Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-17 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-31/472-176
Karar Tarihi : 15.4.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, 10
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Blv. No:63/1 Yıldız/Ankara
D. TARAFLAR : - Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:37 B Blok Ayazağa/ İstanbul
- Akaryakıt Pazarlama Sanayi ve Tic. A.Ş. 20
Aksaray Mh. Cahit Dalokay Cd. No:22 Elazığ
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (PO) ile Akaryakıt Pazarlama Sanayi ve
Tic. A.Ş. (Akaryakıt Pazarlama) arasındaki dikey anlaşmaya muafiyet tanınması
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.1.2010 tarih ve 462 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4 ve 5.
maddeleri hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 7.4.2010
tarih ve 2010-1-17/MM-10-HU sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 9.4.2010 tarih ve
REK.0.05.00.00-130/98 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-31 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır. 30
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- PO ile Akaryakıt Pazarlama arasında imzalanan dikey anlaşmanın 15 yıllık intifa
süresi sonuna kadar, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin 5/a maddesinde düzenlenen istisna hükmüne uygun olduğu, bu nedenle
Petrol Ofisi A.Ş. lehine tanınan intifa hakkının süresinin dikey anlaşmalarda yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerine ilişkin olarak 2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen 5
yıllık süre sınırına tabi olmadığı,
- Ancak PO ile malikler, 15 yıllık intifa hakkı süresinin sonunda işletici şirket olan
Akaryakıt Pazarlama’nın tüm hisselerinin maliklere devredileceği hususunda
anlaştıklarından, bu devrin gerçekleşmesi halinde taşınmaz maliki aynı zamanda 40
akaryakıt istasyonunun işleticisi olacağından, dikey ilişkinin istisna hükmünün
kapsamından çıkacağı,
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar: PO ve Akaryakıt Pazarlama
2000 yılında özelleştirilen PO, EPDK’dan alınan 6.4.2005 tarihli Dağıtıcı Lisansı ile
benzin, motorin, gazyağı, fuel oil, kalorifer yakıtı, biodizel, jet yakıtı ürünleri, madeni
10-31/472-176
2
yağlar ve 11.5.2006 tarihli LPG Dağıtıcı Lisansı ile LPG dağıtıcısı olarak faaliyetlerini
sürdürmektedir. Dosyada yer alan bilgilere göre, bayi Akaryakıt Pazarlama ise;
İstanbul’da mukim bir şirket olup, bildirime konu istasyonda, istasyonlu bayilik 50
faaliyeti yürütmektedir.
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, ilgili ürün
pazarları “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”, “oto-LPG” ve “madeni yağ”; ilgili
coğrafi pazar ise “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
H.3. Tespit ve Değerlendirme
H.3.1. BP Petrolleri A.Ş. ve Akaryakıt Pazarlama Arasındaki Dikey İlişki
Başvuru konusu dikey ilişki; PO ile Akaryakıt Pazarlama arasındaki İstasyonlu Bayilik
Sözleşmesi, ilgili Protokol ve intifa hakkından oluşmaktadır. Ancak dosya mevcudu
bilgilere göre; söz konusu dikey ilişkinin kurulmasından önceki dönemde, istasyon, 60
BP Petrolleri A.Ş. (BP)’nin bayisi olarak yine Akaryakıt Pazarlama tarafından
akaryakıt istasyonu olarak işletilmiştir. Bu dönemde Akaryakıt Pazarlama, aşağıda
ayrıntılarına yer verilen taşınmazları malik 3. kişilerden kiralayarak işletmiştir. PO’nun
Kuruma gönderdiği konu hakkındaki yazıda, istasyonun BP’ye bağlı olarak işletildiği
dönemde malikler ile işletici Akaryakıt Pazarlama arasında önce 1.10.1995 tarihinde
5 yıl süreyle, daha sonra 1.10.2000 tarihinde 7 yıl süreyle geçerli olmak üzere Kira
Sözleşmesi imzalandığı ve bu sözleşmenin kiracı lehine tapuya şerh edildiği; bununla
birlikte, BP lehine herhangi bir kira şerhi veya intifa hakkı tesisinin söz konusu
olmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca, anılan yazının içeriğinden, BP ile işletici şirket
arasındaki en son bayilik sözleşmesinin 6.11.1997 tarihinde imzalandığı ve 70
6.11.2007 tarihine kadar taraflar arasındaki dikey ilişkinin devam ettiği, bu dikey
ilişkinin sona ermesini takiben istasyonun PO’ya devredildiği anlaşılmaktadır.
H.3.2. İstasyonun BP’den PO’ya Transferi ve PO ile Akaryakıt Pazarlama
Arasındaki Dikey İlişki
Başvuru konusunun esasını oluşturan ve hâlihazırda devam eden ilişki, PO ile
Akaryakıt Pazarlama arasındaki dikey ilişkidir. Bildirim formunda; Tapu’da İstanbul ili,
Kadıköy ilçesi, Göztepe Bucağı, 107 Pafta, 501 Ada 22-23 parselde kayıtlı
taşınmazlar üzerinde veraset yoluyla mülkiyet hakkını kazanmış malikler Saadettin
Gökay, Hüsamettin Gökay, Güler Ülgen, Volkan Gökay, Sevinç İlsever, Mehmet
Haluk Kunter, Hasan Eşref Kunter, Zeynep Çakmut ve Fatma Tuzcuoğlu (malikler) ile 80
PO arasında, yukarıda anılan taşınmazlar üzerinde PO lehine 15 yıl süreyle intifa
hakkı tesis edilmesi konusunda 12.4.2006 tarihli bir Sözleşme imzalandığı, tarafların
bu edimlerini 20.4.2006 tarihli resmi senetlerin düzenlenmesi ve intifaların tapuya
tescili ile yerine getirdikleri belirtilmiştir.
PO ile Akaryakıt Pazarlama arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden İstasyonlu
Bayilik Sözleşmesi ise 2.11.2007 tarihli Protokol’ün imzalanmasının ardından 5 yıl
süreyle geçerli olmak üzere, 7.11.2007 tarihinde imzalanmıştır. Bildirim formunda,
istasyonun BP’den PO’ya transferi aşamasında Akaryakıt Pazarlama’nın ortaklık
yapısının tamamen değişmiş olduğu, malikler ile anılan bayinin aracılığı olmadan
doğrudan ilişki kurulduğu; bununla birlikte, söz konusu taşınmazların malikleri ile 90
Akaryakıt Pazarlama arasında herhangi bir bağlantı olmadığı, bu şirketin 3. kişi
konumunda olduğu belirtilmiştir. Form’da, netice itibarıyla, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde yer alan istisna kapsamında PO’nun, bayi ile bağlantıları olmayan 3.
kişilerden temin ettiği taşınmaz kullanım hakkını bayi Akaryakıt Pazarlama’ya tahsis
ederek bir dikey ilişki kurduğu ifade edilmiş ve her ne kadar mezkur şirket ile malikler
arasında istasyonun BP bayisi olarak işletildiği dönemde bir kira ilişkisi kurulmuş olsa
10-31/472-176
3
da, hem bu dikey ilişkinin sonlanmış olması, hem de Akaryakıt Pazarlama’nın BP’den
PO’ya transferi öncesinde ortaklık yapısının tamamen değişmiş olması karşısında,
artık söz konusu şirket ile malikler arasında hiçbir bağlantı kalmadığından, dikey
ilişkinin grup muafiyeti kapsamında olduğunun tespit edilmesi, grup muafiyeti 100
kapsamında olmadığı değerlendirildiği takdirde bireysel muafiyet tanınması talep
edilmiştir.
H.3.3 Değerlendirme
Başvuru konusu olayda, PO ile Akaryakıt Pazarlama arasındaki bayilik sözleşmesi ile
Akaryakıt Pazarlama’nın faaliyetleri üzerine 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında rekabet
yasağı getirilmektedir. Rekabet Kurulunun sektöre yönelik yakın tarihte almış olduğu
kararlar ile sabit olduğu üzere; intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye
sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen 5 yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden
olmaktadır. Bu nedenle, PO ile Akaryakıt Pazarlama arasındaki 7.11.2007 tarihli 110
İstasyonlu Bayilik Sözleşmesi, Protokol ve PO lehine tesis edilen 20.4.2006 tarihli
intifa hakkı, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek bir anlaşma şeklinde
değerlendirilerek 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunlukları incelenmiştir.
Dikey ilişkinin grup muafiyetinden yararlanacağı süreyi belirlerken 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan istisna hükmü dikkate alınmalıdır. Buna göre;
“Alıcının anlaşmaya dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti
arazi ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst
hakkı çerçevesinde sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının
konusu olan bir tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, 120
söz konusu tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki,
rekabet etmeme yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece
alıcının söz konusu tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.”
Bir anlaşmanın Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan istisna hükmü kapsamında
değerlendirilebilmesi için istasyonun kontrolünün bir ayni veya şahsi hak
çerçevesinde doğrudan malikten dağıtıcıya geçmesi ve daha sonra dağıtıcının bu
istasyonu başka bir şahsa işlettirmesi şartı aranmaktadır.
Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 38. paragrafında da istisna hükmünün nasıl
yorumlanması gerektiği şu şekilde ifade edilmiştir; “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile
getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü 130
şahıslardan ayni ya da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya
yararlanma hakkının alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından
işletilmesi ya da kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan
şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık
süre dolmadan; faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın
taraflarında değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin
uzaması söz konusu değildir.”
Başvuru konusu olayda, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yer alan bilgiler ve bildirim
formundaki beyanlar dikkate alındığında, taşınmazların maliklerinin Akaryakıt
Pazarlama ile herhangi bir ortaklık ilişkisi veya aralarında herhangi bir hukuki bağlantı 140
bulunmamaktadır. BP ile olan dikey ilişki sona erdikten sonra PO ile Akaryakıt
Pazarlama arasında yeni bir dikey ilişki kurulmuştur. Malikler ile Akaryakıt Pazarlama
arasında, daha önceki BP istasyonunun işletilebilmesi amacıyla bir kira sözleşmesi
imzalanmış olsa da, söz konusu kira ilişkisi döneminde dağıtım firması olan BP
lehine bir intifa/kira hakkı mevcut olmadığından, kira sözleşmesinin o taşınmazın
10-31/472-176
4
kullanım hakkının elde edilmesi amacıyla imzalandığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle
BP istasyonunun işletilmesine özgü olan söz konusu kira sözleşmesi, PO ile olan
mevcut dikey ilişki bakımından bir bağlantı değildir. PO ile Akaryakıt Pazarlama
arasındaki 2.11.2007 tarihli Protokol’ün 5. maddesi uyarınca arazi kullanım bedeli,
Akaryakıt Pazarlama tarafından PO’ya ödenmekte, bayi tarafından herhangi bir ad 150
altında maliklere ödenen bir bedel de bulunmamaktadır. Dolayısıyla PO ile Akaryakıt
Pazarlama arasındaki dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesinde “...yahut
alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde
ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse...”
şeklinde ifadesini bulan istisna hükmüne uyduğu; PO’nun bayi Akaryakıt Pazarlama
ile bağlantısı olmayan 3. kişi maliklerden intifa hakkı elde ettiği değerlendirilmektedir.
Ancak malikler ile PO arasında 12.4.2006 tarihinde imzalanmış olan Sözleşme
uyarınca, 15 yıllık intifa süresi sonunda, PO tarafından işletici olarak atanmış olan
satış yerine ait ruhsatın sahibi Anonim Şirket hisselerinin tümünün maliklere
devredileceği belirtildiğinden, başka bir deyişle intifa süresi sonunda işletici şirketin 160
hisseleri maliklere geçeceğinden, 15 yıllık intifa süresinden sonra dikey ilişkinin
istisna hükmü kapsamından çıkacağı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgi ve belgeler çerçevesinde yapılan değerlendirmeler ışığında:
1- Petrol Ofisi A.Ş. ile Akaryakıt Pazarlama Sanayi ve Tic. A.Ş. arasında imzalanan
dikey anlaşmanın 15 yıllık intifa süresi sonuna kadar, 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 5/a maddesinde düzenlenen istisna
hükmüne uyduğuna, bu nedenle Petrol Ofisi A.Ş. lehine tanınan intifa hakkının
süresinin dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerine ilişkin olarak
2002/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen 5 yıllık süre sınırına tabi olmadığına, 170
2- Ancak PO ile malikler, 15 yıllık intifa hakkı süresinin sonunda işletici şirket olan
Akaryakıt Pazarlama’nın tüm hisselerinin maliklere devredileceği hususunda
anlaştıklarından, bu devrin gerçekleşmesi halinde taşınmaz maliki aynı zamanda
akaryakıt istasyonunun işleticisi olacağından, dikey ilişkinin istisna hükmünün
kapsamından çıkacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy