Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-1-38 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-39/493-216
Karar Tarihi : 20.06.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Kenan TÜRK (İkinci Başkan)
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Mehmet Selim ÜNAL, Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı No: 63/1 Yıldız, Çankaya/Ankara
(1) D. DOSYA KONUSU: Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ikram kesimine
yönelik cam ev eşyasının dağıtımı için hazırlanan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne
bireysel muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 13.5.2013 tarihinde giren yazıyla
tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 14.6.2013 tarih ve 2013-1-38/MM sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle anılan
sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanılamayacağı, ancak bahse konu pazarın
özellikleri bakımından 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınabileceği ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) İlgili başvuruda Paşabahçe Cam San. ve Tic. A.Ş. (Paşabahçe)’nin Homatex Turizm ve
Otel Malz. Ltd. Şti. (Homatex) ile imzaladığı ikram kesimine yönelik cam ev eşyasının
dağıtımını konu alan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne muafiyet talep edilmiştir. Daha
öncesinde, Rekabet Kurulu’nun 2.9.2010 tarih ve 10-57/1151-436 sayılı kararı ile
Paşabahçe ikram kesimi yetkili satıcılarına, %40 pazar payının aşılması sebebiyle
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde grup
muafiyetinden yararlanamadığına, bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 5. Maddesi
uyarınca söz konusu sözleşmelere 3 yıl süreyle bireysel muafiyet tanınmasına karar
verilmiştir.
(5) Bildirim formunda yer alan bilgilere göre “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin konusunu;
Paşabahçe’nin üretimini gerçekleştirdiği soda camından üretilen “Paşabahçe Service
Line”, kristal camdan mamul “f&d”, el imalatı üretim olan “Denizli” markalı ikram kesimine
yönelik cam ürünler ile ithalat yoluyla temin ettiği porselen ürünlerin esas itibarıyla HO-
RE-CA (Hotel-Restoran-Catering) sektörüne dağıtımı oluşturmaktadır.
G.1. İlgili Pazar
(6) Rekabet Kurulu’nun Paşabahçe ikram kesimi yetkili satıcıları ile yapmış olduğu
sözleşmelere 3 yıl süre ile bireysel muafiyet tanıdığı 2.9.2010 tarih ve 10-57/1151-436
sayılı kararında ilgili ürün pazarı “cam ev eşyası pazarı” ve “porselen ev/sofra eşyası
pazarı” olarak belirlenmiştir. Paşabahçe ürünlerinin yapısal özellikleri açısından, ev
kesimi ve ikram kesimi arasında belirgin farklılıklar bulunmayıp, her iki kesimde de
13-39/493-216
2/6
kullanıcıya cam ev eşyası ve porselen ev/sofra eşyası sunulmaktadır. Ürünlerin dağıtım
sistemine bakıldığında ise, birim tedarik miktarlarının ev kesiminde ikram kesimine göre
daha düşük, dağıtım sıklığının ise ev kesiminde daha yüksek olması haricinde her iki
kesime yönelik yapılan dağıtımda belirgin bir farklılık bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu
kapsamda, önceki Kurul kararına paralel olarak ilgili ürün pazarları “cam ev eşyası
pazarı” ve “porselen ev/sofra eşyası pazarı” olarak belirlenmiştir.
(7) Sözleşme konusu ürünler bakımından satış, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerine ilişkin
şartların bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak, ilgili coğrafi pazar ise
“Türkiye” ile sınırlandırılmıştır.
G.2. Paşabahçe’nin Dağıtım Sistemi
(8) Paşabahçe cam ev eşyası ve porselen ev/sofra eşyası ürünleri üç başlık altında toplanan
gruplar tarafından tüketilmekte ve/veya kullanılmaktadır. Bunlardan ev kesimi, hane
kullanımı için bireylerin yaptıkları satın almaları; “ikram kesimi” otel, motel, restoran, café
ve benzeri yerlerin kullanımını; endüstriyel kesim ise alıcıların ürünleri bir yan ya da ara
mal olarak talep ettikleri durumları kapsamaktadır. Paşabahçe’nin dağıtım sistemi de bu
birbirinden farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak
yapılandırılmıştır.
G.3. Bildirime Konu Sözleşmenin Niteliği
(9) Bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” (Sözleşme), Paşabahçe ile Homatex
arasında imzalanmıştır. Paşabahçe, dosya konusu yetkili satıcılık sözleşmesini 16 yetkili
satıcı ile daha imzalamayı planladığını beyan etmiştir.
(10) Yukarıda da belirtildiği üzere, kendi satın alma politikaları gereği ikram kesimi ürünlerini
doğrudan Paşabahçe’den tedarik eden bazı büyük satış noktaları haricinde, ikram kesimi
müşterilerinin ihtiyaçları, çoğunlukla bu ürün stoklarını elinde bulunduran ikram kesimi
yetkili satıcıları tarafından karşılanacaktır. Bildirime konu Sözleşme ile, sağlayıcı
konumundaki Paşabahçe ile dağıtım zincirinin daha alt seviyesinde faaliyet gösteren ve
Paşabahçe’den tedarik ettiği ürünlerin otel, tatil köyü gibi konaklama tesisleri ile yeme
içme tesislerine yeniden satışını yapacak yetkili satıcılar arasındaki tedarik ilişkisinin
esasları düzenlenmekte olup; bu itibarla söz konusu anlaşmalar 2002/2 sayılı “Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2002/2 sayılı Tebliğ) 2. maddesi
bağlamında birer “dikey anlaşma” niteliğindedir.
G.4. Değerlendirme
G.4.1.Bildirime Konu Sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
(11) Bildirime konu Sözleşme’nin “Paşabahçe’ye ayrılan münhasır müşteri grubu” başlıklı 3.1.
maddesi uyarınca birden fazla ilde faaliyet gösteren süpermarketler, hipermarketler ve
yapı marketler ile katlı ve ihtisas mağazaları, ulusal bazda promosyona yönelik alıcılar
münhasıran Paşabahçe’nin müşteri grubunu oluşturacaktır. Ayrıca Sözleşme’nin tarafı
olan yetkili satıcı, Paşabahçe’nin söz konusu münhasır müşteri grubuna aktif satış
faaliyetinde bulunmayacaktır. Aynı maddenin devamında, yetkili satıcının ev kesimi
toptan satış kanalı yetkili satıcılarına ait münhasır bölge/müşteri grubuna aktif satış
faaliyetinde bulunamayacağı ve ev kesimi toptan satış kanalı yetkili satıcılarının
münhasır bölge/müşteri grubu listesinin Paşabahçe tarafından Sözleşme kapsamındaki
yetkili satıcılara gönderileceği hüküm altına alınmıştır.
(12) Öte yandan, Sözleşme’nin “Rekabet Yasağı” başlıklı 4.1. maddesi uyarınca yetkili satıcı;
cam ev eşyası ürünlerini sadece Paşabahçe’den ya da Paşabahçe’nin göstereceği
yerden temin edecek, bu ürünlerle rakip olan ürünleri üretmeyecek, ürettirmeyecek,
13-39/493-216
3/6
satmayacak, satış-pazarlama-tanıtım faaliyetlerini yapmayacak, depo ve teşhir
salonlarında bulundurmayacaktır.
(13) Sözleşme’de Paşabahçe’nin ikram kesimine yönelik dağıtım sisteminde bölge ve/veya
müşteri münhasırlığı bulunmadığı görülmektedir. Ancak yukarıda yer verilen Sözleşme
maddeleriyle yetkili satıcılara getirilen, Paşabahçe’nin münhasır müşteri grubuna satış
yapmamaya, cam ev eşyası ürünlerini sadece Paşabahçe’den ya da göstereceği yerden
temin etmeye ve bu ürünlere rakip ürünleri üretmemeye, ürettirmemeye, satmamaya
yönelik kısıtlamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılmıştır.
G.4.2. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
(14) Bilindiği üzere, 2007/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’de değişikliğe gidilmiş ve
2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten ilgili ürün pazarındaki pazar payları %40’ı
aşmayan teşebbüslerin yararlanabileceği hükmü eklenmiştir. Bu çerçevede 2002/2 sayılı
Tebliğ’e getirilen pazar payı eşiğinin aşılmadığı durumlarda, dikey anlaşmaların 2002/2
sayılı Tebliğ çerçevesinde grup muafiyetinden yararlanabilmeleri için Kurul’un bir karar
tesis etmesine gerek bulunmamakta, bu tür anlaşmalar 2002/2 sayılı Tebliğ’deki koşulları
taşıyor ise, herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın otomatik olarak grup muafiyetinden
yararlanmaktadır.
(15) Rekabet Kurulunun 2.9.2010 tarih ve 10-57/1151-436 sayılı kararında porselen ev/sofra
eşyası pazarında Paşabahçe’nin pazar payının yaklaşık olarak (…..) olduğu belirtilmiştir.
Sözleşme’ye konu ürünlerin içinde yer aldığı pazarlardan biri olan porselen ev/sofra
eşyası ürünlerine ilişkin herhangi bir rekabeti kısıtlayıcı hüküm bulunmadığı da
anlaşılmıştır.
(16) Diğer yandan cam ev eşyası pazarında Paşabahçe’nin pazar payı 2012 yılı için ciro
bazında %(…..), adet bazında ise %(…..) seviyesindedir. Paşabahçe’nin ilgili ürün
pazarında sahip olduğu pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsam maddesinde yer
verilen %40’lık eşiğin üzerinde olması nedeniyle, Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Tebliğ’in
sağladığı muafiyetten yararlanma olanağı bulunmayıp, bireysel muafiyet
değerlendirmesine tabi tutulması gerekmiştir.
(17) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bir sözleşmenin bu madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabilmesi için 5. maddede sayılan dört koşulun
tamamını karşılaması gerekmektedir. Aşağıda cam ev eşyası pazarı bakımından
Sözleşme’nin bu koşulları sağlayıp sağlamadığı değerlendirilmiştir.
G.4.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
G.4.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme
ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(18) İlgili Sözleşme incelendiğinde, yetkili satıcılık sistemiyle birlikte söz konusu toptancıların
Paşabahçe’nin ikram kesimi ürünlerinin stoklanması ve dağıtımına daha etkin şekilde
odaklanacakları söylenebilecektir. Söz konusu sistemle yetkili satıcıların vitrin, tabela,
araç giydirme, personel eğitimi gibi alanlara yatırım yapma güdüleri arttırılarak, yetkili
satıcılar arasında belli bir standardın sağlanması, hizmet kalitesinin artırılması böylelikle
satış sürecinin optimize edilmesi beklenmektedir. Paşabahçe açısından ise üretimden
lojistiğe kadar pek çok fonksiyonda iyileştirmeler sağlanabilecektir. Tüketici taleplerinin
daha iyi okunması, etkin dağıtım kanalı ile özellikle yeni ürünlerin uç noktalara daha hızlı
biçimde ulaştırılması, lojistik ve stok maliyetlerinin azaltılması, üretim planlamasında
optimizasyon ve pazarlama faaliyetlerinde etkinlik artışı bu çerçevede ortaya çıkması
umulan faydalardır. Dolayısıyla bildirime konu sözleşmeyle 4054 sayılı Kanun’un 5
maddesinin (a) bendindeki koşulun sağlandığı anlaşılmıştır.
13-39/493-216
4/6
G.4.3.2. Tüketicinin Yarar Sağlaması
(19) Oluşturulacak yetkili satıcılık sisteminin faaliyete geçmesiyle birlikte yetkili satıcıların
daha geniş bir portföy ile müşterilerine hizmet sunması sağlanabilecek, söz konusu
etkinlik artışı da tüketicilere fayda olarak yansıyacaktır. Paşabahçe bildirime konu
Sözleşme ile tüketicilere sağlayacağı en önemli faydanın, tüketicilerin talep ettikleri
ürünleri daha kolay bulabilme ve yeni ürünlere pazara sunulur sunulmaz erişebilme
olanağına kavuşmaları olacağını belirtmiştir.
(20) Sözleşmeyle üretim planlamasının daha iyi yapılabilmesinden, lojistik ve stok
yönetiminde etkinliğin artmasından ve dağıtımın rasyonelleşmesinden beklenen hem
sağlayıcı hem de toptan dağıtım seviyesindeki maliyet tasarruflarının markalar arası ve
marka içi rekabetin düzeyine de bağlı olarak tüketiciye yansıması beklenmektedir. Öte
yandan ciroya dayalı prim sistemiyle yetkili satıcıların perakende satış noktalarına
uygulayacakları fiyatların düşmesi, bu düşük fiyatların ise perakende satış noktaları
üzerinden tüketiciye yansıması umulmaktadır.
(21) Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde bildirime konu sözleşmeyle 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin (b) bendindeki koşulun sağlandığı düşüncesi hasıl olmuştur.
G.4.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(22) Genel olarak, dikey kısıtlamalarla ilgili en önemli rekabet sorunlarının markalar arası
rekabetin yetersiz olduğu durumlarda ortaya çıktığı, markalar arası rekabetin
kısıtlanmasının genellikle marka içi rekabetin kısıtlanmasından daha zararlı sonuçlara yol
açacağı görüşü kabul görmektedir. Bu durumun en bilinen örneği, tek marka satma
koşulu içeren dağıtım anlaşmalarının pazar kapama etkisi yaratmak suretiyle diğer
markaların pazara girişini engellemeleridir. Öte yandan, dikey bir rekabet kısıtlaması
olarak münhasır bölge/müşteri grubu gibi uygulamaların varlığının, tüketici tercihlerinin
önemli ölçüde sınırlanmasına neden olabildiği gibi ekonomik açıdan daha etkin ve
yenilikçi dağıtıcıların pazarda yer almasını engelleyebileceği bilinmektedir.
(23) Bu noktada, Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcılarına getirdiği rekabet kısıtlarının
pazar üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi gerekmiştir.
(24) Bildirime konu Sözleşme’de oluşturulmak istenen dağıtım sistemi ile ikram kesimine
yönelik olarak çalışan 16 toptancı, Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcısı olarak tayin
edilmekte ve sadece Paşabahçe ürünlerini satmakla yükümlü tutulmaktadır. Dosya
mevcutlarından, bu satıcıların Türkiye ikram kesimine yönelik pazarın yaklaşık yüzde 60-
65’ini temsil etmekte olduğu anlaşılmıştır. Pazarda ikram kesimine yönelik olarak çalışan
yaklaşık 179 adet toptancı ve ara toptancı firmanın bulunduğu ve giriş engellerinin
bulunmadığı değerlendirildiğinde, söz konusu rekabet yasağının pazarı kapatıcı etkisinin
sınırlı olacağı düşünülmüştür. Ayrıca, Paşabahçe’nin ikram kesimine yönelik dağıtım
sisteminde herhangi bir bölge ve/veya müşteri münhasırlığı bulunmadığı için, ev
kesimine yönelik olarak çalışan gerek Paşabahçe yetkili ev kesimi satıcılarının, gerekse
pazardaki diğer züccaciye toptancılarının ikram kesimine satış yapmasının önünde bir
engel bulunmamaktadır.
(25) Öte yandan, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması koşulu,
pazar gücü ve bu güce bağlı olarak söz konusu anlaşmaların pazar üzerindeki etkisi ile
yakından ilişkili olup, söz konusu etkinin ortaya konması için giriş engellerinin, pazarın
olgunluk düzeyinin, ticaretin seviyesinin, ürün özelliklerinin ve diğer faktörlerin
değerlendirilmesi gerekmiş ve bu açılardan da sakıncalı bir durum olmadığı kanaatine
varılmıştır.
13-39/493-216
5/6
G.4.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(26) Bildirime konu Sözleşme ile yetkili satıcılara bölge/müşteri münhasırlığı getirilmemiş
olmakla beraber, rakip ürün satmama yükümlülüğü getirilmiştir. Söz konusu rekabet
etmeme yükümlülüğü, sözleşmenin ilgili olduğu ticaret seviyesi, getirildiği toptan dağıtıcı
sayısı, süresi, rakiplerin çalışabilecekleri toptan dağıtıcıların varlığı gibi unsurlar dikkate
alındığında, zorunlu olandan fazla bir rekabet kısıtlaması içermemektedir.
(27) Bildirime konu Sözleşme’yle getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi de
kısıtlamanın zararlı etkilerinin değerlendirilmesinde önem taşımaktadır. Paşabahçe’nin
ikram kesimi yetkili satıcısına getirdiği rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi Sözleşme
süresine bağlı olarak bir yıl olup, Sözleşmenin birer yıllık sürelerle uzaması hem
Paşabahçe’nin hem de yetkili satıcının bu yöndeki açık irade beyanına bağlıdır.
(28) Öte yandan, Sözleşme’de sadece Paşabahçe’ye münhasır müşteri grubu tahsis edilmiş
ve yeniden satıcıların bu müşteri grubuna yalnızca aktif satışları kısıtlanmış olup,
dağıtıcıların bu müşteri grubuna pasif satış olanağı bulunmaktadır.
(29) Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde bildirime konu sözleşmeyle rekabetin 4054
sayılı Kanun’un (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilebilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmadığı anlaşılmıştır.
(30) Bu değerlendirmeler ışığında bildirime konu ikram kesimi “Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”nin, cam ev eşyası pazarı bakımından, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulları sağladığı ve bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki
yasaklamadan muaf tutulabileceği düşüncesi hasıl olmuştur.
(31) Kurul, 2.9.2010 tarih ve 10-57/1151-436 sayılı kararı ile Paşabahçe’nin bildirim konusu
sözleşmelerine üç yıl süreyle bireysel muafiyet tanımıştır. Bildirime konu ikram kesimi
yetkili satıcılık sözleşmesinde, 2010 yılında akdedilen sözleşmelerden farklı herhangi bir
husus bulunmamaktadır. Ayrıca Kurul, Paşabahçe’nin ev kesimi cam ev eşyası ürünleri
için yaptığı sözleşmeye ilişkin olarak muafiyet başvurusunu değerlendirdiği 12.5.2010
tarih, 10-36/572-202 sayılı kararında ise anılan sözleşmeye beş yıl süreyle muafiyet
tanımıştır.
(32) Paşabahçe’nin ikram kesimi toptancı sayısının ev kesimi müşteri grubuna kıyasla daha
az olması nedeniyle, söz konusu kanaldaki alternatif temin kaynaklarının görece daha
kısıtlı olduğu görülmüştür. Öte yandan, Paşabahçe’nin cam ev eşyası pazarındaki güçlü
konumunun yanı sıra; pazarın henüz olgunluk seviyesine ulaşmamış olması sebebiyle,
bildirime konu Sözleşmeyle getirilen rekabet kısıtlamalarının pazardaki rekabet ortamı
üzerindeki etkilerinin takip ve tespit edilmesini teminen muafiyetin süresinin
sınırlandırılmasının gerektiği, bildirime konu sözleşmeye 5 (beş) yıl süreyle bireysel
muafiyet verilebileceği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(33) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1-Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin bildirime konu ikram kesimine yönelik
“Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin “cam ev eşyası pazarı” bakımından 2002/2 sayılı "Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nin 2. maddesinde belirlenen pazar payı
eşiğinin aşılması nedeniyle, anılan Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığına,
13-39/493-216
6/6
2-Bununla birlikte, Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin cam ev eşyası pazarındaki
güçlü konumu ve pazarın henüz olgunluk seviyesine ulaşmamış olması göz önünde
bulundurularak; bahse konu pazar bakımından anılan sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesi uyarınca 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy