Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-192 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-54/1391-499
Karar Tarihi : 27.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bul. 63/1 Yıldız/Ankara
D. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile Kardeşler LPG Gaz ve Petrol
Ürünleri Tic. Ltd. Şti. (Kardeşler Petrol) arasındaki dikey ilişkiye bireysel
muafiyet tanınması talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.06.2010 tarihinde 5073 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı 20
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 17.10.2011 tarih ve 2010-1-192/MM-11-264.HU
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 20.10.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-130/296
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-54 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- POAŞ ile bildirime konu bayi arasındaki dikey anlaşmaya, daha önce üzerinde
istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa üzerinde maliyeti POAŞ
tarafından karşılanmak suretiyle kurulan istasyona ilişkin olması nedeniyle, anlaşmanın
ilk olarak imzalandığı tarihten itibaren beşinci yılın sonunda, “bayinin POAŞ tarafından 30
üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek
anlaşmayı sona erdirebilmesi” konusunda tarafların anlaşmaları koşuluyla, imza
tarihinden itibaren on yıla kadar muafiyet tanınabileceği,
- Bahse konu anlaşmanın muafiyetten yararlanacağı sürenin hesaplanmasında,
başlangıç tarihi olarak EPDK lisans tarihinin esas alınması yönündeki talebin
reddedilmesinin yerinde olacağı
görüşü ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime 40
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları”,
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, emsal Kurul
kararları ve başvurunun içeriği ve etki alanı da dikkate alınarak, değerlendirmede
öncelikle oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları pazarı göz önünde
bulundurulmuştur. Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve
madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler
11-54/1391-499
2
bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
G.2. Bildirim Konusu İşlem
Dosya içeriği bilgilere göre, 19.09.2003 tarihinde POAŞ ile Kardeşler Petrol arasında 50
İstanbul ili, Kartal ilçesinde bulunan taşınmazda inşa edilecek akaryakıt istasyonu ile
ilgili bir bayilik sözleşmesi yapılmıştır. Taraflar arasında aynı tarihte düzenlenen ve
yapılacak yatırımlarla tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini düzenleyen protokolle
POAŞ istasyona ilişkin tüm yatırımları karşılamayı üstlenmişken Kardeşler Petrol
POAŞ’a 15 yıl süre ile ilgili taşınmazda intifa hakkı tanımıştır. İlgili başvuruda, bayi ile
POAŞ arasında 2003 yılında sözleşme ve protokoller yapılmasına rağmen istasyonun
faaliyete EPDK’dan lisans alındığı tarih olan 06.08.2008 tarihinde başladığı ifade
edilerek, ilgili anlaşmaya EPDK lisans tarihinden itibaren 5+5 yıllık muafiyet tanınması
talep edilmektedir.
G.3. Değerlendirme 60
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Rekabet Kurulunun ilgili ürün pazarında
aldığı benzer kararlarda ve EPDK tarafından yayınlanan 2010 yılı Petrol Piyasası
Sektör Raporu’nda da sabit olduğu üzere, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında tek başına %40 pazar payı eşiğini aşan herhangi bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Bu nedenle, ilgili sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde
yer alan “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” ve 5.
madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından değerlendirilmesi
gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in 4. maddesinde yer 70
alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, 5. maddede yer alan rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresi bakımından ayrıca incelenmesi gerekmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak tanımlanmıştır. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir. 5015 sayılı Kanun’un 8. 80
maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt bulunmamakta olup,
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen belirsiz süreli veya
süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların Tebliğ ile
tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, akaryakıt sektörü bakımından da
uygulanmaktadır.
Bildirilen dikey anlaşma, 15 yıllık intifa nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen
süreyi aşmakta ve bu açıdan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Bildirim
formunda ilgili dikey anlaşmaya EPDK lisansı tarihinden itibaren 10 yıl süre ile bireysel
muafiyet verilmesi talep edilmektedir. Bu talepler, “10 yıllık muafiyet” ve “dikey ilişkinin
başlangıcı” olarak iki başlık altında değerlendirilmiştir: 90
10 yıllık muafiyet
Dosya kapsamındaki bireysel muafiyet incelemesinde, Rekabet Kurulunun daha önce
almış olduğu benzer konulu anlaşmalara ilişkin kararlarında1 yapmış olduğu ayrıntılı
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/ 228-86 ile 10-19/229-87 sayılı; 18.03.2010 tarihli ve
10-24/338-122 sayılı kararları.
11-54/1391-499
3
değerlendirmelerden yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda, dağıtıcıların bayileri ile
aralarındaki dikey anlaşmalara beş yılın üzerinde bireysel muafiyet tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt istasyonlarına
ilişkin olması,
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü 100
Yatırımın, varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri
konularında tarafların anlaşarak bu şartların karşılanması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır. Bu bağlamda, benzer nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının
değerlendirilmesinde bu kriterlerin birlikte göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu
kararlar uyarınca, 18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi
beş yılı aşan dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihinde kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden
sonra yapılan dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 110
sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır. Yukarıda yer verilen şartlar
göz önünde bulundurularak yapılacak değerlendirmede; POAŞ ile Kardeşler Petrol
arasındaki dikey anlaşmanın, daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan
arazi üzerinde kurulmuş yeni istasyon olması nedeniyle yukarıda yer verilen koşulları
karşıladığı, bu çerçevede bildirilen anlaşmaya 10 yıla kadar muafiyet tanınabileceği
sonucuna varılmıştır.
Dikey ilişkinin başlangıcı
Dosya kapsamında incelenmesi ve değerlendirilmesi gereken diğer bir husus, bayilik
anlaşmalarının başlangıç tarihlerinin doğrudan dikey ilişkinin başlangıç tarihi olarak
belirlenmesinden ziyade, söz konusu akaryakıt istasyonunda fiilen satışa başlama 120
tarihinin, bir diğer ifadeyle, EPDK tarafından tanzim olunan istasyonlu bayilik lisansının
verildiği tarihin, dikey lişkinin başlangıç tarihi olarak ele alınması talebidir. Rekabet
Kurulunun geçmiş tarihli kararlarında, akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile birlikte
akdedilen intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey
anlaşmalar bakımından beş yıllık muafiyetten yararlanma sürelerinin hesaplanmasında
hangi tarihlerin esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih beş yıllık muafiyetten yararlanma süresinin başlangıcı olarak esas
alınmaktadır. Taraflar arasındaki rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte
intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı 130
tarih ise rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilmektedir.
POAŞ tarafından sunulan bildirim formunda, inşaat çalışmalarının, gerekli izin ve
ruhsatların alınması gibi sebeplerle sözleşme tarihi ve istasyonun faaliyete geçmesi
arasında uzun bir zaman dilimi oluştuğu, bu nedenle grup muafiyetinin başlangıç tarihi
olarak EPDK lisansının alındığı tarihin benimsenmesinin rekabet hukukunun amaçları
bakımından daha olumlu olacağı ifade edilmiştir. Bu konuda Kurulumuz aynı yöndeki
talepleri 26.08.2010 tarih ve 10-56/1076-405 sayılı; 23.09.2010 tarih ve 10-60/1260-
472 sayılı kararlarında akaryakıt pazarında dikey anlaşmaların grup muafiyetinden
yararlanacakları sürelerin hesaplanmasında başlangıç tarihi olarak EPDK lisans
tarihinin esas alınması yönündeki talebi reddetmiş ve ilgili anlaşmalara yapıldıkları 140
tarihten itibaren muafiyet tanımıştır.
11-54/1391-499
4
Bu çerçevede, bildirim formunda yer alan, muafiyet süresinin EPDK lisans tarihinden
İtibaren başlaması talebinin reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ) ile bildirime konu bayi arasındaki dikey anlaşmaya, daha
önce üzerinde istasyonlu akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa üzerinde
maliyeti POAŞ tarafından karşılanmak suretiyle kurulan istasyona ilişkin olması
nedeniyle, anlaşmanın ilk olarak imzalandığı tarihten itibaren beşinci yılın sonunda,
"bayinin POAŞ tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye 150
tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmayı sona erdirebilmesi" konusunda tarafların
anlaşmaları koşuluyla, imza tarihinden itibaren on yıla kadar muafiyet tanınmasına,
2- Bahse konu anlaşmanın muafiyetten yararlanacağı sürenin hesaplanmasında,
başlangıç tarihi olarak EPDK lisans tarihinin esas alınması yönündeki talebin
reddine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy