Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-38 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 05-38/490-118
Karar Tarihi : 2.6.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Alper KARAKURT, Bedia Sanem ŞİMŞEK
C. ŞİKAYET EDEN : Orsan Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
E.Edirne Asf. U. Mumcu Mah. M Cad. 2123 Sk No: 13/88
G.O.Paşa/İstanbul 20
İşmen Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.
Mahmutbey Mah. Mostar Köprüsü Cad. Barış Sk. No: 20
Bağcılar/İstanbul
Pulathaneliler Gıda Ürt. Paz. San. Tic. A.Ş.
Cebeci Cad. 648 Sk. No: 85 Küçükköy/İstanbul
Orion Dış Ticaret A.Ş.
Kavaklı Mevkii Kavaklı Cad. Sarmaşık Sk. No: 6 30
Halkalı/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
Mehmetoğlu İç ve Dış Ticaret A.Ş.
Batıkent Kavşağı No:1 Bağlar/Diyarbakır
E. DOSYA KONUSU: Paketlenmiş toz ve kesme şeker satışı ile iştigal eden
Mehmetoğlu İç ve Dış Ticaret A.Ş.’nin maliyetlerinin altında satış yaparak
rakiplerini piyasa dışına çıkarmaya çalıştığı iddiası.
40
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.3.2005/1901, 28.3.2005/1983,
29.3.2005/2010, 1.4.2005/2069 ve son olarak 13.4.2005/2360 tarih ve sayılar ile
intikal eden başvuru dilekçeleri hakkında düzenlenen 20.05.2005 tarih ve 2005-
3-38/İİ-05-AK sayılı İlk İnceleme Raporu 27.5.2005 tarih ve REK.0.07.00.00/101
05-38/490-118
2
sayılı Başkanlık Önergesi ile 05-38 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Mehmetoğlu İç ve Dış Ticaret A.Ş. (Mehmetoğlu
A.Ş.)’nin paketlenmiş toz ve kesme şeker pazarındaki faaliyetleriyle ilgili olarak
Kurum kayıtlarına farklı tarihlerde giren dilekçelerde özetle, anılan teşebbüsün 50
daha önce Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde rekabetin
kısıtlanmasına neden olduğu, halihazırda İstanbul, Konya, Ankara ve İzmir
piyasalarında, maliyetlerinin altında satış fiyatı uygulayarak aynı alanda faaliyet
gösteren teşebbüsleri piyasa dışına itmeye çalıştığı iddia edilmiştir.
Şikayet dilekçeleri incelendiğinde, yukarıda özet halinde verilen içeriğin tüm
dilekçelerde özdeş olarak yer aldığı görülmüştür. Bununla birlikte, 28.3.2005 tarih
ve 1938 sayılı Orsan Gıda San. ve Tic. A.Ş. tarafından gönderilen dilekçe ekinde
bir maliyet raporuna, Mehmetoğlu A.Ş. tarafından 20.12.2004-31.1.2005 tarihleri
arasında uygulanacak örnek prim tablosuna ve yine Mehmetoğlu A.Ş.’nin “Helin” 60
markasıyla piyasaya sunduğu ürünlere ilişkin Şubat 2005 dönemine ait olduğu
anlaşılan bir fiyat listesine yer verilmiştir.
Maliyet tablosuna göre; 1 kg. paketlenmiş toz şekerin maliyeti 1,81 YTL, 750
gr.’lık 20 paketten oluşan bir koli küp şekerin maliyeti ise 27,21 YTL olarak
hesaplanmıştır. Bu hesaplamada temel alınan maliyet kalemleri; şekerin fabrika
çıkış fiyatı, ambalaj, nakliye, işçilik ve dağıtım giderleri ana başlıkları altında
sıralanmıştır. Hakkında inceleme yapılan Mehmetoğlu A.Ş.’nin ise 1 kg. toz
şekeri 1,65 YTL’den, 750 gr. 20’lik küp şekeri ise 25 YTL’den sattığı iddia
edilmektedir. Şikayetçilerden Orsan Gıda San. ve Tic. A.Ş. ve İşmen Gıda San. 70
ve Tic. Ltd. Şti.’nin dilekçeleri ekinde yer alan ve şikayet edilen teşebbüse ait
fiyat listelerinde ise, Mehmetoğlu A.Ş.’nin 1 kg. toz şeker için 1,70 YTL, 750 gr.
20’lik küp şeker için 26 YTL fiyat belirlemiş olduğu görülmüştür. Aşağıdaki
tabloda söz konusu maliyet ve fiyat verileri özet olarak yer almaktadır:
Tablo 1: Paketlenmiş Şeker Maliyetleri ve Mehmetoğlu A.Ş.’nin satış fiyatları (TL)
Tahmini Maliyet*
İddia Edilen Satış
Fiyatı** Liste Satış Fiyatı***
1 kg toz şeker 1,810,000 1,650,000 1,700,000
750 gr toz şeker (20'lik) 27,210,000 25,000,000 26,000,000
*Şikayetçiler tarafından hazırlanan tahmini maliyet raporuna göre maliyetler.
**Mehmetoğlu A.Ş.’nin şikayet dilekçelerinde iddia edilen satış fiyatları.
***Mehmetoğlu A.Ş.’nin fiyat listelerinde yer alan satış fiyatları.
80
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; şikayet konusu eylem hakkında
herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
05-38/490-118
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Yukarıda özetlenen dilekçe içerikleri ve Tablo 1’de görüldüğü üzere, şikayet
dilekçelerinde iddia edilen fiyatlar veya dilekçe eklerinde yer alan fiyatlardan
hangisi kabul edilirse edilsin, Mehmetoğlu A.Ş.’ye ait olduğu iddia edilen bu 90
fiyatlar tahmini maliyetlerin altında yer almaktadır. Ancak bu verilerin
değerlendirilmesinde rekabet hukuku açısından bazı önemli hususların göz
önünde bulundurulması gerekmektedir.
Öncelikle, paketlenmiş şeker satışı ile iştigal eden firmaların faaliyet gösterdikleri
coğrafi alana bakılması gerekmektedir. Bu amaçla şikayetçi firmalar ile yapılan
görüşmelerde, bu firmaların çoğunluğunun tüm Türkiye’ye satışlarının
bulunduğu, bazı firmaların da hipermarket zincirlerinin private label ürünlerini
fason olarak ürettikleri belirtilmiştir. Şikayetçilerden Orsan Gıda San. ve Tic. A.Ş.
yetkilisi de, paketlenmiş şeker piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin 100
bulundukları bölge dışına da satış gerçekleştirdiklerini, Orsan Gıda San. ve Tic.
A.Ş.’nin Tansaş için private label olarak imal ettiği paketlenmiş mamullerin de
tüm Türkiye’deki Tansaş mağazalarına gönderilmekte olduğunu ifade etmiştir.
Paketlenmiş şeker piyasasında yer alan teşebbüslerin faaliyetlerinin geniş bir
coğrafyaya yayılmış olması ile ilintili olmak üzere dosya konusu şikayetin
incelenmesi açısından önemli olan bir diğer husus da, faaliyet gösteren firma
sayısıdır. İstanbul Ticaret Odası’nın web sayfasından edinilen bilgilere göre
sadece bu Oda’ya kayıtlı şeker imali ile iştigal eden küçük sanayici kategorisinde
18 teşebbüs bulunmaktadır. Ayrıca Orsan Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. yetkilisi ile 110
Raportörlerce yapılan görüşmede de, küçük ölçekli firmalar hariç, sadece
İstanbul bölgesinde şekerin paketlenmesi ve perakende noktalara satışı ile iştigal
eden büyük kapasiteli 10-15 firma olduğu ifade edilmiştir. Elde edilen bir diğer
bilgi de bu pazarın İstanbul ile sınırlı olmadığı yönündedir. Pazardaki
teşebbüslerin bulundukları bölgeler dışına da satış yapabildikleri göz önünde
bulundurulduğunda, tüm Türkiye’de ilgili pazarda faaliyet gösteren önemli sayıda
firma bulunduğu anlaşılmaktadır.
Bu veriler, şikayet konusunun doğru değerlendirilmesi noktasında önem
kazanmaktadır. Nitekim, şikayet edilen tarafın maliyet altı satış fiyatı uyguladığı 120
iddiaları, esas olarak rekabet hukukunda hakim durumun kötüye kullanılması
araçlarından biri olan yıkıcı fiyatlandırmaya yöneliktir. Yıkıcı fiyatlandırma,
“rekabet etmek amacıyla uygulanan promosyon vb. faaliyetlerin dışında olmak
üzere, rakipleri piyasa dışına itmek güdüsüyle fiyatların yapay olarak
düşürülmesi” olarak tanımlanabilir. Bu yönde bir strateji, piyasa dışına itmek ya
da rekabetçi güdü ile fiyat indirimi eğilimini bastırmak amacıyla mevcut rakiplere
yönelik uygulanabildiği gibi, piyasaya girişleri caydırmak amacıyla potansiyel
rakiplere de yönelebilmektedir. Yıkıcı fiyat stratejisinin en önemli unsurlarından
biri ise, rekabet hukukunda hakim durum kavramıyla ifade edilen iktisadi
üstünlüktür. Buradaki temel mantık, bir teşebbüsün yıkıcı fiyat uygulamasına 130
05-38/490-118
4
girişebilmesinin ancak muhtemel zarara rakibine göre daha uzun süre
dayanabilmesine bağlı olduğudur. Bu da, bir teşebbüsün yıkıcı fiyat
uyguladığının kabul edilebilmesi için öncelikle bu teşebbüsün ilgili pazarda hakim
durumda olduğunu göstermek gerektiği anlamına gelmektedir.
Yukarıda yer verilen veriler doğrultusunda, Mehmetoğlu A.Ş.’nin yıkıcı
fiyatlandırma uygulamasının ilk koşulu olan hakim durum kriterini karşılamadığı
sonucuna ulaşılmaktadır. Nitekim, gerek şikayet başvurularında rekabetin
kısıtlandığının iddia edildiği bölgelerden biri olan İstanbul’da, gerekse Türkiye’nin
diğer bölgelerinde aynı alanda faaliyet gösteren teşebbüslerin sayıca çokluğu 140
ilgili pazarın yapısı hakkında ipucu vermektedir. Oyuncu sayısının piyasada etkin
rekabeti sağlayabilecek düzeyde olması nedeniyle Mehmetoğlu A.Ş.’nin ilgili
piyasada hakim durumda olamayacağı kanaatine varılmıştır.
Öte yandan, yıkıcı fiyat stratejisinin tanımı kapsamındaki bir diğer temel unsur
olan maliyet altı satış kriteri açısından bakıldığında, şikayetçi teşebbüsler tüm
firmalar için geçerli olacağını düşündükleri bir ortalama maliyet rakamı sunmakta
ve buna temel olarak da teşebbüslerin şeker fabrikalarından aynı fiyatla alım
yapmalarını göstermektedirler. Diğer bir deyişle, şeker fabrikalarının1 genellikle
yapılan alımın hacmi üzerinden fiyatlarında değişiklik yapmadıkları ve yüksek 150
miktarda alım yapılması durumunda daha yüksek iskonto verilmesinin yaygın bir
uygulama olmadığı iddia edilmekte, paketlenmiş şeker imal eden firmaların aynı
dönemde farklı fabrikalardan alım yapabildikleri de eklenmektedir. Bununla
birlikte, Mehmetoğlu A.Ş.’nin maliyet avantajı sağlayıp sağlayamadığına ilişkin
kesin veriler de sunulamamaktadır.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesinde bir veya
birden fazla teşebbüsün, ülkenin bütününde ya da bir bölümünde, bir mal veya
hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı
anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanmasının hukuka aykırı ve 160
yasak olduğu belirtilmekte ve rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını
amaçlayan eylemlerin bu duruma örnek teşkil edebileceği ifade edilmektedir. Bu
bağlamda maliyet altı satış fiyatı, rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin
zorlaştırılması olarak kabul edilebilir. Ancak yukarıda yer alan değerlendirmeler
ışığında hakim durumda olmadığı kabul edilen bir teşebbüsün uyguladığı maliyet
altı satış fiyatının 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde ihlal olarak
değerlendirilmesi mümkün değildir.
170
1 Türkiye’de 25’i Türkiye Şeker Fabrikaları’na ait olmak üzere pancar şekeri üreten 30 fabrika
bulunmaktadır.
05-38/490-118
5
J. SONUÇ
Şikayetin niteliğine ve düzenlenen rapora göre, şikayet konusu ile ilgili olarak
4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy