Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin cam ev eşyalarının dağıtımı için hazırlanan "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi"ne muafiyet verilmesi talebi - Karar Sayı 10-36/572-202

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-3-51 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-36/572-202
Karar Tarihi : 12.5.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Onur Yelda YÜKSEL, Fethullah GÜLER

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı, No: 63/1, Yıldız, Çankaya/Ankara
20
D. TARAFLAR :-Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İş Kuleleri, Kule3 34330, 4.Levent/ İstanbul

-Doğuş Mutfak Malzemeleri Züccaciye İthalat İhracat Paz. San.
ve Tic. Ltd. Şti.
Gimat Toptancılar Sitesi 7. Blok No:138 Macunköy/Ankara

E. DOSYA KONUSU: Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin cam ev
eşyalarının dağıtımı için hazırlanan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne muafiyet
verilmesi talebi. 30

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.2.2010 tarih ve 1773 sayı ile giren ve
en son 13.4.2010 tarih ve 3118 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 5.5.2010 tarih ve 2010-3-51/ MM-10-261.Y.Y. sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 7.5.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
130/181 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
40

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;

1- Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin bildirime konu “Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”nin, %40’lık pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamı dışına çıkan “cam ev eşyası pazarı” bakımından 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesindeki yasaklamadan muaf tutulabileceği,

2-Muafiyetin süresinin iki yılla sınırlanmasının uygun olacağı
10-36/572-202
2
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 50

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş. 13.4.2010 tarih ve 3118 sayılı yazısında,
başvuru kapsamında Kurumumuza sunulan sözleşmede bazı hususların sehven yer
almış olduğunu, bunların anılan yazı ekinde sunulan sözleşmede düzeltildiğini
belirterek, başvurusuna ilişkin olarak bu sözleşmenin dikkate alınmasını talep
etmiştir. Bu çerçevede bildirime konu sözleşme olarak, 13.4.2010 tarih ve 3118 sayılı
yazı ekinde yer alan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” temel alınmış, değerlendirmeler bu
sözleşmeye dayanılarak yapılmıştır. 60

H.1. Taraflar

H.1.1. Paşabahçe Cam San. ve Tic. A.Ş. (Paşabahçe)

Paşabahçe, Şişecam Grubu (Şişecam) bünyesinde, cam ev eşyası sektöründe
faaliyet gösteren bir şirkettir. Şişecam, cam ev eşyası, cam ambalaj, düz cam ve
kimyasallar gruplarıyla camın tüm temel alanlarında ihtisaslaşmıştır.

Paşabahçe; Beykoz Paşabahçe'de 1935 yılında el üretimi yöntemiyle soda camı ev 70
eşyası üretimine başlamış, 1955 yılında otomatik üretim teknolojisine geçmiş, 1974
yılında ise ısıya dayanıklı cam ev eşyası ürünlerini üretim portföyüne katmıştır.
Paşabahçe Türkiye'de otomatik üretimini Kırklareli, Mersin ve Eskişehir'deki
fabrikalarında, el üretimini ise Denizli fabrikasında gerçekleştirmektedir. Ayrıca
Paşabahçe 2003 yılında Rusya Federasyonu’nda bir cam ev eşyası fabrikası satın
almış, 2005 yılında ise Bulgaristan’da otomatik üretim yapan bir fabrika kurmuştur.
Şirket Mersin fabrikasında Şişecam bünyesindeki Trakya Cam Sanayi A.Ş.
tarafından üretilen “Lara” markalı cam tuğla ve cam parke ürünlerinin de satış ve
pazarlamasını yapmaktadır. 1961 yılında ilk ihracatını gerçekleştiren Paşabahçe
mevcut durumda cam ev eşyası sektöründe dünyada üçüncü, Avrupa’da ikinci büyük 80
kuruluş haline gelmiştir. Paşabahçe’nin ortaklık yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir.

Tablo 1: Paşabahçe’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.1 65,557
Cam Pazarlama A.Ş. 17,202
Trakya Cam Sanayii A.Ş. 7,114
Anadolu Cam Sanayii A.Ş. 4,743
Soda Sanayii A.Ş. 4,743
Diğer 0,641
TOPLAM 100,000

Paşabahçe’nin bağlı olduğu Şişecam Grubu ise cam ev eşyası dışında düz cam, cam
ambalaj ve kimyasallar ürün gruplarında faaliyet göstermekte, ülkemiz haricinde 7
ülkede bulunan üretim tesisleriyle üretiminin %35’ini yurt dışında
gerçekleştirmektedir. 2008 yılında 3,5 milyon ton cam üretimi yapan Şişecam’ın satış
hacmi ….. milyar Amerikan Dolarına ulaşmıştır. 2008 yılında 140 ülkeye ihracat
yapan grubun uluslar arası satışları toplam satışlarının yarısına ulaşmıştır. Şişecam 90

1 Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.’nin sermayesinin % 66,1’lik kısmına Türkiye İş Bankası A.Ş. sahiptir.
10-36/572-202
3
Grubu’nun cam ev eşyası satışlarından elde ettiği cironun, 2008 yılı toplam cirosu
içindeki payı yaklaşık %....’tür.
H.1.2. Doğuş Mutfak Malzemeleri Züccaciye İthalat İhracat Paz. San. ve Tic. Ltd.
Şti. (Doğuş Pazarlama) ve Diğer Paşabahçe Yetkili Satıcıları

Bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” Paşabahçe ile Doğuş Pazarlama
arasında imzalanmıştır. Doğuş Pazarlama cam ev eşyası, porselen ev/sofra eşyası
gibi züccaciye ürünlerinin toptan ticaretini yapan bir teşebbüstür. Doğuş Pazarlama
örneğinde olduğu gibi, bildirime konu sözleşmenin diğer tarafını oluşturan yetkili
satıcılar sözleşme kapsamındaki cam ve porselen ev/sofra eşyalarının ticaretini 100
yapacaklardır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden Paşabahçe’nin bildirime konu
sözleşmeyi 2010 yılında toplam 49 yetkili satıcı ile imzalamayı planladığını beyan
ettiği anlaşılmıştır.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

Bildirime konu sözleşme kapsamındaki ürünler Paşabahçe’nin ürettiği cam ev eşyası
ürünleri ile ithalat yoluyla temin ettiği porselen ev/sofra eşyalarıdır. Paşabahçe; el 110
imalatı ile üretilmiş ürünler alanında “Denizli”, kristal camdan üretilmiş ürünler
alanında “f&d”, soda camından üretilmiş tüm ürünlerde “Paşabahçe”, ısıya dayanıklı
camdan üretilmiş ürünlerde “Borcam”, porselen ürünlerde “Paşabahçe Porselen”,
çocuklara yönelik ürünlerde “Paşabahçe Fun Club”, markalarıyla faaliyet
göstermektedir

Paşabahçe’nin porselen sofra eşyalarının dağıtımı için hazırlanan “Yetkili Dağıtıcılık
Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebi değerlendirilmiş ve konu ile ilgili olarak
alınan 21.2.2008 tarih ve 08-16/172-61 sayılı Kurul kararında ilgili ürün pazarı
“porselen sofra eşyası” pazarı olarak belirlenmiştir. 120

Paşabahçe’nin cam ev eşyası ürünlerinin dağıtımına yönelik olarak yaptığı sözleşme
için muafiyet talebinin değerlendirildiği 28.2.2008 tarih ve 08-19/192-63 sayılı Kurul
kararında ise ilgili ürün pazarına ilişkin olarak aşağıdaki değerlendirmeler yapılmıştır:

“Cam ürünleri arasında ana gruplardan birini oluşturan cam ev eşyası pazarı, arz ve
talep yönüyle farklı kategorilere ayrılmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden;
sektörde arz açısından temel ayrım hammadde ve üretim teknolojisi açısından
yapılırken, talep açısından ürün grupları ve bunları kullanan kesimleri esas alan bir
ayrıma gidildiği anlaşılmıştır. 130

Bildirime konu olan sözleşme kapsamındaki ürünler, hammadde açısından soda
camı (“Paşabahçe”, “Paşabahçe Service Line” ve “Denizli” markalı), borosilikat cam
(“Borcam” markalı) ve kristalinden (“f&d” markalı) mamul ürünler olmak üzere
temelde üç kategoride değerlendirilmektedir. Aynı ürünler üretim tekniği açısından
iseel üretimi ve otomatik üretim olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Bir başka deyişle,
eritme fırınlarında hazırlanan cam, ya el üretimi yapılan bölmelerden çeşitli el aletleri
aracılığıyla alınarak şekillendirilmekte ya da yaygın şekilde uygulanıldığı üzere
otomatik üretim hatlarında çeşitli ev eşyası haline getirilmektedir. Otomatik üretimde
belli baslı üretim süreçleri; pres, pres-üfleme, üfleme-üfleme, savurma (tabak ve kase 140
10-36/572-202
4
üretiminde), ayaklı bardaklar (çekme ve takma ayaklı bardaklar), pres-üfleme gıda
kabı süreçleri olarak sıralanmaktadır.
…
Sözleşme konusu ürünlerde yapılan diğer bir ayrım ise ürün gruplarını temel
almaktadır. Buna göre ürünler; bardak, tabak, kulplu fincan/kupa, hediyelik/dekoratif
eşya, saklama kabı/kavanoz, pişirme kapları gibi alt gruplara ayrılmaktadır.

Ayrıca, söz konusu ürünlerin nihai tüketici/kullanıcı bakımından “ev kesimi”, “ikram
kesimi” ve “endüstri kesimi” olmak üzere üç ana kesime ayrıldığı görülmektedir. Ev
kesimi hane kullanımı için bireylerin yaptıkları satın almaları kapsarken ikram kesimi 150
hizmet sektöründeki tatil köyü, otel gibi konaklama; lokanta, kahvehane gibi tesislerin
alımlarını kapsamaktadır. Endüstri kesimi ise cam ürünlerini bir yan ya da ara mal
olarak kullanma amacıyla yapılan alımları kapsamaktadır.

Sözleşme kapsamındaki ürünler bakımından yukarıda yer verilen çeşitli ayrımlar
esas alınarak dar pazar tanımları yapmak mümkün olmakla birlikte; her bir ürünün
plastik, kağıt, porselen, seramik, metal, çelik, akrilik ve ahşap gibi malzemelerden
yapılan alternatifleriyle olan ikame edilebilirliğini dikkate alarak daha geniş bir pazar
tanımı yapmak da mümkündür. Ancak, dağıtım kanalları açısından ürünler arasında
belirgin bir farklılığın olmaması dikkate alınarak, dosyanın niteliği bakımından ilgili 160
ürün pazarı “cam ev eşyası pazarı” olarak ele alınmıştır.”2

Yukarıda yer verilen Kurul kararında yapılan değerlendirmeler çerçevesinde alternatif
ilgili ürün pazarı tanımları gündeme gelebilecek olmakla birlikte, önceki Kurul
kararlarına konu dosyaların nitelikleriyle aynı olan söz konusu dosyanın niteliği
bakımından, Kurul kararlarına paralel olarak, ilgili ürün pazarları “cam ev eşyası
pazarı” ve “porselen ev/sofra eşyası pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
170
Sözleşmeye konu ürünlerin tüm Türkiye'de satışının yapıldığı ve ülke genelinde
rekabet koşullarında bölgeler bazında belirgin farklılıklar olmadığı göz önüne alınarak
ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. Genel Olarak Paşabahçe Dağıtım Sistemi

Paşabahçe cam ev eşyası ve porselen ev/sofra eşyası ürünleri üç başlık altında
toplanan gruplar tarafından tüketilmekte ve/veya kullanılmaktadır. Bunlardan ev 180
kesimi hane kullanımını; “ikram kesimi” otel, motel, restoran, kafe ve benzeri yerlerin
kullanımını; endüstriyel kesim ise alıcıların ürünleri bir yan ya da ara mal olarak talep
ettikleri durumları kapsamaktadır. Paşabahçe’nin dağıtım sistemi de bu birbirinden
farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak yapılandırılmıştır.


2 Paşabahçe’nin ışık geçirgenliği ve bulaşık makinesinde yıkanmaya dayanıklı olma özelliklerine sahip
f&d markalı kristal camdan üretilmiş ürünlerinin dağıtımına ilişkin sözleşmesinin değerlendirildiği
28.2.2008 tarih ve 08-19/193-64 sayılı Kurul kararında da ilgili ürün pazarı cam ev eşyası pazarı
olarak belirlenmiştir.
10-36/572-202
5
Paşabahçe’nin ev kesimi kanalına yönelik satışları; toptancı niteliğindeki yetkili
satıcılarına yaptığı satışlar ile birden fazla ilde faaliyet gösteren ulusal çaptaki
marketlere, yapı marketlerine, katlı mağazalara ve ihtisas mağazalarına doğrudan
yaptığı satışlardan oluşmaktadır. İkram kesimindeki kullanıcılar ise kendi içinde, 1.
sınıf tatil köyleri, 4-5 yıldızlı oteller ile lüks ve 1. sınıf yeme içme tesislerinden oluşan 190
“üst sınıf”; 3 yıldız ve altı konaklama tesisleri ile 1. sınıf altı yeme içme
işletmelerinden oluşan “orta sınıf” ve kahvehaneler, çay bahçeleri, gazinolar ve
benzeri nitelikteki yeme içme tesislerinden oluşan “kahvehaneler” olarak üçe
ayrılmaktadır. İkram kesimine yapılan satışlar Paşabahçe’nin “üst sınıfa” yaptığı
doğrudan satışlar ile ikram kesimi yetkili satıcılarına yaptığı satışlardan oluşmaktadır.
Endüstri kesimine satışlar ise genelde doğrudan Paşabahçe tarafından
yapılmaktadır. Çeşitli teşebbüsler kendi ürün ya da hizmetlerinin yanında Paşabahçe
ürünlerini promosyon amaçlı olarak tüketiciye sunmak isteyebilmektedirler. Bazı
teşebbüsler ise endüstriyel kullanım amacıyla bir ara mal olarak Paşabahçe’nin
standart ürün yelpazesinin dışında kalan teknik özellikli ürünleri talep 200
edilebilmektedirler. Bu kapsamda yapılan satışlar endüstri kesimi satışlarını
oluşturmaktadır.

Paşabahçe ev kesimi yetkili satıcıları standart ürünlerin toptan dağıtımı konusunda
yoğunlaşmışlardır. Züccaciye perakendecileri, yerel market zincirleri, münferit
marketler, pazarcılar, ara toptancılar gibi müşterilere satış yapmaktadırlar. Bir kısmı
özellikle yerel zincir marketlere ve münferit marketlere yoğunlaşmış olup,
yapılanmalarını bu tür perakende noktalarının ihtiyaçlarına göre oluşturmuşlardır.
Bildirime konu sözleşme ev kesimi toptan dağıtım kanalındaki yetkili satıcılar ile
Paşabahçe arasındaki ticari ilişkileri düzenlemeye yöneliktir. Diğer yandan bildirime 210
konu sözleşme ev kesimi yetkili satıcılarının kahvehane, çay bahçesi, gazino ve
benzeri yeme içme tesislerinden oluşan ve Paşabahçe’nin sınıflandırmasına göre
“kahvehaneler” olarak adlandırılan ikram kesimi kullanıcılarına yapacakları satışları
da kapsamaktadır.

Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcıları ise müşterilerinin sofra eşyaları,
endüstriyel mutfak gereçleri, tekstil ürünleri gibi her türlü ihtiyaçlarını karşılamaya
yönelik ürün portföyleriyle faaliyet göstermektedirler. Turistik tesislerin yoğun olduğu
bölgelere konsantre olmaktadırlar. Bu tür tesisler toplu alım taleplerine teklif verecek
alt yapıya ve organizasyona sahiptirler. Turizm sezonunda tüm ikram kesimi 220
ürünlerini stoklarında tutarak hızlı hizmet sağlayabilmektedirler. İkram kesimi yetkili
satıcıları ile Paşabahçe arasındaki ilişkiler bildirime konu sözleşme kapsamında
değildir. Mart 2010 itibarıyla … ikram kesimi yetkili satıcısı ile çalışmakta olan
Paşabahçe ikram kesimi yetkili satıcılarıyla yeni bir sözleşme imzalama hazırlığı
içindedir.

H.3.2. Bildirime Konu Sözleşmenin Niteliği

Bildirime konu sözleşme olarak Paşabahçe’nin 13.4.2010 tarih ve 3118 sayılı
yazısının ekinde Kurumumuza sunduğu ve başvuru konusu sözleşme olarak dikkate 230
alınmasını talep ettiği sözleşme temel alınmış ve mevcut dosyada değerlendirmeler
bu sözleşmeye dayanılarak yapılmıştır. Öte yandan sözleşme eklerinde bildirime
konu sözleşmenin bağıtlandığı kişiler ve düzenlediği ticari ilişkiler dışındaki kişi ve
ticari ilişkilere yönelik düzenlemeler de bulunmaktadır. Bu düzenlemeler bildirime
konu sözleşmeyle ilişkili olmadığından, eklerin bildirime konu sözleşmeyle; bu
10-36/572-202
6
sözleşmenin imzalandığı kişi ve düzenlediği ticari ilişkilerle ilgili olan bölümleri dikkate
alınmıştır.

Bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” Paşabahçe ile Doğuş Mutfak
Malzemeleri Züccaciye İthalat İhracat Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti arasında 240
imzalanmıştır. Paşabahçe bu tip sözleşmeyi … teşebbüsle daha imzalayarak 2010
yılında toplamda … yetkili satıcı ile çalışmayı planladığını beyan etmektedir.

Bildirime konu sözleşme sağlayıcı konumundaki Paşabahçe ile anlaşmanın amaçları
bakımından Paşabahçe’ye göre dağıtım zincirinin daha alt seviyesinde faaliyette
bulunacak ve Paşabahçe’den tedarik ettiği ürünlerin züccaciye perakendecileri, yerel
market zincirleri, münferit marketler, pazarcılar, ara toptancılar, kahvehaneler gibi
müşterilere yeniden satışını yapacak yetkili satıcılar arasındaki tedarik ilişkisinin
esaslarını ve yeniden satışın hangi koşullar çerçevesinde gerçekleştirileceğini
düzenlediği anlaşıldığından, söz konusu sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi 250
anlamında “dikey anlaşma” niteliğindedir.

Bildirime konu sözleşme çerçevesinde yetkili satıcılar Paşabahçe’den tedarik ettikleri
cam ev eşyası ve porselen ev/sofra eşyası ürünlerinin temel olarak toptan seviyede
ticaretini yapacak, bu ürünlerin perakende satış noktalarına (ve kahvehane gibi bir
kısım nihai kullanıcıya) dağıtımını ve satışını gerçekleştireceklerdir.

H.3.3. Rekabet Kurulu’nun İlişkili Kararları

H.3.3.1. 28.2.2008 tarih ve 08-19/192-63 sayılı Kurul Kararı 260

Kurulun 28.2.2008 tarih ve 08-19/192-63 sayılı kararının konusu, Paşabahçe’nin cam
ev eşyalarının dağıtımı için hazırlanan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne muafiyet
verilmesi talebine ilişkindir. Anılan kararda Paşabahçe’nin dağıtım sistemi doğrudan
dağıtım ve dolaylı dağıtım olarak iki başlık altında incelenmiştir. Doğrudan dağıtım,
Paşabahçe’nin kendisi için belirlemiş olduğu münhasır müşteri grubuna yapacağı
satışları kapsarken dolaylı dağıtım, Paşabahçe’nin başvuru konusu sözleşmeyi
imzalayacağı toptancıların perakende seviyesine ve son kullanıcılara yapacakları
satışları kapsamaktadır. Sözleşmede yetkili satıcıların Paşabahçe’nin münhasır
müşteri grubuna yapacakları aktif satışlar kısıtlanmış ancak bunun haricinde 270
herhangi bir bölge veya müşteri münhasırlığına yer verilmemiştir. Öte yandan Kurul
kararında, doğrudan rekabet etmeme yükümlülüğü içermeyen sözleşmenin ekinde
yer alan “Paşabahçe A.Ş. 2008 Yılı Prim Sistemi”nin fiilen rekabet etmeme
yükümlülüğü gibi etkiler doğurabileceği, bunun olası etkilerinin kararın alındığı tarihte
öngörülmesinin mümkün olmadığı, olası etkilerinin ancak iki yıllık bir süre sonrasında
görülebileceği değerlendirmelerine yer verilmiştir. Bu değerlendirmeler ışığında,
Kanun’un 5. maddesinde sayılan tüm şartları karşıladığı değerlendirmesiyle
sözleşmeye 2 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.

H.3.3.2. 28.2.2008 tarih ve 08-19/193-64 sayılı Kurul Kararı 280

Kurulun 28.2.2008 tarih ve 08-19/193-64 sayılı kararının konusu Paşabahçe’nin ışık
geçirgenliği ve bulaşık makinesine dayanımı bakımından yüksek kalitede olan f&d
markalı cam ev eşyalarının dağıtımı için hazırlanan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne
muafiyet verilmesidir. Sözleşmede yetkili satıcıların Paşabahçe’nin münhasır müşteri
10-36/572-202
7
grubuna yapacakları aktif satışlar kısıtlanmış ancak bunun haricinde herhangi bir
bölge veya müşteri münhasırlığına yer verilmemiştir. Sözleşmede doğrudan rekabet
etmeme yükümlülüğü bulunmamakla birlikte yetkili satıcılara minimum satın alma
taahhüdü getirilmiştir. Söz konusu kararda minimum satın alma taahhüdünün rekabet
etmeme yükümlülüğüne nispeten rekabeti daha az kısıtlama potansiyeline sahip 290
olduğu değerlendirilmesine yer verilse de bu hükmün olası etkilerinin kararın alındığı
tarihte öngörülmesinin mümkün olmadığı, olası etkilerinin ancak iki yıllık bir süre
sonrasında görülebileceğini belirtilmiştir. Bu değerlendirmeler ışığında, Kanun’un 5.
maddesinde sayılan tüm şartları karşıladığı değerlendirmesiyle sözleşmeye 2 yıl süre
ile bireysel muafiyet tanınmasına karar verilmiştir.

H.3.3.3. 21.2.2008 tarih ve 08-16/172-61 sayılı Kurul Kararı

Kurulun 21.2.2008 tarih ve 08-16/172-61 sayılı kararının konusu Paşabahçe’nin
porselen sofra eşyalarının dağıtımı için hazırlanan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne 300
muafiyet verilmesidir. Kararda Paşabahçe’nin porselen sofra eşyalarının üretimini
yapmadığı, bu ürünlerin tamamını ithal ettiği ve ilgili pazardaki payının düşük olduğu
tespitlerine yer verilmiştir. Kurul, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde sayılan ve
anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran herhangi bir kısıtlama içermediği
değerlendirmesiyle sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup
muafiyetinden yararlandığına karar vermiştir.

H.3.4. Bildirime Konu Sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi
Çerçevesinde Değerlendirilmesi
310
Yukarıda anılan sözleşmelerden farklı bir sözleşme olan bildirime konu “Yetkili
Satıcılık Sözleşmesi”nin 3. maddesinde:

-“YES3 Ankara il/illerinde sadece yerel marketlerde kendisine Paşabahçe tarafından
sağlanan ürünlerin satışını yapma konusunda münhasır hakka sahiptir. YES işbu
sözleşme ile münhasır hak elde ettiği bölge ve/veya münhasır müşteri grubu dışında
coğrafyaya ve/veya müşteri grubuna aktif satış yapamaz (Açık bırakılan bölge
ve/veya müşteri grubu hariç). Diğer YES’ler başka bir YES’e münhasıran tanımlanan
bölgeye ve/veya müşteri grubuna aktif satış yapamaz. Paşabahçe iş bu sözleşmenin
geçerlilik süresi içinde, YES’in yukarıda tanımlanmış münhasır satış bölgesi ve/veya 320
müşteri grubunda değişiklik yapabilir. Münhasır bölge/müşteri grubu dağılımı listesi
Paşabahçe tarafından YES’lere yazılı olarak bildirilir.”
- “Birden fazla ilde faaliyet gösteren süpermarketler, hipermarketler ve yapı marketler
ile katlı ve ihtisas mağazaları, ulusal bazda promosyona yönelik alıcılar münhasıran
Paşabahçe’nin müşteri grubunu oluşturmaktadır. YES bu müşteri grubuna aktif satış
faaliyetinde bulunamaz.”

ifadeleri yer almaktadır.

Bildirime konu sözleşmede yer alan bu düzenlemeler ile yetkili satıcıya münhasır 330
bölge/müşteri grubu tahsis edilirken, yetkili satıcının diğer yetkili satıcıların münhasır
bölge/müşteri gruplarına ve Paşabahçe’nin münhasıran kendisine ayırdığı müşteri
grubuna aktif satış yapması yasaklanmaktadır. Ayrıca sözleşmede aktif satış

3 Sözleşmenin 1. maddesi çerçevesinde “YES” kısaltması “yetkili satıcı”yı ifade etmektedir.
10-36/572-202
8
yasağının ihlal edilmesi durumunda yetkili satıcıya yaptırım uygulanması
düzenlenmiştir.

Bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin 4.1. maddesinde ise, “YES, cam ev
eşyası ürünleri sadece Paşabahçe’den ya da Paşabahçe’nin göstereceği yerden
temin edecek, bu ürünlerle rakip ürünleri üretmeyecek, ürettirmeyecek, satmayacak,
satış- pazarlama- tanıtım faaliyetlerini yapmayacak, depo ve teşhir salonlarında 340
bulundurmayacaktır.” ifadeleri yer almakta ve rekabet yasağının ihlali halinde yetkili
satıcıya yaptırım uygulanması düzenlenmektedir. Ayrıca bu hükümle bağlantılı olarak
sözleşmenin 4.7. maddesinde yetkili satıcının sözleşme konusu ürünlere rakip ürün
üreten, ithal eden ve/veya dağıtan şirketlerle ortaklık ilişkisi içine girmemesi
düzenlenmiştir.

Yukarıda alıntılanan sözleşme maddeleriyle yetkili satıcılara getirilen, belirli
bölgelere/müşterilere aktif satış yapmamaya, cam ev eşyası ürünlerini sadece
Paşabahçe’den ya da Paşabahçe’nin göstereceği yerden temin etmeye ve doğrudan
ya da kurduğu ortaklıklarla dolaylı olarak rakip ürün üretmemeye, satmamaya, 350
pazarlamamaya yönelik kısıtlamalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamındadır.

H.3.5. Muafiyet Değerlendirmesi

H.3.5.1. 2002/2 sayılı Tebliğ Çerçevesinde Değerlendirme

H.3.5.1.1.Kısıtlamaların 2002/2 sayılı Tebliğ Hükümleri Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ'in "Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran 360
Sınırlamalar" başlıklı 4(b) maddesi, pazarın topraksal olarak ya da müşteri bazında
bölünmesi ile ilgilidir. Bu durum, alıcıya getirilen, belli birtakım müşterilere ya da belli
bir bölgedeki müşterilere mal satmama veya bu müşterilerden gelen talepleri diğer
dağıtıcılara yöneltme gibi doğrudan yükümlülüklerden kaynaklanabileceği gibi,
alıcının bu gibi müşterilere satış yapmamasına neden olan dolaylı tedbirlerin bir
sonucu da olabilmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ'in 4(b) maddesi; alıcının sözleşme
konusu mal ve hizmetleri satacağı bölge ya da müşterilere ilişkin kısıtlamalar
getirilmesinin anlaşmayı grup muafiyetinin kapsamı dışına çıkaracağı genel
prensibini dile getirmektedir. Bununla birlikte bu genel prensibe dört istisna
getirilmiştir. İnceleme konusunu oluşturan sözleşme bakımından ele alınması 370
gereken de bu istisnalardan ilki olan ve sağlayıcının, doğrudan satış yaptığı alıcının
münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna aktif satış yapmasının
kısıtlanabileceğine işaret eden 4(b)1 maddesinde yer alan düzenlemedir.

Münhasır bir bölgeden ya da münhasır bir müşteri grubundan bahsedebilmek için,
belli bir bölgeye ya da belli bir müşteri grubuna anlaşma konusu ürünleri aktif olarak
yeniden satmak üzere sadece bir alıcının yetkilendirilmiş olması ve sağlayıcının
kendisinin ve sağlayıcının diğer tüm alıcılarının, söz konusu alıcıya tahsis edilmiş
bölgeye ya da müşteri grubuna aktif satış yapmalarının kısıtlanmış olması
gerekmektedir4. Böylelikle alıcı, sağlayıcının söz konusu bölgeye ya da müşteri 380
grubuna aktif satış yapmak üzere başka bir alıcıyı yetkilendirmeyeceği güvencesine

4 “Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz” (Kılavuz), paragraf 25.
10-36/572-202
9
ve korumasına sahip olmaktadır. Diğer yandan sağlayıcı belli bir bölgeye ya da belli
bir müşteri grubuna sadece kendisi aktif olarak satış yapmayı tercih edebilir. Bu
tercih doğrultusunda sağlayıcının kendi bölgesine ya da müşteri grubuna aktif satış
yapılmamasına yönelik olarak alıcılarına getirdiği kısıtlamanın varlığı ölçüsünde, söz
konusu bölgenin ya da müşteri grubunun münhasırlığından bahsedilebilecektir. Bu
yönüyle aktif satış yasağı, münhasırlığın sağlanabilmesinin bir unsuru olarak ortaya
çıkmakta; böylelikle münhasırlıktan kaynaklı etkinlik artışlarının elde edilebilmesi için
aktif satışların kısıtlanmasından kaynaklı rekabet sınırlamasına izin verilebilmektedir.
Bir sağlayıcı dağıtım sistemini oluştururken, sadece münhasır bölge ya da sadece 390
münhasır müşteri grubu uygulamasına gidebileceği gibi bu iki uygulamanın bileşimini
de tercih edebilir. Diğer bir deyişle sağlayıcının belli bir bölgedeki belli bir grup
müşteri için tek bir yeniden satıcıyı atama olanağı da bulunmaktadır. 2002/2 sayılı
Tebliğ çerçevesinde, belli bir bölgeye birden fazla dağıtıcının atanması ve hatta bir
dağıtıcının belli bir bölgedeki belli bir müşteri grubuna dağıtım yapmak üzere
yetkilendirilmesi ve hem başka bir dağıtıcının münhasır bölgesine hem de kendi
bölgesinde olsa bile başka bir dağıtıcının münhasır müşteri grubuna aktif satış
yapmasının engellenmesi, bu Tebliğ'in tanıdığı grup muafiyetinden
yararlanabilmektedir.
400
Bildirime konu sözleşmenin 3.1. maddesi ile yetkili satıcılara münhasır bölge ve/veya
müşteri grupları tanımlanmış, bir yetkili satıcıya tahsis edilmiş münhasır
bölge/müşteri grubuna diğer yetkili satıcıların aktif satış yapmaları ve “açık” bırakılan
bölge ve/veya müşteri grubu hariç olmak üzere yetkili satıcıların bölgeleri/müşteri
grupları dışına aktif satış yapmaları kısıtlanmıştır. Aynı bağlamda
değerlendirilebilecek diğer bir kısıtlama ise 3.2. maddedeki, münhasıran
Paşabahçe’nin müşteri grubunu oluşturan ve birden fazla ilde faaliyet gösteren
süpermarket, hipermarket, yapı marketler ile katlı ve ihtisas mağazalarına ve ulusal
bazda promosyona yönelik alıcılara yetkili satıcıların yapacakları aktif satışların
kısıtlanmasıdır. Yetkili satıcılara tahsis edilen bölge/müşteri grubu dağılımının nasıl 410
şekillendiği “Yetkili Satıcılar İl Dağılımları” başlıklı listede açıklanmıştır. Buna göre
temel olarak topraksal bir ayrım yapılmış, çoğunlukla bir ya da birden fazla sayıdaki
il, kimi durumda ise bir ilin farklı ilçeleri, yetkili satıcıların bölgeleri olarak
tanımlanmıştır. Diğer yandan bazı iller bakımından toprak bazlı ayrımın yanı sıra
müşteri grubu bazında da ayrım yapıldığı görülmektedir. İlçeler ya da müşteri grupları
bazında ayrıma tabi tutulan iller Ankara, Konya, Bursa, Gaziantep, İzmir, Manisa,
Muğla, Antalya, Adana ve Trabzon gibi büyük illerdir. Bu illerde yetkili satıcıların satış
yapacağı müşterilerin yerel market- diğer tüm müşteriler (“tüm sektörler”), yerel
market, gıda toptancısı, pazarcı-diğer tüm müşteriler vs gibi çeşitli kombinasyonlarda
ayrıma tabi tutulduğu görülmektedir. Sonuç olarak yetkili satıcıların bölge/müşteri 420
grubu dağılımları incelendiğinde bildirime konu sözleşme çerçevesinde her bir bölge
ve/veya müşteri grubuna aktif satış yapmak üzere bir yetkili satıcının yetkilendirildiği
görülmektedir. Bildirime konu sözleşme çerçevesinde yetkili satıcıların birbirlerinin
bölgelerine/müşteri gruplarına aktif satış yapmaları yasaklandığından ve
Paşabahçe’nin kendisi ile ikram kesimi yetkili satıcıları da bu bölge ve/veya müşteri
gruplarına aktif satış yapmadıklarından sözleşme kapsamındaki yetkili satıcılık
yapılanması bakımından bölgelerin ve/veya müşteri gruplarının münhasırlığı
sağlanmış olmakta, bu çerçevede yetkili satıcılara getirilen birbirlerinin münhasır
bölgelerine/müşteri gruplarına aktif satış yapmama kısıtlaması, 2002/2 sayılı Tebliğ’in
4(b)1 maddesinin izin verdiği bir kısıtlama olarak ortaya çıkmaktadır. Paşabahçe’nin 430
doğrudan satış yaptığı ve kendisine münhasıran ayırdığı müşteri grubuna yapılacak
10-36/572-202
10
aktif satışların kısıtlanmasının da aynı açıklamalar çerçevesinde 2002/2 sayılı
Tebliğ’in izin verdiği sınırlamalardan olduğu kanaatine varılmıştır.

Diğer yandan sözleşmenin incelenen 3. maddesi ile ayrıca yetkili satıcının “açık
bırakılan” bölge ve /veya müşteri grubu hariç olmak üzere münhasır hak elde ettiği
bölge ya da müşteri grubu dışındaki coğrafyaya ve/veya müşteri grubuna aktif satış
yapmaması düzenlenmiştir. 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca bir dağıtıcının kendi bölgesi
(aynı zamanda müşteri grubu) dışına aktif satış yapmasının kısıtlanması, ancak tüm
Türkiye'nin diğer dağıtıcılara ya da sağlayıcının kendisine ait münhasır bölgelere 440
(müşteri gruplarına) ayrıştırılmış olması ile mümkün olacaktır. Diğer yandan dağıtım
ağının tek tipte yapılandırılmış olmayabileceğini dikkate alan 2002/2 sayılı Tebliğ
bakımından, belli bir bölgenin ya da müşteri grubunun herhangi bir ayrıma
gidilmeksizin bütününe dağıtım yapmak üzere birden fazla alıcının yetkilendirilmiş,
olması ya da sağlayıcının kendisine ya da bir alıcısına tahsis ettiği bölge ya da
müşteri grubuna kendisinin ya da bazı alıcılarının aktif olarak satış yapabilmesi
hallerinde münhasırlık ortadan kalkmakta ve bu tür bölgelere ya da müşteri
gruplarına yapılacak aktif satışların kısıtlanması, kısıtlamanın ilgili olduğu anlaşmayı
2002/2 sayılı Tebliğ'in kapsamı dışına çıkarmaktadır. Paşabahçe’nin bildirime konu
sözleşme kapsamındaki ev kesimi dağıtım yapılanması çerçevesinde İstanbul 450
dışında Türkiye’nin tamamının münhasır bölge ve/veya müşteri gruplarına ayrıldığı
anlaşılmaktadır. İstanbul’a bakıldığında ise bu ilin tamamında ve herhangi bir müşteri
ayrımı söz konusu olmaksızın tüm müşterilere satış yapmak üzere birden fazla
sayıda (yedi adet) yetkili satıcının yetkilendirilmiş olduğu görülmektedir. Dolayısıyla
İstanbul münhasır bölge ve/veya müşteri grubunun olmadığı “serbest bölge”
niteliğinde bir bölgedir. Sözleşmenin ilgili madde metninden de görüleceği üzere,
madde metninde “açık bırakılan bölge/müşteri grubu” terimleriyle ifade edilen bu tür
serbest bölge ve/veya müşteri gruplarına yapılacak aktif satışlar kısıtlanmamaktadır.
“Yetkili Satıcı İl Dağılımları” başlıklı listede de İstanbul’un “açık” bölge olarak
tanımlandığı görülmektedir. Ayrıca bu kapsamda ev kesimi yetkili satıcılarının 460
herhangi bir bölge ve/veya müşteri münhasırlığının geçerli olmadığı ikram
kesimindeki yetkili satıcıların müşterilerine yapacakları aktif ya da pasif satışların da
kısıtlanmadığı dosya mevcudu bilgi ve belgelerden anlaşılmıştır. Sözleşmenin 3.1.
maddesi uyarınca münhasır bölge/müşteri grubu dağılımı listesi Paşabahçe
tarafından YES’lere yazılı olarak bildirilecektir. Böylelikle YES’lere münhasır
bölge/müşteri gruplarının hangileri olduğu ve bunlarda ortaya çıkacak değişiklikler
hakkında düzenli bilgi verilecektir.

Açıklamalar çerçevesinde bildirime konu sözleşmenin 3.1 ve 3.2. maddeleri ile yetkili
satıcılara getirilen aktif satış sınırlamalarının 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4(b)1 maddesinin 470
izin verdiği türden kısıtlardır.

Sözleşme ile getirilen kısıtların 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri bakımından
değerlendirilmesinde ele alınması gereken diğer maddeler sözleşmenin yukarıda
alıntılanan 4.1 ve 4.7. maddeleridir. Bu maddeler ile yetkili satıcılara cam ev eşyası
ürünlerini sadece Paşabahçe’den ya da Paşabahçe’nin göstereceği yerden temin
etme ve doğrudan ya da kurduğu ortaklıklarla dolaylı olarak rakip ürün üretmeme,
satmama, pazarlamama kısıtlamaları getirilmektedir. Bu kısıtlamalar 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 3(d) maddesi anlamında rekabet etmeme yükümlülüğü niteliğindedir.
480
10-36/572-202
11
Diğer yandan bildirime konu sözleşmenin “2010 Prim Sistemi” başlıklı ekinin bir
bölümü bildirime konu sözleşmenin bağıtlandığı/bağıtlanacağı yetkili satıcılara
uygulanacak prim sistemine ilişkindir. Buna göre ev kesimi yetkili satıcılarının cam ev
eşyası ve porselen ev/sofra eşyası alımları için çeşitli ciro kademeleri belirlenmiş ve
artan ciro kademelerine bağlı olarak artan oranlarda 6 aylık dönemler halinde prim
uygulaması düzenlenmiştir.

Hedef indirimi/primi olarak da nitelendirilebilecek bu tür indirimler/primler alıcıları
indirimden/primden yararlanmak için indirimi yapan/ primi veren teşebbüsten daha
fazla mal almaya yöneltebilecektir. Hedefin alıcının belli bir ürün ile o ürünü ikame 490
edebilen ürünler bakımından tüm ihtiyacını ya da ihtiyacının önemli bir bölümünü
içerecek kadar yüksek belirlenmesi alıcının rakip malları almaması sonucunu
doğurabilmektedir. Bu yönüyle hedef indirimleri/primleri fiilen rekabet yasakları gibi
etkiler doğurabilmektedirler. Ancak ilerleyen bölümlerde tekrar ele alınacağı ve
etkileri değerlendirileceği üzere Paşabahçe bildirim konusu sözleşme ile bu
sözleşmeyi bağıtladığı/bağıtlayacağı ev kesimi yetkili satıcılarına cam ev eşyası
ürünleri bakımından zaten rekabet etmeme yükümlülüğü getirmektedir. Dolayısıyla
söz konusu prim uygulamasının cam ev eşyası piyasasındaki rakip teşebbüsler
bakımından sözleşme ile getirilen rekabet yasağının ötesinde sonuçlar doğurması
mümkün değildir. Bununla birlikte sözleşmede porselen ev/sofra eşyaları bakımından 500
yetkili satıcılara getirilmiş doğrudan bir rekabet etmeme yükümlülüğü yoktur (Bununla
birlikte 4.7. maddedeki kurduğu ortaklıklarla dolaylı olarak rakip ürün üretmeme, ithal
etmeme, pazarlamama vs. türü kısıtlama, sözleşme konusu ürünlere rakip ürünler
için getirildiğinden porselen ev/sofra eşyaları için de geçerlidir.). Dolayısıyla getirilen
prim sisteminin porselen ev/sofra eşyası ürünleri bakımından fiilen rekabet etmeme
yükümlülüğü gibi etkiler doğurma olasılığı bulunmaktadır.

Diğer yandan incelenen prim sisteminin olası etkileri sadece rekabet etmeme
yükümlülüğü benzeri etkiler değildir. Söz konusu prim sisteminin yetkili satıcıların
çapraz tedarik (dağıtımın aynı seviyesinde faaliyet gösteren teşebbüsler arası ticaret) 510
eğilimlerini olumsuz etkilemesi de mümkündür. Zira yukarıda da belirtildiği üzere
incelenen prim sistemi bildirime konu sözleşmenin bağıtlandığı/bağıtlanacağı yetkili
satıcıların alımlarını Paşabahçe’ye yönlendirmelerini teşvik edicidir. Bununla birlikte
sözleşmenin yukarıda alıntılanan maddesi ile zaten yetkili satıcılara cam ev eşyası
ürünlerini sadece Paşabahçe’den ya da Paşabahçe’nin göstereceği yerden temin
etme yükümlülüğü getirilmiştir. Rekabet etmeme yükümlülüğünün yanı sıra “tek elden
satın alma yükümlülüğü”nü de içeren bu düzenleme, yetkili satıcılar arası çapraz
tedarik olanaklarını ortadan kaldırmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ bu tür kısıtlamalara
arzın devamlılığının sağlanması ve asıl etkinin markalar arası rekabet üzerinde değil,
marka içi rekabet üzerinde olması5 nedenleriyle izin vermektedir. Dolayısıyla prim 520
sisteminin çapraz tedarik olanakları açısından da sözleşmenin incelenen 4.1.
maddesinin ötesine geçen etki ve sonuçlar doğurması mümkün görünmemektedir.

Bu açıklamaların ardından sözleşmenin incelenen 4.1 ve 4.7. maddeleri ile getirilen
rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluk

5 Çapraz tedarik olanaklarını ortadan kaldıran tek elden satın alma yükümlülüğü sağlayıcının alıcıya sadece
anlaşma konusu mal ve hizmetleri kendisinden ya da göstereceği başka bir teşebbüsten almasını şart koşmasıdır.
Burada dikkat edilmesi gerekli nokta böyle bir yükümlülüğün, distribütörün sadece anlaşma konusu ürünleri diğer
bir deyişle belirli markalı ürünleri sağlayıcıdan almasını gerektirmesidir. Tek başına böyle bir düzenleme
dağıtıcının rakip ürünlerin ticaretini yapmasını engellememekte dolayısıyla dağıtıcının tercihlerinin kısıtlanmasıyla
paralel temel etkisi markalar arası rekabet üzerinde değil marka içi rekabet üzerinde ortaya çıkmaktadır.
10-36/572-202
12
bakımından değerlendirilmesi gerekmektedir. Bildirime konu sözleşmenin süresi 4.4.
maddesinde bir yıl olarak düzenlenmiştir. Sözleşmenin, yenilenmesine ilişkin 4.5.
maddesinde, sona erme tarihinden en az bir ay önce tarafların yazılı olarak
mutabakata varmaları halinde sözleşmenin bir yıl daha uzayacağı ve bundan sonraki
süre uzatımlarının da bu kurala tabi olduğu belirtilmektedir. Bu çerçevede 530
sözleşmenin ve dolayısıyla rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin bir yıl
şeklinde belirli süreli olduğu, sözleşmenin süresinin uzatılabilmesi için tarafların açık
irade beyanlarının gerektiği ve her uzatmanın da bir yıllık süreye tabi olduğu
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bildirime konu sözleşmeyle getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin izin verdiği türde bir kısıtlama
olduğu söylenebilecektir.

Yukarıdaki değerlendirmeler çerçevesinde bildirime konu sözleşmenin 2002/2 sayılı
Tebliğ’in izin vermediği bir kısıtlama içermediği kanaatine varılmıştır.
540
H.3.5.1.2. 2002/2 sayılı Tebliğ’de Öngörülen Pazar Payı Eşiği Bakımından
Değerlendirme
2007/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’de değişikliğe gidilmiş ve 2002/2 sayılı
Tebliğ ile sağlanan muafiyetten ilgili ürün pazarındaki pazar payları %40’ı aşmayan
teşebbüslerin yararlanabileceği hükmü eklenmiştir. Bu çerçevede 2002/2 sayılı
Tebliğ’e getirilen pazar payı eşiğinin aşılmadığı durumlarda dikey anlaşmaların
2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde grup muafiyetinden yararlanabilmeleri için Rekabet
Kurulu’nun bir karar tesis etmesine gerek bulunmamakta, bu tür anlaşmalar 2002/2
sayılı Tebliğ’deki koşulları taşıdıkları an herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın
otomatik olarak grup muafiyetinden yararlanmaktadır. Sözleşmeye konu ürünlerin 550
içinde yer aldığı pazarlardan biri olan porselen ev/sofra eşyası pazarında
Paşabahçe’nin pazar payı %...’dir ve yukarıda değerlendirildiği üzere bildirime konu
sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ’in izin vermediği bir kısıtlama içermemektedir. Bu
çerçevede bildirime konu sözleşmenin, pazar payı eşiğinin aşılmadığı porselen
ev/sofra eşyası pazarı bakımından, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkmasına
neden olacak türde sınırlamalar içermemektedir.

Diğer yandan cam ev eşyası pazarında Paşabahçe’nin pazar payı, aşağıda
değinileceği üzere, %40’dan yüksektir. Dolayısıyla cam ev eşyası pazarında bildirime
konu sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamı dışındadır. Bu noktada pazar payı 560
eşiğinin aşılması nedeniyle cam ev eşyası pazarı bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlanmayan ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında hükümler içeren bildirime konu sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesindeki koşulları sağlayıp sağlamadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

H.3.5.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bir sözleşmenin bu madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabilmesi için 5. maddede sayılan dört
koşulun tamamının varlığı gerekmektedir. 570

H.3.5.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması

10-36/572-202
13
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi çerçevesinde yapılacak
değerlendirmede ortaya çıkacak yararlı etkilerin sadece işlemin tarafları için değil;
ekonominin geneli için geçerli, somut nitelikte olması gerekmektedir. Bu çerçevede
örneğin dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının, çeşitliliğinin artırılması, arzın
devamlılığının sağlanması, satış öncesi hizmet kalitesinin artırılması gibi olumlu
etkiler ekonominin geneline yansıyacak somut etkiler olarak sayılabilecektir. 580

Dikey anlaşmalarda münhasırlığın, ister bölgesel bazda ister aynı türden etkileri olan
müşteri bazında olsun birtakım olumlu etkilerinin bulunduğu kabul edilmektedir. Bu
anlaşmalar bir ürünün satışının desteklenmesini kolaylaştırmakta, o ürünün satış
miktarını dolayısıyla arzını artırarak arzın devamlılığını sağmaktadır. Bir bölge ya da
müşteri grubuna aktif olarak sadece kendisinin satış yapacağını bilen dağıtıcının
yatırım güdüsü artmakta, bu yöntemle müşteriye özel (client specific) yatırımlara
girişilmesi de sağlanmış olmaktadır. Dağıtıcının tüm faaliyet ve çabasını kendi
bölgesine ya da müşteri grubuna yöneltmesi daha yoğun pazarlamaya olanak
vermektedir. Dağıtımda ölçek ekonomileri ortaya çıkmakta böylelikle dağıtım 590
rasyonelleşmektedir. Bu tür dikey anlaşmalar; farklı sağlayıcıların ürünleri arasındaki
(markalar arası) rekabeti desteklemektedir. Ayrıca dağıtıcılara bölgesel münhasırlık
ya da müşteri münhasırlığı verilmesi, dağıtıcılar arasındaki bedavacılık sorunlarını
bertaraf ederek yatırımların ve satışların optimum düzeyde gerçekleşmesine katkıda
bulunan düzenlemelerdir.

Diğer yandan genel olarak dikey kısıtların bileşimlerinin bunların olumsuz etkilerini
artıracağı kabul edilmektedir. Bununla birlikte “Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz”da
(Kılavuz) ve Yeşil Kitap’ta dikey sınırlamaların bazı bileşimlerinin, bunların ayrı ayrı
kullanımlarına göre rekabet ve etkinlik açısından daha iyi olduğu görüşüne yer 600
verilmiş6, bu çerçevede, farklı birtakım dikey kısıtlamaların bileşimlerinin her zaman
rekabet karşıtı etkiler ortaya koyma olasılığını artırmayacağı, hatta bazı durumlarda,
sonucu daha istenilir hale getirebileceği vurgulanmıştır. Bu durumun ortaya çıktığı
dikey sınırlama bileşimlerinden biri inceleme konusu "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nde
olduğu gibi münhasır dağıtım ile rekabet etmeme yükümlülüğünün birleşmesidir.
Pazarın rakiplere kapatılması riskinin önemli boyutta olmadığı durumlarda, ki bu
riskin boyutu ilerleyen bölümlerde değerlendirilecektir, bu iki dikey kısıtlamanın
birleşimi, münhasır dağıtıcının tüm çabasını belli bir markanın dağıtımına odaklamak
yönündeki güdüsünü artırarak, daha olumlu etkilerin ortaya çıkmasına zemin
hazırlayabilecektir. Kılavuz’a göre bu durumun, incelenen sözleşmede olduğu gibi, 610
söz konusu kısıtlamaların ürünlerin toptan seviyede dağıtımına ilişkin olmaları
halinde özellikle geçerli olduğu kabul edilmektedir.

Bildirim formunda verilen bilgilerden, “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ile yukarıda
sayılanlara benzer faydaların ortaya çıkmasının beklendiği anlaşılmaktadır. Bu
bilgilere göre, münhasır yetkili satıcılar diğer yetkili satıcıların aktif satışlarından
korunmuş bölgelerinde (müşteri gruplarında) en uç noktalara kadar daha etkin ve
yoğun bir şekilde örgütlenebilecekler, bölgelerindeki satış potansiyelini daha doğru
biçimde değerlendirebileceklerdir. Diğer yandan bu sistemle yetkili satıcıların vitrin,
tabela, araç giydirme, personel eğitimi gibi alanlara yatırım yapma güdüleri artırılarak, 620
yetkili satıcılar arasında belli bir standardın sağlanması, hizmet kalitesinin artırılması
ve böylelikle satış sürecinin optimize edilmesi beklenmektedir. Paşabahçe açısından

6 Topluluk Rekabet Kurallarının Dikey Sınırlamalara Uygulanması Konusundaki Komisyon Mektubu, sayfa 24.
10-36/572-202
14
ise üretimden lojistiğe kadar pek çok fonksiyonda iyileştirmeler sağlanabilecektir.
Tüketici taleplerinin daha iyi okunması, etkin dağıtım kanalı ile özellikle yeni ürünlerin
uç noktalara daha hızlı biçimde ulaştırılması, lojistik ve stok maliyetlerinin azaltılması,
üretim planlamasında optimizasyon ve pazarlama faaliyetlerinde etkinlik artışı, bu
çerçevede ortaya çıkması umulan faydalardır.

Bu noktada üretim planlamasında optimizasyon konusunu açmakta fayda
bulunmaktadır. Cam ev eşyası ürünlerinin çeşitliliği ve üretim sürecinin özellikleri, bu 630
pazarda üretim planlamasını önemli bir unsur haline getirmektedir. Cam ev eşyası
ürünleri oldukça fazla çeşitliliğe sahiptir. Örneğin Paşabahçe yetkililerinden alınan
bilgiye göre Paşabahçe …… çeşit ürün üretmekte, bu ürünleri üretirken …. farklı
kalıp kullanmaktadır. Genel olarak cam sanayinde olduğu gibi cam ev eşyası üretimi
de enerji yoğundur ve kesintisiz üretim gerekliliği bulunmaktadır. Ancak kalıp değişimi
belli bir süre almaktadır. Dolayısıyla ortalama üretim maliyetlerinin yükselmemesi için
üretim planlamasının iyi yapılması gerekmektedir. Cam ev eşyası ürünlerinin bu
özelliklerinden dolayı pazar talebinin öngörülebilirliği önem kazanmaktadır. Bildirime
konu sözleşme ile yetkili satıcıların sadece Paşabahçe ürünlerine ve kendi bölge
ve/veya müşteri gruplarına yoğunlaşması gelen talebi daha doğru bir şekilde 640
değerlendirme olanaklarını artıracaktır. Bu durum ise pazar hakkında daha doğru geri
bildirim alan Paşabahçe’nin üretim planlamasını daha etkin yapmasını sağlayacaktır.
Bu etkinliğin genel olarak ekonomiye yansıyan başlıca faydası talep eğilimleri
doğrultusunda ürün çeşitliliğinin ve arzın devamlılığının sağlanmasıdır. Lojistik ve
stoklama maliyetlerinin azaltılması ise eşlik eden diğer faydalar arasında
sayılabilecektir.

Diğer yandan bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” ile sözleşmeye konu
ürünlerin dağıtımının yapılacağı perakende satış noktalarının yaygınlığı da
değerlendirilmesi gereken unsurlardan biridir. Bu perakende satış noktalarının 650
başında sayılarının 5000’den fazla olduğu tahmin edilen züccaciye perakendecileri
gelmektedir. Yerel ve münferit marketler, bakkallar, semt pazarları gibi nihai satış
noktaları bu rakama dahil olmadığı dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmıştır.
Ayrıca yetkili satıcılar ara toptancı, kahvehane, çay bahçesi vs türü perakendeci
olmayan müşterilere de satış yapacaklardır. Bu veriler cam ev eşyası ürünlerinin
etkin bir şekilde dağıtılabilmesi için yaygın ve çok sayıda noktaya ulaştırılması
gerekliliğine işaret etmektedir. Bildirime konu sözleşmeyle yetkili satıcıların belli bölge
ve/veya müşteri gruplarına yoğunlaşmaları daha fazla sayıda noktaya ulaşmalarına,
dağıtım ve lojistik faaliyetlerini daha iyi planlamalarına, ölçek ekonomilerinin ortaya
çıkmasına, kısacası dağıtımın rasyonelleşmesine katkı sağlayabilecektir. 660

Ayrıca bildirime konu sözleşme çerçevesinde yapılandırmak istediği yeni dağıtım
sistemiyle Paşabahçe, yetkili satıcılarının ve bunların hizmet kalitesinin belli
standartlara kavuşmasını da hedeflemektedir. Sözleşmedeki düzenlemelerden,
hizmet standartlarının ve bunların sürekliliğinin sağlanmasına yönelik olarak, örneğin;
belli nitelikteki personelin istihdam edilmesinin, yetkili satıcının ve personelinin
Paşabahçe’nin düzenleyeceği eğitim programlarına katılmasının, uygun bilgi
sistemleri alt yapısının kullanılmasının, gerektiğinde depo kapasitesinin ve araç
sayısının artırılmasının, yeni ürünlerin en uç noktalar da dahil tanıtımının
yapılmasının amaçlandığı görülmektedir. Yetkili satıcının bu tür unsurlara yatırım 670
yaparak hizmet kalitesini artırmak yönündeki güdüsü münhasır bölge ve/veya müşteri
grubu tahsisiyle artırılabilecektir.
10-36/572-202
15

Öte yandan bildirime konu sözleşme çerçevesinde uygulanacak olan prim sistemi
benzeri sistemlerin satış miktarının artırılması, arzın daha planlı ve düzenli hale
getirilmesi, teşebbüsler arasındaki fiyat rekabetini artırması ve alıcıların daha düşük
fiyattan mal temin etme imkanına kavuşmaları gibi olumlu etkileri olabilmektedir.

Dolayısıyla, bildirime konu sözleşmeyle 4054 sayılı Kanun’un 5 maddesinin (a)
bendindeki koşulun sağlandığı anlaşılmaktadır. 680

H.3.5.2.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması

Bildirime konu sözleşme ile yetkili satıcıların pazarlama faaliyetlerini belli bir bölge
ve/veya müşteri grubuna yoğunlaştırmaları yaygın perakende satış noktalarına çok
daha iyi nüfuz etmelerine olanak tanıyabilecektir. Nitekim bildirim formunda, bildirime
konu sözleşmeden önceki dağıtım yapılanmasında yetkili satıcıların özellikle uç nokta
ziyaretlerinde ve pazara sunulan ürünlerin bu uç noktalara ulaştırılması konusunda
bazı zaaflar gösterdikleri belirtilmektedir. Paşabahçe bildirime konu sözleşme ile
geçilecek yeni dağıtım yapılanmasının tüketicilere sağlayacağı en önemli faydanın, 690
tüketicilerin talep ettikleri ürünleri daha kolay bulabilme ve yeni ürünlere pazara
sunulur sunulmaz erişebilme olanağına kavuşmaları olacağını belirtmektedir.

Bildirime konu sözleşme ile yetkili satıcıların pazarlama faaliyetlerini belli bölgelere/
müşterilere yoğunlaştırmaları, ürünlerin satışa sunulduğu nihai satış noktası sayısına,
ürün çeşitliliğine, arzın devamlılığına katkı sağlayarak tüketicinin farklı perakende
satış noktaları ve aynı ya da farklı markalı ürünler arasındaki seçim özgürlüğünü
artırabilecektir. Ayrıca tüketici talebinin daha iyi tartılabilmesi hem mevcut hem de
yeni tasarlanacak ürünler bakımından tüketicilerin eğilimlerine cevap veren ürün
arzını destekleyebilecektir. 700

Bildirime konu sözleşmeyle üretim planlamasının daha iyi yapılabilmesinden, lojistik
ve stok yönetiminde etkinliğin artmasından ve dağıtımın rasyonelleşmesinden
beklenen hem sağlayıcı hem de toptan dağıtım seviyesindeki maliyet tasarruflarının
markalar arası ve marka içi rekabetin düzeyine de bağlı olarak tüketiciye yansıması
beklenmektedir. Öte yandan prim sistemiyle yetkili satıcıların perakende satış
noktalarına uygulayacakları fiyatların düşmesi, bu düşük fiyatların ise perakende
satış noktaları üzerinden tüketiciye yansıması umulmaktadır.

Açıklamalar çerçevesinde bildirime konu sözleşmeyle 4054 sayılı Kanun’un 5. 710
maddesinin (b) bendindeki koşul sağlanmaktadır.

H.3.5.2.3.İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması

Bölge bazında ya da müşteri bazında getirilen münhasırlığın rekabet üzerinde
yarattığı risk esas olarak marka içi rekabetin kısıtlanmasıdır. Bu çerçevede
Kılavuz’da bu tür dikey kısıtların temel olarak rakip sağlayıcıları dışlayıcı, pazara giriş
engeli yaratıcı etkilerinin bulunmadığı, bu yönüyle markalar arası rekabete sınırlama
getirebilecek kısıtlamalardan daha az olumsuz etkilere sahip oldukları kabul
edilmektedir. Pazardaki markalar arası rekabetin yoğunluğu ne kadar fazlaysa, 720
marka içi rekabetin kısıtlanmasından kaynaklı olumsuz etkiler o kadar az olacaktır.

10-36/572-202
16
Diğer yandan Paşabahçe’nin bildirime konu sözleşme çerçevesinde yetkili
satıcılarına getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün pazar üzerindeki etkilerinin de
değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu noktada öncelikle vurgulanması gereken
markalar arası rekabeti azaltan dikey kısıtlamaların, marka içi rekabeti azaltan dikey
sınırlamalardan daha zararlı olduklarıdır. Dolayısıyla alıcılara getirilen rekabet
etmeme yükümlülüklerinden kaynaklanan negatif etkilerin, örneğin münhasır
dağıtımdan kaynaklananlardan daha fazla olduğu kabul edilmektedir. Bunun temel
nedeni; alıcılara getirilen rekabet yasaklarının pazarı diğer markalara ya da 730
sağlayıcılara kapatarak (foreclosing), bunların pazara ulaşmalarını engelleyebilecek
etki göstermesi olasılığının bulunması; buna karşılık münhasır dağıtıma yönelik dikey
kısıtlamaların diğer markaların nihai tüketiciye ulaşmasını engelleyen yönlerinin
bulunmamasıdır.

Açıklamalar çerçevesinde, bildirime konu sözleşmeyle getirilen münhasır
bölge/müşteri grubu tahsisi ile buna bağlı olarak aktif satış kısıtlamasının ve rekabet
etmeme yükümlülüğünün etkilerinin ortaya konulabilmesi için, Paşabahçe ve
rakiplerinin pazardaki güç ve konumları başlangıç noktasını oluşturmak üzere giriş
engellerinin, pazarın olgunluk düzeyinin, ticaretin seviyesinin, ürün özelliklerinin ve 740
diğer faktörlerin değerlendirilmesi gerekmektedir.

H.3.5.2.3.1. Sağlayıcının Pazardaki Konumu

Paşabahçe’nin yıllar itibarıyla cam ev eşyası pazarında satış değeri ve miktarı
üzerinden sahip olduğu pazar paylarına Tablo 2’de yer verilmektedir.

Tablo 2: Cam Ev Eşyası Pazarında Paşabahçe Pazar Payı (%)
Değer BazındaPazar Payı (%) Miktar BazındaPazar Payı (%)
2006
2007
2008
2009
Kaynak: Bildirim Formu, 29.3.2010 tarih ve 2694 sayılı Bilgi Yazısı
750
Tablodan da görüleceği üzere, Paşabahçe 2009 yılı itibarıyla sahip olduğu satış
değeri üzerinden %.... oranındaki pazar payı ile pazarın lider oyuncusu
konumundadır. Teşebbüsün satış miktarı üzerinden pazar payında 2006 yılından
2008 yılına bir azalma gözlemlenirken, aynı belirgin trendi satış değeri üzerinden
pazar payı için söylemek mümkün görünmemektedir. 2009 yılı pazar payı ise bir
önceki yıla göre hem satış değeri hem de satış miktarı üzerinden ….. puan artmıştır.
2009 yılında yaşanan küresel ekonomik kriz nedeniyle dünya cam ev eşyası
ticaretinin daralmasından da kaynaklanmış olabileceği düşünülen bu artışın bir trend
niteliğinde olduğu belirlemesinde bulunmak şu anda güçtür. Bununla birlikte
teşebbüsün son 4 yılda ortalama %.... seviyesindeki pazar payı cam ev eşyası 760
pazarındaki güçlü konumuna işaret eden önemli unsurlardan biridir. Sağlayıcının
pazardaki konumunun ortaya konulabilmesi bakımından pazar payının yanı sıra
kapasite, ürün gamı, marka bilinirliği, finansal güç gibi unsurların da değerlendirilmesi
gerekmektedir.

Paşabahçe cam ev eşyası üretim kapasitesi bakımından da Türkiye’nin en büyük
üreticisidir. Hem el üretimi hem de otomatik üretim yapan Paşabahçe toplam 340 bin
ton/yıl cam ev eşyası üretim kapasitesi ile kapasite bakımından dünyanın üçüncü,
10-36/572-202
17
Avrupa Birliği’nin ise ikinci büyük kuruluşudur. Diğer yandan teşebbüs çay
bardaklarından kristal ürünlere, ısıya dayanıklı pişirme kaplarından, saklama 770
kaplarına, tüketici ya da kullanıcılarının tüm ihtiyaçlarını karşılayabilecek cam ev
eşyası ürünlerini üretebilmektedir. Paşabahçe, bu farklı ihtiyaçlara yönelik ürün
çeşitliliğinin yanı sıra aynı ihtiyacı karşılayan ürünler içindeki çeşitliliğiyle de son
derece geniş bir ürün gamına sahiptir. Kurumumuzda yaptıkları sunum sırasında
Paşabahçe yetkililerinden alınan bilgilere göre, teşebbüs …… çeşit ürün
üretmektedir.

Paşabahçe’nin içinde bulunduğu Şişecam Grubu cam ev eşyası, cam ambalaj, düz
cam ve kimyasallar gruplarıyla camın tüm temel alanlarında ihtisaslaşmıştır.
Rusya’da cam ambalaj alanında 5 fabrikası ile lider konumdadır. Ayrıca yine 780
Rusya’da, cam ev eşyası alanında bir fabrikası, Bulgaristan’da düzcam, ayna,
işlenmiş cam, cam ev eşyası ve soda fabrikaları, Gürcistan’da bir cam ambalaj
fabrikası, Mısır’da maden tesisi, Bosna’da bir soda fabrikası ve İtalya’da krom
kimyasalları tesisi bulunmaktadır. Şişecam Grubu’nun toplam üretim kapasitesi, 2,6
milyon tonu yurtiçinde olmak üzere, 4 milyon tona yaklaşmıştır. Şişecam yurtiçi
kapasitesiyle Türkiye’nin 2,9 milyon ton/yıl düzeyinde bulunan cam sanayi yurt içi
üretim kapasitesinin %90’ını karşılamaktadır. Öte yandan teşebbüs kapasitesi ve
yatırımlarıyla ciro bakımından dünya cam üreticileri arasında 13. sırada yer
almaktadır7. Bu çerçevede Paşabahçe, cam sanayinin tüm temel alanlarında
uzmanlaşmış, gerek yatırımları ve üretim kapasitesi gerekse cirosuyla dünyanın önde 790
gelen kuruluşlarından biri olan Şişecam Grubu’nun bünyesinde bulunmasından
kaynaklı ekonomik ve mali bir güce de sahiptir.

Öte yandan Türkiye’de cam üretimi Paşabahçe’de 3 bin ton cam tesisinin
kurulmasıyla başlamıştır. Paşabahçe, ilk yerli üretici olma özelliği ve yıllardan beri
pazardaki güçlü konumuyla Türkiye’de önemli bir marka bilinirliğine de sahiptir.

Açıklamalar çerçevesinde Paşabahçe’nin, pazar payı, kapasitesi, ürün gamı, mali
gücü, marka bilinirliğiyle cam ev eşyası pazarında oldukça güçlü bir konumda olduğu
kanaati oluşmuştur. 800

Bu noktada Paşabahçe’nin cam ev eşyası ürünlerinin ne kadarının bildirime konu
sözleşmenin bağıtlandığı/bağıtlanacağı ev kesimi yetkili satıcıları üzerinden pazara
ulaştığının/ulaşacağının değerlendirilmesinde fayda bulunmaktadır. Bu amaçla
Paşabahçe’nin cam ev eşyası satışlarının yıllar itibarıyla kanallar arasındaki
dağılımına Tablo 3’te yer verilmektedir.

Tablo 3: Paşabahçe Satışlarının Kanallar Arasındaki Dağılımı (%)
2007 2008 2009 Kanal
Adet TL Adet TL Adet TL
Ev
İkram
Endüstri
Diğer
Kaynak: 29.3.2010 tarih ve 2694 sayılı Bilgi Yazısı
810
Tablodan da görüleceği üzere Paşabahçe’nin 2008 ve 2009 yılı cam ev eşyası
satışlarının satış değeri üzerinden sırasıyla %.... ve %.... oranındaki önemli bir

7 Sanayi Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Türkiye Cam Sektörü” raporu.
10-36/572-202
18
bölümü ev kesimine yapılmıştır. Paşabahçe’nin ev kesimine yönelik satışlarının %...
yetkili satıcılar tarafından yapılmakta, kalan %.... bölüm ise Paşabahçe’nin ulusal
marketlere, yapı marketlere, katlı mağazalara, ihtisas mağazalarına yaptığı doğrudan
satışlardan oluşmaktadır. 2008 ve 2009 yılı verileri temel alındığında, Paşabahçe’nin
toplam cam ev eşyası satışlarının satış değeri üzerinden yaklaşık sırasıyla %... ile
%...... ev kesimi yetkili satıcıları tarafından yapıldığı görülmektedir. Dolayısıyla, satış
değeri üzerinden Paşabahçe’nin pazar payı ve satışlarının ne kadarının ev kesimi
yetkili satıcıları tarafından gerçekleştirildiğine ilişkin 2008 ve 2009 yılları verileri temel 820
alındığında bildirime konu sözleşmenin bağıtlandığı/bağıtlanacağı ev kesimi yetkili
satıcıları üzerinden yapılacak satışların pazarın yaklaşık %... ila %.... tekabül etmesi
beklenebilecektir.

H.3.5.2.3.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu

Paşabahçe’nin ve başlıca rakiplerinin yıllar itibariyle cam ev eşyası pazarında satış
adedi üzerinden sahip oldukları pazar paylarına Tablo 4’te yer verilmiştir.

Tablo 4: Pazar Payları (adet bazında ,%) 830
2005 2006 2007 2008 2009
Paşabahçe
Güral Cam
Toprak Cam
İthalat
Diğer
Kaynak: Bildirim Formu, 22.3.2010 tarih ve 2463 sayılı Sunum Metni

Paşabahçe’nin başlıca rakipleri, yerli üretici olarak; Güral Cam, Toprak Cam, Arda
Cam, Akcam, Konart Cam, Termocam gibi teşebbüslerdir. İthalatçı olarak en büyük
teşebbüs ise Glassco’dur. Glassco’dan alınan dosya mevcudu bilgilere göre
teşebbüs 2008 yılı itibarıyla Türkiye’ye yapılan ithalatın önemli bir bölümünü
gerçekleştirerek, aynı yıl pazardan %... oranında pay almıştır. Diğer ithalatçılar
arasında ise Inter Mutfak Eşyaları, Orion, Ercam Ticaret gibi teşebbüsleri saymak
mümkündür.
840
Pazar payları temel alınarak yapılan değerlendirmede, Paşabahçe’den sonra ikinci
konumda bulunan yerli üretici olan Güral Cam’ın pazar payının Paşabahçe’nin pazar
payının çok gerisinde olduğu görülmektedir. Bu değerlendirme, Glassco’nun 2008
yılında %... düzeyinde olduğunu belirttiği pazar payı dikkate alındığında da
değişmemektedir. Sonuç olarak Paşabahçe’nin yerli üretici ya da ithalatçı olsun en
yakın rakibiyle bile arasındaki pazar payı farkı çok yüksektir. Aşağıdaki tabloda ise
teşebbüslerin cam ev eşyası üretim kapasiteleri sunulmaktadır.

Tablo 5: Cam Ev Eşyası Üretim Kapasiteleri
Teşebbüs Kapasite(Bin ton/yıl)
Paşabahçe
Güral Cam
Toprak Cam(*)
Termocam
Arda Cam
Akcam
Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Sanayi Genel Müdürlüğü Türkiye Cam Sektörü Raporu. 850
(*) Toprak Camın üretim kapasitesi için 2009-3-182 sayılı Dosya kapsamındaki bilgi temel alınmıştır.

10-36/572-202
19
Tablodan görüldüğü üzere, üretim kapasitesi bakımından da Paşabahçe’nin rakipleri
karşısında belirgin bir üstünlüğünden bahsetmek mümkündür. Paşabahçe’den sonra
en büyük kapasiteye sahip Güral Cam’ın üretim kapasitesi 60 bin ton/yıl’dır. Ayrıca
Güral Cam’ın ürün gamında 1500 farklı çeşitte ürün bulunmaktadır. Toprak Cam ise
yılda ………. adet kapasitesiyle sadece çay bardağı üretmektedir. Bu veriler ürün
gamının genişliği bakımından da rakiplerinin Paşabahçe’nin oldukça gerisinde
olduğuna işaret etmektedir. Bununla birlikte dosya mevcudu bilgi ve belgelerden
anlaşıldığı üzere; Güral Cam 2010 yılında cam ev eşyası üretim kapasitesini % 30 860
oranında artırmak üzere yatırım yapma hazırlığındadır.

Diğer yandan cam ev eşyası ürünlerinin toptan dağıtımını yapan ve züccaciye
toptancısı olarak nitelendirilebilecek teşebbüsler sadece cam ev eşyası ticareti
yapmamakta; porselen, seramik, plastik, akradit, melamin, ahşap, demir, çelik,
alüminyum gibi maddelerden yapılmış birçok mutfak ve sofra eşyasından, küçük ev
aletlerine; kaşık, çatal gibi ürünlerden, elektrikli olan ya da olmayan mutfak
ekipmanlarına kadar çok farklı nitelik ve çeşitte ürünü aynı anda pazarlamaktadırlar.
Dolayısıyla toptan dağıtıcılara sunulan ürün gamı genişliği bakımından Güral Cam’ın
Güral Porselen (Kütahya Porselen) ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer aldığının da 870
dikkate alınması gerekmektedir. Güral Porselen Türkiye porselen ev/sofra eşyaları
pazarının önemli bir oyuncusudur. Paşabahçe ise porselen ürünlerin üretimini
yapmamakta, ithal ettiği ürünlerle pazardan küçük bir pay …… almaktadır.
Dolayısıyla Paşabahçe’nin her ne kadar toptan dağıtıcılara sunabileceği cam ev
eşyası ürün portföyü çok geniş olsa da, Güral Cam’ın da porselen ürünlerden
kaynaklı bir portföy zenginliği bulunmaktadır. Öte yandan ithalatçı teşebbüsler
genelde, cam ev eşyası ürünlerinin yanı sıra farklı züccaciye ürünlerinin de yurtiçine
pazarlamasını yapmaktadırlar.

Bu noktada ithalatın pazar üzerindeki etkilerinin de değerlendirilmesi gerekmektedir. 880
Cam ev eşyası ürünlerinin ithalatını önemli ölçüde zorlaştıracak unsurlar
bulunmamaktadır. Cam ev eşyası ithalatının pazardan aldığı pay 2006 yılından bu
yana artış eğilimindedir. 2009 yılında ise bir önceki yıla göre ithalatın pazardan aldığı
payda gerileme yaşanmış olmakla birlikte, bu gerilemenin global kriz gibi arızi bir
faktörden kaynaklandığı kanaati oluşmuştur. Nitekim global krizin etkilerinin hafiflediği
2009 yılının son çeyreği dikkate alındığında, hem genel olarak cam ve cam ev eşyası
ürünlerinin ithalatının hem de Çin ve Endonezya gibi ülkelerden yapılan cam ve cam
ev eşyası ithalatının 2008 yılının son çeyreğindeki rakamları yakaladığı, hatta geçtiği
görülmektedir.
890
Diğer yandan ithalat bakımından dile getirilmesi gereken diğer bir unsur, düşük girdi
maliyetleriyle üretim yapan ve kendilerine sağlanan sübvansiyonlarla arz fazlası
ürünlerini düşük fiyatlarla ihraç eden ülkelerin8 iç ve dış piyasada yarattığı etkidir.
Çin, Doğu Avrupa ve Orta Doğu ülkeleri gibi yerlerden yapılan ucuz ithalat Türkiye
cam ev eşyası pazarı üzerinde bir fiyat baskısı yaratmaktadır. Ucuz ithalat bazı
ülkelerden yapılan ithalat üzerine ek mali yükümlülüklerin konulmasını gerektirmiştir
ki, bu durumun örneği İran’dan yapılan ithalattır. 2008 yılında başlayan İran kaynaklı
cam ev eşyası ithalatına ek mali yükümlülük uygulaması 2011 yılında sona erecektir.
Öte yandan Türkiye ile Mısır arasında imzalanan ve 1.3.2007 tarihinde yürürlüğe
giren serbest ticaret anlaşması ile Mısır menşeli tüm sanayi ürünlerinin ülkemize 900

8 Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Sanayi Genel Müdürlüğü “Türkiye Cam Sektörü” Raporu.
10-36/572-202
20
ithalatında gümrük vergileri ve eş etkili vergiler serbest ticaret anlaşmasının yürürlüğe
girmesiyle birlikte sıfırlanmıştır. Son dönemlerde Endonezya kökenli firmaların
Mısır’da yaptıkları yatırımlar sonucu ülkenin cam ev eşyası üretim kapasitesindeki
artışın, bu ülkeden yapılan cam ev eşyası ithalatını artırması beklenmektedir.
Açıklamalar çerçevesinde 2008 yılı itibarıyla iç pazardan adet olarak yaklaşık %18
pay alan cam ev eşyası ithalatının artma eğilimi ve maliyet avantajına sahip
ülkelerden ucuz ithalat olanakları ithalatın iç pazar üzerinde disipline edici bir
fonksiyonunun bulunduğunu göstermektedir.

H.3.5.2.3.3. Giriş Engelleri 910

Genel olarak cam sanayi sermaye yoğun bir üretim alanıdır. Cam ve cam ev
eşyalarının temel üretim teknolojisi dünya genelinde firmalar arasında önemli
farklılıklar göstermemektedir ve bu teknolojiye erişim kolaydır. Ülkemizde cam ev
eşyası pazarında özellikle el üretimi yapan küçük kuruluşlar da mevcut olmakla
birlikte, makina-donanım hızlarının artması, enerji yoğun bir üretim olması ve
kesintisiz üretim gerekliliği ölçeklerin büyümesine neden olduğundan ulusal ve/veya
uluslar arası çapta faaliyet gösterebilmek için ölçek ekonomilerinden faydalanmak
önemli hale gelmektedir. Bu çerçevede sektörde güçlü bir yer edinmek isteyen
firmaların yüksek kapasiteli tesisler kurarak ölçek ekonomilerinden faydalanmaları 920
gerekmektedir. Bu durumun sermaye ihtiyacını artırması, sürekli büyüme ve
modernizasyon yatırımları gerekliliği ve ölçek ekonomilerinin geçerliliği pazara üretici
olarak girişi zorlaştıran unsurlardandır. Ayrıca teşebbüslerin rekabetçi güçlerini
artırabilmek için alternatif hammadde ve proses geliştirmeye, enerji tasarrufu
sağlamaya, katma değeri yüksek yeni ürünler geliştirmeye yönelik ar-ge yatırımları
yapmaları gerekmektedir. Diğer yandan temel teknolojiyi ve buna destek veren yan
teknolojileri kullanma becerisi, başka bir ifadeyle “know how” birikimleri de firmaların
rekabet güçleri üzerinde etkili olan unsurlardan biridir.

Konu ithalat yönünden değerlendirildiğinde ise, Türkiye cam ev eşyası pazarının ithal 930
ürünlerin rekabetine açık bir pazar olduğu kanaatine varılmıştır. Ucuz enerji, yakıt ve
işgücü maliyeti avantajlarına kısmen ya da tamamen sahip ülkelerden yapılan ithalat,
tüm dünyada olduğu gibi Türkiye pazarında da fiyat baskısı yaratmaktadır.
Uluslararası teşebbüslerin yatırımları maliyet avantajlarının geçerli olduğu Orta ve
Doğu Avrupa, Uzakdoğu ülkelerine kaymakta, bu ülkelerin cam ve cam ev eşyası
üretim kapasiteleri büyümektedir. Türkiye’nin cam ev eşyası ithalatında uyguladığı
gümrük vergileri ise %0’dan %11’e olmak üzere ülkelere göre farklılık göstermektedir.
Tablo 6’da bazı ülkelerden yapılan cam ev eşyası ithalatında uygulanan gümrük
vergisi oranlarına yer verilmiştir.
940
Tablo 6: Cam Ev Eşyası Gümrük Vergisi Oranları (%)
ABD 11,0
Rusya 7,5
AB 0,0
Endonezya 7,5
Çin 11,0
Mısır 0,0
İran 7,5

Cam ev eşyası ithalatının iç pazardan aldığı pay, 2009 yılında küresel kriz gibi arızi
bir faktörden kaynaklandığı düşünülen düşüş göz ardı edildiğinde, 2006 yılından bu
10-36/572-202
21
yana artma eğilimindedir. Glassco’nun 2008 yılında ulaştığı %... ile Paşabahçe
dışındaki tüm yerli üreticilerin elde ettiğinin üzerindeki pazar payı, iç pazarda ithalatçı
bir teşebbüsün de önemli bir oyuncu haline gelebildiğine işaret etmektedir. Öte
yandan dünyada cam ev eşyası üretim kapasitesinin maliyet avantajına sahip
ülkelere kaymasının, ülkemiz pazarı üzerindeki ithalat baskısını artırması
beklenmektedir. 950

H.3.5.2.3.4. Pazarın Olgunluk Seviyesi

Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmaktadır. Bu tip doygun pazarlarda gerek yatay gerekse de dikey
anlaşmaların olumsuz etkileri dinamik pazarlara göre daha yüksek olabilmektedir.

Türkiye cam ev eşyası pazarı gerek kapasite artışları gerekse yeni ürünlerin pazara
sunulmasıyla gelişimini sürdüren bir pazardır. Pazar 2008 yılında %5 oranında 960
büyümüştür. Temel üretim teknolojisi çok fazla değişmese de, firmalar üretim
süreçlerini etkinleştirecek, maliyet tasarrufu sağlayacak teknolojilere yönelik ar-ge
faaliyetleri yapmaktadırlar. Ar-ge faaliyetlerinin önemli bir bölümü de yeni ve katma
değeri yüksek ürünlerin geliştirilmesini amaçlamaktadır. Mikro dalga fırın ve bulaşık
makinesi kullanımının artması gibi teknik gelişmeler tüketicinin talep eğilimlerini
etkileyebilmektedir. Pazarda ürün çeşitliliği fazladır. Yeni ürün ve tasarımlar sürekli
tüketicinin beğenisine sunulmaktadır. Tüketicilerin ürünlerde, hem fonksiyonellik hem
de konsept sunan tasarım çeşitliliği ve estetik beklentileri artmakta, moda akımları
izlenmektedir. Dağıtım kanalları bakımından da pazar dinamik bir yapı
sergilemektedir. Perakende zincirlerin, cam ev eşyası satışlarından aldığı pay 970
yükselmekte, alışveriş merkezlerinin sayısındaki artışa paralel olarak ihtisas
mağazalarının sayısı ve yaygınlığı artmaktadır. Cam ev eşyası ürünlerinin hem
toptan hem de perakende düzeyde internet üzerinden ticareti de yaygınlaşmaktadır.
Dolayısıyla, Türkiye cam ev eşyası pazarının dinamik bir pazar olduğu kanaatine
ulaşılmıştır.

H.3.5.2.3.5. Ticaretin Seviyesi

Bildirime konu sözleşmeyle getirilen dikey kısıtların etkilerinin değerlendirilmesinde
dağıtım zincirinin hangi aşaması için öngörüldükleri de önemli bir faktördür. Genel 980
olarak dağıtımın perakende seviyesinde getirilen bölge/müşteri grubu münhasırlığının
toptan seviyede getirilen münhasırlıktan daha olumsuz etkilere sahip olduğu kabul
edilmektedir. Bunun temel nedeni perakende düzeyde münhasırlığın tüketicinin aynı
markalı ürün bazında yüksek fiyat-yüksek hizmet ile düşük fiyat-düşük hizmet
arasındaki seçim hakkını kısıtlamasıdır. Diğer yandan perakende düzeyde markalar
arası ve marka içi rekabetin yoğunluğu, toptan seviyede marka içi rekabetin
azalmasından kaynaklanacak olumsuz etkileri azaltabilecek bir unsurdur.

Paşabahçe ürünleri herhangi bir bölge sınırlaması olmaksızın ulusal çaptaki
marketler, katlı mağazalar, ihtisas mağazaları, yerel marketler, züccaciye 990
perakendecileri, semt pazarları, bakkallar gibi birçok kanaldan tüketiciye
ulaşmaktadır. Perakende düzeyde cam ev eşyası ürünlerinin tüketiciye ulaştığı
kanallar çeşitlidir ve satış noktası sayısı fazladır. Ayrıca tüketicinin, perakendeci
grupları ve aynı grup içinde yer alan perakendeciler arasındaki geçişliliklerinin,
10-36/572-202
22
kendisine coğrafi olarak yakın olan bir konumda hem aynı grup içindeki hem de farklı
gruplardaki perakende satış noktasına da ulaşabilme imkanının bulunmasından
dolayı yüksek olduğu kanaati oluşmuştur. Çoğunlukla cam ev eşyası ürünleri,
tüketicinin gelirinden çok da düşük pay almayan ve alımı planlı yapılan ürünlerdir.
Dolayısıyla cam ev eşyası ürünleri bakımından tüketicinin bir kısım arama maliyetine
katlanma eğilimi vardır. Bununla anlatılmak istenen, tüketicinin kendisine yakın zincir 1000
market, market, züccaciye perakendecisi, katlı mağaza türü nihai satış noktaları
içinden en düşük fiyatı bulduğu nihai satış noktasına yönelmesinin zor olmadığıdır.
Bu durum perakende düzeyde rekabeti destekleyicidir. Ayrıca bildirim formunda
verilen bilgilere göre Paşabahçe’nin perakende satış noktalarıyla herhangi bir bayilik
sözleşmesi yapması söz konusu değildir ve ulusal ve yerel marketler, semt pazarları,
sayılarının 5000’den fazla olduğu tahmin edilen züccaciye perakendecileri istedikleri
üreticinin ürününü alıp satabilmektedirler. Bu çerçevede perakende düzeyde,
ürünlerin tüketiciye ulaştığı perakende satış noktası sayısı ve çeşitliliğiyle de
bağlantılı olarak marka içi ve markalar arası rekabetin önünde engellerin bulunmadığı
anlaşılmaktadır. 1010

Toptan seviyede ise pasif satışların serbest olması perakende satış noktalarına
arbitraj olanağı sağlamaktadır. Cam ev eşyası ürünlerinin yurt içinde taşınmasının
özel lojistik imkanlarının kullanılmasını gerektirmemesi ve bununla da bağlantılı
olarak ortalama taşıma maliyetlerinin ürünün fiyatlarına göre yüksek olmaması
arbitraj olanağını artıran, dolayısıyla da marka içi rekabeti destekleyen bir unsurdur.
Diğer yandan Paşabahçe’nin dağıtım yapılanması çerçevesinde belli bir bölgedeki
perakendeci ve kullanıcılara ilgili ürünler üç farklı kanaldan ulaşmaktadır. Bunlar
Paşabahçe’nin doğrudan dağıtımı, ev kesimi dağıtım kanalı ve ikram kesimi dağıtım
kanalıdır. Bu durum belli bir bölgede tüm müşterilere satış yapmak üzere tek bir 1020
dağıtıcının yetkilendirilmiş olduğu bir yapılanmaya göre pasif satış olanaklarını
kısmen artırabilecektir. Diğer yandan pasif satış olanakları ilçe/ilçeler bazında ya da
müşteri grubu bazında birden fazla sayıda ev kesimi yetkili satıcısının atandığı iller
için daha fazladır. Paşabahçe’nin hangi iller için hangi sayıda ev kesimi yetkili satıcısı
atadığına ilişkin bilgilere Tablo 7’de yer verilmiştir.

Tablo 7: Bazı İller İçin Ev Kesimi Yetkili Satıcı Sayısı
İl Yetkili Satıcı Sayısı
Ankara
Konya
Bursa
Adana
Gaziantep
Trabzon
İzmir
Antalya
Manisa
Muğla

Tablo 7’den de görüleceği üzere, 10 ilde, farklı ilçelere ya da müşteri gruplarına aktif
satış yapmak üzere birden fazla ev kesimi dağıtıcısı yetkilendirilmiştir. Dolayısıyla 1030
diğer illerdeki yetkili satıcıların ve ikram kesimi yetkili satıcılarının pasif satışları göz
ardı edildiğinde bile, bu illerdeki ev kesimi yetkili satıcıları, diğer Paşabahçe ev kesimi
yetkili satıcısının/satıcılarının pasif satışlarından kaynaklı baskısı altındadır. Diğer bir
deyişle bu 10 ilde perakende satış noktalarının ve kullanıcıların Paşabahçe
10-36/572-202
23
ürünlerine pasif satış yoluyla ulaşabilecekleri seçenekleri daha fazladır. Bu durum
pasif satışların marka içi rekabeti destekleyici yönünü artırmaktadır.

Öte yandan İstanbul’un konumuna da değinmekte fayda bulunmaktadır. Herhangi bir
ayrım söz konusu olmadan tüm müşterilere satış yapmak üzere .. yetkili satıcının
faaliyet gösterdiği İstanbul “serbest bölgedir” ve diğer yetkili satıcıların İstanbul’a aktif 1040
satış yapmaları önünde herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır.

Bu noktada eklenmesi gereken diğer bir unsur ise, Paşabahçe’nin bazı çay
bardakları için bildirime konu sözleşme kapsamında bölge ve/veya müşteri
münhasırlığının geçerli olmadığıdır9. Sürümü çok yüksek olan bu çay bardaklarının
gıda toptancıları da dahil çok sayıda toptancı tarafından her türlü perakende satış
noktasına ve kahvehane, çay bahçesi türü yerlere yaygın bir şekilde satışı
yapılmaktadır. Dolayısıyla hem Paşabahçe’nin yetkili satıcıları hem de
Paşabahçe’nin söz konusu çay bardaklarını sattığı bağımsız toptancılar bu
bardakların satışını herhangi bir kısıtlama olmaksızın tüm müşterilere 1050
yapabilmektedirler. Paşabahçe yılda ortalama …. ……. adet çay bardağı
satmaktadır. Paşabahçe’nin sözleşme kapsamı dışında bıraktığı çay bardaklarındaki
satışı toplam çay bardakları satışının adet olarak %...... oluşturduğu dosya mevcudu
bilgi ve belgeden anlaşılmıştır.

Diğer yandan marka içi rekabetin kısıtlanmasından kaynaklı olumsuz etkilerin
değerlendirilmesinde çapraz tedarik ve bağımsız dağıtıcıların ticaret olanaklarının
dikkate alınması gerekmektedir. Paşabahçe’nin bildirime konu sözleşmesi ile daha
önce de değinildiği üzere çapraz tedarik olanakları kısıtlanmakla birlikte, yetkili
satıcının, münhasır müşteri grubu dışında kaldığı az sayıdaki durum hariç olmak 1060
üzere, gıda toptancıları da dahil Paşabahçe’den bağımsız toptancı teşebbüslere
(Paşabahçe bu teşebbüsler için ara toptancı ifadesini kullanmaktadır) Paşabahçe
ürünlerini satmasının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Diğer bir deyişle
Paşabahçe’den bağımsız toptancı teşebbüsler Paşabahçe ürünlerine
ulaşabilmektedirler. Yurt içi taşıma maliyetlerinin yüksek olmadığı dikkate alındığında
bu olanak, sözleşmeye konu ürünlerin bölgeler ve/veya müşteri grupları arasındaki
ticaretini, bu yolla da marka içi rekabeti destekler niteliktedir.

Bu noktada Paşabahçe’nin cam ev eşyası pazarındaki güçlü konumu da dikkate
alınarak yetkili satıcılarına getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün etkilerinin nasıl 1070
şekillenebileceğine ilişkin değerlendirme yapılmalıdır. Genel olarak markalar arası
rekabeti azaltan dikey kısıtlamaların, marka içi rekabeti azaltan dikey sınırlamalardan
daha zararlı oldukları kabul edilmektedir. Bu çerçevede alıcılara getirilen rekabet
etmeme yükümlülüklerinden kaynaklanan negatif etkilerin, örneğin münhasır
dağıtımdan kaynaklananlardan daha fazla olduğu ileri sürülebilecektir. Kılavuz’a göre
bunun temel nedeni; alıcılara getirilen rekabet etmeme yükümlülüklerinin pazarı diğer
markalara ya da sağlayıcılara kapatarak (foreclosing), bunların pazara ulaşmalarını
engelleyebilecek etkiler göstermeleri olasılığının bulunması; buna karşılık münhasır
dağıtıma yönelik dikey kısıtlamaların diğer markaların nihai tüketiciye ulaşmasını
engelleyen bir yönünün bulunmamasıdır. 1080


9 Bildirim Formu ve 29.3.2010 tarih ve 2694 sayılı Bilgi Yazısı. Söz konusu çay bardakları “Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”nin 2. maddesinde sözleşmenin kapsamı dışında bırakılmıştır.
10-36/572-202
24
Rekabet etmeme yükümlülüklerinin yaratabileceği markalar arası rekabete yönelik
temel risk mevcut ya da potansiyel rakiplere pazarın kapanmasıdır. Paşabahçe’nin
yetkili satıcılarına getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün, pazarı rakip
teşebbüslere kapatma riskinin ne ölçüde olduğunun değerlendirilmesinde öncelikle
dağıtımın hangi seviyesi için öngörüldüğünün dikkate alınması gerekmektedir. Nihai
ürünler için perakende seviyedeki dağıtıcılara getirilen rekabet yasakları, diğer
sağlayıcıların sadece kendi ürünlerini ya da rakip ürünlerle birlikte kendi ürünlerini de
satan perakende satış noktaları bulmalarını güçleştirir. Kılavuz’a göre; mağaza içi (in
store) rekabeti azaltan dikey kısıtlamalar perakende seviyesindeki dağıtıcılar için 1090
öngörülenlerdir. Bir nihai ürünün talebi hem sağlayıcı aşamasında hem de toptan
aşamada temel olarak tüketicinin talebi tarafından belirlenmektedir. Tüketicinin bir
ürünü satın aldığı yer ise perakende satış noktasıdır. Bu nedenle bu aşama için
öngörülen rekabet yasakları, dağıtımın toptan seviyesi için öngörülmüş olanlara göre,
mevcut ya da potansiyel rakip teşebbüsler üzerinde daha fazla dışlayıcı etki
yaratabilmektedir.

Bildirim konusu sözleşme bakımından rekabet etmeme yükümlülüğünün ilgili olduğu
dağıtım seviyesi temel olarak toptan dağıtımdır. Paşabahçe asıl olarak yerel market,
züccaciye perakendecisi, bakkal, semt pazarı türü nihai satış noktalarına dağıtım 1100
yapacak olan yetkili satıcılarına rekabet etmeme yükümlülüğü getirmektedir. Bildirim
Formuna göre, Paşabahçe ile aralarında herhangi bir bayilik sözleşmesi bulunmayan
ulusal/yerel marketler, züccaciye perakendecileri, semt pazarları istedikleri üreticinin
ürününü alıp satmakta serbesttir.

Toptan dağıtım aşamasında, rakip teşebbüslerin kendi toptan dağıtım kanallarını
kolaylıkla oluşturabildikleri ölçüde pazarın rakiplere kapatılması konusunda ciddi bir
riskin ortaya çıkmaması beklenebilecektir. Bunun değerlendirilmesinde ise toptan
dağıtım seviyesinde rakip sağlayıcıların yeni alıcılar yaratmalarının veya alternatif
alıcılar bulmalarının kolay olup olmadığının dikkate alınması gerekmektedir. Cam ev 1110
eşyası ürünlerinin toptan seviyede dağıtımını yapan teşebbüsler cam eşyaların yanı
sıra aynı zamanda porselen, seramik, metal, plastik, ahşap vs gibi malzemelerden
üretilmiş mutfak ve sofra eşyaları başta olmak üzere züccaciye ürünlerinin, bir evin
ihtiyacı olabilecek çok farklı çeşitte ürünün dağıtımını yapmaktadırlar. Paşabahçe’nin
verdiği bilgilere göre bu tür toptancıların sayısı 500 civarındadır. Bazı sektör
yetkililerinden alınan dosya mevcudu bilgilere göre ise, Türkiye’de 1000 dolayında
züccaciye toptancısının olduğu tahmin edilmektedir. Paşabahçe’nin çalıştığı ev
kesimi yetkili satıcılarının yıllar itibarıyla sayısına ise Tablo 8’de yer verilmektedir.

Tablo 8: Paşabahçe Ev Kesimi Yetkili Satıcı Sayısı 1120
2007 2008 2009 2010-Hedef
İstanbul Bölge
Ankara Bölge
Adana Bölge
İzmir Bölge
Trabzon Bölge
Toplam
Kaynak: 22.3.2010 tarih ve 2463 sayılı Sunum Metni

Tablodan görüldüğü üzere, Paşabahçe’nin çalıştığı yetkili satıcı sayısı 2007 yılından
bu yana azalmaktadır. Yetkili satıcılar bakımından belli bir standardın
yakalanabilmesi, daha etkin dağıtım ve planlama yapılabilmesi amacıyla 2010 yılında
10-36/572-202
25
bildirime konu sözleşmenin … yetkili satıcı ile bağıtlanması hedeflenmektedir. Bu
sayı, 2007 yılına göre Paşabahçe’nin ev kesimi yetkili satıcı sayısında %.... bir
küçülmeye işaret etmekte, 2007 yılıyla karşılaştırıldığında …. yetkili satıcının
Paşabahçe’den bağımsız hale geldiği anlamını taşımaktadır. Paşabahçe’nin 2010
yılında bildirime konu sözleşmeyi bağıtlamayı planladığı yetkili satıcıların sayısı, 1130
Paşabahçe’nin 500 civarında olduğunu tahmin ettiği toptan dağıtıcı sayısı temel
alındığında, züccaciye toptancılarının yaklaşık %...... tekabül etmektedir. Bu oranın
yüksek olmaması toptan dağıtım seviyesinde pazarın rakiplere kapanması riskini
azaltan faktörlerden biridir.

Diğer yandan ilgili ürünlerin dağıtımında gıda toptancılarının da kullanılabildiği
anlaşılmaktadır. Nitekim cam ev eşyası pazarında faaliyet gösteren bir teşebbüsün
verdiği ve dosya mevcudunda yer alan bilgilere göre, bu teşebbüs ürünlerinin
dağıtımında iki kanal kullanmaktadır. Bunlardan birincisi sektöre özgü geleneksel
kanal olarak tabir edilen züccaciye toptancılarıdır. Züccaciye toptancıları cam ev 1140
eşyası ürünleri haricinde bir evin ihtiyacı olabilecek çelik, seramik, porselen, plastik
ve benzeri tüm eşyaları ürün portföylerinde bulundurmaktadırlar. İkinci kanal ise gıda
toptancılarıdır. Gıda toptancıları aracılığıyla ürünlerini ulusal ve yerel marketlerden
bakkallara kadar dağıtabildiğini ifade eden teşebbüs, talebin de yavaş yavaş ulusal
ve yerel marketlere kaydığını belirtmektedir.

Bu bilgiler çerçevesinde, cam ev eşyası ürünlerinin özellikle ulusal, yerel market,
bakkal gibi perakende satış noktalarına dağıtımında sayılarının oldukça fazla olduğu
bilinen gıda toptancılarının sağlayıcı teşebbüsler için bir dağıtım alternatifi
oluşturabildiği ve bu alternatifin ağırlığının, anılan perakende satış noktalarının cam 1150
ev eşyası satışlarının artmasına paralel olarak artacağı söylenebilecektir.

Toptan dağıtım aşamasında rakip teşebbüslerin kendi alternatif dağıtıcılarını
kolaylıkla bulup bulamadıkları tartışması bakımından rakiplerin görüşlerine
başvurulmuştur. Rakip teşebbüslerin dosya mevcudu bilgi ve belgelere yansıyan
görüşlerinden mevcut durumda toptan seviyede ürünlerini dağıtacak alıcılar
bulabildikleri görülmektedir. Paşabahçe’nin pazardaki gücüne paralel olarak en büyük
toptancılarla çalıştığı, ancak rakiplerin, ürünlerini dağıtacak toptancılar bulmakta
Paşabahçe’nin yetkili satıcılarına getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünden
kaynaklı belirgin bir zorlukla şu aşamada karşı karşıya olmadıkları anlaşılmaktadır. 1160
Nitekim pazarda rekabetçi sürecin işleyişine ilişkin rakiplerin genel görüşleri, yerli
üreticilerin ucuz ithalatın yarattığı baskıyı; ithalatçı teşebbüslerin ise yerli üreticilerin
ithalatı zorlaştırmak amacıyla Dış Ticaret Müsteşarlığı nezdindeki girişimlerini kendi
faaliyetlerini etkileyen başlıca sorunlar olarak gördüklerine işaret etmektedir. Diğer
yandan rakip teşebbüslerden üçü, şu anda ürünlerinin toptan seviyede dağıtımı
bakımından Paşabahçe’nin rekabet etmeme yükümlülüğünden kaynaklı bir
sorunlarının olmadığını belirtmekle birlikte, Paşabahçe’nin, 45 civarında olduğunu
tahmin ettikleri toptan dağıtıcı sayısını ileride artırması halinde sorunların gündeme
gelebileceğini vurgulamışlardır. Ayrıca rakiplerden biri Paşabahçe’nin toptan dağıtım
seviyesi için uyguladığı rekabet etmeme yükümlülüğünü perakende seviyede de 1170
uygulaması halinde sıkıntı yaşayabileceklerini dile getirmiştir.

Rekabet etmeme yükümlülüklerinin pazar üzerinde yarattıkları olumsuz etkinin
değerlendirilmesinde süresinin de dikkate alınması gerekmektedir. Nitekim
sağlayıcıların bir alıcıyı kendilerine bağlamak için başta giriştikleri rekabet (pazar için
10-36/572-202
26
rekabet), bu yükümlülüklerin olumsuz etkilerini hafifletebilmektedir. Bu hafifletici etki,
sağlayıcının alıcıya getirdiği rekabet etmeme yükümlüğünün süresi azaldıkça
artmaktadır. Paşabahçe’nin yetkili satıcılarına getirdiği rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi sözleşme süresine bağlı olarak bir yıldır. Sözleşme birer yıllık
dönemler halinde hem Paşabahçe’nin hem de yetkili satıcının bu yöndeki açık irade 1180
beyanıyla yenilenebilmektedir. Diğer bir deyişle yetkili satıcı herhangi bir ek maliyetle
karşı karşıya gelmeksizin her bir yıllık dönemin sonunda serbest kalmaktadır. Bu
sürenin sonunda Paşabahçe’nin rakiplerinin Paşabahçe’nin yetkili satıcısını kendi
ürünlerini dağıtmaya ikna etmek için pazarlık etme şansı bulunmaktadır. Kısa
sayılabilecek dönemler halinde bu pazarlık sürecinin gündeme gelebilecek olması
rekabet etmeme yükümlülüğünün olumsuz etkilerini hafifletici bir unsur olarak
görülebilecektir.

Açıklamalar çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğünün ilgili olduğu ticaret
seviyesi, getirildiği toptan dağıtıcı sayısı, süresi, rakiplerin çalışabilecekleri toptan 1190
dağıtıcıların varlığı, rakiplerin Paşabahçe’nin rekabet etmeme yükümlülüğüne dayalı
dağıtım sistemi hakkındaki görüşleri, Paşabahçe’nin yetkili satıcı sayısını önceki
yıllara göre artırmaktan ziyade azaltma eğiliminde olması, gıda toptancıları gibi
alternatif dağıtıcıların pazardaki rollerinin artıyor olması gibi unsurlar dikkate alınarak,
Paşabahçe’nin ev kesimi yetkili satıcılarına getirdiği rekabet etmeme
yükümlülüğünden kaynaklı olarak pazarın rakiplere kapatılması olasılığının mevcut
şartlar altında yüksek görünmediği anlaşılmaktadır.

H.3.5.2.3.6. Diğer Faktörler
1200
Bu noktada ürün grupları bakımından ele alındığında cam ev eşyası ürünlerinin
porselen, seramik, metal, plastik vs türü diğer farklı malzemelerden yapılmış ürünler
içindeki yerine değinmekte fayda bulunmaktadır. Bu değerlendirmeye yer verilmesi,
diğer malzemelerden yapılmış ürünlerin, ürün grupları bazında cam ev eşyalarına
doğrudan rakip ürün oldukları, diğer bir deyişle aynı ilgili ürün pazarında kabul
edildikleri anlamına gelmemektedir. Nitekim kullanım amaçları benzer olsa da, ürün
grupları bazında diğer malzemelerden yapılmış ürünlerin cam ev eşyası ürünlerini
ikame edebilme dereceleri fiyatları, nitelikleri, kaliteleri, tüketici alışkanlıkları vs.
bakımlarından değişkenlik gösterebilecektir. Bununla birlikte diğer malzemelerden
yapılmış ürünlerin cam ev eşyası ürünleri üzerinde dolaylı potansiyel baskısından 1210
bahsedilebilecektir. Tablo 9’da Paşabahçe’nin cam ev eşyası ürünlerinin (tabloda
“CEE” olarak kısaltılmıştır) ürün grupları ve adet bazında diğer malzemelerden
yapılmış ürünler içindeki payı sunulmaktadır.

Tablo 9: Paşabahçe CEE Ürünlerinin Diğer Malzemelerden Ürünler İçindeki Payı
Ürün Grubu Paşabahçe CEE Payı (%) Diğer Malzemelerden Ürünlerin Payı (%)
Tabak
Kulplu Fincan/Kupa
Hediyelik/Dekoratif Eşya
Saklama Kabı/Kavanoz
Pişirme Kapları
Kaynak: 22.3.2010 tarih ve 2463 sayılı Sunum Metni

Paşabahçe’nin bardak ürünlerinin diğer malzemelerden yapılmış ürünler içindeki
payına ilişkin veri bulunmamakla birlikte, Türk tüketicisinin alışkanlıkları da dikkate
alındığında, cam dışında diğer malzemelerden yapılmış bardakların en azından hane 1220
10-36/572-202
27
halkı tarafından tüketimlerinin son derece sınırlı olduğu ileri sürülebilecektir.
Tablodan da görüldüğü üzere, Paşabahçe’nin bardak dışındaki cam ev eşyası
ürünlerinin ürün grupları bazında diğer malzemelerden yapılmış ürünler içindeki payı
%..ila %... arasında değişmektedir.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, pazarın ithal ürünlere açık ve dinamik
yapısı, kısıtların temel olarak ticaretin toptan dağıtım seviyesiyle ilişkili olması,
perakende düzeyde marka içi ve markalar arası rekabetin önünde engellerin
bulunmaması, pazarın rakiplere kapanması olasılığının mevcut şartlar altında yüksek
görünmemesi dikkate alındığında, bildirime konu sözleşme ile piyasanın önemli bir 1230
bölümünde rekabetin ortadan kalkmadığı kanaatine varılmıştır.

H.3.5.2.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması

Bildirime konu sözleşme ile yetkili satıcılara, belirli bölge ve/veya müşteri grupları
tahsis edilmiş ve serbest bölge ve/veya müşteri gruplarına yapılacak satışlar hariç
olmak üzere, kendi bölge ve/veya müşteri grupları dışındakilere aktif satış yapmama
kısıtlaması getirilmiştir. Münhasır bölge ve/veya müşteri grubu tahsisinden beklenen
etkinlik artışlarına önceki bölümlerde yer verilmiştir. Aktif satış kısıtlaması bir bölge ya 1240
da müşteri grubunun münhasırlığının sağlanabilmesinin bir unsuru olduğundan,
münhasırlıktan kaynaklı etkinlik artışlarının elde edilebilmesi için aktif satışların
kısıtlanması gerekli bir sınırlama niteliğine bürünmemektedir. Diğer yandan münhasır
olmayan bölge ve/veya müşteri gruplarına yapılacak aktif satışların, münhasırlıktan
kaynaklı etkinlik artışları söz konusu olmayacağından kısıtlanmaması gerekmektedir
ki, bildirime konu sözleşmeyle bu tür serbest bölge ve /veya müşteri gruplarına
yapılacak aktif satışlara herhangi bir yasaklama getirilmemektedir.

Diğer yandan münhasır bölge/müşteri grubu tahsisinden kaynaklı etkinlik artışlarının
elde edilebilmesi için sadece aktif satışların kısıtlanması gerekli olmakla birlikte aynı 1250
zamanda da yeterlidir. Başka bir deyişle söz konusu etkinlik artışlarının elde
edilebilmesi için bir sağlayıcının dağıtıcılarının diğer dağıtıcıların ya da sağlayıcının
kendisinin pasif satışlarından kaynaklı rekabetinden korunmaları gerekmemektedir.
Bildirime konu sözleşme ile pasif satışlara herhangi bir kısıtlama getirilmediği
görülmektedir.

Rekabet etmeme yükümlülüğü bakımından, yükümlülüğün zorunlu olandan fazla bir
sınırlama içerip içermediğinin değerlendirilmesinde süresi ön plana çıkmaktadır.
Bildirime konu sözleşmede rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin sözleşme
süresiyle bağlantılı olarak bir yıl olduğu görülmektedir. Yetkili satıcıların bu bir yıllık 1260
dönemin sonunda serbest kalmalarını zorlaştıran herhangi bir unsur
bulunmamaktadır. Ayrıca sözleşme sonrası döneme yönelik herhangi bir rekabet
yasağı getirilmemiştir. Dolayısıyla, bildirime konu sözleşmeyle rekabetin 4054 sayılı
Kanun’un (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilebilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmadığı kanaatine varılmıştır.

Paşabahçe’nin cam ev eşyası pazarındaki güçlü konumuyla bağlantılı olarak,
bildirime konu sözleşmeyle getirilen kısıtların pazardaki rekabet ortamı üzerindeki
etkilerinin takip ve tespit edilmesini teminen muafiyetin süresinin sınırlandırılmasının
10-36/572-202
28
gerektiği, bu çerçevede bildirime konu sözleşmeye beş yıl süre ile bireysel muafiyet 1270
verilebileceği kanaatine varılmıştır.



I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

1- Bildirim konusu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin, “cam ev eşyası pazarı”
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’de düzenlenen %40 pazar payı eşiğinin aşılması 1280
nedeniyle aynı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten yararlanamadığına,

2- Bununla birlikte bahse konu pazar bakımından anılan sözleşmeye 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi uyarınca 5 yıl süre ile
bireysel muafiyet tanınmasına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






.


Full & Egal Universal Law Academy