Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin ikram kesimine yönelik cam ev eşyasının dağıtımı için hazırlanan "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi"ne muafiyet tanınması talebi - Karar Sayı 10-57/1151-436

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-3-121 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-57/1151-436
Karar Tarihi : 2.9.2010

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Pelin ERDOĞAN, Didem ULUÇ

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcisi Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı No: 63/1 Yıldız, Çankaya/Ankara 20

D. TARAFLAR : Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İş Kuleleri Kule 3 34330 4.Levent/İstanbul

Homatex Turizm ve Otel Malz. Ltd. Şti.
Perpa Tic. Merk. Kat:8 B Blok No:1006 Okmeydanı/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ikram kesimine
yönelik cam ev eşyasının dağıtımı için hazırlanan “Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”ne muafiyet tanınması talebi. 30

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.5.2010 tarih ve 4198 sayı ile giren ve
en son 16.7.2010 tarih ve 5587 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 31.8.2010 tarih ve 2010-3-121/Öİ-10-181.P.E sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 1.9.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
130/378 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;

1- Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin bildirime konu ikram kesimine yönelik
“Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin “cam ev eşyası pazarı” bakımından 2002/2 sayılı
Tebliğ’de düzenlenen %40 pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle aynı Tebliğ’in
sağladığı muafiyetten yararlanamadığı,

2- Bununla birlikte, Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin cam ev eşyası
pazarındaki güçlü konumu, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin ikram kesimi
10-57/1151-436
2
pazarlama stratejilerini planlama aşamasında olmaları ve burada pazar dengelerinin 50
henüz oluşmamış olması göz önünde bulundurularak; bahse konu pazar bakımından
anılan sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca 3 yıl süre ile bireysel
muafiyet tanınmasının uygun olacağı

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar
60
H.1.1. Paşabahçe Cam San. ve Tic. A.Ş. (Paşabahçe)

1935 yılından itibaren cam ev eşyası sektöründe cam ev eşyası, cam ambalaj, düz
cam ve kimyasallar ürün gruplarıyla faaliyet gösteren Paşabahçe, Şişecam Grubu’na
(Grup) dahil olup otomatik üretimini Kırklareli, Mersin ve Eskişehir'deki fabrikalarında,
el üretimini ise Denizli fabrikasında gerçekleştirmektedir. Ayrıca Grup bünyesindeki
Trakya Cam Sanayi A.Ş. tarafından Mersin fabrikasında “Lara” markalı cam tuğla ve
cam parke ürünleri üretilmekte, Paşabahçe tarafından satış ve pazarlaması
yürütülmektedir. Türkiye haricinde Rusya Federasyonu ve Bulgaristan gibi 8 ülkede
üretim tesisi bulunan Paşabahçe, cam ev eşyası sektöründe dünyada üçüncü, 70
Avrupa’da ikinci büyük kuruluş haline gelmiştir. Paşabahçe’nin ortaklık yapısına
Tablo-1’de yer verilmektedir.

Tablo 1: Paşabahçe’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş. 82,759
Trakya Cam Sanayii A.Ş. 7,113
Anadolu Cam Sanayii A.Ş. 4,742
Soda Sanayii A.Ş. 4,742
Diğer 0,644
TOPLAM 100,000
Kaynak: Bildirim Formu

2009 yılında 2.693.000 ton (iki milyon altı yüz doksan üç bin) cam üretimi yapan
Şişecam’ın satış gelirleri ……….. ulaşmıştır. 2009 yılı itibarıyla Şişecam Grubu 140
ülkeye ihracat yapmakta olup, grubun uluslararası satışlarının toplam satıştaki payı,
küresel durgunluğun etkisiyle bir nebze gerilemesine karşın yine de %..... olarak 80
gerçekleşmiştir..Rusya pazarına satışlar artarken daralan Avrupa pazarına satış
hacminde 2008 yılı düzeyi korunmuştur.

H.1.2. Homatex Turizm ve Otel Malz. Ltd. Şti. ile Diğer Paşabahçe Yetkili
Satıcıları
Bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” Paşabahçe ile Homatex arasında
imzalanmıştır. Homatex 1995 yılında kurulmuş olup, hizmet sektöründe faaliyet
gösteren otel, restoran, sosyal tesis ve catering işletmelerine cam ev eşyası,
porselen, mutfak ve servis malzemeleri gibi züccaciye ürünlerinin toptan ticaretini
yapan bir teşebbüstür. Homatex ile akdedilen yetkili satıcılık sözleşmesine benzer 90
şekilde, bildirime konu sözleşmenin diğer tarafını oluşturan yetkili satıcılar sözleşme
kapsamındaki ikram kesimine yönelik cam ve porselen ürünlerin ticaretini yapacaktır.
10-57/1151-436
3
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, bildirime konu sözleşmenin 2010 yılında toplam
21 yetkili satıcı ile imzalanmasının planlandığı anlaşılmıştır.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler

“Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin konusu; Paşabahçe’nin üretimini gerçekleştirdiği 100
soda camından üretilen “Paşabahçe Service Line”, kristal camdan mamul “f&d”, el
imalatı üretim olan “Denizli” markalı ikram kesimine yönelik cam ürünler ile ithalat
yoluyla temin ettiği porselen ürünlerin dağıtımıdır.

Cam sanayii; inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya, eczacılık,
elektrik-elektronik vb. birçok sektöre girdi veren önemli bir sektördür. Cam üretiminde
kullanılan en önemli girdiler; kum, soda, dolomit, kuvartz gibi maddelerdir. Ülkemizin
bu kaynaklar açısından zengin olması nedeniyle, Türk cam sanayii %100’e yakın bir
oranda yerli hammadde kullanmaktadır. Türkiye’de en çok kullanılan girdilerden birisi
olan soda üretim miktarı 2009 yılında 1,1 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Diğer 110
taraftan, Türkiye’de cam hammaddeleri yeterince bulunsa da, fiziksel ve kimyasal
özellikleri bakımından istenen özelliklere uygun hammadde rezervleri giderek
azalmaktadır.

Başta Şişecam olmak üzere; Güral Cam, Marmara Cam, İzocam, Toprak Cam,
Schott Orim, Yıldız Cam, Star Grup, Kutaş, Hatipoğlu Cam, Gürsan Cam, Olimpia,
Başkent, Dora Cam gibi firmaların faaliyet gösterdiği Türkiye cam sektörü 4,2 milyon
ton/yıl üretim kapasitesi ile (Türkiye ve yurtdışı) dünyada önemli bir konuma sahiptir.
Sektör 2 milyar ABD Doları düzeyindeki üretim değeri ile ülkemiz ekonomisinin
%3’ünü oluşturmaktadır. Ayrıca 1,6 milyar ABD Doları düzeyindeki dış ticaret hacmi 120
ile sektör Türkiye’nin dış ticaret hacmi içerisinde % 4,8’lik paya sahiptir.

Cam ürünleri, cam eritme fırınlarında hazırlanan camın, el üretimi yapılan
bölmelerden çeşitli el aletleri kullanılarak alınıp şekillendirilmesi veya yaygın şekilde
uygulandığı üzere, otomatik üretim hatlarında şekillendirilmesi yoluyla üretilmektedir.
Temelde teknolojiler aynı olmasına karşın, dünyadaki firmalar arasındaki farklılıklar
bu teknolojileri kullanma becerisinde ve bu teknolojilere destek veren yan
teknolojilerin (elektronik sanayii, bilgisayar yazılımları gibi) yeterliliğinde kendini
göstermektedir. Öte yandan dünya pazarlarındaki rekabet nedeniyle üreticiler,
rekabet güçlerini arttırarak pazarlarını korumak ve geliştirmek için verimliliği 130
arttırmaya, maliyet düşürmeye, katma değeri yüksek ürünler üretmeye ve dağıtım
kanalı etkinliğine ağırlık vererek fark yaratmaya çalışmaktadır. Dolayısıyla firmaların
know-how birikimi, Ar-Ge çalışmaları ve bulundukları ülkelerdeki yan teknoloji desteği
önem kazanmaktadır.

Türkiye cam ev eşyası pazarında faaliyet gösteren başlıca üretici teşebbüsler
Paşabahçe, Güral Cam, Toprak Cam, Arda Cam, Termocam, Akcam ve Konart
Cam’dır. Güral Cam sektördeki ikinci büyük üretici teşebbüs olup yıllık 60 bin ton/yıl
cam ürün üretim kapasitesine sahiptir. 76 ülkeye ihracat yapan Güral Cam’ın ürün
gamında 1500 farklı ürün bulunmaktadır. Sektörün diğer bir oyuncusu ise Toprak 140
Cam’dır. Yıllık cam işleme kapasitesi yaklaşık 9.500 ton/yıl olan Toprak Cam cam ev
eşyası çeşitlerinden sadece çay bardağı üretmektedir. Sektördeki diğer oyunculardan
10-57/1151-436
4
Arda Cam 5.000 ton/yıl, Akcam 3.000 ton/yıl, Termocam 6.000 ton/yıl üretim
kapasitesine sahiptir.

Sektörde yerli üreticilerin yanı sıra ithalatçı firmalar da faaliyet göstermektedir.
Glassco, Inter Mutfak Eşyaları, Orion, Ercam Ticaret gibi ithalatçı firmalar uluslararası
arenada faaliyet gösteren firmalardan aldıkları ürünleri iç piyasaya pazarlamaktadır.
Bu firmalar genel olarak cam ev eşyası ürünlerinin yanı sıra birçok farklı çeşitte
züccaciye ürünün de ithalatını yapmaktadır. 150

2008 ve 2009 yıllarında cam ve cam ev eşyası ürünlerinin toplam ithalat değerine
ilişkin bilgiye Tablo-2’de yer verilmektedir.

Tablo-2: Cam ve Cam Ev Eşyası İthalatı (Dolar)
I. Çeyrek II. Çeyrek III. Çeyrek IV. Çeyrek TOPLAM
2008 152.229.456 163.739.932 157.155.142 120.790.638 593.915.168
2009 83.498.548 117.568.239 134.897.586 138.195.513 474.159.886
Kaynak: TÜİK

H.2.2. İlgili Ürün Pazarı

Bildirime konu sözleşme kapsamındaki ürünler, Paşabahçe’nin ürettiği cam ev eşyası 160
ürünleri ile ithalat yoluyla temin ettiği porselen ev/sofra eşyasının ikram kesimi
müşteri grubuna sunulan bölümüdür. Paşabahçe; ev kesimi satışlarında üst, orta,
orta-alt ve alt segmente yönelik “Paşabahçe”, ısıya dayanıklı camdan yapılmış ve
halihazırda benzer ürünler için jenerik isim olarak kullanılan ürünlerde “Borcam”,
porselen ürünlerde “Paşabahçe Porselen”, el imalatı ile üretilmiş ürünler alanında
“Denizli”, kristal camdan üretilmiş ürünler alanında ise “f&d” markalarıyla faaliyet
göstermektedir. Öte yandan, Paşabahçe ikram kesimi satışlarında da ev kesimine
yönelik yaptığı satışlara benzer şekilde, orta, orta-alt ve alt segmente yönelik
“Paşabahçe Sevice Line”, el imalatı ile üretilmiş ürünler alanında “Denizli”, kristal
camdan üretilmiş ürünler alanında ise “f&d” markaları ve ithal ettiği porselen 170
ürünleriyle faaliyet göstermektedir.

Ev kesimi ve ikram kesimi ürün grupları karşılaştırıldığında, iki grup arasında ürün
özellikleri ve dağıtım bakımından belirgin farklılıkların bulunmadığı gözlenmektedir.
Öncelikle, Paşabahçe’nin ev kesimine sunduğu “Paşabahçe” markalı ürün gamı,
ikram kesiminde Service Line (SL) adı verilen, otel ve restoranlar için sektöre özel
ambalajlarda satılmaktadır. Paşabahçe’den alınan bilgilere göre bunun sebebi, ikram
kesiminde ürün ambalajının, dolayısıyla görselliğin önem arz etmemesidir. İkram
kesiminde siparişlerin toplu yapılması ve hacimce yüksek oluşu nedeniyle ambalajlar,
ev kesimine hitap eden ambalaja göre farklılaşmaktadır. Gerek ev kesimi, gerek 180
ikram kesimine hitap eden “Paşabahçe” markalı ürünler soda camından imal
edilmekte olup, otomatik üretim sürecinden geçmektedir. Dolayısıyla, her iki kesimde
ürünün niteliği açısından belirleyici bir farklılık bulunmamaktadır. Paşabahçe’nin el
imalatı ürünlerini temsil eden markası olan “Denizli”, hem ev hem de ikram kesiminde
üst segmente hitap etmektedir. Kristalin camdan otomatik olarak üretilen “f&d”
markası da, “Denizli” markasına benzer şekilde ev ve ikram kesiminin üst segmentine
hitap etmektedir.

Kurul önceki tarihlerde de konuya ilişkin olarak kararlar almıştır. Paşabahçe’nin cam
ev eşyası ürünlerinin dağıtımına yönelik olarak yaptığı sözleşme için muafiyet 190
10-57/1151-436
5
talebinin değerlendirdiği 28.2.2008 tarih ve 08-19/192-63 sayılı Kurul kararında,
sözleşme kapsamındaki ürünlerin hammadde açısından ve ürün grupları temel
alınarak belirlenebileceği, ayrıca söz konusu ürünlerin nihai tüketici/kullanıcı
bakımından “ev kesimi”, “ikram kesimi” ve “endüstri kesimi” olmak üzere üç ana
kesime ayrıldığı belirtilmiş, ürünler bakımından söz konusu ayrımlar esas alınarak
dar pazar tanımları yapmak mümkün olmakla birlikte; her bir ürünün plastik, kağıt,
porselen, seramik, metal, çelik, akrilik ve ahşap gibi malzemelerden yapılan
alternatifleriyle olan ikame edilebilirliğini dikkate alarak daha geniş bir pazar tanımı
yapmanın da mümkün olduğu vurgulanmıştır. Ancak bu noktada, dağıtım kanalları
açısından ürünler arasında belirgin bir farklılığın olmaması dikkate alınarak, ilgili ürün 200
pazarı “cam ev eşyası pazarı” olarak belirlenmiştir. Öte yandan, aynı konunun
değerlendirildiği 12.5.2010 tarih, 12-36/572-202 sayılı Kurul kararında alternatif ilgili
ürün pazarı tanımları gündeme gelebilecek olmakla birlikte, önceki Kurul kararlarına
paralel olarak, ilgili ürün pazarları “cam ev eşyası pazarı” ve “porselen ev/sofra
eşyası pazarı” olarak belirlenmiştir.

Yukarıda da değinildiği üzere, Paşabahçe ürünlerinin yapısal özellikleri açısından, ev
kesimi ve ikram kesimi arasında belirgin farklılıklar bulunmayıp, her iki kesimde de
kullanıcıya cam ev eşyası ve porselen ev/sofra eşyası sunulmaktadır. Ürünlerin
dağıtım sistemine bakıldığında ise, birim tedarik miktarlarının ev kesiminde ikram 210
kesimine göre daha düşük, dağıtım sıklığının ise ev kesiminde daha yüksek olması
haricinde her iki kesime yönelik yapılan dağıtımda belirgin bir farklılık bulunmadığı
anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, mevcut dosyanın niteliği bakımından önceki Kurul
kararlarına da paralel olarak ilgili ürün pazarları “cam ev eşyası pazarı” ve “porselen
ev/sofra eşyası pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar

Sözleşme konusu ürünler bakımından satış, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerine
ilişkin şartların bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak, ilgili coğrafi 220
pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. Paşabahçe’nin Dağıtım Sistemi

Paşabahçe cam ev eşyası ve porselen ev/sofra eşyası ürünleri üç başlık altında
toplanan gruplar tarafından tüketilmekte ve/veya kullanılmaktadır. Bunlardan ev
kesimi, hane kullanımı için bireylerin yaptıkları satın almaları; “ikram kesimi” otel,
motel, restoran, café ve benzeri yerlerin kullanımını; endüstriyel kesim ise alıcıların 230
ürünleri bir yan ya da ara mal olarak talep ettikleri durumları kapsamaktadır.
Paşabahçe’nin dağıtım sistemi de bu birbirinden farklı kullanıcı gruplarının
ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak yapılandırılmıştır.

Paşabahçe’nin dağıtım sistemini en üst başlıkta doğrudan dağıtım ve dolaylı
(toptancılar vasıtasıyla) dağıtım olarak iki grupta incelemek mümkündür. Paşabahçe,
ev kesimi kullanıcı grubuna dahil olan ulusal zincir hiper/süper marketler, katlı
mağazalar, ihtisas mağazalarına, ikram kesimine dahil olan Horeka (otel, restoran,
café) kanalındaki bazı büyük zincir tesislere ve endüstri kesimine dahil olan,
endüstriyel kullanım amacıyla bir ara mal olarak Paşabahçe’nin standart ürün 240
10-57/1151-436
6
yelpazesinin dışında kalan teknik özellikli ürünlere ihtiyaç duyabilen bazı büyük/ulusal
kuruluşlara doğrudan ürün dağıtımı yapmaktadır. Öte yandan, Paşabahçe ev kesimi
kullanıcıları arasındaki züccaciye perakendecileri, yerel market zincirleri, münferit
marketler, pazarcılar ve ara toptancılar ile orta-alt segment Horeka kanalı kullanıcıları
için gelen talepleri yetkili satıcıları vasıtasıyla karşılamaktadır. Bunlara örnek olarak
kebapçılar, köfteciler, lokantalar, restoranlar, barlar, caféler gibi orta sınıf ve altında
yer alan konaklama/yeme-içme tesisleri verilebilecek olup; dar ve klasik bir ürün gamı
ile çalışan bu tip yerler alımlarını genelde yakın bölgedeki bir perakendeciden
yapmayı tercih etmektedir.
250
Paşabahçe’nin ürettiği cam ev eşyasının dağıtımı için hazırlanan tip sözleşme
niteliğindeki “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne muafiyet verilmesi talebine ilişkin olarak
12.5.2010 tarih, 12-36/572-202 sayılı Kurul kararı ile ev kesimi kullanıcılarına
toptancılar vasıtasıyla yapılan dağıtımda birtakım düzenlemelere gidilmiştir. Buna
göre pazarda mevcut 500 ev kesimi toptancılarından 48’i; Paşabahçe’nin münhasır
yetkili toptancısı haline gelmiş, toptancılara münhasır bölge tayin edilmiş ve yetkili
satıcıların bu bölge dışına aktif satışları kısıtlanmıştır. Buna ek olarak, birden fazla
ilde faaliyet gösteren süpermarketler, hipermarketler ve yapı marketler ile katlı ve
ihtisas mağazaları ve ulusal bazda promosyona yönelik alıcıların, münhasıran
Paşabahçe’nin müşteri grubunu oluşturacağı bağıtlanmıştır. 260

Öte yandan, beş yıldızlı otel, 1. sınıf tatil köyü gibi üst sınıf konaklama tesisleri ile
yeme içme tesisleri; alımlarını genel züccaciye toptancılarından ziyade ikram sektörü
toptancılarıyla yapmayı tercih etmektedir. Bu noktada belirtilmesi gereken bir husus,
üst segmentteki bu tip tesislerin cam ev eşyasının yanı sıra porselen, çatal kaşık,
mutfak ekipmanları gibi diğer ihtiyaçlarını da aynı yerden karşılama eğiliminde
olduğudur. İkram kesimi toptancıları, ev kesimi toptancılarından farklı olarak üst sınıf
konaklama ve yeme-içme tesislerinin toplu satın alma ihtiyaçlarına cevap verecek
miktarda ürün bulundurabilecek kapasiteye sahiptir. Aynı zamanda bu toptancılar,
turizmin yoğun olduğu sezonlarda tüm ikram kesim ürünlerini stoklarında yeteri 270
miktarda tutarak kullanıcı taleplerine en hızlı şekilde cevap verebilmektedir.

H.3.2. Bildirime Konu Sözleşmenin Niteliği

Bildirime konu “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi” (Sözleşme), Paşabahçe ile Homatex
arasında imzalanmıştır. Paşabahçe, dosya konusu yetkili satıcılık sözleşmesini 20
toptancı ile daha imzalamayı planladığını beyan etmiştir.

Yukarıda da belirtildiği üzere, kendi satın alma politikaları gereği ikram kesimi
ürünlerini doğrudan Paşabahçe’den tedarik eden bazı büyük satış noktaları 280
haricinde, ikram kesimi müşterilerinin ihtiyaçları, çoğunlukla bu ürün stoklarını elinde
bulunduran ikram kesimi yetkili satıcıları tarafından karşılanacaktır. Bildirime konu
Sözleşme ile, sağlayıcı konumundaki Paşabahçe ile dağıtım zincirinin daha alt
seviyesinde faaliyet gösteren ve Paşabahçe’den tedarik ettiği ürünlerin otel, tatil köyü
gibi konaklama tesisleri ile yeme içme tesislerine yeniden satışını yapacak yetkili
satıcılar arasındaki tedarik ilişkisinin esasları düzenlenmekte olup; bu itibarla söz
konusu anlaşmalar 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi bağlamında birer “dikey
anlaşma” niteliğindedir.

290
10-57/1151-436
7

H.3.3. Bildirime Konu Sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi
Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Bildirime konu Sözleşme’nin “PAŞABAHÇE’YE ayrılan münhasır müşteri grubu”
başlıklı 3.1. maddesi uyarınca birden fazla ilde faaliyet gösteren süpermarketler,
hipermarketler ve yapı marketler ile katlı ve ihtisas mağazaları, ulusal bazda
promosyona yönelik alıcılar münhasıran Paşabahçe’nin müşteri grubunu
oluşturacaktır. Ayrıca Sözleşme’nin tarafı olan yetkili satıcı, Paşabahçe’nin söz
konusu münhasır müşteri grubuna aktif satış faaliyetinde bulunmayacaktır. Aynı 300
maddenin devamında, yetkili satıcının ev kesimi toptan kanal yetkili satıcılarına ait
münhasır bölge/müşteri grubuna aktif satış faaliyetinde bulunamayacağı ve ev kesimi
toptan kanal yetkili satıcılarının münhasır bölge/müşteri grubu listesinin Paşabahçe
tarafından Sözleşme kapsamındaki yetkili satıcılara gönderileceği hüküm altına
alınmıştır.

Öte yandan, Sözleşme’nin “Rekabet Yasağı” başlıklı 4.1. maddesi uyarınca yetkili
satıcı; cam ev eşyası ürünlerini sadece Paşabahçe’den ya da Paşabahçe’nin
göstereceği yerden temin edecek, bu ürünlerle rakip olan ürünleri üretmeyecek,
ürettirmeyecek, satmayacak, satış-pazarlama-tanıtım faaliyetlerini yapmayacak, depo 310
ve teşhir salonlarında bulundurmayacaktır.

Sözleşme’de Paşabahçe’nin ikram kesimine yönelik dağıtım sisteminde bölge
ve/veya müşteri münhasırlığı bulunmadığı görülmektedir. Ancak yukarıda yer verilen
Sözleşme maddeleriyle yetkili satıcılara getirilen, Paşabahçe’nin münhasır müşteri
grubuna satış yapmamaya, cam ev eşyası ürünlerini sadece Paşabahçe’den ya da
göstereceği yerden temin etmeye ve bu ürünlere rakip ürünleri üretmemeye,
ürettirmemeye, satmamaya yönelik kısıtlamalar 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamındadır.
320
H.3.4. Hukuki Değerlendirme

H.3.4.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi

2007/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Tebliğ’de değişikliğe gidilmiş ve 2002/2 sayılı
Tebliğ ile sağlanan muafiyetten ilgili ürün pazarındaki pazar payları %40’ı aşmayan
teşebbüslerin yararlanabileceği hükmü eklenmiştir. Bu çerçevede 2002/2 sayılı
Tebliğ’e getirilen pazar payı eşiğinin aşılmadığı durumlarda, dikey anlaşmaların
2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde grup muafiyetinden yararlanabilmeleri için Kurul’un
bir karar tesis etmesine gerek bulunmamakta, bu tür anlaşmalar 2002/2 sayılı 330
Tebliğ’deki koşulları taşıyor ise, herhangi bir bildirime gerek kalmaksızın otomatik
olarak grup muafiyetinden yararlanmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden;
Sözleşme’ye konu ürünlerin içinde yer aldığı pazarlardan biri olan porselen ev/sofra
eşyası pazarında Paşabahçe’nin pazar payının yaklaşık olarak %... olduğu,
Sözleşme’de porselen ürünlere ilişkin herhangi bir rekabeti kısıtlayıcı hükmün
bulunmadığı anlaşılmıştır.

Diğer yandan cam ev eşyası pazarında Paşabahçe’nin pazar payı 2009 yılı için ciro
bazında %..., adet bazında ise %... seviyesindedir. Paşabahçe’nin ilgili ürün
pazarında sahip olduğu pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsam maddesinde 340
10-57/1151-436
8
yer verilen %40’lık eşiğin üzerinde olması nedeniyle, Sözleşme’nin 2002/2 sayılı
Tebliğ’in sağladığı muafiyetten yararlanma olanağı bulunmayıp, bireysel muafiyet
değerlendirmesine tabi tutulması gerekmektedir.

4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olan bir sözleşmenin bu madde
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulabilmesi için 5. maddede sayılan dört
koşulun tamamını karşılaması gerekmektedir.

H.3.4.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
350
H.3.4.2.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması

Bildirime konu Sözleşme ile ikram kesimi toptancılarının bir bölümü yetkili satıcılık
sistemine dahil edilmektedir. İkram kesimi toptancıları, özellikle üst sınıf (beş yıldızlı
otel, 1. sınıf tatil köyü gibi üst sınıf konaklama tesisleri ile yeme içme tesisleri) ikram
kesimi müşterilerinin masa üstü, mutfak gereçleri, tekstil ürünleri vb. her türlü
ihtiyaçlarını tedarik konusunda uzmanlaşmış kuruluşlardır. İkram kesimi
kullanıcılarına yönelik satış yapan toptancıların, ev kesimi toptancılarından farklı
olarak kullanıcıların toplu satın alımlarına ve yüksek hacimli siparişlerine cevap 360
verebilmek için, turizmin yoğun olduğu sezonda tüm ürün gamını stoklarında tutarak
gerektiğinde kullanıcıya hızlı bir şekilde bu ürünleri temin etmeleri gerekmektedir. Bu
noktada, yetkili satıcılık sistemine geçilmesiyle birlikte söz konusu toptancıların
Paşabahçe’nin ikram kesimi ürünlerinin stoklanması ve dağıtımına daha etkin şekilde
konsantre olacakları söylenebilecektir. Söz konusu sistemle yetkili satıcıların vitrin,
tabela, araç giydirme, personel eğitimi gibi alanlara yatırım yapma güdüleri
arttırılarak, yetkili satıcılar arasında belli bir standardın sağlanması, hizmet kalitesinin
artırılması böylelikle satış sürecinin optimize edilmesi beklenmektedir. Paşabahçe
açısından ise üretimden lojistiğe kadar pek çok fonksiyonda iyileştirmeler
sağlanabilecektir. Tüketici taleplerinin daha iyi okunması, etkin dağıtım kanalı ile 370
özellikle yeni ürünlerin uç noktalara daha hızlı biçimde ulaştırılması, lojistik ve stok
maliyetlerinin azaltılması, üretim planlamasında optimizasyon ve pazarlama
faaliyetlerinde etkinlik artışı bu çerçevede ortaya çıkması umulan faydalardır.

Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde bildirime konu sözleşmeyle 4054 sayılı
Kanun’un 5 maddesinin (a) bendindeki koşul sağlanmaktadır.

H.3.4.2.2. Tüketicinin Yarar Sağlaması

İkram kesimi ürün grubunda müşterilerin ağırlıklı olarak 1. sınıf tatil köyleri, 4 ve 5 380
yıldızlı oteller ile yeme içme tesisleri olduğu görülmüştür. Oluşturulacak yetkili
satıcılık sisteminin faaliyete geçmesiyle birlikte yetkili satıcıların daha geniş bir
portföy ile müşterilerine hizmet sunması sağlanabilecek, söz konusu etkinlik artışı da
tüketicilere fayda olarak yansıyacaktır. Paşabahçe bildirime konu Sözleşme ile
geçilecek yeni yapılanmanın tüketicilere sağlayacağı en önemli faydanın, tüketicilerin
talep ettikleri ürünleri daha kolay bulabilme ve yeni ürünlere pazara sunulur sunulmaz
erişebilme olanağına kavuşmaları olacağını belirtmiştir.

Sözleşme’yle üretim planlamasının daha iyi yapılabilmesinden, lojistik ve stok
yönetiminde etkinliğin artmasından ve dağıtımın rasyonelleşmesinden beklenen hem 390
10-57/1151-436
9
sağlayıcı hem de toptan dağıtım seviyesindeki maliyet tasarruflarının markalar arası
ve marka içi rekabetin düzeyine de bağlı olarak tüketiciye yansıması beklenmektedir.
Öte yandan ciroya dayalı prim sistemiyle yetkili satıcıların perakende satış
noktalarına uygulayacakları fiyatların düşmesi, bu düşük fiyatların ise perakende
satış noktaları üzerinden tüketiciye yansıması umulmaktadır.

Dolayısıyla, bildirime konu sözleşmeyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b)
bendindeki koşul da sağlanmaktadır.

H.3.4.2.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan 400
Kalkmaması
Genel olarak, dikey kısıtlamalarla ilgili en önemli rekabet sorunlarının markalar arası
rekabetin yetersiz olduğu durumlarda ortaya çıktığı, markalar arası rekabetin
kısıtlanmasının genellikle marka içi rekabetin kısıtlanmasından daha zararlı
sonuçlara yol açacağı görüşü kabul görmektedir. Bu durumun en bilinen örneği, tek
marka satma koşulu içeren dağıtım anlaşmalarının pazar kapama etkisi yaratmak
suretiyle diğer markaların pazara girişini engellemeleridir. Öte yandan, dikey bir
rekabet kısıtlaması olarak münhasır bölge/müşteri grubu gibi uygulamaların
varlığının, tüketici tercihlerinin önemli ölçüde sınırlanmasına neden olabildiği gibi
ekonomik açıdan daha etkin ve yenilikçi dağıtıcıların pazarda yer almasını 410
engelleyebilecektir.

Bu noktada, Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcılarına getirdiği rekabet
kısıtlarının pazar üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bildirime konu Sözleşme’de oluşturulmak istenen dağıtım sistemi ile ikram kesimine
yönelik olarak çalışan 21 toptancı, Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcısı olarak
tayin edilmekte ve sadece Paşabahçe ürünlerini satmakla yükümlü tutulmaktadır.
Pazarda ikram kesimine yönelik olarak çalışan yaklaşık 200 adet toptancı firmanın
bulunduğu bilgisinden hareketle, söz konusu rekabet yasağının pazarı kapatıcı 420
etkisinin sınırlı olacağı kanaati oluşmuştur. Ayrıca, Paşabahçe’nin ikram kesimine
yönelik dağıtım sisteminde herhangi bir bölge ve/veya müşteri münhasırlığı
bulunmadığı için, ev kesimine yönelik olarak çalışan gerek Paşabahçe yetkili ev
kesimi satıcılarının, gerekse pazardaki diğer züccaciye toptancılarının ikram kesimine
satış yapmasının önünde bir engel bulunmamaktadır.

Öte yandan, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
koşulu, pazar gücü ve bu güce bağlı olarak söz konusu anlaşmaların pazar
üzerindeki etkisi ile yakından ilişkili olup, söz konusu etkinin ortaya konması için giriş
engellerinin, pazarın olgunluk düzeyinin, ticaretin seviyesinin, ürün özelliklerinin ve 430
diğer faktörlerin değerlendirilmesi gerekmektedir.

H.3.4.2.3.1. Sağlayıcının Pazardaki Konumu

Sağlayıcının pazardaki konumunu belirleme aşamasında en önemli kriterin,
sağlayıcının ilgili pazardaki payı olduğu kabul edilmektedir. Sağlayıcının pazardaki
payı ne kadar yüksekse, pazardaki rekabet koşullarını belirleyici gücü de o ölçüde
artmaktadır. Bu bağlamda, Paşabahçe’nin yıllar itibarıyla cam ev eşyası pazarında
satış değeri ve miktarı üzerinden sahip olduğu pazar paylarına Tablo-3’te yer
verilmektedir. 440
10-57/1151-436
10

Tablo-3: Cam Ev Eşyası Pazarında Paşabahçe Pazar Payı (%)
Değer Bazında Pazar Payı
Miktar Bazında
Pazar Payı
2006
2007
2008
2009
Kaynak: 5.5.2010 tarih ve 2010-3-51/ MM-10-261.Y.Y. sayılı Rapor

Tablodan da görüldüğü üzere, Paşabahçe 2009 yılı itibarıyla sahip olduğu %..
oranındaki pazar payı ile pazarın lider oyuncusu konumundadır. Teşebbüsün 2009
yılı pazar payının bir önceki yıla göre hem satış değeri hem de satış miktarı
üzerinden 4-5 puan arttığı görülmektedir. Şişecam 2009 yılı Faaliyet Raporunda bu
artışın nedeni, küresel kriz nedeniyle dış ticaret hacminin daralmasıyla
Paşabahçe’nin iç pazara yoğunlaşmasıdır. Teşebbüsün son 4 yılda değer bazında 450
yaklaşık %.., miktar olarak %... civarında pazar payına sahip olduğu ve pazardaki
lider durumunu korumakta olduğu anlaşılmaktadır.

Öte yandan, Paşabahçe’nin sahip olduğu kurulu kapasitesi, marka bilinirliği ve geniş
ürün portföyünün de pazardaki gücünü pekiştiren unsurlardan olduğu görülmektedir.
Paşabahçe, üretiminin yaklaşık %60’ını 140 ülkeye ihraç etmektedir. Yüksek Ar-Ge
yatırımları sayesinde (tutundurma, tasarım, pazar araştırma bütçeleri ve kalıp
maliyetleriyle birlikte Ar-Ge harcamalarının ciroya oranı %4) her yıl ortalama 2.500
ürün geliştiren Paşabahçe, 10.500 çeşitten oluşan bir ürün yelpazesinde üretim
gerçekleştirmektedir. 460

Paşabahçe’nin içinde bulunduğu Şişecam Grubu cam ev eşyası, cam ambalaj, düz
cam ve kimyasallar gruplarıyla camın tüm temel alanlarında ihtisaslaşmıştır.
Rusya’da cam ambalaj alanında 5 fabrikası ile lider konumdadır. Ayrıca yine
Rusya’da, cam ev eşyası alanında bir fabrikası, Bulgaristan’da düzcam, ayna,
işlenmiş cam, cam ev eşyası ve soda fabrikaları, Gürcistan’da bir cam ambalaj
fabrikası, Mısır’da maden tesisi, Bosna’da bir soda fabrikası ve İtalya’da krom
kimyasalları tesisi bulunmaktadır. Şişecam Grubu’nun toplam üretim kapasitesi 2,6
milyon tonu yurtiçinde olmak üzere, 4 milyon tona yaklaşmıştır. Şişecam yurtiçi
kapasitesiyle Türkiye’nin 2,9 milyon ton/yıl düzeyinde bulunan cam sanayi yurt içi 470
üretim kapasitesinin %90’ını karşılamaktadır. Öte yandan teşebbüs kapasitesi ve
yatırımlarıyla ciro bakımından dünya cam üreticileri arasında 13. sırada yer
almaktadır. Bu çerçevede Paşabahçe, cam sanayiinin tüm temel alanlarında
uzmanlaşmış, gerek yatırımları ve üretim kapasitesi gerekse cirosuyla dünyanın önde
gelen kuruluşlarından biri olan Şişecam Grubu’nun bünyesinde bulunmasından
kaynaklı ekonomik ve mali bir güce de sahiptir.

Açıklamalardan, Paşabahçe’nin pazar payı, kurulu kapasitesi, ürün gamı, mali gücü,
marka bilinirliğiyle cam ev eşyası pazarında oldukça güçlü bir konumda olduğu
anlaşılmaktadır 480

Bu noktada, Paşabahçe’nin ikram kesimi kullanıcılarına yaptığı satışların,
teşebbüsün toplam satışı içerisindeki ağırlığını incelemek gerekmektedir.
Paşabahçe’nin cam ev eşyası satışlarının yıllar itibarıyla kanallar arasındaki
dağılımına Tablo-4’te yer verilmektedir.
10-57/1151-436
11


Tablo-4: Paşabahçe Satışlarının Kanallar Arasındaki Dağılımı (%)
2007 2008 2009 Kanal
Adet TL Adet TL Adet TL
Ev
İkram
Endüstri
Diğer
Kaynak: 5.5.2010 tarih ve 2010-3-51/ MM-10-261.Y.Y. sayılı Rapor
490
Tablodan görüldüğü üzere ikram kesimi kullanıcılarına yapılan satışın Paşabahçe’nin
toplam satışı içerisindeki payı, 2009 yılı için satış değeri üzerinden %... olarak
gerçekleşmiş olup; ikram kesimi kanalı Paşabahçe satışları içerisinde sınırlı bir paya
sahiptir. Öte yandan, gerek üst sınıf gerekse orta ve alt sınıf ikram kesimi
kullanıcılarının genel olarak züccaciye perakendecilerinden ve 500 ev kesimi
toptancısından, özelde ise pazarda mevcut 200 ikram kesimi toptancısından ürün
tedarik edebilmelerinin önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Paşabahçe’nin
mevcut gücünün ikram kesimine de yansıdığı kabul edilse dahi, ikram kesimi
pazarında büyümeyi hedefleyen yerli firmaların mevcudiyeti ve pazarda Glassco gibi
güçlü ithalatçıların varlığı karşısında, ikram kesimi kullanıcılarının ürün tedariki 500
açısından yeterli sayıda alternatifinin bulunduğu söylenebilecektir.

H.3.4.2.3.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu

Paşabahçe’nin ve başlıca rakiplerinin yıllar itibarıyla cam ev eşyası pazarında satış
miktarı üzerinden sahip oldukları pazar paylarına Tablo 5’te yer verilmiştir.

Tablo-5: Paşabahçe ve Rakiplerinin Miktar Bazında Pazar Payları (%)
2005 2006 2007 2008 2009
Paşabahçe
Güral Cam
Toprak Cam
İthalat
Diğer
Kaynak: Bildirim Formu, 5.5.2010 tarih ve 2010-3-51/ MM-10-261.Y.Y. sayılı Rapor
510
Yurtiçinde Paşabahçe’nin en büyük rakipleri Güral Cam ve Toprak Cam olmakla
birlikte, söz konusu teşebbüslerin Paşabahçe’yi oldukça geriden takip ettikleri
görülmektedir. Ancak bu noktada, Güral Cam’ın Güral Porselen (Kütahya Porselen)
ile aynı ekonomik bütünlük içinde yer aldığı ve Paşabahçe’nin cam ev eşyası ürün
portföyünün genişliği karşısında Güral Cam’ın da porselen ürünlerden kaynaklı bir
portföy genişliğinin bulunduğu belirtilmelidir.

Bu noktada ithalatın pazar üzerindeki etkilerinin de değerlendirilmesi gerekmektedir.
Daha önce de belirtildiği üzere, genel olarak Çin ve Endonezya gibi ülkelerden
yapılan cam ve cam ev eşyası ithalatı artış trendi içerisindedir. Söz konusu ithalatın 520
iç pazardaki fiyatlar üzerinde yarattığı baskı özellikle yerli üreticilerin kar marjlarını
daraltmakta, pazardaki dengeleri değiştirmektedir. Sektördeki büyük ithalatçılardan
Glassco firması yetkilisiyle Raportörlerce yapılan görüşmeden, ithalatın artış
eğiliminde olduğu, buna karşın firma olarak ithalatlarının azaldığı bilgisi edinilmiştir.
Glassco ……………. ev kesimi ve ikram kesimi olarak bir pazar ayrıştırması
10-57/1151-436
12
yapmamakla birlikte, toplamda 300 milyon dolar olan cam ev eşyası pazarının
%20’sini ithalatçıların aldığını, kendi paylarının geçen sene %10 iken bu yıl oranın
biraz düştüğünü belirtmiştir. Konuya ilişkin edinilen bilgilere göre, 2008’in büyük
bölümünde etkili olan aşırı değerli liranın etkisiyle Asya ve Uzakdoğu’dan hızla artmış
olan düşük fiyatlı cam ev eşyası ithalatı, 2009 yılında 2007 seviyesine gerilemiştir. 530

H.3.4.2.3.3. Giriş Engelleri

Genel olarak cam sanayii sermaye yoğun bir üretim alanıdır. Cam ve cam ev
eşyasının temel üretim teknolojisi dünya genelinde firmalar arasında önemli
farklılıklar göstermemektedir ve bu teknolojiye erişim kolaydır. Ülkemizde cam ev
eşyası pazarında özellikle el üretimi yapan küçük kuruluşlar da mevcut olmakla
birlikte, makine-donanım hızlarının artması, enerji yoğun bir üretim olması ve
kesintisiz üretim gerekliliği ölçeklerin büyümesine neden olduğundan ulusal ve/veya
uluslararası çapta faaliyet gösterebilmek için ölçek ekonomilerinden faydalanmak 540
önemli hale gelmektedir. Bu çerçevede sektörde güçlü bir yer edinmek isteyen
firmaların yüksek kapasiteli tesisler kurarak ölçek ekonomilerinden faydalanmaları
gerekmektedir. Bu durumun sermaye ihtiyacını artırması, sürekli büyüme ve
modernizasyon yatırımlarının gerekliliği ve ölçek ekonomilerinin geçerliliği pazara
üretici olarak girişi zorlaştıran unsurlardandır. Ayrıca teşebbüslerin rekabetçi güçlerini
artırabilmek için alternatif hammadde ve süreç geliştirmeye, enerji tasarrufu
sağlamaya, katma değeri yüksek yeni ürünler geliştirmeye yönelik Ar-Ge yatırımları
yapmaları gerekmektedir. Diğer yandan temel teknolojiyi ve buna destek veren yan
teknolojileri kullanma becerisi, başka bir ifadeyle “know how” birikimleri de firmaların
rekabet güçleri üzerinde etkili olan unsurlardan biridir. 550

Konu ithalat yönünden değerlendirildiğinde ise, Türkiye cam ev eşyası pazarının ithal
ürünlerin rekabetine açık bir pazar olduğu kanaati oluşmuştur. Ancak daha önce de
belirtildiği üzere 2008 yılında Asya ve Uzakdoğu kaynaklı düşük fiyatlı cam ev eşyası
ithalatı, 2009 yılında 2007 seviyesine gerilemiştir. Bununla birlikte, uzun dönemde iç
talebin canlanmasıyla ithalatta da artış olacağı öngörülebilir.

H.3.4.2.3.4. Pazarın Olgunluk Seviyesi

Türk cam sanayi, gerek kapasite artışları gerekse yeni ürünlerin pazara sunulmasıyla 560
bugüne kadar gelişimini hızla sürdürmüş olup; henüz doymamış bir pazar olma
niteliği ile gelecekte de önemli bir büyüme potansiyeli taşımaktadır. Gerek taşıdığı bu
pazar potansiyeli, gerekse genişleyen kaliteli ürün yelpazesi ile Gümrük Birliği ve
küresel serbestleşme sonucu rekabete açılan ülkemizin, cam sektörü dış ticaret
hacminde önemli bir ivme sergilediği görülmektedir.

2008 yılı itibarıyla 1 milyar dolar düzeyine ulaşmış olan Türk cam sanayii ihracatında
ürün çeşidi artırılmış, katma değeri yüksek yeni ürün ve tasarımlarla desteklenmiş
ürünlere ağırlık verilmiştir. 2008 yılında cam elyaf hariç tüm ürün gruplarında ciddi
ihracat artışları elde edilmiş, toplam cam sektörü olarak dolar bazında ihracat %23 570
oranında artmıştır. 2004-2008 dönemi ortalama ihracat artışı %15 olarak
gerçekleşmiştir.

Yerli üretimde de, başta Paşabahçe ve Güral Cam olmak üzere firmaların Ar-Ge
yatırımlarına önem verdikleri görülmektedir. Paşabahçe özellikle alt ve orta kesimde
10-57/1151-436
13
var olan rekabette katma değeri yüksek olan ürünlerin payını arttırarak büyüme
stratejisi izlemektedir. Güral Cam firması da yeniden yapılanma süreci içerisine
girmiş olup, pazardaki konumunu güçlendirme çabasındadır. Dolayısıyla, Türkiye’de
cam ev eşyası pazarının gerek kapasite artışları gerekse firmaların yıldan yıla artan
Ar-Ge yatırımları ile gelişimini sürdüren bir pazar olduğu söylenebilir. 580

H.3.4.2.3.5. Ticaretin Seviyesi

Dikey kısıtlamaların rekabet üzerindeki etkileri, söz konusu kısıtlamaların ticaretin
toptan ya da perakende seviyede gerçekleşiyor olması ile yakından ilgili olup, bu tür
kısıtlamaların perakende ticaret seviyesinde daha olumsuz etkiler doğurduğu genel
olarak kabul edilmektedir.

Paşabahçe’nin ikram kesimi dağıtım sisteminde, pazarda toptancı seviyesinde
faaliyet gösteren 200 firmanın 21’i ile yetkili satıcılık sözleşmesi akdedilmesi 590
planlanmaktadır. Sözleşme hükümleri incelendiğinde, dağıtım sisteminde münhasır
bölge/müşteri kısıtlaması bulunmadığı görülmektedir. Diğer bir deyişle, ikram kesimi
kullanıcıları ihtiyaç duydukları ekipmanı diledikleri dağıtıcıdan alabilecek, toptancılar
da herhangi bir kısıtlamayla bağlı olmaksızın herhangi bir ikram kesimi müşterisine
ürün tedarik edebilecektir. Daha önce de ifade edildiği üzere, Paşabahçe’den
bağımsız toptancı teşebbüslerin de Paşabahçe ürünlerine ulaşmalarının önünde
herhangi bir engel bulunmamaktadır.

Öte yandan, söz konusu dağıtım sisteminde toptancı seviyesinde getirilen bir rekabet
etmeme yükümlülüğünün, pazarda rekabeti gereğinden fazla kısıtlayıcı bir etkide 600
bulunup bulunmayacağının değerlendirilmesi gerekmektedir. Dikey bir yapı içerisinde
alt seviyedeki teşebbüse uygulanan rekabet etmeme yükümlülüğünün, özellikle
perakende ticaret seviyesinde markalar arası rekabeti kısıtlama potansiyeli
bulunmaktadır. Söz konusu zararlı etkinin, ticaretin toptan seviyesinde ortaya çıkması
ihtimali mevcut olsa da, rakip teşebbüsler için dışlayıcı etki doğurma ihtimali,
perakende ticaret seviyesine göre daha azdır.

Toptan dağıtım aşamasında, rakip teşebbüslerin kendi toptan dağıtım kanallarını
oluşturabildikleri ölçüde pazarın rakiplere kapatılması konusunda ciddi bir riskin
ortaya çıkması öngörülmemektedir. Bunun değerlendirilmesinde ise toptan dağıtım 610
seviyesinde rakip sağlayıcıların yeni alıcılar yaratmalarının veya alternatif alıcılar
bulmalarının kolay olup olmadığının dikkate alınması gerekmektedir. İnceleme
kapsamında elde edilen bilgilere göre pazarda ikram kesimi toptancılarının sayısı
200’dür. Paşabahçe’nin bunlardan 21’i ile yetkili satıcı tayin etmeyi planladığı dikkate
alındığında, bu sayı ikram kesimi toptancılarının yaklaşık %10’una tekabül
etmektedir.

Toptan dağıtım aşamasında uygulanan bu tür bir dağıtım sisteminin pazarda nasıl bir
etki yaratacağına ilişkin olarak Güral Cam yetkilisi ile yapılan görüşmede, şirket
yetkilisi; Güral Cam’ın ikram kesiminde 1-2 yıldır pazarda kendine yer bulma çabası 620
içinde olduğunu, özellikle ayaklı bardak gibi ürünlerde müşterilerin talep ettiği belli
ölçüleri tutturmaya yönelik olarak bu kanal için ürün gamını yeniden şekillendirmeye
başladıklarını ifade etmiştir. Güral Cam yetkilisi kendilerinin Paşabahçe’nin de mal
verdiği bazı toptancılarla anlaşma yaptıklarını, ikram kesimi ürünlerinin dağıtımını
mevcut bayilerle de yürütebileceklerini belirtmiştir.
10-57/1151-436
14

Öte yandan, pazarda ithalatçı olarak faaliyet gösteren Glassco firmasıyla yapılan
görüşmede firma yetkilisi, Paşabahçe’nin kendisi için bazı toptancılara rekabet
etmeme yükümlülüğü getirmesinin ithalatçı olarak kendilerini olumsuz etkileyecek bir
durum olmadığını, büyük toptancı firmaların Paşabahçe ile çalışmak istemelerini 630
yanlış bulmadıklarını dile getirmiştir.

Bu çerçevede, Paşabahçe’nin ikram kanalındaki rakiplerinin, pazarda Paşabahçe
kadar güçlü olmamakla beraber mevcut durumda ürünlerini dağıtacak toptancı
seviyesinde alıcılar bulabildikleri görülmektedir. Paşabahçe’nin pazardaki gücüne
paralel olarak görece büyük toptancılarla çalıştığı, ancak rakiplerin ürünlerini
dağıtacak toptancılar bulmakta Paşabahçe’nin yetkili satıcılarına getirdiği rekabet
etmeme yükümlülüğünden kaynaklı belirgin bir zorlukla en azından bu aşamada karşı
karşıya olmadıkları anlaşılmaktadır.
640
Tüm bu hususlara ek olarak, rekabet etmeme yükümlülüklerinin pazar üzerinde
yarattığı olumsuz etkinin değerlendirilmesinde söz konusu yükümlülüklerin süresinin
de dikkate alınması gerekmektedir. Bildirime konu tip sözleşme kapsamında
Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcısına getirdiği rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi Sözleşme süresine bağlı olarak bir yıl olup, Sözleşme birer
yıllık dönemler halinde hem Paşabahçe’nin hem de yetkili satıcının bu yöndeki açık
irade beyanıyla yenilenebilmektedir. Yetkili satıcının birer yıllık dönemlerin sonunda
sözleşmeyi yenileme serbestisinin olması, rekabet etmeme yükümlülüğünün
muhtemel olumsuz etkilerini azaltan bir etken olmaktadır.
650
Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, rekabet etmeme yükümlülüğünün ilgili olduğu
ticaret seviyesi, getirildiği toptan dağıtıcı sayısı, süresi, rakiplerin çalışabilecekleri
toptan dağıtıcıların varlığı, rakiplerin Paşabahçe’nin rekabet etmeme yükümlülüğüne
dayalı dağıtım sistemi hakkındaki görüşleri gibi unsurlar dikkate alındığında,
Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcılarına getirdiği rekabet etmeme
yükümlülüğünün pazarı rakiplere kapatacak boyutta olmadığı kanaatine varılmıştır.

Pazarda toptan seviyede marka içi ve markalar arası rekabeti kısıtlayıcı unsurların
bulunmaması, pazarın mevcut ve potansiyel rakiplere kapanma olasılığının mevcut
şartlarda düşük olması dikkate alındığında, Sözleşme’nin konusu itibarıyla ilgili 660
piyasanın önemli bir bölümünde rekabet ortadan kalkmamaktadır.

H.3.4.2.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Bildirime konu Sözleşme ile yetkili satıcılara bölge/müşteri münhasırlığı getirilmemiş
olmakla beraber, rakip ürün satmama yükümlülüğü getirilmektedir. Söz konusu
rekabet etmeme yükümlülüğü, sözleşmenin ilgili olduğu ticaret seviyesi, getirildiği
toptan dağıtıcı sayısı, süresi, rakiplerin çalışabilecekleri toptan dağıtıcıların varlığı
gibi unsurlar dikkate alındığında; bu yükümlülüğün zorunlu olandan fazla bir rekabet
kısıtlaması içermediği anlaşılmıştır. 670

Bildirime konu Sözleşme’yle getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi de
kısıtlamanın zararlı etkilerinin değerlendirilmesinde önem taşımaktadır.
Paşabahçe’nin ikram kesimi yetkili satıcısına getirdiği rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi Sözleşme süresine bağlı olarak bir yıl olup, Sözleşme birer
10-57/1151-436
15
yıllık dönemler halinde hem Paşabahçe’nin hem de yetkili satıcının bu yöndeki açık
irade beyanıyla yenilenebilmektedir.

Öte yandan, Sözleşme’de sadece Paşabahçe’ye münhasır müşteri grubu tahsis
edilmiş ve yeniden satıcıların bu müşteri grubuna yalnızca aktif satışları kısıtlanmış 680
olup, dağıtıcıların bu müşteri grubuna pasif satış olanağı bulunmaktadır.

Açıklamalar çerçevesinde bildirime konu sözleşmeyle rekabetin 4054 sayılı Kanun’un
(a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilebilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Kurul, Paşabahçe’nin cam ev eşyası ürünleri ile f&d markalı ürünlerinin dağıtımı için
yaptığı iki ayrı sözleşmeye ilişkin 2008 yılında aldığı kararlarda bu sözleşmelere iki yıl
süreyle bireysel muafiyet vermiş; 2010 yılı başında ev kesimi cam ev eşyası ürünleri
için yaptığı sözleşmeye ilişkin olarak Paşabahçe’nin muafiyet başvurusunun 690
değerlendirildiği 12.5.2010 tarih, 10-36/572-202 sayılı kararında ise bildirim konusu
sözleşmeye beş yıl süreyle muafiyet tanımıştır. 2008 tarihli sözleşmelerde, mevcut
incelemenin konusunu oluşturan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne benzer şekilde,
yetkili satıcılara münhasır bölge ve/veya müşteri grupları tahsis edilmemiş, yetkili
satıcılara sadece Paşabahçe’nin kendisine ayırdığı münhasır müşteri grubuna aktif
satış yasağı getirilmiştir. Öte yandan, bildirime konu ikram kesimi yetkili satıcılık
sözleşmesinde, 2008 yılında akdedilen sözleşmelerden farklı olarak bir yıl süreli
rekabet etmeme yükümlülüğü de bulunmaktadır.

Paşabahçe’nin ikram kesimi toptancı sayısının ev kesimi müşteri grubuna kıyasla 700
daha az olması nedeniyle, söz konusu kanaldaki alternatif temin kaynaklarının
görece daha kısıtlı olduğu görülmektedir. Öte yandan, Paşabahçe’nin cam ev eşyası
pazarındaki güçlü konumunun yanı sıra; pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
ikram kesimi pazarlama stratejilerini planlama aşamasında olmaları ve burada pazar
dengelerinin henüz oluşmamış olması sebebiyle, bildirime konu Sözleşme’yle
getirilen rekabet kısıtlamalarının pazardaki rekabet ortamı üzerindeki etkilerinin takip
ve tespit edilmesini teminen muafiyetin süresinin sınırlandırılmasının gerektiği,
dolayısıyla bildirime konu sözleşmeye üç yıl süreyle bireysel muafiyet
tanınabilecektir.
710
I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

1- Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin bildirime konu ikram kesimine yönelik
“Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin “cam ev eşyası pazarı” bakımından 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde düzenlenen %40 pazar payı
eşiğinin aşılması nedeniyle aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamadığına,
720
2- Bununla birlikte, Paşabahçe Cam Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin cam ev eşyası
pazarındaki güçlü konumu, pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin ikram kesimi
pazarlama stratejilerini planlama aşamasında olmaları ve burada pazar dengelerinin
henüz oluşmadığı göz önünde bulundurularak; bahse konu pazar bakımından anılan
10-57/1151-436
16
sözleşmeye 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi
uyarınca 3 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınmasına

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.







Full & Egal Universal Law Academy