PETDER ve PETDER üyesi teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettikleri iddiası - Karar Sayı 09-41/1000-257

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-1-77 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-41/1000-257
Karar Tarihi : 9.9.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR

B. RAPORTÖRLER: Abdulgani GÜNGÖRDÜ, İsmail Yücel ARDIÇ, Metin PEKTAŞ


C. ŞİKAYET EDEN : Acıöz Petrol Hurdacılık Nakliye Demir Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Neslihan EFE 20
Kültür Mah. Kızılırmak Sk. No:63/65 Yenişehir/Ankara

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Petrol Sanayi Derneği (PETDER) ve Üyeleri
Kaptanpaşa Mah. Piyalepaşa Bulvarı Ortadoğu Plaza
No:14 D:10 Okmeydanı Şişli/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: PETDER ve PETDER üyesi teşebbüslerin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesi ve raportörlerce şikayetçi şirketin yetkilileri ile
yapılan görüşmelerde, 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilecek iddialar
özetle;
- Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği1 (Yönetmelik) kapsamında, Çevre ve Orman
Bakanlığı tarafından atık motor yağı toplama piyasasında tek yetkili kuruluş olarak
atanan Petrol Sanayi Derneği (PETDER)’nin, bu yetkilendirmeyle birlikte ilgili piyasada
hakim duruma geldiği,
- PETDER tarafından atık motor yağlarının gerekli kategori testleri yapılmadan
toplanarak yönetmelikteki emredici hükümlere rağmen kategori farklılıkları
gözetilmeden tüm atık motor yağlarının karıştırılması ve buna paralel olarak toplanan 40
atık yağın çok büyük bir kısmının 2. kategori atık yağ sayılarak enerji amaçlı (yakıt)
olarak kullanıma sunulmasının geri kazanım alanında faaliyet gösteren şirketlerin
hammadde olarak kullandığı 1. kategori atık yağlara erişimini engellediği ve bu
şirketleri piyasa dışına ittiği, bu eylemlerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında hakim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilmesi gerektiği,
- PETDER üyesi olan madeni yağ üreticisi ve ithalatçısı petrol şirketlerinin, piyasadaki
madeni yağ arzını kontrol ettiği ve atık yağın geri kazanımından elde edilen baz yağın,
endüstriyel ve diğer yağların nihai ürün olarak piyasaya girmesini istemedikleri, bu

1 30.07.2008 tarihli ve 26952 sayılı Resmi Gazete.
09-41/1000-257
2
amaçla atık yağların dolaşımını kontrol ederek bu yağların geri kazanım tesislerine
gitmesini engelledikleri, 50
- PETDER üyesi petrol şirketlerinin motor yağı üreticisi olarak piyasadaki motor yağı
fiyatlarını kendi aralarında anlaşarak belirledikleri ve bu şirketlerin madeni yağ
üretimindeki finansal, teknolojik ve ticari avantajlarından yaralanarak atık yağ
piyasasını da ele geçirmek istedikleri, böylece atık yağlardan üretilen yağların piyasaya
çıkmasını engellemek istedikleri; petrol şirketlerinin hem motor yağı üreticileri olup
piyasaya yağ sürmekte ve hem de piyasadaki atık yağları toplayarak bu piyasadaki
rekabet koşullarını bozmak ve kontrol etmek istedikleri, bu durumların da 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği
şeklindedir.
Ayrıca Acıöz Petrol Hurdacılık Nakliye Demir Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. (Acıöz Petrol ) 60
tarafından gönderilen ek beyanda, Acıöz Petrol ile birlikte Öz-Mobil Madeni Yağlar
Üretim Pazarlama San. Tic. Ltd. Şti., Uran Madeni Yağ ve Taşımacılık Tic. A.Ş. ve
Orüsan Kimya ve Akaryakıt Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. tarafından 2008 yılında çıkarılan
Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği aleyhine Danıştay nezdinde iptal davası açıldığı
ifade edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.4.2009 tarih 2410 sayı ile giren şikâyet
üzerine hazırlanan 8.7.2009 tarih 2009-1-77/İİ-09-AG sayılı İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 15.7.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve anılan iddialara
ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan 70
incelemeler sonucunda düzenlenen 25.8.2009 tarih ve 2009-1-77/ÖA-09-AG sayılı
Önaraştırma Raporu, 7.9.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-110/190 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
- PETDER üyesi olan madeni yağ üreticisi ve ithalatçısı petrol şirketlerinin,
piyasadaki madeni yağ arzını kontrol ettiği; ayrıca PETDER üyesi petrol
şirketlerinin motor yağı üreticisi olarak piyasadaki motor yağı fiyatlarını kendi
aralarında anlaşarak belirlediklerine işaret eden herhangi bir bilgi veya belgeye
rastlanmadığından soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve söz konusu 80
şikayetin reddine,
- PETDER tarafından atık motor yağı piyasasında gerçekleştirilen şikayet konusu
uygulamaların, Yönetmelik hükümlerinin tam olarak uygulanamaması nedeniyle
ortaya çıktığı, bu uygulamaların geri kazanım alanında faaliyet gösteren
teşebbüslerin ham madde temininde güçlük çekmesi sonucuna yol açtığı, bu
nedenle atık motor yağı piyasasında daha rekabetçi pazar yapısının oluşumunu
teminen Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasındaki aksaklıklara ve pazarda
ortaya çıkan olumsuzluklara ilişkin olarak Çevre ve Orman Bakanlığı’na görüş
yazısı gönderilmesi gerektiği
ifade edilmektedir. 90

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Petrol Sanayi Derneği (PETDER)
PETDER, 23.9.1996 tarihinde, petrol ürünlerinin üretimden tüketime kadar olan
faaliyetler zinciri üzerinde çalışmalar yapmak amacı ile ülkenin önde gelen akaryakıt
dağıtım şirketleri tarafından kurulmuştur. Alpet, Belgin, BP, BP Gaz, Delta, Erk, Exxon
09-41/1000-257
3
Mobil, Petrol Ofisi, Shell, Shell & Turcas, Shell Gaz, Total ve Turcas PETDER üyesi
kuruluşlardır. PETDER, akaryakıtlar, yağlama yağları ve LPG’nin, üretimi,
depolanması, ikmali, dağıtımı, taşınması, kullanımı, sağlık, emniyet ve çevre ile ilgili
konularda çalışmalar yapmaktadır. 100
PETDER, atık motor yağlarının toplanması konusunda yürüttüğü proje ile ülke
genelindeki binlerce noktadan atık motor yağları ücretsiz olarak toplanarak bertaraf
edilmek üzere Çevre ve Orman Bakanlığı'ndan lisans almış olan işletmelere teslim
edilmektedir. PETDER şu an itibarıyla atık motor yağlarının toplanması konusunda tek
yetkili kuruluştur.
PETDER üyesi olan motor yağı üreticileri Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından
21.1.2004 tarihinde yayımlanan “Atık Yağların Kontrol Yönetmeliği ile üzerlerine
getirilen atık motor yağlarını toplama yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla
PETDER bünyesinde 12.4.2004 tarihinde Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesini
(PETDER İşletme) kurmuşlardır. 110

I.2. İlgili Pazar
Önaraştırma kapsamında değerlendirilen ve ilgili ürün pazarı açısından dikkate
alınması gereken ürünler ana başlık olarak “madeni yağlar” ile “atık yağlar”dır.
Madeni yağlar orijinal baz yağ ya da atık yağların geri kazanımı sonucu elde edilen baz
yağdan üretilen çeşitli alanlarda kullanılan nihai ürünlerdir. Madeni yağ üretiminin ham
maddesi olan baz yağ alifatik, naftanik aromatik ve karışık esaslı bir petrol ürünü olarak
rafinerilerde üretilebildiği gibi atık yağın geri kazanımı sonucu da elde edilebilmektedir.
Bunu yanı sıra baz yağın kimyasal yollarla sentetik olarak da üretilmesi mümkündür.
Elde edilen baz yağa farklı katkılar eklenerek çeşitli alanlarda kullanılan madeni yağlar 120
üretilmektedir. Madeni yağlar kendi içerisinde çeşitli alt gruplara ayrılmaktadır. Bu
grupların başlıcaları motor yağları, endüstriyel yağlar, dişli ve transmisyon yağları ile
çeşitli kimyasal yağlardır. Ancak şikayet konusu iddialar, tüm madeni yağ piyasası ile
ilgili olmayıp temelde madeni yağların bir alt grubunu oluşturan motor yağı piyasasına
ilişkindir.
Bir diğer şikayet konusunu ise madeni yağların kullanımı sonucu ortaya çıkan atık yağ
piyasasına ilişkin iddialar oluşturmaktadır. Atık yağlar, Çevre ve Orman Bakanlığı
tarafından çıkarılan “Atık Yağların Kontrol Yönetmeliği”nde (Yönetmelik) “Kullanılmış
benzinli motor, dizel motor, şanzıman ve diferansiyel, transmisyon, gres ve diğer özel
taşıt yağları ile hidrolik sistem, türbin ve kompresör, kızak, açık-kapalı dişli, 130
sirkülasyon, metal kesme ve işleme, metal çekme, tekstil, ısıl işlem, ısı transfer,
izolasyon ve koruyucu, izolasyon, trafo, kalıp, buhar silindir, pnömatik sistem koruyucu,
gıda ve ilaç endüstrisi, kağıt makinesi, yatak ve diğer özel endüstriyel yağlar ve
endüstriyel gresler, kullanılmış kalınlaştırıcı, koruyucu, temizleyici ve benzeri özel
müstahzarlar ve kullanıma uygun olmayan yağ ürünleri” şeklinde tanımlanmaktadır.
Atık yağlar içinde öncelikle, “atık motor yağ” ile “atık endüstriyel yağ” şeklinde iki ayrı
alt ürün grubundan söz edilebilmektedir. Her ne kadar geri kazanım firmaları belirli
nitelikteki hem atık motor yağını (1. kategori) hem de atık endüstri yağını ham madde
olarak kullanıyor olmasına karşın şikayet konusu iddialar spesifik olarak “atık motor
yağ” piyasasına ilişkindir. Atık motor yağı, motorlu araçlarda kullanıldıktan sonra 140
kullanım süresinin dolmasıyla birlikte bu araçlardan elde edilen ve orijinal kullanım
amacına uygunluğunu kaybetmiş olan atık yağlardır. Atık motor yağlar kendi içinde 1.,
2. ve 3. kategori yağlar olmak üzere üç farklı kategoride değerlendirilmektedir.
09-41/1000-257
4
Geri kazanım tesislerinin ham madde olarak kullandığı 1. kategori atık motor yağları
rafinasyon ve rejenerasyon işlemlerinden geçirilerek baz yağa dönüştürülebildiğinden,
bu yağlar madeni yağların üretimi açısından ham madde niteliğindedir. Dolayısıyla bu
ürünler açısından tanımlanacak pazarlar birbirlerini etkileyen pazarlar olarak
değerlendirilmelidir. Ancak Türkiye’de henüz atık yağdan motor yağ üretimi
gerçekleştirilememektedir.
İşlem konusu dosya bakımından atık yağlar piyasasında yapılacak ilgili ürün pazarı 150
değerlendirmesi açısından en önemli ayrım atık motor yağı ve atık endüstriyel yağı
ayrımıdır. Atık motor yağları içerisindeki kategori ayrımı bu değerlendirme bakımından
ikincil düzeyde önem arz etmektedir. Atık endüstriyel yağların atık motor yağlarıyla
ikame kabul edilerek ilgili ürün pazarının tüm atık yağları kapsayacak şekilde geniş
tanımlanması halinde, atık motor yağlarının geri kazanım tesisleri için hayati önemi
bulunmadığı kabul edilmiş olacaktır.
Geri kazanım tesislerinin atık yağ kullanımları incelendiğinde bu tesislerin önemli bir
kısmının ham madde olarak her iki atık yağ türünü de kullanabildikleri görülmekle
birlikte, bazı teşebbüslerin büyük ölçüde atık motor yağı kullandıkları anlaşılmaktadır.
Bu teşebbüslerden biri olan şikayetçi ile yapılan görüşmede, teşebbüs yetkilileri, geri 160
kazanım faaliyeti açısından endüstriyel yağlara kıyasla atık motor yağlarının geri
kazanım faaliyeti açısından daha verimli sonuçlar ortaya çıkardığını ve atık motor
yağların daha sık periyotlarla toplanabildiğini ifade etmiştir. Buna karşılık Çevre ve
Orman Bakanlığı yetkilileri bu bilgiyi doğrulamamakta, geri kazanım tesisleri açısından
atık endüstriyel yağlarla atık motor yağı arasında herhangi bir fark olmadığını ifade
etmektedir.
İşlem konusu dosya özelinde sonuca ilişkin değerlendirmeleri değiştirmeyeceğinden,
kesin bir ilgi pazar tespiti yapılmasına gerek görülmemiştir.
I.3. Pazarın Yapısı
I.3.1. Madeni Yağlar 170
Dosyada yer alan Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) verilerine göre,
Türkiye’de yaklaşık 2102 lisanslı madeni yağ üreticisi bulunmaktadır. Bunların ne
kadarının motor yağı üreticisi oldukları bilinmemektedir. Bununla birlikte Çevre ve
Orman Bakanlığı kayıtlarına göre 138 adet motor yağı üreticisi Türkiye’de faaliyet
göstermektedir. Aşağıdaki tabloda EPDK ve Gümrük Müsteşarlığı verileri kullanılarak
2007 yılında Türkiye’deki üretilen toplam tahmini madeni yağ miktarları gösterilmiştir:
Tablo-1: 2007 yılı Türkiye’deki Toplam Madeni Yağ Miktarları (ton)
Gümrük verileri kullanılarak EPDK verileri kullanılarak
Tüpraş Baz Yağ Üretim Miktarı 307.702 307.702
Baz Yağ İthalat Miktarı 382.170 483.834
Toplam Baz Yağ 689.872 791.536
Madeni Yağ Üretimi Katkı Miktarı
(baz yağ *%8katkı
55.190 63.322
Yurtiçi Madeni Yağ Üretim Miktarı 745.062 854.858
Yukarıdaki tablo verilerine göre, Türkiye’de ortalama 750-850 bin ton civarında madeni
yağ üretimi olduğu tahmin edilmektedir. Ancak bu rakamın sağlıklı bir tahmin olduğu
şüphelidir. Tahmin yapılırken madeni yağların ham maddesi olan baz yağların sadece 180
madeni yağ üretiminde kullanıldığı varsayılmıştır. Ancak, baz yağlar sadece madeni
yağ üretiminde değil, başka amaçlar için de kullanılmaktadır. Dolayısıyla yukarıda

2 Bu sayı, 15.7.2009 tarihli Enerji Petrol Gaz Gazetesi’nin “Madeni Yağ” özel sayısında 212 olarak verilmektedir.
09-41/1000-257
5
tahmin edilen madeni yağ üretim miktarının daha düşük bir miktar olması
gerekmektedir3.
Türkiye’de üretilen madeni yağ miktarında olduğu gibi satılan madeni yağ miktarı
konusunda da kesin rakamlar bulunmamaktadır. Ancak, aşağıdaki tabloda madeni yağ
pazarı ürün grupları bazında, PETDER üyesi teşebbüslerin sattıkları madeni yağ
miktarları ve bu miktarların toplam sektör satışlarının %82’sini meydana getirdiği
varsayımı altında yapılan hesaplamalar sonucu ulaşılan rakamlara yer verilmiştir:
Tablo 2: Türkiye Madeni Yağ Pazarı Ürün Grupları Temelinde Tahmini Satış Miktarları 190
MADENİ YAĞLAR 2005
(ton)
2006
(ton)
2007
(ton)
2008
(ton)
2008 Ürün Gruplarının
Oranları (%)
Motor Yağları 146.988 158.895 150.256 133.097 39
Dişli ve Transmisyon
Yağları
21.235 24.426 23.800 22.928 7
Kimyasallar 32.296 34.889 27.399 31.530 9
Endüstriyel Yağlar 101.636 102.159 107.037 108.944 32
Deniz Yağları 26.652 26.982 26.759 32.626 9
Gresler 11.651 13.138 12.730 10.872 4
PETDER üyesi 9 şirketin
toplam pazar miktarı
340.457 360.189 347.981 340.000 -
PETDER üyesi
teşebbüslerin toplam pazar
payı (%)
82 82 82 82 -
Yurtiçi Madeni Yağ
Satışı (Tahmini)
415.191 439.024 424.367 414.634 100
Yukarıdaki tablodan Türkiye’de toplam madeni yağ satışlarının 400-450 bin ton
arasında olduğu anlaşılmaktadır. Madeni yağlar ürün grupları arasında en önemli
grubun motor yağları (%39) ve endüstriyel yağlar (%32) olduğu görülmektedir.
I.3.2. Atık Yağlar
Türkiye’de, madeni yağlardan ne kadar atık yağ oluştuğu konusunda kesin rakamlar
bulunmamakla birlikte madeni yağlardan %50-65 oranında atık yağ ortaya çıktığı kabul
edilmektedir. Dolayısıyla Türkiye’de yıllık madeni yağ satışlarının 400-450 bin ton
arasında olduğu göz önüne alınırsa yaklaşık 250 bin ton civarında atık yağ oluştuğu
anlaşılmaktadır.
Yine Türkiye’de toplam atık yağların ne kadarının atık motor yağlarından ne kadarının 200
atık endüstri yağlarından meydana geldiği hususunda da kesin veri bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, PETDER tarafından yapılan çalışmalarda toplam atık yağların esas
olarak yarısının motor yağlarından, geriye kalanın da endüstri yağlarından oluştuğu
ifade edilmektedir.
Atık yağların, doğrudan çevre ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkide bulundukları
için, değerlendirildikleri alanlar büyük önem taşımaktadır. Aşağıdaki tabloda Türkiye ve
AB’de atık yağların değerlendirildiği alanlar ve bu alanların toplam içinde ne kadarlık
bir yüzdeye sahip olduğu gösterilmiştir.
Tablo 3: Atık Yağların Yönetimi
Atık Yağ Değerlendirme Alanları AB (%) Türkiye (%)
Geri Kazanım 24 7
Enerji Kazanım 48 7
Kayıt Altına Alınamayan 28 86

3 PETDER tarafından Rekabet Kurulu’na yapılan Menfi Tespit/Muafiyet başvuru dosyasında bu rakam 500-550 bin
ton arasında tahmin edilmektedir.
09-41/1000-257
6
Yukarıdaki tablodan, Türkiye’de atık yağların çok önemli bir kısmının toplanamadığı 210
görülmektedir. Başka bir deyişle Türkiye’de toplanan yıllık 250 bin ton atık yağın
yaklaşık 215 bin tonu kayıt altına alınamamaktadır. Bu bakımdan atık yağ yönetimine
duyulan ihtiyaç nedeniyle ilk düzenleme, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından
21.1.2004 yayımlanan “Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği4” (2004 Yönetmeliği) ile
yapılmıştır. 2004 Yönetmeliği ile çevre ve insan sağlığı için tehlike oluşturan atık motor
yağların doğru koşullarda kayıt altına alınıp toplanması ve uygun koşullarda bertaraf
edilmesi için motor yağı üreticilerine, üretmiş oldukları motor yağı atık hale geldikten
sonra, toplama ve geri dönüşümünü sağlama yükümlülüğü getirilmiştir. Ayrıca yine
aynı Yönetmelikle motor yağı üreticilerine, piyasaya sürdükleri motor yağı miktarıyla
orantılı olarak belli bir miktarda atık motor yağı toplama yükümlülüğü verilmiştir. 220
Aşağıdaki tabloda, 2004 Yönetmeliğinin geçerli olduğu 2004-2008 yılları arasında
belirlenen kota çerçevesinde PETDER üyelerinin toplaması gereken atık motor yağ
miktarları gösterilmiştir:
Tablo 4: PETDER üyelerinin Toplam Motor Yağı Satışları ve Toplanılması Gereken Atık Motor Yağ
Miktarları
2004 2005 2006 2007
Piyasaya Sürülen Motor yağı Miktarı (ton) 147.214 156.542 166.279 154.853
Kota Oranı (%) 12 20 25 30
Kota oranınca bir sonraki yıl Toplanması Gereken atık
Motor Yağı Miktarı (%)
17.666 31.308 41.570 46.456
PETDER üyesi olan motor yağı üreticileri –ki toplam pazarın %80-90’ını ellerinde
bulundurmaktadırlar- 2004 Yönetmeliği ile üzerlerine getirilen atık motor yağlarını
toplama yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla PETDER bünyesinde 12.4.2004
tarihinde Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesini (PETDER İşletme) kurmuşlardır.
Aşağıda PETDER İşletmenin 2004 ve 2008 yılları arasında toplamış olduğu atık motor 230
yağı miktarları gösterilmiştir:
Tablo:5- PETDER Tarafından Toplanan Atık Motor Yağı Miktarları (ton)
2004 (ton) 2005 (ton) 2006 (ton) 2007 (ton) 2008 (ton)
Toplanan Atık Miktarı 1.446 7.492 10.425 15.080 16.094
Toplanması Gereken Atık Miktarı 17.666 31.308 41.570 46.456 -
Başarı Oranı (%) 8 24 25 32
Yukarıdaki tablodan PETDER‘in 2004 Yönetmeliği gereğince toplaması gereken atık
motor yağının her yıl arttığı ancak PETDER’in bu rakamların çok altında atık yağ
toplayabildiği görülmektedir. PETDER bu dönemde atık motor yağlarını başta araç
servisleri olmak üzere endüstri araç parkları, kamu kuruluşları, belediyeler, yağ üretim
tesisleri ve akaryakıt istasyonlarından toplamıştır. Aşağıda tabloda toplanan atık motor
yağların sektörel dağılımı gösterilmiştir:
Tablo 6: PETDER Tarafından Toplanan Atık Motor Yağı 2004-2008 Sektörel Dağılımı
2004-2008 (%)
Akaryakıt istasyonları 1
Araç Servisleri 65
Belediyeler 3
Endüstri Araç Parkı 16
Kamu Kuruluşları 9
Yağ Üretim Tesisleri 6
2004 Yönetmeliği’nin geçerli olduğu Ocak 2004-Temmuz 2008 tarihleri arasında 240
sadece PETDER İşletmesi atık motor yağı toplamamış, sayıları 25’i bulan, atık motor
yağlarını ve endüstriyel yağları işleyerek esas olarak harman yağı ve kalıp yağı üreten

4 Söz konusu yönetmek 30.7.2008 tarihinde yürürlükten kaldırılmış olup yerini aynı tarihte yürürlüğe giren “Atık
Yağların Kontrol Yönetmeliği” almıştır.
09-41/1000-257
7
geri kazanım firmaları da atık motor yağı toplamışlardır. Aşağıdaki tabloda geri
kazanım firmaları ve bu firmaların tesislerinin bulunduğu şehirler ile bu firmaların 2006-
2008 yılları arasında toplamış oldukları atık motor ve endüstri yağları gösterilmiştir:
Tablo 7: Geri Kazanım Firmaları Tarafından Toplanan Atık Yağ Miktarları
Teşebbüs Adı 2006 (ton) 2007 (ton) 2008 (ton)
End.
Yağı
Motor
Yağı
End.
Yağı
Motor
Yağı
End.
Yağı
Motor
Yağı
Şehir
San Deniz
Taşımacılığı
0 0 0 0 0 0 İzmir
6M. Petrol Ürünleri
Geri Kazanım
0 0 0 0 0 0 Konya
Çev-Pet Petrol
Ürünleri Geri
Dönüşüm
51,02 0 0 0 0 0 Konya
Sude Oil Petrol 0 0 0 0 0 0 Gaziantep
Karaşin 0 0 0 0 0 0 Mardin
Gülbahar Kimya 0 0 590,88 261,34 898 166 Mardin
F-B Oil Petrol
Ürünleri
640,5 137,2 447,25 215,35 395 95 Osmaniye
Koza Sınai Yağları 0 0 50,52 0 143,6 6,6 Tekirdağ
Özmobil Madeni
Yağlar
0 0 0 24,96 13,4 240,08 Van
Ataberk End. 829,7 7,9 1223,8 227,5 1223 21,64 Kocaeli
Konartek Petrol
Ürünleri
0 0 0 0 4,8 43 Konya
Acıöz Petrol 0 0 0 389,66 230,8 1057,6 Konya
Özkale Kimya 0 0 0 0 113 0 Malatya
GDS Geri
Dönüşebilir Atık
Madde
2989,1 57,7 962,95 92,62 1126 115 İzmir
Gür-Pet Petrol
Ürünleri
247,8 1414,5 349,965 731,521 523 90,65 İzmir
Ares Madeni
Yağlar
73,42 0 677,61 626,74 572 353 İzmir
Çinkanlar Kimya 1863,8 133,6 2010,6 9,8 2384 35,98 İzmir
Can Kimyevi
Maddeler Geri
Kazanım
7,84 10,54 4,62 30,69 38,5 9,14 Adana
Bilgin Kimya 0 0 0 0 49 0 Balıkesir
Şahinbey
Denizcilik
0 0 220,02 1123,145 414 116 Gaziantep
Şah-San Madeni
Yağ
0 0 0 0 44,7 12,5 Gaziantep
Orüsan Kimya 62,9 4,1 394,14 53,118 740 33 İstanbul
Denge Ltd. Şti. 306,6 992,8 234,3 1562,8 268 358 Ankara
Gündüz Gıda Ltd.
Şti.
317,6 245,5 111,38 107,1 832 12,21 Ankara
Engin Geri
Kazanım
1252,4 228,9 2250,7 498,5 1468 346 Ankara
Abak5 0 0 2,5 0 6,4 0,75
Uran 65,2 11,38 75,9 39,27 306,6 457,99
TOPLAM 8.707,88 3.354,29 9.607,135 5.994,114 11.793,8 3.570,14
Yukarıdaki tablodan, geri kazanım firmalarının topladıkları atık yağların ortalama %70-
75’inin atık endüstri yağlardan, %25-30’unun da atık motor yağlarından oluştuğu
anlaşılmaktadır. Geri kazanım firmalarının bazılarının (4 firma) sektörde hiçbir faaliyeti

5 Abak ve Uran firmaları 22.6.2009 tarihi itibarıyla Çevre ve Orman Bakanlığı verilerinde geri kazanım firmaları
arasında görünmemektedir.
09-41/1000-257
8
bulunmamaktadır. Sektördeki firmaların çoğu ağırlıklı olarak atık endüstriyel yağları 250
toplamakta; buna karşın Acıöz Petrol, Gür-Pet, Şahinbey ve Denge gibi geri kazanım
firmalarının topladıkları atık yağlar içinde atık motor yağının önemli bir ağırlığı
bulunmaktadır. Ayrıca geri kazanım firmalarının sanayileşmiş ve araç sayısının yüksek
olduğu ve dolayısıyla atık motor yağın bulunduğu İstanbul gibi yerler dışında Mardin (2
tane), Gaziantep (3 tane), Konya (4 tane), Malatya (1 tane) ve Van’ı (1 tane) tercih
etmeleri dikkat çekicidir.
Aşağıdaki tabloda ise 2006-2009 yılları arasında geri kazınım firmalarının topladıkları
toplam atık motor yağ miktarı ile PETDER İşletmesi’nin topladığı atık motor yağları
gösterilmiştir:
Tablo 8: Toplanan Atık Motor Yağı Miktarı 260
2006 2007 2008
Motor Yağı Pay (%) Motor Yağı Pay (%) Motor Yağı Payı (%)
Geri Kazanım Firmaları 3.354,29 24 5.994,114 28 3.570,14 19
PETDER İşletme 10.425 76 15.080 72 16.094 81
TOPLAM 13.779,29 100 21.074,114 100 19.664,14 100
Tablodan 2006-2008 yılları arasında yıllık ortalama 15-20 bin ton arasında atık motor
yağı toplandığı görülmektedir. Bu durum, Türkiye’de yıllık 125 bin ton civarında atık
motor yağı ortaya çıktığı göz önüne alınırsa, atık motor yağlarının %12-16’nın resmen
toplanabildiğini göstermektedir. Bu oran AB ülkeleriyle karşılaştırıldığında (geri
kazanım ve enerji de amacıyla toplanan %72) son derece düşük bir oranı işaret
etmektedir.
Çevre ve Orman Bakanlığı, yukarıda değerlendirilen uygulama sonuçlarını dikkate
alarak 30.7.2008 tarihinde 2004 Yönetmeliğini yürürlükten kaldırılmış yerine aynı
tarihte “Atık Yağların Kontrol Yönetmeliği” (Yönetmelik) yürürlüğe sokmuştur. Bu
Yönetmelik 2004 Yönetmeliğine göre önemli yenilikler getirmiştir. Başta motor yağı 270
üreticileri için öngörülen kota uygulamasına son verilmiştir. Yönetmelik’te motor yağı
üreticilerinin üretmiş oldukları motor yağlarını toplamak ve bertaraf ile ilgili işlemleri
organize etmekle yükümlü olduklarını belirttikten sonra atık motor yağlarının yalnızca
motor yağı üreticisi veya yetkilendirilmiş kuruluş tarafından toplanabileceği
öngörülmüştür. Bu sistemde atık motor yağlarını ya doğrudan motor yağı üreticileri ya
da yetkilendirilmiş kuruluş toplayabilecektir. Bu çerçevede PETDER, Çevre ve Orman
Bakanlığı tarafından 2.9.2008 tarihinde “Yetkilendirilmiş Kuruluş” olarak atanmıştır.
Yönetmelik’te yetkilendirilmiş kuruluş; atık motor yağların toplanması amacıyla, Çevre
ve Orman Bakanlığı’nca belirlenen esaslar dahilinde piyasa payları toplamı en az %30
olan motor yağı üreticileri tarafından kurulan atık motor yağı toplama organizasyonu 280
olarak tanımlanmıştır. PETDER üyesi teşebbüslerin toplam pazar paylarının %80’in
üzerinde olduğu göz önüne alınırsa, bu tarihten sonra PETDER dışında herhangi bir
organizasyonun yetkilendirilmiş kuruluş sıfatıyla fiilen atık motor yağı toplamasının
(doğrudan motor yağı üreticileri dışında) imkânsız olduğu görülmektedir.
Aşağıda tabloda PETDER İşletmesinin 2009 ilk 7 ayında topladığı atık motor yağ
miktarı ile geri kazanım firmalarına teslim ettiği (kategori I) atık motor yağları
gösterilmiştir:
Tablo 9 – Toplanan Atık Motor Yağı ve Geri Kazanım Firmalarına Yapılan Teslim Miktarları
Atık Motor Yağı 2009 İlk 7 Ay (ton)
PETDER İşletmesi’nin Topladığı Miktar 9.875
Geri Kazanım Firmalarına Teslim edilen Miktar 443
Yukarıdaki tablodan PETDER İşletmesi’nin topladığı atık motor yağlarından ancak
%4,5’ini geri kazanım firmalarına verildiği görülmektedir. Veriler her ne kadar 2009 yılı 290
ilk 7 ayını kapsasa da, geri kazanım firmalarının geçmiş yıllarda yıl boyunca
09-41/1000-257
9
topladıkları atık motor yağlarının 4 bin ton civarında olduğu göz önüne alınırsa, geri
kazanım firmalarına teslim edilen atık motor yağının son derece düşük olduğu
anlaşılmaktadır.
I.4. Yapılan İnceleme ve Tespitler
Önaraştırma kapsamında raportörlerce PETDER ile PETDER üyesi olan Atak Madeni
Yağ Pazarlama San. ve Tic. A.Ş., Belgin Madeni Yağlar Tic. ve San. A.Ş., BP Petrolleri
A.Ş., Delta Akaryakıt Tic. A.Ş., Mobil Oil Türk A.Ş., Petrol Ofisi A.Ş., Shell& Turcas
Petrol A.Ş., Total Oil Türkiye A.Ş., Turcas Petrol A.Ş. ile ayrıca Madeni Yağ ve Petrol
Ürünleri Sanayicileri Derneği üyesi olan Koçak Petrol Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.’de 300
eşzamanlı olarak yerinde inceleme yapılmıştır.
Yerinde incelemelerde iddia konusu PETDER üyesi olan madeni yağ üreticisi ve
ithalatçısı petrol şirketlerinin, piyasadaki madeni yağ arzını kontrol ettiği; ayrıca
PETDER üyesi petrol şirketlerinin motor yağı üreticisi olarak piyasadaki motor yağı
fiyatlarını kendi aralarında anlaşarak belirlediklerine ilişkin herhangi bir bilgi veya
belgeye rastlanmamıştır.
Diğer bir şikayet konusunu oluşturan PETDER’in atık motor yağı toplamasına ilişkin
faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine geçmeden önce
aşağıda atık motor yağı ile ilgili mevzuat ve pazardaki uygulamasına yer verilmiştir.
Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği; I., II., ve III. kategori atık yağların üretimi, geçici 310
depolanması, toplanması, taşınması, işlenmesi, bertarafı, ithalat ve ihracatı ile transit
geçişine ilişkin yasak, sınırlama ve yükümlülükleri, alınacak önlemleri, yapılacak
denetimleri kapsamaktadır.
I.4.1. Atık Motor Yağının Toplanması
Yönetmeliğe göre atık motor yağı “Belirli bir kullanım süresi sonucunda motorlu
araçlardan kaynaklanan ve orijinal kullanım amacına uygun olmayan atık yağları” ifade
etmektedir.
Yönetmeliğin “Atık motor yağlarının toplanması” başlıklı 13. maddesi “Atık motor
yağları, motor yağı üreticileri veya bunların yetkilendirilmiş kuruluşları tarafından
toplanır. Bunlar dışındaki gerçek ve tüzel kişiler tarafından atık motor yağları 320
toplanmaz. Motor yağı üreticileri, ülkenin her yanından atık motor yağlarını toplayacak
şekilde sistem kurmak ve bu sistemi etkin olarak çalıştırmakla yükümlüdür.”
şeklindedir. Yönetmelikte yetkilendirilmiş kuruluş ise “Atık motor yağlarının toplanması
amacıyla, Bakanlıkça belirlenen esaslar dahilinde piyasa payları toplamı en az % 30
olan motor yağı üreticileri tarafından kurulan atık motor yağı toplama organizasyonunu”
olarak tanımlanmaktadır.
Yukarıda öngörülen koşulları taşıyan Petrol Sanayi Derneği İktisadi İşletmesi atık
motor yağlarının toplanması konusunda Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından
2.9.2008 tarihinde yetkilendirilmiştir.
Yönetmelikteki %30’luk pazar payı şartı ve PETDER üyelerinin (motor yağlarında) 330
toplam pazar payının yaklaşık %80 olduğu dikkate alındığında atık motor yağı toplama
konusunda fiilen tek kuruluş olarak faaliyet göstereceği anlaşılmaktadır.
Atık motor yağların toplanması ve işlenmesi ile ilgili olarak motor yağı üreticileri ve
ithalatçılara çeşitli yükümlülükler getirilmiştir. Yönetmeliğin 10. maddesi uyarınca motor
yağı üreticileri ve ithalatçıları; kullanım sonrası ortaya çıkan atık motor yağlarının,
belirtilen kurallar doğrultusunda toplanmasını, işleme ve bertaraf edilmesini veya
ihracatını sağlamakla ve bununla ilgili olarak Bakanlığa beyanda bulunmakla, bu
atıkların Yönetmeliğe uygun olarak yönetimlerini sağlamak amacıyla gerekli
09-41/1000-257
10
harcamaları karşılamakla; atık motor yağlarının toplanması amacıyla gerekli sistemi
kurmak veya kurulmasını sağlamakla, uygun geçici depoların belirlenmesini temin 340
etmekle, işleme veya bertaraf tesislerini kurmak veya kurdurtmakla, bu amaçla
Bakanlıktan lisans almakla, kurulu olan tesislerden yararlanmakla yükümlüdür.
Yönetmeliğin “Genel İlkeler” başlıklı 5. maddesinin ikinci fıkrasında “Atık yağlara su,
çözücüler, PCB, toksik ve tehlikeli maddeler ile diğer maddelerin ilave edilmemesi ve
farklı kategorilerdeki atık yağların birbiriyle karıştırılmaması esastır. Atık yağlar, EK-
1’de yer alan Atık Yağ Kategorileri ve Müsaade Edilen Kirletici Parametre Sınır
Değerlerinde belirtilen kategorilere göre ayrı tank/konteynerlerde geçici depolanır,
taşınır, işlenir veya bertaraf edilir. I. kategori atık yağ, II. kategori atık yağla karıştırılırsa
II. kategori; I. veya II. kategori atık yağlar, III. kategori atık yağla karıştırılırsa III.
kategori atık yağ olarak kabul edilir.” düzenlemesi yer almaktadır. 350
Raportörlerce 31.7.2009 tarihinde PETDER Genel Sekreteri ile yapılan görüşmede,
yetkiliye toplanan atık yağların kategorisine göre miktarlarına ilişkin soru sorulmuş ve
verilen cevaptan özetle, atık motor yağ toplanması sırasında farklı kategorilerdeki
yağların birbirine karıştırıldığı, bunun gerek atık yağ üreticisinin biriktirmesinden ya da
PETDER araçlarının özellikle büyük şehirlerde farklı kategori yağların birbirine
karışmasını önleyecek ayrı ayrı bölümlere sahip olmadığı ve yağların karıştığı, böylece
II. Kategori olarak kabul edildiği, PETDER yetkililerinin aksi bir beyan olmadıkça tüm
yağları II. kategori olarak kabul ettiği anlaşılmaktadır.
I.4.2. Atık Motor Yağın İşlenmesi – Enerji Geri Kazanımı
Yönetmeliğin “Genel İlkeler” başlıklı 5. maddesinin üçüncü fıkrasında,“Atık yağ 360
oluşumunun kaynağında en aza indirilmesi, üretiminin kaçınılmaz olduğu durumlarda
öncelikle atık yağların geri kazanımı amacıyla rejenerasyonu ve rafinasyonu esastır. II.
kategori atık yağlar ile I. kategori atık yağların geri kazanım işlemleri sonucunda ürün
kalitesi tutturulamayan atık yağlar Bakanlıktan lisans almış ve 21 inci maddede
belirtilen tesislerde enerji geri kazanımı amacıyla kullanılabilir. Geri kazanım imkanı
bulunmayan atık yağlar 22 nci maddede belirtilen şekilde Bakanlıktan lisans almış
tehlikeli atık bertaraf tesislerinde bertaraf edilir.” düzenlemesi yer almaktadır.
Yine Yönetmelik Ek-1’de 1. kategorideki atık yağların öncelikle rejenerasyon ve
rafinasyon yolu ile geri kazanımlarının sağlanması gerektiği, bu kategorideki yağların
Yönetmeliğin 21. maddesinde belirtilen koşullar nedeniyle enerji geri kazanımı 370
amacıyla kullanılabileceği belirtilmektedir.
PETDER’in topladığı atık motor yağların birbirine karışabildiği ve bu nedenle II.
kategori olarak kabul edildiği ve dolayısıyla sadece enerji geri kazanımı amacıyla
yüksek ısıdaki çimento, demir çelik ve kireç fabrikalarının fırınlarında yakıldığı
görülmektedir. Bu çerçevede atık motor yağların büyük ölçüde rafinasyonu ya da
rejenerasyonun yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Ancak PETDER’in atık motor yağ toplaması nedeniyle geri kazanım firmalarının artık
atık motor yağ elde edemediği ve dolayısıyla baz yağ üretiminde kullanmadığı tespit
edilmiştir.
Yönetmeliğin “Atık yağ analizi” başlıklı 15. maddesinde, “(1) Kullanılan yağ türünde 380
değişiklik yapılmaması durumunda atık yağ kategori analizleri atık üreticisi tarafından
bir kez yaptırılarak EK-2’de yer alan Atık Yağ Beyan Formuyla Bakanlığa beyanda
bulunulur. Atık yağ kategori analizleri yetkilendirilmiş kuruluşlar, işleme veya bertaraf
tesisleri tarafından yaptırılmış olan atık yağ üreticileri, tekrar bir analiz yaptırmaya
gerek olmadan bu analizleri kullanabilir. Atık yağ kategorisini etkileyecek koşulların
oluşması durumunda atık yağ analizi yenilenerek Bakanlığa bilgi verilmesi zorunludur.
09-41/1000-257
11
…. (3) Atık motor yağlarının toplanması aşamasında motor yağı üreticileri veya
bunların yetkilendirilmiş kuruluşlarınca kategori analizleri aylık olarak yaptırılarak
Ulusal Atık Taşıma Formlarıyla birlikte Bakanlığa gönderilir.” düzenlemesi yer
almaktadır. 390
Yönetmeliğin “Atık yağların enerji geri kazanımı amacıyla kullanımı” başlıklı 21.
maddesinde “II. kategori atık yağlar ile I. kategori atık yağların geri kazanım işlemleri
sonucunda ürün kalitesi tutturulamayan atık yağlar, enerji geri kazanımı amacıyla
mevcut yakıta ilave edilerek kullanılabilir. Bu amaçla Bakanlıktan lisans alınması
zorunludur. Buna ilişkin idari ve teknik esaslar Bakanlıkça belirlenir.” düzenlemesi yer
almaktadır. Yönetmelikte enerji geri kazanımı “atık yağların mevcut yakıta ilave
edilerek lisanslı tesislerde enerji amaçlı kullanımı” şeklinde tanımlanmaktadır.
Bu çerçevede toplanan motor yağların tümü için analiz yapılmadığı ve yağların büyük
bir kısmının II. kategori olarak kabul edilerek enerji geri kazanımında değerlendirildiği,
ancak PETDER tarafından sınırlı sayıda analiz yaptırıldığı anlaşılmaktadır. 400
Dosyadaki bilgi ve belgeler arasında yer alan şikayetçinin aynı konu ile ilgili olarak
PETDER hakkında Çevre ve Orman Bakanlığı’na yaptığı başvuru ile ilgili Bakanlığın
verdiği cevap ve PETDER’in buna karşın Bakanlığa gönderdiği yazışmalardan, ilgili
Yönetmeliğin öngördüğü şekilde atık motor yağlarının toplanması ve
değerlendirilmesinde, özellikle Yönetmelikte atık yağların kategorilerinin
belirlenmesinde hangi tarafın asıl sorumlu olduğu hususunda belirsizlik bulunduğu,
kategori tespitinin uzun ve maliyetli olması ve analiz sonuçlarında çelişkilerle
karşılaşılması gibi hukuki, teknik ve ekonomik gerekçelere dayanan birtakım sorunların
olduğu görülmektedir.
I.4.3. PETDER’in Atık Motor Yağ Toplama Faaliyeti 410
2008 tarihli Yönetmelik’te, motor yağı üreticilerinin üretmiş oldukları motor yağlarını
toplamak ve bertaraf etmek ile ilgili işlemleri organize etmekle yükümlü olduklarını
belirttikten sonra atık motor yağlarını yalnızca motor yağı üreticisi veya yetkilendirilmiş
kuruluş tarafından toplanabileceği öngörülmüştür. Bu sistemde atık motor yağlarını ya
doğrudan motor yağı üreticileri ya da yetkilendirilmiş kuruluş toplayabilecektir. Bu
çerçevede PETDER, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından 2.9.2008 tarihinde
“Yetkilendirilmiş Kuruluş” olarak atanmıştır. Yönetmelik’te yetkilendirilmiş kuruluş, atık
motor yağlarının toplanması amacıyla, Çevre ve Orman Bakanlığı’nca belirlenen
esaslar dahilinde piyasa payları toplamı en az %30 olan motor yağı üreticileri
tarafından kurulan atık motor yağı toplama organizasyonu olarak tanımlanmıştır. 420
PETDER üyesi teşebbüslerin toplam pazar paylarının %80’in üzerinde olduğu göz
önüne alınırsa, bu tarihten sonra PETDER dışında herhangi bir organizasyonun
yetkilendirilmiş kuruluş sıfatıyla fiilen atık motor yağı toplamasının (doğrudan motor
yağı üreticileri dışında) imkânsız olduğu görülmektedir.
PETDER, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından atanmış tek yetkilendirilmiş kuruluş
olarak lisanslı araçları ile toplanan atık motor yağlarını ilgili yerden teslim almakta ve
lisanslı tesislerde bertaraf ettirmektedir. Bu hizmet ülke genelinde yaygınlaştırılmaya
çalışılmakta ve talep eden tüm atık motor yağı üreticilerine bedelsiz olarak
sunulmaktadır. Bertaraf tesislerine ise nakliye bedeli karşılığı teslim edilmektedir. Bu
faaliyetin gerektirdiği tüm ek maliyetler PETDER sistemine katılan firmalarca 430
karşılanmaktadır.




09-41/1000-257
12
I.5. Değerlendirme
Dosya kapsamında yapılan incelemelerden, PETDER üyesi olan madeni yağ üreticisi
ve ithalatçısı petrol şirketlerinin, piyasadaki madeni yağ arzını kontrol ettiği, ayrıca
PETDER üyesi petrol şirketlerinin motor yağı üreticisi olarak piyasadaki motor yağı
fiyatlarını kendi aralarında anlaşarak belirlediklerine işaret eden herhangi bir bilgi veya 440
belgeye rastlanmamıştır. Bu çerçevede anılan iddialara ilişkin şikayetlerin reddedilmesi
gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
PETDER’in atık motor yağı toplaması faaliyetine ilişkin iddialar çerçevesinde yapılan
değerlendirmelere ise aşağıda yer verilmiştir.
Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde şikayet dilekçesinde dile
getirilen PETDER’in atık motor yağı pazarındaki davranışlarının da 4054 sayılı Kanun
kapsamında bir ihlalden kaynaklandığına işaret eden herhangi bir bulguya
rastlanılmamıştır. Bununla birlikte, ilgili mevzuat hükümlerinin etkin bir şekilde
işletilemediği ve geri kazanım firmalarının ham madde temininde güçlük çektiği ya da
hiç temin edemediği, bu uygulamalar nedeniyle anılan teşebbüslerin dolaylı olarak 450
etkilendiği görülmüştür. İlgili mevzuatın etkin bir şekilde uygulanamamasında bir takım
gerekçelerin bulunduğu da belirtilmektedir.
Raportörlece PETDER Genel Sekreteri ile yapılan görüşmede, söz konusu
uygulamaya, toplanan atık motor yağlarının ayrı ayrı kategori testine tabi tutulmasının
ekonomik ve teknik olarak mümkün olmaması, Yönetmeliğe göre bu testlerin
yapılmasının atık motor yağı üreticisinin sorumluluğunda olmasına rağmen atık
üreticilerinin bu sorumluluklarını çeşitli nedenlerle yerine getirmemesi yüzünden atık
yağların 2. kategori olarak değerlendirilmesi ve atık yağları taşıyan araçlarda her bir
kategori için ayrı bölme bulunmamasının neden olduğu ifade edilmiştir.
Yine önaraştırma kapsamında yapılan incelemelerde, atık yağın toplanması ve 460
değerlendirilmesinde yukarıda değinilen sorunlar PETDER tarafından 24.7.2009
tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı’na bildirilerek, farklı kategorideki atık yağların
küçük partiler halinde toplanmasının araçlarda ayrı bölmeleri gerektirmesi nedeniyle
hem ekonomik hem de pratik olmadığı, yapılan kategori testlerinin ağırlıklı olarak 2.
kategori şeklinde sonuç verdiği, kategori testlerinin pahalı olduğu ve sonuçların geç
alındığı, atık üreticilerince kategori beyan edilmediği sürece atık yağların 2. kategori
sayılarak diğer atık yağlar ile karıştırılmak zorunda olunduğu ve bazen kategori test
sonuçlarında çelişkilerin olduğu ifade edilerek, kategorisi beyan edilmeyen atık
yağların 2. kategori olarak işlem göreceği, 1. kategori olarak beyan edilen “küçük
miktarlardaki” teslimatların karıştırılmak zorunda kalınması halinde 2. kategori olarak 470
işlem göreceği ve 1. kategori olarak beyan edilen “tanker yükü teslimatların” 1. kategori
olarak işlem göreceği şeklindeki uygulamalarının mevzuata uygunluğunun Çevre ve
Orman Bakanlığı tarafından tekrar değerlendirilerek görüş bildirilmesi istenmiştir.
Çevre ve Orman Bakanlığı yetkilileri ile yapılan görüşmede, PETDER tarafından çeşitli
gerekçelerle uygulanan ve Bakanlık tarafından görüş bildirilmesi istenilen konularda,
henüz değerlendirme aşamasında olunduğu belirtilmiştir.
Şikayete konu olan atık motor yağ piyasasında PETDER tarafından gerçekleştirilen
uygulamaların, 2008 tarihli Yönetmelik hükümlerinin tam olarak uygulanamaması
nedeniyle ortaya çıktığı, bu uygulamaların geri kazanım alanında faaliyet gösteren
teşebbüslerin ham maddesi olan atık motor yağı teminini güçleştirerek, anılan 480
teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaşmasına ve bu nedenle dolaylı olarak olumsuz
etkilenmelerine yol açtığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede atık motor yağ piyasasında
daha rekabetçi pazar yapısının oluşumunu teminen Yönetmelik hükümlerinin
uygulanmasındaki aksaklıklara ve bu aksaklıklar sonucunda pazarda ortaya çıkan
09-41/1000-257
13
olumsuzluklara ilişkin olarak Çevre ve Orman Bakanlığı’na görüş yazısı gönderilmesi
gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.

J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1. Petrol Sanayi Derneği üyesi olan madeni yağ üreticisi ve ithalatçısı petrol 490
şirketlerinin, piyasadaki madeni yağ arzını kontrol ettiğine ve aynı Dernek üyesi
petrol şirketlerinin motor yağı üreticisi olarak piyasadaki motor yağı fiyatlarını kendi
aralarında anlaşarak belirlediklerine işaret eden herhangi bir bilgi ya da belgeye
rastlanmadığından, bu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına;
2. Bununla birlikte, Petrol Sanayi Derneği tarafından atık motor yağı piyasasında
gerçekleştiren şikayet konusu uygulamaların, 30 Temmuz 2008 tarihli Atık Yağların
Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin tam olarak uygulanamaması nedeniyle ortaya
çıktığı ve bu uygulamaların geri kazanım alanında faaliyet gösteren teşebbüslerin
hammadde temininde güçlük çekmesi sonucuna yol açtığı dikkate alınarak atık 500
motor yağı piyasasında daha rekabetçi pazar yapısının oluşumunu teminen
Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasındaki aksaklıklara ve pazarda ortaya çıkan
olumsuzluklara ilişkin olarak Çevre ve Orman Bakanlığı’na görüş bildirilmesi
hususunda Başkanlığa yetki verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy