Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-120 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-76/924-388
Karar Tarihi : 4.12.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : R. Müfit SONBAY, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL
Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Kublay ATASAYAR,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: F.Yeşim AKCOLLU, Müge ÖZERCAN
C-BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Shell Oil Company
Temsilcisi: Dr. Ünal TEKİNALP
Büyükdere Cad. Ben-Tek İş Merkezi No: 47/606
Mecidiyeköy-İstanbul
D- TARAFLAR : - Shell Oil Company
P.O. Box:2463 Houston Texas 77252-2463 ABD
- Pennzoil-Quaker State Company
P.O. Box: 2967 Houston Texas 77252-2967 ABD
E- DOSYA KONUSU: Pennzoil-Quaker State Company’nin hisselerinin
tamamının Shell Oil Company tarafından devralınmasına izin verilmesi
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.9.2003 tarih, 4246 sayı;
30.9.2003 tarih, 4721 sayı; 1.10.2003 tarih, 4753 sayı; 21.10.2003 tarih, 5128
sayı ve 12.11.2003 tarih, 5542 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 21.11.2003 tarih, 2003-1-120/Öİ-03-FYA sayılı Devralma Ön
İnceleme Raporu, 1.12.2003 tarih, REK.0.05.00.00/153 sayılı Başkanlık
önergesi ile 03-76 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Pennzoil-Quaker State
Company’nin tüm hisselerinin Shell Oil Company tarafından devralınmasının,
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem olduğu, fakat hakim durum
yaratılmasına veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilerek rekabetin
03-76/924-388
2
önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağından işleme izin verilmesinde
herhangi bir sakıncanın bulunmadığı ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Shell Oil Company (Shell)
Shell'e bağlı şirketler, servis istasyonu işletmeciliği, kara ve denizde petrol ve
doğal gaz arama, petrol-doğal gaz nakliyesi ve ticareti, elektrik üretimi, enerji
danışmanlığı gibi alanlarda faaliyet göstermektedirler. Shell grubu
şirketlerinde hisseler ağırlıklı olarak Royal Dutch Petroleum Company (%60)
ve The Shell Transport and Trading Company Plc’ye (%40) aittir.
Shell grubuna dahil Türkiye’de faaliyet gösteren şirketlere aşağıda yer
verilmiştir:
- Shell Company of Turkey Limited (akaryakıt dağıtım ve madeni yağ
pazarlama şirketi)
- Shell Petrol A.Ş. (perakende pazarlama şirketi)
- Raffinedarij Shell Mersin Nv (rafineri şirketi)
- Çekisan Depolama Hizmetleri Ltd. Şti. (akaryakıt ve madeni yağ depolama
şirketi)
- Shell EP and Gas Business Development Turkey B.V. (rafineri şirketi)
- ATAŞ Anadolu Tasviyehanesi A.Ş. (rafineri şirketi)
- Shellgaz Ticaret ve Sanayi A.Ş. (LPG dağıtım şirketi)
Grubun madeni yağ satışı ile iştigal eden şirketleri Shell Company of Turkey
Limited ve Shell Petrol A.Ş.’dir.
H.1.2. Pennzoil-Quaker State Company (PQS)
PQS, madeni yağ, filtre, antifriz ürünleri gibi “otomotiv tüketici ürünleri
(automotive consumer products)” üretimi alanında faaliyet göstermektedir.
PQS faaliyetlerini esas olarak ABD’de yürütmekle beraber, şirketin Avrupa’da
da sınırlı varlığı bulunmaktadır.
PQS’nin Türkiye’de herhangi bir ortaklığı veya iştiraki bulunmamaktadır. Sınırlı
miktardaki satışlarını distribütörü Aytemiz Petrol Ürünleri A.Ş. (Aytemiz)
aracılığıyla gerçekleştiren şirket, Aytemiz’le yapmış olduğu sözleşmenin 2003
yılı Şubat ayında feshedilmesinden sonra Türkiye pazarına girmemiştir.
Faaliyet gösterdiği dönemde PQS Aytemiz vasıtasıyla, Türkiye pazarında
ağırlıklı olarak otomotiv yağları satışı gerçekleştirmiştir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Madeni yağlar sürtünmeyi ve aşınmayı önleme, ısı iletimi, sızdırmazlığın
geliştirilmesi veya yabancı maddelerin temizlenmesi gibi işlevlere sahip olup,
otomotiv yağları, endüstriyel yağlar, gemi yağları ve uçak yağları olmak üzere
dört ana gruba ayrılmaktadır.
03-76/924-388
3
Madeni yağ üretimi, baz yağı ile katkı maddesinin harmanlama tesisinde
karıştırılması suretiyle gerçekleştirilmekte olup, bu üretim süreci bütün madeni
yağ türleri için aynıdır. Dolayısıyla, madeni yağ türlerinin birbirleri arasında
oldukça yüksek oranda arz ikamesi bulunmaktadır. Bununla birlikte, madeni
yağ pazarında talep ikamesi çok kısıtlı olup, tüketici, ancak çok büyük zaruret
hallerinde, kullandığı madeni yağı başka bir madeni yağla ikame etme yoluna
gidebilmektedir.
Bu çerçevede, uçak yağları pazarında, PQS ve Shell’in Türkiye sınırları
içerisinde faaliyetlerinin bulunmadığı da dikkate alınarak, ilgili ürün pazarları,
madeni yağ pazarının alt pazarları olan “otomotiv yağları”, “endüstriyel yağlar”
ve “gemi yağları” pazarları şeklinde belirlenmiştir
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, devralma işlemine konu şirketlerin faaliyetleri gözönüne
alındığında, tüm ilgili ürün pazarları için, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarıdır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Shell, Shell Nd Company ve PQS arasında 25.3.2002 tarihinde "Birleşme
Anlaşması ve Planı" imzalanmıştır. Halka açık bir şirket olan PQS’nin mevcut
oy hakkına sahip bütün hisselerinin Shell tarafından satın alınması işlemi,
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi kapsamındadır.
Bu işlem çerçevesinde, mevcut durumda Shell grubunun Türkiye’de madeni
yağ satışı ile iştigal eden iki şirketinden biri olan The Shell Company of Turkey
Limited, PQS ürünlerinin ana dağıtıcısı sıfatını kazanacak ve öncelikle dizel ve
benzinli motorlara hitap eden ürünler ile diferansiyel ve dişli yağlarının üretim
ve satışını gerçekleştirecektir.
Shell’in, 2002 yılında, Türkiye’de, The Shell Company of Turkey Limited ve
Shell Petrol A.Ş. vasıtasıyla ilgili ürün pazarlarında elde ettiği cirolarına
aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
Tablo 1- İlgili Ürün Pazarlarına İlişkin Ciro Rakamları
CİRO
(milyar TL)
The Shell Company of
Turkey Limited Shell Petrol A.Ş. TOPLAM
Otomotiv Yağları ….. ….. …..
Endüstri Yağları ….. ….. …..
Gemi Yağları ….. …..
Dosya mevcudu bilgilere göre, anılan teşebbüslerin “gemi yağları” pazarındaki
pazar payı ve ciroları toplamlarının 1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ
ile değişik 4. maddesinde yer alan eşikleri aşmaması nedeniyle, işlem “gemi
yağları” pazarı açısından izne tabi değildir.
2002 yılında Shell’in ve rakiplerinin izne tabi ilgili ürün pazarları açısından
paylarına aşağıdaki tabloda yer verilmektedir.
03-76/924-388
4
Tablo 2- İlgili Ürün Pazarlarına İlişkin Pazar Payları
Firmalar Otomotiv Yağları Endüstriyel Yağlar
BP ….. …..
Castrol ….. …..
Exxon Mobil ….. …..
Opet ….. …..
Petrol Ofisi ….. …..
Totalfinaelf ….. …..
Shell ….. …..
Diğer ….. …..
PQS ….. …..
İşlemin tarafları olan teşebbüslerin “otomotiv yağları” pazarındaki pazar
payları toplamı (%10,6) 1997/1 sayılı Tebliğ'in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik
4. maddesinde yer alan %25’lik pazar payı eşiğini aşmamakla birlikte, toplam
cirolarının 25 trilyon TL’lik ciro eşiğini aşması nedeniyle işlem, “otomotiv
yağları” pazarı açısından izne tabidir.
Söz konusu teşebbüslerin, “endüstriyel yağlar” pazarındaki toplam pazar payı
ve cirolarının anılan Tebliğ maddesindeki eşikleri aşması nedeniyle işlem,
“endüstriyel yağlar” pazarı açısından da izne tabidir.
Mevcut durumda, Türkiye pazarında PQS’in faaliyetinin bulunmaması
sebebiyle, söz konusu devralma işleminin, yoğunlaşma artırıcı etkisi
olmayacaktır.
Bu çerçevede, ilgili devralma işleminin, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi
kapsamında hakim durum yaratmayacağı veya mevcut bir hakim durumu
güçlendirmeyeceği kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Pennzoil-Quaker
State Company’nin tüm hisselerinin Shell Oil Company tarafından
devralınması işleminin, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi bir
işlem olduğuna; ancak bu işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun'un 7.
maddesinde yasaklandığı üzere bir hakim durumun yaratılmasının veya
mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli
ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı kanaatine varıldığından bildirim
konusu hisse devir işlemine izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy