Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-144 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 10-60/1260-472
Karar Tarihi : 23.09.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: Harun ULU, Harun GÜNDÜZ, Burak SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcisi: Dr.Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı 63/1 Yıldız/Ankara
D. TARAFLAR : - Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:37 34398 Maslak-Şişli/İstanbul
- Güloğlu Petrol Ürünleri Ticaret ve Sanayi. Ltd. Şti.
Bahçelievler Mah. Adnan Menderes Blv. Erguvan Sok.
No:1 Pendik/İstanbul 20
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile Güloğlu Petrol Ürünleri Ticaret
San. Ltd. Şti. (Güloğlu Petrol) arasındaki anlaşmaya EPDK lisansı tarihinden
itibaren 10 yıl süre ile bireysel muafiyet verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.05.2010 tarih ve 4199 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 16.09.2010 tarih ve 2010-1-144/MM-10-264.HU
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 20.09.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-130/374
sayılı Başkanlık önergesi ile 10-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. 30
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. POAŞ ile bildirime konu bayi arasındaki dikey anlaşmanın grup muafiyetinden
yararlanacakları sürelerin hesaplanmasında; dikey anlaşmaların başlangıç tarihi olarak
EPDK lisans tarihinin esas alınmasının mümkün olmadığı,
2. Bununla birlikte, bildirilen anlaşmanın daha önce üzerinde istasyonlu akaryakıt
bayilik faaliyeti yapılmamış arsa üzerinde maliyeti POAŞ tarafından karşılanmak
suretiyle kurulması nedeniyle, anlaşmanın ilk olarak imzalandığı tarihten itibaren
beşinci yılın sonunda, bayinin POAŞ tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa
kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri
konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar 40
muafiyet tanınabileceği
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Bildirimin Konusu
Söz konusu başvuruda, POAŞ ile Güloğlu Petrol arasındaki anlaşmaya EPDK lisansı
tarihinden itibaren 10 yıl süre ile bireysel muafiyet verilmesi talep edilmektedir.
10-60/1260-472
2
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. 50
Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ
dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili
coğrafi pazar, “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmaların Konusu ve Niteliği
Bildirime konu olan taşınmaz tapuda İstanbul İli Pendik İlçesi Batı Mah. 94/3 pafta, 781
ada, 93 parselde kayıtlı olup, mülkiyeti Ahmet Şuaeddin Simaiş isimli kişiye aittir. Malik
ile Güloğlu Petrol arasında 28.07.2005 tarihinde yapılan kira sözleşmesi ile taşınmazın
kullanımı 17 yıl süre ile adı geçen şirkete bırakılmıştır. 60
Güloğlu Petrol ile POAŞ arasında bayilik ilişkisinin kurulmasını, yapılacak yatırımları ve
tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini belirlemek üzere imzalanan Protokol
13.09.2005 tarihlidir. Bu protokol ile Güloğlu Petrol kiracısı olduğu taşınmazda POAŞ
lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis ettirmeyi taahhüt etmiş ve bu hak 08.09.2005
tarihinde tescil edilmiştir. Öte yandan, 13.09.2005 tarihinde taraflar arasında istasyonlu
bayilik sözleşmesi imzalanmıştır.
13.09.2005 tarihli protokole göre POAŞ, Güloğlu Petrol’un tesis ettirdiği intifa hakkına
karşılık adı geçen şirkete 500.000 ABD Doları ticari inkişaf bedeli ödemeyi ve
istasyonun tüm yatırımlarını yapmayı üstlenmiştir. Bildirim formunda, istasyon ilk defa
kurulduğunda, işyeri ruhsatı ve bayilik lisansı alınması ile yatırımların yapılması zaman 70
aldığından Güloğlu Petrol’ün sorumluluğuna bırakılan izin ve ruhsatların en son
12.05.2008 yılında alınan lisans ile tamamlanabildiği ve istasyonda satışların ancak bu
tarihten sonra başladığı ifade edilmektedir. Öte yandan, başvuru eklerinden taraflar
arasında 30.01.2008 tarihinde yeni bir bayilik sözleşmesi düzenlendiği görülmektedir.
H.3.2. Bildirime Konu Dikey Anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından
Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Rekabet Kurulunun ilgili ürün pazarında
aldığı benzer kararlarda ve EPDK tarafından yayınlanan 2009 yılı Petrol Piyasası 80
Sektör Raporu’nda da sabit olduğu üzere, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında tek başına %40 pazar payı eşiğini aşan herhangi bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Ancak ilgili sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan ve “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” ve 5.
madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in 4. maddesinde yer
alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, bu sözleşmelerin 5. maddede yer
alan “rekabet etmeme yükümlülüğünün” süresi bakımından ayrıca incelenmesi
gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının anlaşma 90
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
10-60/1260-472
3
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri,
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir.
5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt
bulunmamakta olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey 100
anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, akaryakıt
sektörü bakımından da uygulanmaktadır.
Bildirim formunda ilgili dikey anlaşmaya EPDK lisansı tarihinden itibaren 10 yıl süre ile
bireysel muafiyet verilmesi talep edilmektedir. Bu talepler, “10 yıllık muafiyet” ve “dikey
ilişkinin başlangıcı” olarak iki başlık altında değerlendirilmiştir:
- 10 yıllık muafiyet
İşbu dosya kapsamındaki bireysel muafiyet incelemesinde, Rekabet Kurulunun daha
önce almış olduğu benzer konulu anlaşmalara ilişkin Kararlarında1 yapmış olduğu
ayrıntılı değerlendirmelerden yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda, dağıtıcıların
bayileri ile aralarındaki dikey anlaşmalara 5 yılın üzerinde bireysel muafiyet 110
tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt
istasyonlarına ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin 5. yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri konusunda tarafların anlaşmaları
şartlarının karşılanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, benzer
nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının değerlendirilmesinde bu kriterlerin birlikte 120
göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun konuya
ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca, 18.09.2005 tarihinden önce
yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan dikey anlaşmaların, 18.09.2010
tarihinde kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağı
bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan dikey anlaşmalar ise yapıldıkları
tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti
kapsamındadır.
Yukarıda yer verilen şartlar göz önünde bulundurularak yapılacak değerlendirmede;
POAŞ ile Güloğlu Petrol arasındaki dikey anlaşmanın, daha önce üzerinde akaryakıt
bayilik faaliyeti yapılmayan araziler üzerinde kurulmuş yeni istasyon olmaları 130
nedeniyle, 18.09.2005 tarihi öncesinde ya da sonrasında inşa edilmiş olup
olmamalarına ve/veya bayilik ve intifa sürelerinin uzatılmış olup olmamasına
bakılmaksızın Rekabet Kurulunun daha önce almış olduğu benzer konulu anlaşmalara
ilişkin kararlarında da getirilen söz konusu koşulları karşıladığı; bu çerçevede bildirilen
anlaşmaya 10 yıla kadar muafiyet tanınabileceği sonucuna varılmıştır.
- Dikey ilişkinin başlangıcı
Öte yandan, incelenmesi gereken diğer bir husus, bayilik anlaşmalarının başlangıç
tarihlerinin doğrudan dikey ilişkinin başlangıç tarihi olarak belirlenmesinden ziyade; söz
konusu akaryakıt istasyonunda fiilen satışa başlama tarihinin, bir diğer ifadeyle, EPDK
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/229-87 ile 10-19/ 228-86 sayılı ve 18.03.2010 tarih ve 10-24/338-
122 sayılı Kararları.
10-60/1260-472
4
tarafından tanzim olunan istasyonlu bayilik lisansının verildiği tarihin, dikey ilişkinin 140
başlangıç tarihi olarak ele alınması talebidir.
Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarında, akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile birlikte
akdedilen intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey
anlaşmalar bakımından beş yıllık muafiyetten yararlanma sürelerinin hesaplanmasında
hangi tarihlerin esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih beş yıllık muafiyetten yararlanma süresinin başlangıcı olarak esas
alınmaktadır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte
intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilmektedir. 150
POAŞ tarafından sunulan bildirim formunda, bayiden veya üçüncü kişilerden
kaynaklanan etkilerden ötürü inşaat çalışmalarının, gerekli izin ve ruhsatların
alınmasının geciktiği, bu nedenle EPDK lisanslarının bayilik sözleşmelerinin tarihinden
sonraki tarihte alındığı yeni bayiler bakımından, grup muafiyetinin başlangıç tarihi
olarak EPDK lisansının alındığı tarihin benimsenmesinin rekabet hukukunun amaçları
bakımından daha olumlu olacağı ifade edilmiştir.
Bu noktada öncelikle, akaryakıt sektöründe düzenlenen dikey anlaşmalarda yer alan
rekabet etmeme yükümlülüğün süresinin tespitinde, gerek 4054 sayılı Kanun gerekse
ikincil mevzuat bakımından EPDK lisans tarihinin, dikey anlaşmanın ve/veya anlaşma
ile bayi üzerine getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün başlangıcı olarak 160
değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin tespit edilmesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde; “Üretim veya dağıtım
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında
belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar -dikey anlaşmalar- bu Tebliğde belirtilen koşulları taşıması kaydıyla,
Kanunun 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanunun 5 inci maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur.” hükmü yer almaktadır.
Görüldüğü üzere Tebliğ ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi yasağından istisna tutulan
anlaşmalar, teşebbüsler arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya
yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde 170
de “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti
engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar” yasaklanmış ve maddede
isabetli bir şekilde “anlaşma” kavramına yer verilmiştir. Rekabet hukukunda, tarafların
birbirini bağlı hissettikleri her türlü uzlaşma ya da uyuşma anlaşma olarak kabul
edilmesi yönündeki genel eğilime paralel olarak Tebliğ’de de, “belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” ifadesi yeterli görülmüş, medeni
hukukta belirli geçerlilik koşullarına bağlanan “sözleşme” terimi kullanılmadığı gibi
sözleşmelerin hukuki bir sonuca yönelmesi veya uygulanmış olması şartı da
aranmamıştır. 180
Yine, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla taraflar arasında yapılan
anlaşma gereğince alıcının (bayinin) anlaşmanın karşı tarafı olan sağlayıcıdan
(dağıtıcıdan) başka bir sağlayıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet
eden mal veya hizmetleri üretmeme, satın almama, satmama veya yeniden
satmamama mükellefiyetini yüklendiği tarihten itibaren rekabet etmeme
yükümlülüğünün de başladığının kabulü gerekmektedir. Nitekim, Kurul 26.08.2010
10-60/1260-472
5
tarih, 10-56/1076-405 sayılı Kararında akaryakıt pazarında dikey anlaşmaların grup 190
muafiyetinden yararlanacakları sürelerin hesaplanmasında başlangıç tarihi olarak
EPDK lisans tarihinin esas alınması yönündeki talebi reddetmiş ve ilgili anlaşmalara
yapıldıkları tarihten itibaren muafiyet tanımıştır.
Bu çerçevede, bildirim formunda yer alan, muafiyet süresinin EPDK lisans tarihinden
itibaren başlaması talebinin reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Petrol Ofisi A.Ş. ile bildirime konu bayi arasındaki dikey anlaşmaya, daha önce
üzerinde istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa üzerinde maliyeti POAŞ
tarafından karşılanmak suretiyle kurulan istasyona ilişkin olması nedeniyle, anlaşmanın 200
ilk olarak imzalandığı tarihten itibaren beşinci yılın sonunda, “bayinin POAŞ tarafından
üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek
anlaşmayı sona erdirebilmesi” konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza
tarihinden itibaren on yıla kadar muafiyet tanınmasına,
2. Bahse konu anlaşmanın muafiyetten yararlanacağı sürenin hesaplanmasında,
başlangıç tarihi olarak EPDK lisans tarihinin esas alınması yönündeki talebin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy