Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-161 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 10-04/53-27
Karar Tarihi : 12.1.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN : Alanya Belediye Başkanlığı
Güllerpınarı Mah. İ. Azakoğlu Cad. No:58 Alanya
20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:33-37 34398 Maslak/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. ile Alanya Belediyesi arasında imzalanmış
olan intifa hakkı sözleşmesinin iptal edilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.10.2009 tarih ve 7690 sayı ile intikal
eden şikayet başvurusunda öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde incelenmesi sonucu düzenlenen 7.1.2010 tarih ve 30
2009-1-161/İİ-10-İAY sayılı İlk İnceleme Raporu, 8.1.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-
110/10 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusunda özetle;
- Mülkiyeti Alanya Belediyesine (Belediye) ait olan taşınmazlar üzerinde 20’şer yıl
süreyle geçerli olmak üzere Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) lehine intifa hakkı tesis edildiği,
- Taraflar arasında imzalanan sözleşmeler gereğince söz konusu taşınmazlar
üzerinde POAŞ bayisi olarak faaliyet göstermek üzere akaryakıt istasyonu işletildiği
ve Belediyenin, işleticiden elde ettiği yıllık kiranın %30’unun POAŞ’a ödenmekte 40
olduğu,
- Böylece Belediyenin hem yer tahsis ettiği hem de kira ödemekte olduğu,
- 4054 sayılı Kanun uyarınca bayilik sözleşmelerinin 5 yıldan fazla akdedilemeyeceği,
intifa hakkı sözleşmelerinin bayilik sözleşmelerinin süresini geçemeyeceği ve
18.9.2005 tarihi itibarıyla kalan süresi 5 yılı aşan intifa sözleşmelerinin azami hadde
indirme ilkesi gereğince 18.9.2010 tarihinde intifa hakkı süresinin sona ermesi
gerektiği,
- Bu nedenle Belediye ile POAŞ arasında imzalanmış olan intifa sözleşmesinin ve
Belediyenin ödemekte olduğu %30 oranındaki gelir payının iptal edilmesi gerektiği,
ileri sürülerek gereğinin yapılması talep edilmiştir. 50
10-04/53-27
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Belediye ile Feyaş Petrol arasında imzalanmış olan 8.2.1995 tarihli İşleticilik
Sözleşmesi ve bununla bağlantılı 28.7.1993 tarihli intifa sözleşmesinden oluşan
rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ
ile sağlanan grup muafiyeti kapsamında olduğu,
2. 18.9.2010 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan “rekabet yasağına dayalı
dikey ilişki”nin her iki tarafın açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu
süre sonunda rekabet etmeme şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir
durum olması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis 60
edilebileceği,
3. Belediye ile Güven Petrol arasında imzalanmış olan 25.11.2005 tarihli İşleticilik
Sözleşmesi ve bununla bağlantılı 28.7.1993 tarihli intifa sözleşmesinden oluşan
dikey ilişkinin, taraflar arasındaki Kira Sözleşmesi tarihine kadar (29.5.2008) 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 5/a maddesinde yer alan
istisna hükmünden faydalandığı, bu tarihten itibaren istisna kapsamından çıkarak en
fazla beş yıl süreyle (29.5.2013 tarihine kadar) 2002/2 sayılı Tebliği ile sağlanan
grup muafiyetinden yararlanabileceği,
4. Rekabet Kurumunun intifa hakkını terkin etme yetkisinin bulunmadığı, bu hususun
Hukuk Mahkemelerinin görev alanı içinde olduğu 70
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerden;
- İlgili Tapu Sicil Müdürlüğü’nce düzenlenen resmi senede göre mülkiyeti Alanya
Belediyesine ait olan Saray Mahallesi 15 pafta, 29 ada, 40 parselde kayıtlı
taşınmazın, akaryakıt istasyonunun isabet ettiği 1975 m²’lik kısmı ile Saray
Mahallesi 15 pafta, 43 ada, 50 parselde kayıtlı taşınmazın, akaryakıt istasyonunun
isabet ettiği 1485 m²’lik kısmı için POAŞ lehine 20’şer yıl süreyle geçerli olmak
üzere 29.7.1993 tarihinde 2.000.000 (ikimilyon) TL.’sı bedelle intifa hakkı tesis 80
edildiği,
- POAŞ ile Feyaş Petrol Ürünleri Tic. A.Ş. (Feyaş Petrol) arasında 20 yıl süreyle
geçerli olmak üzere 8.2.1995 tarihinde “İşleticilik Sözleşmesi” imzalandığı,
- Ayrıca, Alanya Belediyesi ile Feyaş Petrol arasında yukarıda belirtilen
taşınmazlardan Saray Mahallesi 15 pafta, 29 ada, 40 parselde kayıtlı taşınmazın
1975 m²’lik kısmının Feyaş Petrol’e kiralanmasına ilişkin 8.2.1995 tarihinde 20 yıllık
süre için geçerli olmak üzere “Kira Sözleşmesi” imzalandığı (Feyaş Petrol yetkilisi
daha önce Atilla Kolektif Şirketi adı altında işletmekte olduğu POAŞ bayiliğini Feyaş
Petrol adı altında işletmeye devam etmiştir. Belediye ile Atilla Kolektif Şirketi
arasında 1991 tarihinden itibaren kira ilişkisi kurulmuştur), 90
- Kira sözleşmesinin Hususi Şartlar bölümünde söz konusu akaryakıt istasyonunun
yukarıda belirtilen intifa sözleşmesi, işleticilik sözleşmesi ve Belediye ile POAŞ
arasında imzalanmış olan ekli protokol ile belediye meclis kararı uyarınca
işletileceğinin hükme bağlandığı,
- Kira sözleşmesinin eki niteliğindeki protokol (POAŞ ve Belediye arasında
imzalanan) uyarınca, kurulacak istasyondan elde edilecek gelirlerin %30 POAŞ,
%70 Belediye payı olmak üzere yönetileceği1,
1 Başvuru dilekçesindeki açıklamalardan, bu düzenlemeyle paralel olarak Belediyenin elde ettiği yıllık kiranın
%30’unun POAŞ’a ödenmekte olduğu anlaşılmaktadır.
10-04/53-27
3
- Diğer taşınmaz olan Saray Mahallesi 15 pafta, 43 ada, 50 parselde kayıtlı
taşınmazın akaryakıt istasyonunun isabet ettiği 1485 m²’lik kısmına ilişkin ise Güven
İnş. Pet. Ür. San. ve Tic. Ltd. Şti. (Güven Petrol) ile Alanya Belediyesi arasında 100
29.5.2008 tarihinden itibaren 5 yıl 6 ay süreyle “Kira Sözleşmesi” imzalandığı,
- Söz konusu kira sözleşmesinde de kira bedelinin %70’inin Belediyeye, %30’unun
POAŞ’a ödeneceğinin belirtildiği,
- POAŞ ile Güven İnşaat arasında 25.11.2005 tarihinde 5 yıl süreyle geçerli olmak
üzere Bayilik Sözleşmesi imzalandığı,
anlaşılmaktadır.
Konuyla ilgili olarak 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” başlıklı 5.
maddesinde, biri genel diğeri ise istisna niteliğinde olmak üzere şu hükümler yer
almaktadır; 110
“Bu Tebliğ ile tanınan muafiyet anlaşmada yer alan, aşağıda belirtilen yükümlülüklere
uygulanmaz:
a) Alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme
yükümlülüğü.
Rekabet etmeme yükümlülüğünün yukarıda belirtilen süreyi aşacak şekilde zımnen
yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz
süreli sayılır.
Alıcının anlaşmaya dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi
ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı
çerçevesinde sağlayıcıya ait ise, yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile 120
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının
konusu olan bir tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü,
söz konusu tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet
etmeme yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz
konusu tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.”
Ancak, başvuru konusu dikey ilişkilerin Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanacağı sürelerin belirlenmesinden önce, malik Belediye tarafından 1993 yılında
POAŞ lehine tesis edilmiş bir intifa hakkı mevcutken, çıplak mülkiyet hakkı sahibi olan
Belediyenin, 1995 yılında (diğer taşınmaz bakımından 2008 yılında) aynı taşınmaz
üzerinde bayiler ile ayrıca kira sözleşmesi akdetmesi yönündeki tasarrufunun özetle 130
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bilindiği üzere Türk Medeni Kanunu’nun 806. maddesi uyarınca eğer sözleşmede
aksine hüküm yoksa veya durum ve koşullardan hak sahibince şahsen kullanılması
gerektiği anlaşılmıyorsa, intifa hakkı sahibi, bu hakkın kullanılmasını başkasına
devredebilir.
Dosya konusu olaya bakıldığında, kira sözleşmelerinde kira bedelinin %70’inin
Belediye’ye, %30’unun POAŞ’a ödeneceğinin düzenlendiği ve POAŞ’ın yukarıda
belirtilen protokolün tarafı olarak ve söz konusu kira paylarını alarak kira
sözleşmelerine muvafakat ettiği, böylece taşınmazlar üzerinde intifa sözleşmesi
kapsamında elde ettiği hakları, istasyonun ticari koşullar çerçevesinde işletilebilmesine 140
zemin hazırlayan diğer sözleşmelerde belirlenen esaslar çerçevesinde bir anlamda
işleticiye devrettiği sonucuna ulaşılmaktadır. Nitekim, taşınmazı bizzat kullanan ve
istasyonu işleten “işletici” hem belediyeye hem de POAŞ’a kira ödemeye devam
etmektedir. Söz konusu sözleşmelerin bütününden oluşan dosya konusu dikey
10-04/53-27
4
ilişkilerin Tebliğ’de yer alan istisnadan yararlanıp yararlanamayacağına ilişkin
değerlendirmenin, bu tespit dikkate alınarak yapılması gerekmektedir.
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 38. paragrafında konuyla ilgili olarak yer verilen
açıklamalar şu şekildedir; “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve
özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da şahsi haklar
kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve bunu 150
müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da kullanma/yararlanma
hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile
sınırlıdır.”
Dosya konusu olaya bakıldığında, bir taraftan intifa hakkı verilirken, diğer taraftan malik
Belediyenin bayilerle kira sözleşmesi akdettiği ve söz konusu kira sözleşmelerinde
istasyonların %30 POAŞ, %70 Belediye payı olmak üzere işletileceğinin hükme
bağlandığı, sağlayıcı olarak POAŞ’ın da söz konusu istasyonların kira sözleşmesi
kapsamında işleticiler tarafından kullanılmasına kira bedelinin %30’u karşılığında rıza
gösterdiği anlaşılmakta olup, söz konusu istasyonların kontrolünün tümüyle POAŞ’a
geçtiği ve sonuç itibarıyla dikey bütünleşik bir yapı oluştuğu sonucuna 160
ulaşılamadığından, Tebliğ’de yer verilen istisna hükmünden faydalanılmasının
mümkün olmadığı kanaatine varılmaktadır.
Ancak bu sonuç her iki istasyon için farklılık göstermektedir. Zira sözleşme tarihlerine
bakıldığında, Belediye ile Güven Petrol arasındaki kira sözleşmesinin intifa hakkı
tesisinden (1993 yılından) sonra, 29.5.2008 tarihinde akdedildiği görülmekle birlikte,
kontrol unsurunun bu tarihe kadar POAŞ’da olduğu ve dikey ilişkinin bu tarihe kadar
istisna hükmünden yararlandığı, bu tarihten sonra ise kira sözleşmesinin de etkisiyle
dikey ilişkinin istisna kapsamından çıktığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Başvuru konusu sözleşmeler alıcı ve malik arasında herhangi bir bağlantının olmaması
yönündeki ikinci koşul bakımından değerlendirildiğinde, Feyaş Petrol yetkilisi ile 170
Belediye arasındaki kira ilişkisi, POAŞ’a intifa hakkı tanınmasından önce 1991 yılında
kurulmuş olduğundan POAŞ tarafından, malik Belediye ile bağlantısı olan bir şirketle
bayilik ilişkisi kurulduğu görülmekte olup, bu açıdan da Tebliğ’de yer alan istisnadan
yararlanılmasının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Diğer parselde yer alan istasyon
bakımından ise, Belediye ile Güven Petrol arasındaki ilişkinin Kira Sözleşmesinin
akdedildiği tarihte (29.5.2008) kurulmuş olduğu görülmektedir.
Bu çerçevede Belediye ile Feyaş Petrol arasında imzalanmış olan 8.2.1995 tarihli
İşleticilik Sözleşmesi ve bununla bağlantılı 28.7.1993 tarihli intifa sözleşmesinden
oluşan dikey ilişki, ilk anlaşma 18.9.2005 tarihinden önce akdedilmiş ve bu tarih
itibarıyla kalan süresi beş yılı aşmış olduğundan, azami hadde indirme ilkesi gereğince 180
18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyeti kapsamında
olduğu sonucuna varılmıştır. 18.9.2010 tarihine kadar taraflar müzakere ederek
mevcut sözleşmeleri sonlandırmak suretiyle, beş yılı aşmayacak şekilde yeni bayilik
sözleşmesi ve bu süre ile uyumlu olarak yeni intifa sözleşmesi akdedebilecektir. Bu
tarihten sonra taraflar arasında akdedilmiş olan bayilik sözleşmesi ve onunla bağlantılı
intifa sözleşmesinden oluşan “rekabet yasağına dayalı dikey ilişki”nin her iki tarafın
açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu süre sonunda rekabet etmeme
şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir durum olması halinde, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis edilebilecektir.
Belediye ile Güven Petrol arasında imzalanmış olan 25.11.2005 tarihli İşleticilik 190
Sözleşmesi ve bununla bağlantılı 28.7.1993 tarihli intifa sözleşmesinden oluşan dikey
ilişki ise, Belediye ile Güven Petrol arasında imzalanan Kira Sözleşmesi tarihi olan
29.5.2008 tarihine kadar istisna hükmünden faydalanmakta ve bu tarihte istisna
10-04/53-27
5
kapsamından çıkmaktadır. Bu nedenle söz konusu dikey ilişki 29.5.2008 tarihinden
itibaren en fazla 5 yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden
yararlanabilecek, bu tarihten itibaren muafiyet koşulları ortadan kalkacaktır.
Diğer taraftan başvuru dilekçesinde talep edilen intifa hakkının terkini ve %30
oranındaki gelir payının iptali konularında karar verme yetkisi ise Hukuk
Mahkemelerinin görev alanı içinde bulunmaktadır.
J. SONUÇ 200
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Alanya Belediye Başkanlığı ile Feyaş Petrol arasında imzalanmış olan 8.2.1995
tarihli İşletmecilik Sözleşmesi ve bununla bağlantılı 28.7.1993 tarihli intifa
sözleşmesinden oluşan rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, 18.9.2010 tarihine
kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
grup muafiyetinden yararlandığına,
2- 18.9.2010 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan rekabet yasağına dayalı
dikey ilişkinin her iki tarafın açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu
süre sonunda rekabet etmeme şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir
durum olması halinde işlem tesis edileceği hususunun taraflara bildirilmesine, 210
3- Alanya Belediye Başkanlığı ile Güven Petrol arasında imzalanmış olan 25.11.2005
tarihli İşletmecilik Sözleşmesi ve bununla bağlantılı 28.7.1993 tarihli intifa
sözleşmesinden oluşan dikey ilişkinin, taraflar arasındaki kira sözleşmesi tarihine
(29.5.2008) kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin
5(a) maddesinde yer alan istisna hükmünden yararlandığına, bu tarihten itibaren
istisna kapsamından çıkarak en fazla beş yıl süreyle (29.5.2013 tarihine kadar)
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanacağına
4- Rekabet Kurumunun intifa hakkını terkin etme yetkisinin bulunmadığına, bu
hususun Hukuk Mahkemelerinin görev alanı içinde olduğuna 220
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy