Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-108 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-52/956-335
Karar Tarihi : 5.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Erdem AKTEKİN
C. ŞİKAYET
EDEN : Bakkal 24 Otomatik Satış Sistemleri Ticaret Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Letafet KELER
Çubuklu Mahallesi, Boğaziçi Cad. Taşocağı yolu No: 37/39 20
Beykoz / İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
Pepsi Cola Servis ve Dağıtım A.Ş.
Tekfen Tower Büyükdere Cd. No:209 4. Levent / İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Pepsi Cola Servis ve Dağıtım A.Ş.nin kendisine ait
otomatlarda düşük ve farklı fiyat uygulayarak rakip şirketlerin faaliyetlerini
zorlaştırdığı iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ:Yapılan başvuruda özetle; Pepsi Cola Servis ve Dağıtım A.Ş.
(Pepsi Servis)‘nin hakim pazar gücünü kullanarak kendi otomatlarında (satış
makinesi) tüketiciye sunulan Pepsi markalı ürünlerin fiyatını, rakip otomat
işletmecilerinin uygulamak zorunda bulundukları kar marjının çok altında belirlemek
suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiğine yönelik
iddialara yer verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.5.2010 tarih, 3889 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 11.6.2010 tarih ve 2010-3-108/İİ-10-.125.ŞYA sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 17.6.2010 tarih ve 10-44/777-M sayılı 40
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 7.7.2010 tarih ve 2010-3-
108/ÖA-10-125.ŞYA sayılı Önaraştırma Raporu 16.7.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/306 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
10-52/956-335
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; hâkim pazar gücü bulunmayan
Pepsi Servis’in tek taraflı eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında 50
değerlendirilmeyeceği, bu nedenle anılan teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı, şikayetin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Şikayet Konusu İddialar
Bakkal 24 Otomatik Satış Sistemleri Ticaret Ltd. Şti. (Bakkal 24) tarafından yapılan
başvuruda; 60
Bakkal 24’ün otomat işletmeciliği yaptığı ve otomatlarında Pepsi markalı
içecek ürününü 1,5 TL’dan satışa sunduğu,
Pepsi Servis’in ise aynı ürünü Ataşehir ve Maslak Acıbadem hastanelerinde
kurulu otomatlarında 1 TL’ye, Nortel Netaş, Delphi ve Medis Mark Market’de kurulu
otomatlarında ise 1,5 TL’ye sattığı,
Pepsi Servis tarafından uygulanan 1 TL’lik fiyatın yine bu şirket tarafından
gönderilen tavsiye perakende satış fiyatı listesinde belirtilen tutardan (1,45 TL) düşük
olduğu,
Pepsi Servis’in diğer otomat işletmecilerinin uygulamak zorunda oldukları kar
marjının çok altında bir fiyat ile satış yapmasının 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. 70
maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gereken bir eylem olduğu
ifade edilerek, konu hakkında soruşturma yapılmasına ve gerekli diğer önemlerin
alınmasına ilşkin karar verilmesi talep edilmiştir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Önaraştırmaya konu iddia ele alındığında Pepsi Servis’in hem Pepsi markalı içecek
ürünlerinin imalatında hem de bu ürünlerin nihai tüketiciye satış kanallarından biri 80
olan otomat işletmeciliği alanında faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır. Başvuru sahibi
Bakkal 24 ise sadece otomat işletmeciliği konusunda faaliyet göstermektedir.
Pepsi Servis’in ana faaliyet alanını alkolsüz içecek üretimi ve dağıtımı
oluşturmaktadır. Pepsi Servis’in en önemli markası olan Pepsi’nin de içinde
bulunduğu gazlı içecek pazarı Kurulun Coca-Cola Satış ve Dağıtım A.Ş. ve
bayilerinin nihai satış noktaları ile yaptıkları ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında yararlandıkları muafiyetin geri alınmasına ilişkin
kararında1 detaylı bir şekilde incelenmiştir. Söz konusu kararda Pepsi’nin de içinde
yer aldığı kolalı içecekler kategorisinin gazlı içecekler pazarının bir alt pazarı 90
olduğuna yönelik kuvvetli işaretler bulunmasına rağmen inceleme sonucunda ulaştığı
sonuçlarda bir değişikliğe yol açmayacağı nedeniyle kesin bir pazar tanımı
yapılmamıştır. Bu bağlamda dosya kapsamında da kesin bir pazar tanımı
yapılmamakla beraber Pepsi Servis’in pazar gücü en dar pazar tanımı olan ‘kolalı
içecek pazarı’ temelinde değerlendirilecektir.
1 10.9.2007 tarih 07-70/864-237 sayılı Kurul kararı.
10-52/956-335
3
Bakkal 24 ve Pepsi Servis’in teşebbüsün faaliyetlerinin çakıştığı alan ise otomat
işletmeciliğidir. Otomatlar, ürünleri değişik firmalardan tedarik ederek bu makinelerde
satışa sunan teşebbüsler tarafından işletilebildiği gibi gıda veya içecek üreticileri de
kendilerine ait ürünleri otomatlar kanalıyla pazara sürebilmektedirler. İlk tip 100
otomatlarda birbirinden farklı kategorilerde değerlendirilebilecek ürünler
satılabilmekle beraber üretici teşebbüsler tarafından işletilen otomatlar genellikle
sadece bu teşebbüslerin ürünlerine ayrılmaktadır. Nihai satış noktaları olarak
nitelendirilebilecek otomat makinelerinin kendi başına bir pazar olarak mı kabul
edileceği yoksa içerdikleri ürünlere göre alt pazara ayrılıp ayrılamayacağı
tartışılabilecekse de dosya kapsamında yapılacak değerlendirmeleri
etkilemeyeceğinden Bakkal 24 ve Pepsi Servis’in bu alandaki faaliyetlerine ilişkin bir
ilgili ürün pazarı tanımı yapılmasına gerek görülmemiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 110
Gerek incelemeye konu olan Pepsi Servis, gerekse de diğer gazlı içecek ve başka
ticari içecek üreticilerinin ürünleri tüm Türkiye’de satıldığı, dağıtım ve satış kanalları
da tüm yurdu kapsadığı için ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Pepsi Servis tarafından Bakkal 24’e gönderilen 1.5.2010 tarihli fiyat listesi
incelendiğinde; Pepsi Servis tarafından bazı otomatlarda uygulanan fiyatın (1 TL),
Bakkal 24’ün Pepsi Servis’den toptan alım fiyatından (….. TL KDV hariç) düşük 120
olduğu görülmüştür.
Rekabet Hukuku’nda, bir üretim/hizmet/dağıtım zincirinin hem üst (toptan) hem de alt
(perakende) pazarında faaliyet gösteren ve özellikle üst pazarda hakim durumda
bulunan dikey bütünleşik bir teşebbüsün, alt pazardaki rakiplerini dışlamak, pazar
güçlerini kısıtlamak gibi rekabeti engellemek amacıyla bu teşebbüslerin kar marjlarını
toptan satış fiyatı ve perakende satış fiyatı üzerinde değişiklikler yaparak kısması
uygulaması “fiyat sıkıştırması” olarak adlandırılmakta ve belirli koşulların varlığı
halinde hakim durumun kötüye kullanması hallerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Bu nedenle, başvuru konusu iddialar Kanun’un 6. maddesi kapsamında kötüye 130
kullanma hallerinden biri olarak kabul edilen fiyat sıkıştırması kavramı çerçevesinde
değerlendirilebilecektir.
Fiyat sıkıştırması iddialarının incelendiği geçmiş Kurul kararlarında; teşebbüslerin tek
taraflı davranışının fiyat sıkıştırması olarak kabul edilebilmesi için belirli ekonomik ve
hukuki koşulların varlığının arandığı görülmektedir. Bu koşullar;
Dikey bütünleşik bir teşebbüsün üst pazarda hâkim durumda bulunması,
Bu pazarda sunulan ürün veya hizmetin alt pazarda kendisi ve rakiplerinin üretim 140
yapabilmeleri ve rekabet ederek pazarda kalabilmeleri için zorunlu olması,
Alt ve üst pazar fiyatı arasındaki marjın hâkim durumdaki teşebbüsün veya hakim
durumdaki teşebbüs kadar etkin olan bir rakibin alt pazarda kar edemeyeceği
kadar düşük belirlenmiş olması,
10-52/956-335
4
Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına yol açan davranışı sonucunda
alt pazardaki rakiplerin dışlanması, yeni girişlerin engellenmesi ya da rakiplerin
faaliyetlerinin sınırlandırılması gibi tüketici refahına zarar verecek rekabete aykırı
etkilerin doğması ya da doğması ihtimalinin bulunması, 150
Hâkim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına yol açan fiyatlama politikasına
ilişkin olarak objektif gerekçelerinin bulunmamasıdır.
Her hakim durumun kötüye kullanılması iddiasının değerlendirilmesinde olduğu üzere
fiyat sıkıştırması eyleminin tespitinde de öncellikle fiyat sıkıştırması yaptığı iddia
edilen dikey bütünleşik teşebbüsün üst pazarda hakim durumda olup olmadığının
tespit edilmesi gerekmektedir. Dosya kapsamında Pepsi Servis’in pazar gücünün
değerlendirilmesi gereken pazar (en dar haliyle) kolalı içecek pazarıdır.
160
Kanun’un 3. maddesinde "hâkim durum", "belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla
teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü" olarak
tanımlanmıştır.
Hâkim durum değerlendirmesinde ele alınan ilk ve belki de en önemli unsur
teşebbüsün ilgili ürün pazarındaki payıdır. Her ne kadar mekanik bir test olarak
birebir rakamlar üzerinden yapılacak değerlendirme her durumda mutlak bir yargıya
varmayı mümkün kılmasa da çok düşük/yüksek pazar payları teşebbüsün ilgili
pazardaki konumunu netleştirmede önemli rol oynamaktadır. Bu bağlamda, rekabet 170
hukukunda %70 ve üzeri pazar payı teşebbüsün hakim durumda olduğuna yönelik
önemli bir işaret olarak kabul edilmektedir. %50-%70 arası pazar payları daha düşük
bir olasılığa işaret ederken, %40-%50 arası pazar payına sahip teşebbüslerin hakim
durumda oldukları tespiti genellikle pazarın diğer koşullarının detaylı analizi sonucu
gerçekleşmektedir. %40 ve altı pazar payının ise nadir durumlar haricinde
teşebbüsün hakim durumda bulunamayacağına işaret ettiği yine kabul edilen bir
husustur.
Yukarıda da söz edilen 11.2009 tarih Kurul 09-50/1239-313 sayılı Kurul kararında;
Coca-Cola içecek’in kolalı içecekler pazarında hakim durumda olduğu tespit 180
edilmiştir. Coca-Cola İçecek’in 2008 yılı pazar payı yaklaşık ….. olarak gerçekleşmiş
olup ilgili pazarda Coca-Cola’yı ….. pazar payı ile Pepsi Servis ve ….. pazar payı ile
Ülker takip etmektedir.
Pepsi Servis, hakim durumda bir firmanın bulunduğu oligopolistik bir pazarda faaliyet
göstermektedir. Pepsi Servis’in 2001 yılında yaklaşık ….. olan pazar payı 2008
yılında ….. seviyelerine kadar düşmüştür. Pepsi Servis ile pazar lideri Coca-Cola’nın
pazar payları arasındaki fark bu dönemde açılarak …..birimi geçmiştir.
Bu çerçevede, Pepsi Servis’in, hakim durumda bir teşebbüsün bulunduğu ve son 11 190
yıllık dönemde sürekli pazar payı kaybettiği bir pazarda, hakim durum tespitinin ana
kriteri olan rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket etmesini sağlayacak bir
pazar gücüne sahip olmadığı kanaatine varılmıştır. Bu nedenle, Pepsi Servis’in tek
taraflı eylemlerinin Kanun’un 6. maddesi kapsamında hakim durumun kötüye
kullanılması olarak kabul edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
10-52/956-335
5
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 200
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy