık Yapısı
PAY SAHİPLERİ PAY TUTARI (TL)
Kasım Garipoğlu (………….)
Nizam Garipoğlu (………….)
Hayyam Garipoğlu (………….)
Abdullah Akbulut (………….)
İsmail Eyüp Erdoğmuş (………….)
Ali Alpdoğan (………….)
Mustafa Demirbaş (………….)
TOPLAM (………….)

Akmaya’nın kurulu kapasite bilgileri aşağıdaki gibidir:

Yaş maya : (…………) ton yaş maya üretim kapasitesine sahiptir.
Kuru maya : (…………) ton instant kuru maya üretim kapasitesine sahiptir 430

Akmaya tarafından üretilen yaş hamur mayaları Hasmaya ve Canmaya
markaları adı altında pazara sunulmaktadır.

Akmaya iç piyasa satış miktarlarına (Yaş maya) aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 5: Akmaya iç Piyasa satış Miktarı
Satış (ton) 2002 2003 2004 (Ocak-Mayıs)
Yaş maya (……….) (……….) (……….)
05-60/896-241
11

H.2.4. Mauri Maya San. Ve Tic. A.Ş. (Maurimaya)
440
Bandırma Ticaret Sicili Memurluğu’nda 6356 Sicil numarası ile kayıtlı, Marmara
Maya Sanayi ve Ticaret A.Ş. ticaret ünvanı altında 24.5.1988 tarihinde
kuruluşuna izin verilen, 4.10.1990 tarihinde Mauri Maya Sanayi A.Ş. olarak
ticaret unvanı değiştirilerek “Aksakal Köyü, P.K. 101 Bandırma” adresinde
faaliyet gösteren firma; maya ve diğer unlu mamullerin üretiminde kullanılan
katkı maddelerinin üretimini ve pazarlamasını gerçekleştirmek üzere
kurulmuştur.

Şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
450
Tablo 6: Maurimaya Ortaklık Yapısı
Pay Sahipleri Pay Tutarı (TL)
AB Mauri Netharlands European Holdings B.V. (………….)
Briyn Egan (………….)
John Thomas Lynch (………….)
Deniss Ray Lambert (………….)
Abdullah Bülent Özer (………….)
TOPLAM (………….)

Maurimaya (…………) ton/yıl yaş hamur mayası üretim kapasitesine sahiptir.
Maurimaya iç piyasa satış miktarlarına (Yaş maya) aşağıda yer verilmiştir.
Tablo 7: Maurimaya İç Piyasa satış Miktarı
Satış (ton) 2002 2003 2004 (Ocak-Mayıs)
Yaş maya (………….) (………….) (………….)


H.3. Yapılan Tespitler ve Deliller

H.3.1. Maya Üreticisi Firmalar Hakkında Yapılan Daha Önceki Döneme 460
İlişkin Ön araştırma ve Soruşturmalar

H.3.1.1. Maya Üreticisi Firmalar Hakkında Yapılan Soruşturma ve
Neticesinde 2000 Yılında Alınmış Olan Kurul Kararı

Türkiye Fırıncılar Federasyonu’nun 2.12.1997 tarih ve 1396-30 sayılı ve Ankara
Ticaret Odası’nın 26.1.2000 tarih ve 273 sayılı başvurusunda özetle; Türkiye’de
ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren Pak Gıda, Özmaya, Safmaya San.
A.Ş. (Safmaya), Maurimaya, Akmaya’nın aralarında yapmış oldukları gizli
anlaşmalar sonucu fiyat birliği sağlamak amacıyla ürettikleri mamullere aynı gün 470
ve aynı oranda zam yaptıkları hususlarına yer verilmiştir.

Daha önce Kurumumuz tarafından maya üreticileri hakkında yapılan
soruşturmanın kaynağı olan söz konusu başvurular üzerine aşağıda belirtilen
inceleme, önaraştırma ve soruşturma dönemlerinde anılan şikayetlere ilişkin
olarak araştırmalarda bulunulmuştur.
05-60/896-241
12

Tablo 8: 2000 Yılında Alınan Kurul Kararıyla İlgili Raporlar
İŞLEM TÜRÜ RAPOR TARİHİ SAYI KURUL KARAR TARİH/SAYI
İlk İnceleme 19.01.1998 Ş.Y./2-D1-98/1 05.02.1998/51 (önaraştırma açılmasına ilişkin)
Önaraştırma 12.05.1999 D3/2/A.Ç.-99/2 20.05.1999/99-24 (soruşturma açılmasına ilişkin)
Soruşturma 12.11.1999 SR/99-7
27.06.2000 tarih ve 00-24/255-138
sayılı Kurul Kararı (Ö.A.R.-Ek:32)

480
Kurul'un aldığı soruşturma kararı çerçevesinde yapılmış olan incelemelerde;
ekmek mayası üreticilerinin özellikle liste fiyatlarının (fabrika çıkış fiyatları) artış
tarih ve oranları arasında önemli paralellikler olduğu, söz konusu paralelliklerin
ekmek mayası pazarının yapısından kaynaklandığı; mayanın homojen bir ürün
olması, marka bağımlılığının olmaması, fırınların birden fazla markayı aynı anda
kullanabilmeleri, bir markadan diğerine rahatlıkla geçebilmeleri ve pazarda
haberleşmenin kolay olması sonucu teşebbüslerin birbirlerinin hareketlerine çok
kısa sürede tepki gösterebilmeleri neticesinde maya üreticileri arasında uyumlu
eyleme neden olabilecek herhangi bir iletişim veya mutabakat olmaksızın
fabrika çıkış fiyatlarında paralelliklerin oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. 490

Diğer bir ifadeyle, soruşturma sonucunda şu anki şikayet konusuna benzer
iddialara ilişkin olarak, maya üreticilerinin uyumlu eylem halinde birlikte fiyat
artırmaktan dolayı 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri yönünde bir sonuca
ulaşılamamıştır. Söz konusu soruşturma sonucunda maya üreticilerinin uyumlu
eylem sonucu bayiler arasındaki rekabeti önleyerek bayi satış fiyatlarını
yükseltmek suretiyle Kanun'un 4. maddesinin (a) bendini ihlal ettiklerine
hükmedilmiştir.

500
H.3.1.2. 2002 Yılında Yapılan Önaraştırma Sonucunda Alınan Kurul Kararı

Kurum kayıtlarına intikal eden Ekmek Sanayi İşverenler Sendikası’nın
21.1.2002 tarih, 351 sayılı ve İstanbul Fırıncılar Odası’nın 30.1.2002 tarih, 544
sayılı başvuruları da yukarıda zikredilen şikayet ile aynı içeriktedir. Bu
başvurular üzerine aşağıda belirtilen incelemeler yapılmıştır:

Tablo 9: 2002 Yılında Alınan Kurul Kararıyla İlgili Raporlar
İŞLEM TÜRÜ RAPOR TARİHİ SAYI KURUL KARAR TARİH/NO
Bilgi Notu 30.01.2002 -
12.02.2002 tarih ve 02-08/ 80-M
sayılı Kurul Kararı (önaraştırma
açılmasına ilişkin)
Önaraştırma 17.07.2002 2002-3-1/ÖA-02-ÜG
01.08.2002 tarih ve 02-46/557-227
sayılı Kurul Kararı (şikayetlerin
reddine)

Yukarıda yer verilen Bilgi Notunda maya üreticisi firmaların fiyatlarındaki 510
benzerliklere ilişkin şikayetin ilgili pazarın oligopolistik özelliğinden
kaynaklandığı bu sebeple dosya konusu olayla ilgili olarak 4054 sayılı Kanun
kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı belirtilmiş,
ancak Kurul tarafından önaraştırma açılmasına karar verilmiştir.
05-60/896-241
13

Önaraştırma döneminde maya üreticilerinin yaş ekmek mayası fiyatlarını birlikte
belirlediklerine ve fiyat tekeli oluşturduklarına ilişkin herhangi bir belgeye
ulaşılamaması nedeniyle ilgili raporda mayanın homojen bir ürün olması, marka
bağımlılığının olmaması, fırınların birden fazla markayı aynı anda
kullanabilmeleri, bir markadan diğerine rahatlıkla geçebilmeleri ve pazarda 520
haberleşmenin kolay olması sonucu ekmek mayası üreticilerinin birbirlerinin
hareketlerine çok kısa sürede tepki gösterebilmeleri neticesinde anılan
teşebbüslerin fiyat artış tarih ve oranları arasındaki paralelliklerin ekmek mayası
pazarının yapısından kaynaklandığı; dolayısıyla bahsedilen konularda Pak
Gıda, Özmaya, Maurimaya ve Akmaya hakkında maya fiyatlarını birlikte
belirlediklerine ve fiyat tekeli oluşturduklarına ilişkin 4054 sayılı Kanun uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı belirtilmiş ve önaraştırma sonucunda
alınan 1.8.2002 tarih ve 02-46/557-227 sayılı Kurul kararında;

Maya üreticilerinin yaş ekmek mayası fiyatlarını birlikte belirlediklerine ve fiyat 530
tekeli oluşturduklarına ilişkin herhangi bir belgeye ulaşılamaması nedeniyle
ekmek mayası üreticilerinin fiyat artış tarih ve oranları arasındaki paralelliklerin;
mayanın homojen bir ürün olması, marka bağımlılığının olmaması, fırınların
birden fazla markayı aynı anda kullanabilmeleri, bir markadan diğerine rahatlıkla
geçebilmeleri ve pazarda haberleşmenin kolay olması sonucu teşebbüslerin
birbirlerinin hareketlerine çok kısa sürede tepki gösterebilmeleri neticesinde
ekmek mayası pazarının yapısından kaynaklandığı, dolayısıyla bahsedilen
konularda Pak Gıda, Özmaya, Maurimaya ve Akmaya hakkında maya fiyatlarını
birlikte belirlediklerine ve fiyat tekeli oluşturduklarına ilişkin 4054 sayılı Kanun
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve dolayısıyla her iki 540
şikayetin de reddine karar verilmiştir.

Yukarıda yer verilen Karar’dan anlaşılacağı üzere önaraştırma sonucunda
Kurul; şikayet edilen firmaları gerek yatay gerekse dikey anlamda herhangi bir
uyumlu eylemde bulunmaktan dolayı suçlu bulmamış, sadece Akmaya’nın 4054
sayılı Kanun’a aykırı dikey anlaşma ve uygulamaları sebebiyle anılan teşebbüse
soruşturma açılmasına karar vermiştir. Söz konusu soruşturma neticesinde
Kurul 9.7.2003 tarih ve 03-49/556-241 sayılı kararı ile, Akmaya’nın bayileri ile
yapmış olduğu sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden
hükümler içermesi ve anılan teşebbüsün bayilerin satış fiyatlarını belirlemeye 550
yönelik girişimlerinin, rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabilecek nitelikte olması
nedeniyle Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine hükmetmiştir.


H.4. Tespitler
H.4.1. Fiyat Hareketleri

Yaş maya pazarındaki fiyat hareketlerini belirlemek üzere, pazarda faaliyet
gösteren Pak Gıda, Akmaya, Maurimaya ve Özmaya firmalarının Haziran 2002
– Kasım 2003 dönemindeki fiyatlandırma stratejileri incelenmiştir.1 18 aylık 560

1 İlgili firmalar hakkında daha önce yapılan ve sonuçlandırılan maya incelemeleri kapsamında,
2002 yılı Mayıs ayına kadarki fiyat hareketlerinin değerlendirilmesinin yapıldığı göz önüne
05-60/896-241
14
dönem içerisinde söz konusu firmalara ait aylık ortalama satış fiyatlarının
incelenmesi sonucunda, elde edilen sonuçlar şu şekildedir:

Öncelikle belirtmek gerekir ki; yaş maya sektöründe her ne kadar fiyatların
değiştiğine dair listeler yılda birkaç kez yayınlanmış olsa da maya piyasasında
fiyatlar her ay değişmektedir. Bu durum, firmaların fiyatlarını değiştirdiklerinde,
yeni fiyatları bayilere duyurmak için fiyat listeleri haricinde metotlar
kullandıklarını göstermektedir. Nitekim yerinde incelemelerde Raportörlerce
görüşülen firma yetkilileri de bu durumu teyit etmiş ve fiyat değişikliklerinin
bayilere genel olarak telefon yoluyla duyurulduğunu söylemişlerdir. Bu nedenle, 570
yazılı olarak yayımlanan fiyat listelerinin karşılaştırılması anlamlı olmamaktadır.

Yaş maya pazarında Haziran 2002 - Kasım 2003 döneminde gerçekleşen fiyat
değişiklikleri ise şu şekilde olmuştur:

Tablo 10: Ortalama Aylık Net (KDV Dahil) Gerçekleşen 1 Kg Yaş Maya Satış Fiyatları (TL)
Aylar PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran 993220 979500 868095 956588
Temmuz 907570 833489 762793 926426
Ağustos 747710 708670 625421 819385
Eylül 713910 636064 598308 644519
Ekim 632970 608217 587835 650003
Kasım 622130 576319 583010 723023
Aralık 476140 554548 583813 663266
2003
Ocak 660380 553090 583228 567184
Şubat 552360 547099 569907 607351
Mart 649080 770010 690521 767502
Nisan 1078830 1103682 972899 1055852
Mayıs 1081920 1086865 994719 1156023
Haziran 1101960 1073654 982050 1031706
Temmuz 1162610 1194329 982890 1253518
Ağustos 1369230 1387503 1131405 1452751
Eylül 1384150 1346721 1260593 1421753
Ekim 1418800 1546488 1285631 1524544
Kasım 1548980 1670036 1405514 1655151



580





alınarak soruşturma raporu kapsamında fiyat hareketleri ve maliyetlerin incelenmesinde
başlangıç tarihi olarak 2002 yılı Haziran ayı alınmıştır. Ayrıca, Aralık 2003 tarihinde soruşturma
muhatabı firmalar hakkında ön araştırma yapılması nedeniyle, söz konusu firmaların bir rekabet
incelemesine muhatap olmadığı son ay olan Kasım 2003 tarihi fiyat hareketleri ve maliyetlerin
incelenmesinde bitiş tarihi olarak kabul edilmiştir.
05-60/896-241
15





590







Grafik 2: Yaş maya aylık fiyat değişiklikleri grafikleri (Tabloda x ekseni ayları, y
ekseni aylık ortalama fiyatları göstermektedir)
600









610









620



Grafik-2: Aylık Ortalama Fiyat Değişiklikleri
0
200000
400000
600000
800000
1000000
1200000
1400000
1600000
1800000
Ha
zir
an
-0
2
Ek
im

Ni
sa
n
Ha
zir
an

Ek
im

Tarih
T
L
PAK-Fiyat
ÖZMAYA-Fiyat
MAURİ-Fiyat
AKMAYA-Fiyat
ORTALAMA FİYAT
05-60/896-241
16


Yukarıdaki tabloda toplu halde sunulan veriler incelendiğinde; 2002 yılı içinde
Pak Gıda'nın fiyatlarının sürekli ve doğrusal bir biçimde azaldığı; Ocak 2003'te
fiyatların arttığı ve Mart 2003'e kadar tekrar düştüğü; bu tarihten itibaren ise
istikrarlı bir biçimde fiyatların arttığı görülmektedir. Aynı dönemde Özmaya'nın
fiyatları ise Mart 2003'e kadar düşüş göstermiş; Mart ve Nisan aylarında dikkat 630
çekici biçimde yükselmiş; Temmuz'a kadar azalmış; Ağustos'ta önemli bir artış
görülmüş; Eylül-Ekim aylarında azalmış; son ay olan Kasım'da ise artmıştır.
Maurimaya'nın fiyatları ise diğer üreticilerinki gibi Mart 2003'e kadar düzenli
olarak azalmış; Mart 2003'te artmış; Nisan'da pazardaki diğer firmalarınki ile
uyumlu olarak önemli ölçüde artmış; Mayıs'ta bir miktar artmış ve Haziran-
Temmuz döneminde sabit kalıp bu aylardan itibaren artış göstermiştir. Bir diğer
teşebbüs olan Akmaya'nın fiyatları ise pazardaki diğer üç üreticinin fiyatlarına
benzer şekilde Haziran 2002 - Mart 2003 döneminde istikrarlı bir şekilde
azalmış; yine pazarın davranış kalıbıyla uyumlu olarak Mart ayında önemli
ölçüde artmış; yine Nisan ayında pazarla uyumlu olarak tekrar önemli bir artış 640
göstermiş ve bu aydan ön araştırmanın yapıldığı Aralık ayına kadar da düzenli
olarak artmıştır.

Maya pazarındaki Haziran 2002 - Kasım 2003 dönemi fiyat hareketleri içinde en
dikkat çekici olan artışlar soruşturmaya da dayanak olan şikayet dilekçelerinde
belirtildiği gibi Mart ve Nisan 2003 aylarında görülen artışlardır. Haziran
2002'den Mart 2003'e kadar düşme eğilimi gösteren aylık ortalama maya
fiyatları, ilk defa Mart ayında herhangi bir objektif neden olmaksızın dört firma
için aynı anda artmıştır. Mart 2003'te pazar payı en büyük firma olan Pak
Gıda'nın fiyatları 552.360 TL'den 649.080 TL'ye yükselmiştir. Bu artışın oranı % 650
17.5 olmuştur. Bu ayda Özmaya'nın fiyatları yine son 1.5 yıl içinde ilk defa
547.099 TL'den 770.010 TL'ye yükselmiş ve artış oranı % 40.7 olmuştur.
Maurimaya da aynı anda fiyatlarını 569.907 TL'den 690.521 TL'ye % 21.1
oranında artırmıştır. Bir diğer üretici Akmaya'nın fiyatları da Şubat 2003'ten Mart
2003'e 607.351'den 767.502'ye % 26.3 oranında artmıştır.

Mart 2003'te dört firmanın aynı anda yaptığı fiyat artışları birlikte
değerlendirildiğinde görülmektedir ki, 9 aylık dönemde fiyatlar istikrarlı bir
şekilde azalırken, ilk defa Mart ayında uyumlu bir biçimde ve ortalama % 26.4
oranında artmıştır. 660

Haziran 2002-Kasım 2003 tarihleri aralığında dikkat çekici bulunan ikinci fiyat
hareketi ise Mart 2003'teki ilk artışı takip eden Nisan 2003'teki ikinci fiyat
artışıdır. Bu ayda Pak Gıda'nın fiyatları % 66.2 oranında; Özmaya'nın fiyatları %
43.3 oranında; Maurimaya'nın % 40.9 oranında ve Akmaya'nın fiyatları % 37.5
oranında artmıştır. Nisan ayı fiyat artışları görüldüğü üzere ortalama olarak %
47 civarında gerçekleşmiştir.

Tablo 1'de yer alan fiyat hareketleri toplu halde değerlendirildiğinde ise şu
hususlar dikkat çekmektedir. İncelenen dönemde, şikayete konu yüksek oranlı 670
fiyat artışlarının başlangıç tarihi olan Şubat 2003 öncesi dönemde fiyatların
rekabet ihlali oluşturacak şekilde artmadığı görülmektedir. Ancak Şubat 2003
tarihinden sonra dört firmanın da fiyatlarında ciddi oranda artışlar meydana
05-60/896-241
17
gelmiştir. Bu nedenle soruşturma konusu uyumlu eylemin başlangıç tarihinin
Şubat 2003 sonrası olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Her ne kadar piyasadaki
genel trendin gözükmesi açısından Haziran 2002- Kasım 2003 dönemi verileri
tablolarda ve grafiklerde verilse de, bundan sonra yapılacak analizlerde uyumlu
eylemin başlangıç tarihi olarak ele alınan Şubat 2003 ile ön araştırmanın
gerçekleştirildiği tarihten bir önceki ay olan Kasım 2003'e kadar olan döneme
ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir. 680

Yukarıdaki tablo ve grafiklerden görülmektedir ki uyumlu eylem döneminde
(Şubat 2003- Kasım 2003) Pak Gıda'nın fiyatları % 180 oranında, Özmaya'nın
fiyatları % 205 oranında, Maurimaya'nın fiyatları % 146 oranında ve Akmaya'nın
fiyatları da % 172 oranında artmıştır.

Bu noktada yukarıda yer verilen fiyat artışlarının aynı dönemde gerçekleşen
enflasyonla karşılaştırılması uygun görülmüştür. Uyumlu eylem döneminde
(Şubat 2003- Kasım 2003); TEFE (Toplam Genel) % 4; TEFE (Özel Genel) %
5.7, TEFE (Devlet Genel) % 3.1 oranında artmıştır. Bu durumda 4 firmanın da 690
uyumlu eylemin gerçekleştirildiği dönemdeki ortalama fiyat artışlarının
gerçekleşen tüm TEFE türlerinin yaklaşık 25-30 katı civarında olduğu
görülmektedir.

H.4.2. Teşebbüslerin Maliyet Yapıları

İlk yazılı savunmalarda, maya üreticilerinin benzer koşullarda faaliyet
göstermeleri nedeniyle maliyet yapılarının da benzer olduğu, fiyat artışlarının
maliyet artışlarından kaynaklandığı bu nedenle satış fiyatlarının artış
oranlarındaki paralelliklerin uyumlu eylem olarak değerlendirilmemesi gerektiği 700
yönünde iddialar mevcuttur. Bu konuya ilişkin olarak, soruşturma döneminde
maya üreticilerinin maliyet yapıları incelenerek, fiyat artışlarının maya
üreticilerinin maliyet artışlarından kaynaklanıp kaynaklanmadığı incelenmiştir.

Soruşturma muhatabı teşebbüslerin yaş maya üretiminde kullandığı girdilerden
beş ana kalem dikkate alınmış ve ekmek mayası üretiminde kullanılan bu beş
kalem girdinin genel trendi göstermesi açısından Haziran 2002'den itibaren
Kasım 2003'e kadar olan dönemdeki maliyet değişimlerine ilişkin rakamlara yer
verilmiştir. Ancak daha öncede belirtildiği üzere yapılacak analizlerde uyumlu
eylemin başlangıç tarihi olarak ele alınan Şubat 2003'ten Kasım 2003'e kadar 710
olan döneme ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir. Söz konusu girdiler
melas, elektrik, fuel oil, ambalaj malzemeleri ve kimyasal maddelerdir. Ancak
teşebbüsler arası üretim yapılarının farklı olması nedeniyle fuel-oil'e ilişkin
veriler teşebbüsler arası bir kıyaslama imkanı vermediğinden (fuel-oil'in tüm
teşebbüsler tarafından aynı derecede kullanılmaması) değerlendirme dışı
bırakılmıştır.2



720

2 Fuel-oil tüm teşebbüsler tarafından aynı derecede kullanılmamaktadır.
05-60/896-241
18
H.4.2.1. Melas

Şeker üretiminde kullanılan şekerpancarından veya şeker kamışından geriye
kalan madde olan melas, maya üreticileri tarafından maya üretiminde
kullanılmaktadır. Maya üreticileri melası Türkiye’de mevcut 27 fabrikadan veya
ithalat yoluyla temin edebilmektedir.

Haziran 2002-Kasım 2003 dönemine ait ortalama melas maliyetinin aylık
değişimi aşağıdaki Tablo'da sunulmaktadır.
730
Tablo 11: Aylık Ortalama Yaş Maya Melas Maliyeti (TL/Kg)
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (………….) (………….) (………….) (………….)
Temmuz (………….) (………….) (………….) (………….)
Ağustos (………….) (………….) (………….) (………….)
Eylül (………….) (………….) (………….) (………….)
Ekim (………….) (………….) (………….) (………….)
Kasım (………….) (………….) (………….) (………….)
Aralık (………….) (………….) (………….) (………….)
2003 (………….) (………….) (………….) (………….)
Ocak (………….) (………….) (………….) (………….)
Şubat (………….) (………….) (………….) (………….)
Mart (………….) (………….) (………….) (………….)
Nisan (………….) (………….) (………….) (………….)
Mayıs (………….) (………….) (………….) (………….)
Haziran (………….) (………….) (………….) (………….)
Temmuz (………….) (………….) (………….) (………….)
Ağustos (………….) (………….) (………….) (………….)
Eylül (………….) (………….) (………….) (………….)
Ekim (………….) (………….) (………….) (………….)
Kasım (………….) (………….) (………….) (………….)








740






05-60/896-241
19



750









760


Melas grafik3(Ticari sır)






770









780




05-60/896-241
20


Yaş maya üretiminde kullanılan melasın maliyet tutarı, (Şubat 2003- Kasım
2003) döneminde tüm firmalarda genel olarak (…………) ila (……….) aralığında
seyretmiştir. Ancak, melas maliyetleri firmaların yaptığı yüksek oranlı fiyat
artışlarını açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir. Ayrıca, firma 790
bazında karşılaştırma yapıldığında ise; Özmaya ve Maurimaya'nın melas
maliyetlerinde paralelliklerin olduğu ve istikrarlı bir seyir izlediği; Pak Gıda ve
Akmayanın melas maliyeti diğer iki firmaya göre daha dalgalı bir seyir izlemekle
birlikte diğer firmalar ile aynı trendi taşıdığı görülmektedir.(TİCARİ SIR)


H.4.2.2. Elektrik

Yaş ekmek mayası üretiminde kullanılan elektrik enerjisi maliyetine ilişkin olarak
hazırlanan tablo ve grafik aşağıda sunulmaktadır. 800

Tablo 12: Aylık Ortalama Yaş Maya Elektrik Maliyeti (TL/Kg)
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (………) (………) (………) (………)
Temmuz (………) (………) (………) (………)
Ağustos (………) (………) (………) (………)
Eylül (………) (………) (………) (………)
Ekim (………) (………) (………) (………)
Kasım (………) (………) (………) (………)
Aralık (………) (………) (………) (………)
2003 (………) (………) (………) (………)
Ocak (………) (………) (………) (………)
Şubat (………) (………) (………) (………)
Mart (………) (………) (………) (………)
Nisan (………) (………) (………) (………)
Mayıs (………) (………) (………) (………)
Haziran (………) (………) (………) (………)
Temmuz (………) (………) (………) (………)
Ağustos (………) (………) (………) (………)
Eylül (………) (………) (………) (………)
Ekim (………) (………) (………) (………)
Kasım (………) (………) (………) (………)







810


05-60/896-241
21







820





Elektrik grafik 4(Ticari sır)



830









840









850
05-60/896-241
22
Yaş maya üretiminde kullanılan elektriğin maliyet tutarı; (Şubat 2003- Kasım
2003) döneminde (……………………) ila (………) aralığında seyretmiştir.
Ancak, elektrik maliyetleri firmaların yaptığı yüksek oranlı fiyat artışlarını
açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir. Firma bazında karşılaştırma
yapıldığında ise; dört firmanın da maliyetlerinde çeşitli dalgalanmalar olmakla
birlikte genel olarak birbirine uyumlu bir seyir izlediği ve benzer bir trend taşıdığı
görülmektedir.(TİCARİ SIR)

H.4.2.3. Kimyasal Madde
860
Ekmek mayası üretiminde kullanılan kimyasal maddelerin maliyet tutarlarına
ilişkin olarak hazırlanmış olan tablo ve grafik aşağıda yer almaktadır.

Tablo 13: Aylık Ortalama Yaş Maya Kimyasal Maliyeti (TL/Kg)
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002 (……..) (……..) (……..) (……..)
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)
Aralık (……..) (……..) (……..) (……..)
2003 (……..) (……..) (……..) (……..)
Ocak (……..) (……..) (……..) (……..)
Şubat (……..) (……..) (……..) (……..)
Mart (……..) (……..) (……..) (……..)
Nisan (……..) (……..) (……..) (……..)
Mayıs (……..) (……..) (……..) (……..)
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)





870







05-60/896-241
23


880





Kimyasal grafik 5(Ticari sır)



890









900









910





05-60/896-241
24

Yaş maya üretiminde kullanılan kimyasal maddelerin maliyet tutarı (Şubat 2003-
Kasım 2003) döneminde (……………………) ila (………..) aralığında
seyretmiştir. Ancak, kimyasal madde maliyetleri firmaların yaptığı yüksek oranlı
fiyat artışlarını açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir. Firma 920
bazında karşılaştırma yapıldığında ise; dört firmanın da maliyetlerinde çeşitli
dalgalanmalar olmakla birlikte, genel olarak birbirine uyumlu bir seyir izlediği ve
benzer bir trend taşıdığı görülmektedir. (TİCARİ SIR)

H.4.2.4. Ambalaj Malzemesi

Maya üreticileri tarafından kullanılan ambalaj ve paketleme malzemeleri, genel
olarak karton koliler, parafinli ve parafinsiz ambalaj kağıtları, selofan, polietilen,
J600, Likit parafin, bant, nişasta, plastik torba ve tuzdur . Yaş ekmek mayası
üretiminde kullanılan ambalaj malzemesi maliyetine ilişkin tablo ve grafik 930
aşağıda sunulmaktadır.

Tablo 14: Aylık Ortalama Yaş Maya Ambalaj Maliyeti (TL/Kg)
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)
Aralık (……..) (……..) (……..) (……..)
2003 (……..) (……..) (……..) (……..)
Ocak (……..) (……..) (……..) (……..)
Şubat (……..) (……..) (……..) (……..)
Mart (……..) (……..) (……..) (……..)
Nisan (……..) (……..) (……..) (……..)
Mayıs (……..) (……..) (……..) (……..)
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)






940


05-60/896-241
25







Ambalaj grafik-6(Ticari sır) 950









960









970









980
05-60/896-241
26
Yaş maya üretiminde kullanılan ambalaj maliyet tutarı, (Şubat 2003- Kasım
2003) döneminde (……………………) ila (……………) aralığında seyretmiştir.
Ancak, kimyasal madde maliyetleri firmaların yaptığı yüksek oranlı fiyat
artışlarını açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir. Firma bazında
karşılaştırma yapıldığında ise; Mayıs 2003 tarihine kadar dört firmanın da
maliyetlerinin genel olarak birbirine uyumlu bir seyir izlediği ve benzer bir trend
taşıdığı görülmektedir. Mayıs ayında Pak Gıda’nın maliyetleri diğer firmalar
sabitken yaklaşık % 23 oranında artmış, Ağustos 2003 tarihinde de
Maurimaya’nın maliyetleri yaklaşık % 47 oranında artarak Pak Gıda seviyesine
çıkmıştır. Ancak Ekim 2003'de Pak Gıda ve Maurimaya'nın ambalaj maliyetleri 990
tekrar düşerek diğer firmaların seviyesine gerilemiştir. (TİCARİ SIR)

Aylık Ortalama Yaş Maya Üretim Maliyeti

Maya üreticisi firmalardan alınan Haziran 2002- Kasım 2003 dönemi aylık
ortalama üretim maliyetleri ise aşağıdaki tablodaki gibidir:

Tablo 15: Aylık Ortalama Yaş Maya Üretim Maliyeti (TL/Kg)
PAK GIDA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)
Aralık (……..) (……..) (……..) (……..)
2003 (……..) (……..) (……..) (……..)
Ocak (……..) (……..) (……..) (……..)
Şubat (……..) (……..) (……..) (……..)
Mart (……..) (……..) (……..) (……..)
Nisan (……..) (……..) (……..) (……..)
Mayıs (……..) (……..) (……..) (……..)
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)

1000







05-60/896-241
27


1010




Toplu Maliyet Grafik-7(Ticari sır)




1020









1030









1040





05-60/896-241
28


Maliyet-Fiyat-8(Ticari sır)

1050









1060









1070









1080



05-60/896-241
29






1090



Grafik8/1(Ticari sır)





1100









1110









1120

05-60/896-241
30





Grafik8/2(Ticari sır)


1130









1140









1150









05-60/896-241
31
1160
Grafik8/3(Ticari sır)








1170









1180









1190







05-60/896-241
32


1200






Grafik8/4(Ticari sır)


1210









1220









1230





05-60/896-241
33

Yukarıdaki tablodan ve grafiklerden de görüldüğü üzere uyumlu eylemin
gerçekleştiği (Şubat 2003- Kasım 2003) Özmaya'nın birim üretim maliyeti
yaklaşık % 2.9 artmış, Pak Gıda’nın ki % 6.8 artmış, Maurimaya'nın ki % 1.5
artmış ve Akmaya'nın ki ise % 2.9 oranında azalmıştır. (TİCARİ SIR) 1240

Dolayısıyla, Şubat 2003- Kasım 2003 dönemdeki gerçekleşen fiyat hareketleri
aynı dönemde gerçekleşen birim maliyetler ile karşılaştırıldığında; Ortalama
satış fiyatlarının bahse konu dönemde yaklaşık olarak Pak Gıda’da % 180,
Özmaya’da % 205, Akmaya’da % 172, Maurimaya’da % 146 oranında artış
gösterdiği, buna karşın söz konusu dönemde birim üretim maliyeti ise yaklaşık
Özmaya'da % (….) artış, Pak Gıda'nın % (….) artış, Maurimaya'da % (….) artış
ve Akmaya'da % (…..) oranında bir azalış göstermiştir. Bu durumda, ortalama
satış fiyatları yaklaşık olarak birim maliyetlerdeki artışa kıyasla teşebbüs
bazında yaklaşık Özmaya'da (….) kat, Pakmaya'da (….) kat, Maurimaya'da 1250
(….) kat ve Akmaya'da (….) kat artmıştır. Diğer bir deyişle söz konusu firmaların
gerçekleştirdikleri yüksek oranlı fiyat artışlarını maliyetlerinde meydana gelen
artışlarla açıklamak mümkün değildir.






1260









1270







05-60/896-241
34


1280






Fiyat-maliyet-enflasyon-9(Ticari sır)


1290









1300









1310





05-60/896-241
35


H.5. Savunmalar

H.5.1 Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. 1320
Akmaya’nın savunmalarında özetle;
Maya üreticilerinin yaş ekmek mayasının fiyatını birlikte belirlemelerinin söz
konusu olmadığı, ekmek mayası üreticilerinin fiyat artışı tarih ve oranları
arasındaki bazı paralellikler mayanın homojen yapıya sahip bir ürün olması,
fırıncıların birden fazla marka mayayı aynı anda kullanabilmeleri, pazarda
haberleşmenin kolay olması sonucunda markaların birbirlerinin hareketlerine
kısa sürede tepki gösterebilmeleri sonucu oluşan bir durum olduğu,
Kurum’un fiyat artışı tespitini yaparken liste fiyatları üzerinden değerlendirmede
bulunduğu, ancak piyasada liste fiyatlarının uygulanmadığı, liste fiyatları
üzerinden iskonto yapıldığı, bu nedenle liste fiyatlarının piyasadaki durumu 1330
yansıtmadığı, Akmaya’nın fiyat listesi belirlemek suretiyle bu yapıdaki bir
piyasada mevcut durumu etkilediği ve rekabeti kısıtladığı iddiasının mesnetsiz
olduğu, fiyat politikalarının tamamen piyasa içinde şekillendiği, üretici firmaların
belirlediği liste fiyatları piyasa koşulları karşısında bir anlam ifade etmediği,
soruşturma kapsamında sadece sınai maliyetin bir kısmının kullanıldığı, oysa
gerçek ticari maliyetin kullanılması gerektiği, bu durumda gerçek ticari
maliyetlerle satış fiyatları karşılaştırıldığında Akmaya’nın başa baş noktasında
olduğu, şirketin daha önceki yıllarda zarar etmesi nedeniyle 2003 yılında zam
yapmak zorunda kaldığı, belirtilmektedir. (TİCARİ SIR)
H.5.2 Pak Gıda ve Pazarlama A.Ş. 1340
Pak Gıda’nın yazılı savunmalarında özetle;
Pak Gıda'nın yaş maya fiyatlarının bilinçli paralellik mahsulü olmadığı, fiyat
hareketlerindeki paralelliklerin teşebbüsler arasındaki ilişkinin varlığını sabit
kılmayacağı, uyumlu eylem karinesinde ispat yükünün ters çevrilmiş olmasının
Kurum'a iddiada bulunma hakkı vermeyeceği, soruşturma döneminde Pak
Gıda'nın yaş maya fiyatlarının sadece ekonomik ve rasyonel sebeplere göre
tecelli ettiği; pazarın şeffaf olduğu, ürünün homojen olduğu, teşebbüs sayısının
sınırlı olduğu, teşebbüslerin maliyet yapılarının benzeştiği, pazara giriş-çıkış
engelinin olmadığı, maya piyasasının oligopolist bir piyasa olduğu ve
oligopolistik bağımlılığa ait özelliklere sahip olduğu, 1350
Fiyatlara KDV dahil edilerek inceleme yapılmasının yanlış olduğu, söz konusu
dönemde ve önceki dönemlerde KDV oranlarında bir değişme olmadığına ve
KDV bir vergi tahsilatından ibaret olduğuna göre, raportörlerin KDV hariç fiyatı
esas almaları gerektiği, incelemeye esas alınan başlangıç tarihinin yanlış
olduğu Rekabet Kurumunun bir önceki incelemesinin Ocak 2000-Mayıs 2002
dönemini kapsadığı gerekçesiyle, bu seferki soruşturmasını Haziran 2002-
Kasım 2003 dönemine inhisar ettirildiği, Pak Gıda’nın ürünlerine yaptığı zammın
05-60/896-241
36
maliyet artışlarıyla karşılaştırmasını TEFE'ye göre yaparken, kontrole son zam
yaptığı tarihten başladığı, dolayısıyla son zam tarihi, yani liste fiyatlarındaki
değişiklik Ocak 2002 tarihinde olduğu ve uygulamaya Şubat 2002'de girdiği, 1360
aşırı fiyat artışları iddiasının haksız olduğu, Pak Gıda’nın 2002 yılı yaş maya
satış faaliyetinden 7.8 trilyon TL zarar 2003 yılı ise 7.7 trilyon TL zarar ettiği, bu
miktarların reel zarar olduğu ve bu zararların iddia edilen aşırı fiyat artışlarına
rağmen gerçekleştiği, şayet teşebbüsler arasında iddia edildiği şekilde uyumlu
eylem olsaydı, böylesine reel zararların doğmayacağı, kaldı ki, 2003 yılı genel
gelir tablosunda yaklaşık 122 trilyon TLlik toplam maya cirosuna karşılık
sağlanan faaliyet karının, sadece % 3.3 4.1 trilyon TL olduğu ve bu karın
muhasebe karı olduğu, (TİCARİ SIR)
yaş maya fiyatlarındaki iniş-çıkışların salt ekonomik sebeplere dayandığı; bir
kısım fırıncının art niyetli şikayetlerine itibar edilerek değerlendirme yapıldığı; 1370
fiyat artış tarihlerinin bilinçli ve danışıklı bir paralellik mahsulü olmadığı,
soruşturmanın kanuni süresinden sonra açıldığı, zira, Rekabet Kurulu’nun
11.5.2003 günlü kararı ile önaraştırma yapılmasına karar verdiği, buna göre
önaraştırma yapılması kararının tarihi 11.5.2003 olduğuna göre, görevlendirilen
raportörün önaraştırma raporunu 30 gün içinde yani 10.6.2003 tarihine kadar
vermesi gerektiği oysa önaraştırma raporunun 13.1.2004 tarihinde verildiği yani
Kurul kararından yedi ay onüç gün sonra önaraştırma raporunun düzenlendiği,
yönetmeliğe göre, önaraştırma raporunun kendisine intikal eden Kurulun 10 gün
içinde değerlendirmesini yapıp karar vermesi gerektiği, önaraştırma raporunun
Kurul’a arzından sonra, Kurul tarafından alınan yeniden inceleme kararlarının 1380
usul ve kanuna aykırı olduğu ifade edilmektedir.
H.5.3 Mauri Maya Sanayi A.Ş.

Maurimaya’nın yazılı savunmalarında özetle;

Rapordaki tek iddia’nın pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin uyumlu
eylemde bulunmak suretiyle fiyatlarını enflasyon oranının üzerinde artırdıkları
olduğu, bu tür bir iddia nedeniyle sorumluluktan bahsedilebilmesi için öncelikle
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında bir uyumlu eylemin mevcut
olduğunun ispatlanması gerektiği, ayrıca, pazarda bir uyumlu eylem görüntüsü 1390
olmasının tek başına, rekabet hukuku ihlalini ortaya koymaya yetmediği,

raporda ilgili teşebbüslerin Haziran 2002 – Kasım 2003 arasındaki aylık
ortalama satış fiyatlarının yer aldığı bir tablo ile, teşebbüslerin fiyatlama
davranışları arasında paralellik olduğu, bu paralellik sonucunda fiyatların
enflasyon oranının üzerinde arttığı ve bu artışın uyumlu eylemden başka
gerekçesi olamayacağının iddia edildiği, ancak raporda bu artışın neden uyumlu
eylemden başka bir gerekçesinin olamayacağı hususunda herhangi bir
açıklamanın yer almadığı,
1400
söz konusu tabloda, Maurimaya ve rakip teşebbüslerin paralel olduğu iddia
edilen fiyatlarının herhangi bir tarihte eşit olmadığı, hatta bu fiyatlar arasında
bazı aylarda %20’ye varan farklar bulunduğunun görüldüğü, teşebbüslerin zam
tarihlerinin ise yer almadığı, yine aynı tabloda, Şirketin uyguladığı fiyatların
05-60/896-241
37
Rakip Teşebbüslerin fiyatlarından önemli ölçüde ve sürekli olarak düşük
olduğunun görüldüğü, Maurimaya ve rakip teşebbüslerin uyguladıkları fiyatların
bu derece farklı olmasının uyumlu eylem iddiasının yerinde olmadığının kanıtı
olduğu, ne raporun, ne de soruşturma dosyasının, ilgili teşebbüslerin
davranışlarının paralelliğine ilişkin ilave bir bilgi, belge veya tespit içermediği,
dolayısıyla, ilgili tablonun uyumlu eylem iddiasını desteklemekten uzak olduğu, 1410
tersine pazarda bir fiyat savaşı yaşandığını ve dolayısıyla pazarda rekabet
olduğunu gösterdiği,

söz konusu firmanın kapasite kısıtı nedeniyle pazar payını artırmayı düşünme
olasılığının olmadığı; firmanın düşük pazar payına sahip olduğu; soruşturma
döneminin ilk üç ayı olan Şubat-Nisan 2003 dönemi de dahil olmak üzere
Temmuz 2002 ile Nisan 2003 arasında zarar ettiği belirtilmiştir. (TİCARİ SIR)

Ayrıca Maurimaya, savunmasında enflasyon-maliyet ilişkisine dikkatleri çekmiş
ve fiyat artış oranlarını enflasyon oranıyla karşılaştırmanın doğru olmadığını 1420
iddia ederek bunun yerine maliyet kalemlerinin artış oranlarının dikkate alınması
gerektiğini ifade etmiştir. Maurimaya ayrıca şirket dışından bir ekonomistin
görüşüne başvurmuş ve konuyla ilgili raporu savunmasına eklemiştir. Söz
konusu raporda; ekonometrik analizler kullanılarak Maurimaya’nın fiyat
hareketlerinin diğer yaş maya üreticilerinin fiyatlarıyla olan ilişkisi gösterilmiş ve
Şubat-Kasım 2003 dönemi ile bu dönem öncesindeki 8 aylık dönem arasında
pratik olarak farklı olmadığı; Maurimaya’nın fiyat hareketlerinin Gıda TEFE’de
yansıtılan enflasyon hareketleri ve Maurimaya’nın kendi değişken maliyetleriyle
olan istatistiksel ilişkisinin Şubat-Kasım 2003 döneminde daha yüksek olduğu
belirtilmiştir. (TİCARİ SIR) 1430
H.5.4 Özmaya Sanayi A.Ş.

Özmaya’nın yazılı savunmalarında özetle;

Özmaya’nın savunmasına ilişkin olarak verilen her tür belgenin kilit altında
tutulması ve Rekabet Kurulu dışında açılmaması talebi, Özmaya'ya ait üretime
ve maliyete dair sırların ve ticari gizliliğin sağlanması açısından önemli
olduğundan, söz konusu teşebbüs için diğer soruşturmaya uğrayan şirketlerden
ayrı dosya tutulması ve soruşturmanın ayrı yürütülmesi talebi yer almaktadır.
1440
Özmaya’nın savunmasında, ayrıca, ekmek mayası piyasasının özellikleri
vurgulanarak pazardaki üreticilerin birbirine yakın fiyat uygulamalarının pazarın
oligopolistik yapısından kaynaklandığı, soruşturma heyetinin soruşturma
dönemine riayet etmediği ve dönemi yanlış tespit ettiği, soruşturma öncesi
dönemde şirketin zarar ettiği, soruşturma heyetinin ekonomi bilimi açısından
değerlendirme yapmadığı, bahsedilen uyumlu eylemin rasyonel sebebi olan
vaki zararın kapatılması zorunluluğunu aksi halde şirketin batacak olmasını
dikkate almadığı, enflasyon ve maliyetler artmadığı halde fiyatların Haziran
2002- Kasım 2003 döneminde aşırı arttığı suçlamasının doğru olmadığı,
soruşturma heyetinin kendisini doğru çıkarabilmek amacıyla incelemelerini eksik 1450
yaptığı, soruşturma heyetinin paralel davranışların rasyonel gerekçesini dikkate
almadığı, Rekabet Kurulu’nun benzer dosyalardaki daha önceki kararlarında
ihlale hükmetmediği, AB mevzuatı açısından da kendi eylemlerinin her hangi bir
05-60/896-241
38
ihlal niteliği taşımadığı, piyasada rekabet olduğunu gösteren pek çok hususun
göz ardı edildiği, oligopolistik pazarlardaki paralel davranışların uyumlu eylem
olarak nitelendirilebilmesi için ayrıca teşebbüsler arasında bir iletişim ve
koordinasyon tespit ve ispatının yapılması gerektiği halde buna ilişkin herhangi
bir tespit veya ispatın yapılmadığı, kaldı ki uyumlu eylem karinesine dayanılarak
teşebbüslere, eyleminizin makul gerekçesi olup olmadığını açıklayınız, şeklinde
ispat yükü yüklenemeyeceği ifade edilmekte ve ayrıca Türkiye'deki ekonomik 1460
istikrarsızlığa gönderme yaparak, açıklanan enflasyon değerlerinin düşük
görünse de söz konusu rakamların her alanda maliyetlere ve pazara
yansımadığını; özellikle maya üretiminde kullanılan hammaddelerdeki fiyat
artışlarının enflasyonun çok üzerinde seyretmesinin maya üretim maliyetlerini
arttırdığı iddia edilmektedir.

H.6. Savunmaların Değerlendirmesi

H.6.1.Teşebbüslerin Zarar Ettiği İddiası (TİCARİ SIR)
1470
Teşebbüs savunmalarının hepsinde teşebbüslerin söz konusu dönemde zarar
ettiği iddia edilmektedir. Ancak firmalara ait kar/zarar durumunu gösteren
tablonun bu iddiayı destekler nitelikte olmadığı görülmektedir.

Tablo:16 Teşebbüslerin Kar/Zarar Durumu
Pakmaya Maurimaya Özmaya Akmaya
2001 21.188.589 YTL 1.799.860 YTL 19.053.729 YTL -10.745.923 YTL
2002 14.974.723 YTL 1.786.163 YTL -5.633.828 YTL 606.762 YTL
2003 8.854.693 YTL -1.735.941 YTL 10.867.514 YTL 2.959.514 YTL

Aynı dönemde Pakmaya'nın sermayesi 4.875.000 YTL; Özmaya'nın sermayesi
1.638.000 YTL; Maurimaya'nın sermayesi 1.125.000 YTL ve Akmaya'nınki ise
1.000.000 YTL'dir.
1480
Teşebbüsler özellikle soruşturma dönemi öncesi yıl olan 2002'de ciddi zarar
kaydettiklerini iddia etmektedirler. Oysa bu dönemde sektörde genel bir zarar
yapısı gözükmemektedir.

H.6.2. Soruşturma Döneminin Yanlış Tespit Edildiği İddiası

Soruşturma raporunda uyumlu eylem Şubat 2003 sonrası döneme
hasredilmiştir. Sözlü savunma toplantısında teşebbüslerin tümü, uyumlu eylem
iddiasının tetkiki için farklı tarihlerin başlangıç noktası olarak alınması gerektiğini
söylemiştir. Örneğin Pakmaya 1996 yılından; Maurimaya Şubat 2002'den, 1490
Özmaya ise Ocak 2001'den başlanması gerektiğini iddia etmektedir. Esasında
bu husus, firmaların savunmaları açısından beklenen durumdur. Zira her firma,
kendisi için uygun olduğunu düşündüğü zaman dilimini tercih etmiştir. Zaman
aralığının bu şekilde tespitinde: Haziran 2002'den önceki dönemlerde piyasada
uyumlu eylem olmadığına ilişkin daha önceki soruşturma ve ön araştırmalarda
alınmış kararların mevcut olması ve şikayet dilekçelerinde şikayet konusu edilen
fiyat artışlarının Mart ve Nisan 2003 aylarında yüksek oranlı artışları olması gibi
hususlar dikkate alınmıştır. Nitekim bu nedenlerle, soruşturma raporunun çeşitli
bölümlerinde yer verilen tablo ve grafiklerde, trendin görülmesi açısından
Haziran 2002-Kasım 2003 dönemine ilişkin açıklamalar yer almıştır. 1500
05-60/896-241
39



H.6.3. Maliyetlerin Üretim Maliyeti Olarak Kasıtlı Olarak Seçildiği İddiası

İnceleme konusu yapılacak maliyet kalemleri belirlenirken ana girdiler esas
alınmıştır. Maurimaya'nın temsilcilerinin de belirttiği üzere maya maliyetinin
belkemiğini yani % 50'sini melas maliyeti oluşturmaktadır. Toplam maliyet
olarak adlandırılan ve üretim maliyeti artı diğer kalemlerden oluşan maliyet ise
firmaların muhasebe tekniklerine ve önceliklerine göre son derece değişkenlik 1510
göstermektedir. Ayrıca soruşturma raporunda değerlendirme konusu edilen
husus fiyatın maliyete göre durumu değil, söz konusu dönemde ana girdilerde
artış olup olmadığıdır.

H.6.4. Maurimaya'nın Tam Kapasite Çalışıyoruz; Fiyatı Düşürerek Pazar
Payı Arttıramayız İddiası (TİCARİ SIR)

Maurimaya'nın 2002 yılı kapasite kullanım oranları, şirketten elde edilen bilgilere
göre % 86'dır. Akmaya'nınki % 44; Pakmayanınki % 54; ve Özmaya'nınki ise %
81'dir. Sektörün ortalama kapasite kullanım oranı % 63'tür. 1520

Maurimaya'nın tam kapasiteye yakın çalışması, uyumlu eylem içinde olmadığını
göstermez. Kaldı ki, firma savunmasında soruşturma dönemi öncesinde
zararına çalıştığını; bu nedenle zam yaptığını beyan etmiştir; oysaki iddialarının
tersine 2001 ve 2002'de kar açıklamış olup; fiyatların arttığı 2003'te zarar
açıklanmıştır. Dolayısıyla ana girdi kalemlerinin de artmadığı göz önüne
alındığında firmanın zararı ile maya fiyatları arasında herhangi bir ilşki
görülememektedir. Ayrıca bu noktada sorulması gereken en temel soru,
zararına çalıştığını iddia eden teşebbüsün nasıl olup da tam kapasiteye yakın
çalıştığıdır. 1530

H.6.5. Önceki Kararlarla Bu Kararın Arasındaki Fark

Taraflar savunmalarında Kurul’un daha önceki kararlarıyla bu soruşturma
arasında çelişki olduğunu iddia etmektedirler. Önceki kararlarda uyumlu eylem
olmadığı saptanan fiyat hareketleri, yüksek enflasyon ve maliyet artışıyla
açıklanabilmektedir. Oysaki bu karara konu dönemde görülen fiyat artışları,
daha öncekilerden farklı olarak herhangi bir rasyonel gerekçeyle
açıklanamamıştır.
1540
H.6.6. Uyumlu Eylem Karinesini Destekleyecek Herhangi Bir Yazılı Delil
Bulunmadığı İddiası

Söz konusu pazar, üçüncü defa rekabet tahkikatına maruz kalmıştır. Dolayısıyla
bu soruşturma kararı ve bunu takip edecek dönemlerde de şirketlerin telefon
konuşmaları dinlenemediği sürece herhangi bir yazılı delile ulaşmak mümkün
değildir.


1550
05-60/896-241
40


I.GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

Yukarıdaki bilgiler ışığında; uyumlu eylem dönemi içerisinde gerçekleşen fiyat
artışlarının, ne gerçekleşen enflasyonla ne de üretim maliyetlerindeki artışla
izah edilemediği görülmektedir.

Bu itibarla, Ekmek mayası üreticisi dört firmanın Şubat 2003 - Kasım 2003
döneminde yukarıda iktisadi açıdan analiz edilen gerçekleşen fiyatları 4054 1560
sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirildiğinde Kanun'un 4. maddesinde
tanımlanan "uyumlu eylem" kapsamında kaldığı ve özellikle bu maddenin (a)
bendinde yasaklanan:

"Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi"

olarak tanımlanan hükümle aynı doğrultuda olduğu kanaatine varılmıştır.

Yine aynı maddenin 2. fıkrasında da belirtildiği üzere "bir anlaşmanın varlığının 1570
ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin... rekabetin
engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi,
teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder". Nitekim maya
piyasasında Şubat-Kasım 2003 dönemde yaşanan fiyat hareketlerinin aynı
dönemin enflasyon rakamlarının bir hayli üzerinde gerçekleşmesi; bu dönemde
üretim maliyetlerinde fiyat artışlarına paralel bir artışın görülmemesi ve malın
son derece homojen bir yapısının olması maya üreticilerinin birlikte hareket
ettiği savını desteklemektedir.

Her ne kadar oligopolistik piyasalarda fiyat hareketlerinin benzerlik göstermesi 1580
oligopol tanımında yer alsa da; dört firmanın birden piyasa koşullarında objektif
herhangi bir değişme olmaksızın üretim maliyetlerindeki artışın ve enflasyon
oranlarının hayli üzerinde fiyat artışına gitmelerinin ve bu artışları başlangıçta
üst üste iki ay ve yüksek oranda gerçekleştirebilmelerinin ve ilerleyen
zamanlarda da istikrarlı bir şekilde fiyat artış trendlerini devam ettirebilmelerinin
uyumlu eylemden başka bir iktisadi gerekçesi bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, Şubat 2003-Kasım 2003 döneminde, yaş ekmek mayası
pazarında faaliyet gösteren Pak Gıda, Özmaya, Mauri maya ve Akmaya’nın
yüksek oranlı ve birbiriyle uyumlu fiyat artışlarının ve söz konusu fiyat artış 1590
trendini sürdürmelerinin ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayanmaması
nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi'nin (a) bendi kapsamında
değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

J. SONUÇ

Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş.
ve Akmaya San. Ve Tic. A.Ş. hakkında 11.3.2004 tarih, 04-19/177-M sayılı
Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapora,
05-60/896-241
41
toplanan delillere, sözlü savunma toplantısındaki açıklamalara ve incelenen 1600
dosya kapsamına göre;

1- Şubat 2003-Kasım 2003 döneminde, yaş ekmek mayası pazarında
faaliyet gösteren Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., Özmaya San.
A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin yüksek
oranlı ve birbiriyle uyumlu fiyat artışlarının ve söz konusu fiyat artış
trendini sürdürmelerinin ekonomik ve rasyonel gerekçelere
dayanmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde
tanımlanan uyumlu eylem kapsamında bir ihlal olduğuna OYÇOKLUĞU
ile; 1610

2- Bu itibarla, Kanun’un 4. maddesi kapsamında söz konusu eylemleri
gerçekleştiren maya üreticisi firmalardan; Pak Gıda Üretim ve
Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya
San. ve Tic. A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin (2005/3 sayılı
Tebliğ ile değişik 2005/2 sayılı Tebliğ’e göre) ikinci fıkrası uyarınca 2003
yılı sonunda oluşan yıllık gayrı safi gelirinin takdiren % 1 oranında olmak
üzere ayrı ayrı;

- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.’nin 1.217.212.- YTL 1620
- Özmaya San. A.Ş.’nin 905.704.- YTL
- Mauri Maya San. A.Ş.’nin 133.618.- YTL ve
- Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin 455.243.- YTL

İdari para cezası ile cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile;

karar verilmiştir.


1630









1640
05-60/896-241
42

(23.09.2005 tarihli, 05-60/896-241 sayılı Kurul Kararına )
KARŞI OY GEREKÇESİ
Karar, yaş maya piyasasında faaliyet gösteren Pak Gıda Üretim ve
Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya San. Ve
Tic. A.Ş.’nin uyumlu eylem yapmak suretiyle Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettiklerine ilişkindir.
Kararın sonuç bölümünün 1 ve 2 numaralı başlıklarında yer alan
çoğunluk görüşüne dair karşı oy gerekçelerimi ifade etmeden önce şu hususu
vurgulamak isterim. 1650
Soruşturma Raporunun tamamlanıp taraflara tebliğinden sonra taraflar 2.
ve 3. yazılı savunma haklarını kullanmışlar; bu bağlamda ayrıntılı savunmalar
yanında, diğer soruşturma dosyalarında pek görülmeyen iki adet uzman
iktisatçı, bir adet de uzman hukukçu görüşüne yer vermişlerdir.
Tarafların ikinci yazılı savunmalarına karşı Soruşturma Heyetince 3
sayfalık çok kısa bir görüş hazırlanmış olup, bu görüşte; savunmalarda ve
eklerindeki uzman görüşlerinde yer alan hususlara hiçbir atıf yapılmaksızın
genel bir ifade kullanılarak, savunmaların Soruşturma Raporunda dile getirilen
rekabet ihlallerinin bulunmadığını gösterebilecek nitelikte herhangi bir unsur
içermediğini, dolayısıyla Soruşturma Heyetinin görüşünün değişmediği 1660
belirtilmiştir.
Savunmalar ve eklerinde yer alan uzman görüşlerinde sayfalarca uyumlu
eylem içinde olmadıklarına dair bir takım gerekçeler serdedilirken, Soruşturma
Heyetinin bunlar hakkında hiçbir değerlendirme yapmayarak bir cümle ile cevap
vermesinin özellikle bu karar bakımından uygun bir davranış olmadığını
düşünmekteyim.
Soruşturma Raporunun konusunu; yaş ekmek mayası pazarında faaliyet
gösteren ve pazardaki aktörlerin tamamını oluşturan 4 maya üreticisinin Şubat-
Kasım 2003 döneminde maliyet artışı veya enflasyon gibi nedenlerle
açıklanamayan yüksek oranlı fiyat artışlarının Kanunun 4. maddesinde 1670
tanımlanan ‘uyumlu eylem’ kapsamında ihlal olduğuna dair iddialar teşkil
etmektedir. Raporda, 4 maya üreticisinin fiyat hareketleri ve maliyet yapıları
irdelenmiş ve fiyat artışlarının maliyet artışı veya enflasyon gibi nedenlerle izah
edilemediği sonucuna varılarak, Kanun’un 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasında
zikredilen ‘uyumlu eylem karinesi’ çerçevesinde Kanunu ihlal ettikleri yönünde
iddialara yer verilmiştir.
Bu soruşturma, başka destekleyici unsurlara dayanmaksızın salt ‘uyumlu
eylem karinesi’ne dayanan ender soruşturmalardan birini oluşturmaktadır ve
Rekabet Hukukunun en tartışmalı kavramlardan biri olan ‘uyumlu eylem
karinesi’ üzerine oturmaktadır. 1680
Bu itibarla bu karar, bundan sonraki kararlar bakımından da emsal teşkil
edecek niteliktedir. Dolayısıyla, karar verilirken çok daha ayrıntılı
05-60/896-241
43
değerlendirmeleri içermek durumundadır. Yaş ekmek mayası pazarı dört
teşebbüsün faaliyet gösterdiği dar oligopol piyasa özelliği göstermektedir.
(…………….) Pak Maya %(…-…); ikinci Özmaya %(…-…); üçüncü Mauri Maya
%(…-…); Akmaya da %(…-…) civarında pazar payına sahiptir. Bu veriler
çerçevesinde birinci ve ikincinin %(…-…) bandında bir grup oluşturduğu,
üçüncü ve dördüncünün de %(…-…) bandında başka bir grup oluşturduğu
söylenebilir.
Soruşturma raporunda da yer verildiği üzere 4 teşebbüsün 1kg yaşmaya 1690
fiyatları 2002 Haziranda 870-990 bin lira aralığında iken, bu fiyatlar 2003
Şubatında 550-600 bin lira aralığına kadar düşmüş ve bu tarihten sonra Kasım
2003 tarihinde 1,400-1,600 lira aralığına kadar tekrar yükselmiştir. Şubat–Kasım
2003 dönemindeki fiyat artışlarına bakıldığında %146 ile %200 arasında bir
artış gözlenmektedir. Soruşturma Heyeti ve Kurul çoğunluğu bu artışların
enflasyon ve maliyetlerde meydana gelen artışlarla izah edilemeyeceği
gerekçesiyle teşebbüslerin uyumlu eylem halinde Kanunun 4. maddesi (a)
bendini iddia ettiği kanısındadır.
Soruşturma Heyetinin ‘uyumlu eylem karinesine’ dayanarak Kanunun 4.
maddesinin ihlal edildiği iddiası karşısında teşebbüslerin savunmalarının 1700
ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanıp dayanmadığının tespiti
gerekmektedir.
Teşebbüslerin birinci savunmaları soruşturma döneminin (Şubat–Kasım
2003) yanlış tespit edildiği şeklindedir. Gerçekten de Soruşturma Raporunda
uyumlu eylemin başlangıç tarihi olarak fiyatların en dip noktaya geldiği Şubat
2003 tarihi esas alınmıştır.
Oysa, bir uyumlu eylem karinesine dayanarak teşebbüslerin ihlal içinde
olduklarının ileri sürülebilmesi için, piyasadaki fiyat hareketlerinin daha uzun
süreli bir periyotta izlenmesi gereklidir.
Kararda da belirtildiği üzere, 2002 yılı başında benzer bir şikayet olmuş, 1710
bunun üzerine yapılan ön araştırma çerçevesinde hazırlanan rapora dayanarak
Kurul Ağustos 2002 tarihinde ilgili ürün pazarında bir rekabet ihlaline
rastlanmadığı tespitinde bulunmuştur. 2002 yılı başında 1kg yaş maya fiyatı
ortalama 1.200.000 TL civarındadır ve bu fiyat Kurulca anlaşmalı fiyat olarak
görülmemiştir.
2002 yılındaki fiyat hareketleri izlendiğinde 4 teşebbüs arasında bir fiyat
rekabeti yaşandığı ve 2003 Şubatına kadar bu rekabetin sürdüğü görülmektedir.
Bu tarihte fiyatlar, firmaların Kuruma gönderdiği savunmalar ve eklerindeki
dokümanlardan da anlaşılacağı üzere maliyetlerin de altına inmiştir. Fiyatların
maliyetlerin altında olması teşebbüsler açısından sürdürülebilir bir durum 1720
değildir. Bunun sürmesi halinde ya teşebbüsler fiyatlarını yükseltmek
durumunda kalacak ya da uzun dönemde teşebbüslerden bir kısmı piyasa
dışına çıkacaktır. Soruşturma dönemi başında maliyetler fiyatların üstünde
olduğundan, fiyat artışlarını ayrıca maliyet artışı ile gerekçelendirmeye gerek
yoktur. Dolayısıyla fiyatların artmasının objektif bir nedeni olduğundan söz
edilebilir.
05-60/896-241
44
Dar oligopolistik piyasalarda fiyat hareketlerini uzun dönemde
gözlemleyerek değerlendirmek gerekir. Bu piyasalarda fiyatlar istikrarlı düz bir
seyir izlemez. Aksine zaman zaman fiyat savaşları yaşanacağından fiyatlarda
iniş olması, hatta bu inişlerin rekabetin şiddetine göre maliyetlerin altına kadar 1730
inmesi, daha sonra da firmalar zarar etmeye başlayınca fiyatların tekrar
yukarıya doğru çıkması sık gözlemlenen bir olgudur. Bu açıdan maya
piyasasına bakıldığında bu iniş ve çıkışları gözlemlemekteyiz.
Böyle bir piyasada pazar liderinin tavrı son derece önemlidir. Örneğin,
(………………)nın fiyat artışına firmalar rasyonel olarak nasıl tepki verebilir
sorusu birkaç şekilde cevaplandırılabilir. (……………) soruşturma döneminde
savunmalarda da ifade edildiği gibi tam kapasite veya tam kapasiteye yakın bir
oranda çalışmaktadır. (…………..) fiyatlarını artırıp, (…………..) artırmaması
nedeniyle, talebin (…………..) kayması halinde, öncelikle (…………..) talebi
karşılayacak bir üretim kapasitesi olmadığından, bu talebi karşılayabilmesi söz 1740
konusu olamayacaktı. İkinci olarak fiyat maliyetinin altındaysa artan talebin aynı
fiyattan karşılanması, firmanın zararını artırmanın dışında bir sonuç
doğurmayacaktı. Dolayısıyla, teşebbüslerin rakiplerinin hareketlerine karşı kendi
çıkarlarına uygun tepki vermesi, literatürde, teşebbüsler arası doğrudan veya
dolaylı haberleşme veya irtibat olmadıkça uyumlu eylem olarak
değerlendirilmemektedir.
Diğer taraftan, ‘uyumlu eylem karinesi’ni kullanırken son derece dikkatli
olunması gerektiği bilenen bir gerçektir. Aksi takdirde, tüm bilinçli paralellikleri,
pazar liderini izlemeye yönelik tüm rasyonel firma davranışlarını uyumlu eylem
olarak kabul etmek gibi bir açmazın içine düşülme tehlikesiyle karşı karşıya 1750
kalınabilir. O takdirde de tüm oligopol piyasalarda özellikle dar oligopol
piyasalarda sürekli bir rekabet ihlali olduğu ileri sürülebilir. Oysa, rekabet
hukuku ve iktisat yazınında oligopol piyasalarının ciddi rekabetçi bir yapı
gösterebileceklerine dair bol miktarda örnekler vardır.
Yukarıda kısmen özetlemeye çalıştığım nedenlerle, Kararda
savunmalarda öne sürülen gerekçelerin yeteri kadar irdelenip, geçersizliği
ortaya konulamadığından, çoğunluğun yaş maya piyasasında mezkûr
teşebbüsler tarafından uyumlu eylem içinde fiyat belirleyerek Kanunun 4.
maddesinin ihlal edildiğine ve anılan teşebbüslere ceza verilmesi gerektiğine
dair görüşe katılma imkânı bulamadım. 1760




Mehmet Akif ERSİN
Kurul Üyesi



Full & Egal Universal Law Academy