Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-63 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 10-26/360-131
Karar Tarihi : 24.03.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : İsmail Atalay YOLCU, Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN : - Murteza Semih GÜREL
- Fatma Nazmiye GÜREL
- Semra GÜREL
- Sumru ALTUN
Temsilcileri: Av. Caner YÜCESAN 20
Strazburg Cad. 10/11 Sıhhiye/Ankara
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : Petrol Ofisi A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:37 B-Blok34398 Ayazağa-Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş.’nin beş yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü
sınırına aykırı dikey anlaşmayı sonlandırmaması nedeniyle gerekli yaptırımların
uygulanması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.03.2010 tarih ve 2083 sayı ile intikal
eden şikâyet başvurusunda öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde incelenmesi sonucu düzenlenen 18.03.2010 tarih ve
2010-1-63/İİ-10-İAY sayılı İlk İnceleme Raporu, 22.03.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-
110/68 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-26 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle;
- Petrol Ofisi A.Ş. (POAŞ)’nin, müvekkillerinin kiracıları Sey-Pet Petrol Nakliyat İnşaat
Otomotiv Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. (Sey-Pet) ile beş yıl süreyle geçerli olmak üzere
Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi imzaladığı ve taraflar arasında yapılan üçlü protokol 40
çerçevesinde müvekkilleri tarafından POAŞ lehine 15 yıl süreyle geçerli olmak üzere
lehine intifa hakkı tesis edildiği,
- Bayilik sözleşmesinin 15.10.2009 tarihinde sona ermesine ve POAŞ tarafından tesis
için yapılan imalat ve sair ekipmanların sökülerek götürülmesine karşın intifa
hakkının tapudan terkinine yanaşılmadığı,
ifade edilerek, rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiyi, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile düzenlenen beş yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü
sınırına aykırı şekilde uzatmaya zorladığı iddia edilen POAŞ hakkında, gerekli
yaptırımların uygulanması talep edilmiştir.
50
10-26/360-131
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Sey-Pet ile POAŞ arasında imzalanmış olan Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi ve POAŞ
lehine Murteza Semih GÜREL, Fatma Nazmiye GÜREL, Semra GÜREL ve Sumru
ALTUN tarafından 15 yıl süreyle geçerli olmak üzere tanınan 13.04.2005 tarihli intifa
hakkından oluşan rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, 18.09.2010 tarihine kadar
2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyeti kapsamında olduğu,
- 18.09.2010 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan “rekabet yasağına dayalı
dikey ilişki”nin her iki tarafın açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu
süre sonunda rekabet etmeme şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir
durum olması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis 60
edilebileceği,
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosyadaki yer alan bilgilerden, maliklere ait akaryakıt istasyonunun 07.03.2002
tarihinde beş yıllığına Sey-Pet’e kiraya verildiği ve Sey-Pet ile POAŞ arasında
15.10.2004 tarihli Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi imzalandığı, yine bu çerçevede POAŞ,
Sey-Pet ve malikler arasında bayilik sözleşmesinin ayrılmaz bir parçası olan
31.03.2005 tarihli1 üçlü bir protokol imzalandığı ve yine aynı protokol kapsamında
13.04.2005 tarihinde maliklere ait taşınmaz üzerinde POAŞ lehine 15 yıl süre ile intifa
hakkı tanındığı anlaşılmıştır. 70
Söz konusu dilekçede ayrıca, bayilik sözleşmesi, protokol ve intifa sözleşmesinin
18.09.2005 tarihinden önce imzalandığı, beş yılık bayilik sözleşmesinin bitim tarihi olan
15.10.2009 tarihini müteakiben 22.10.2009 tarihinde POAŞ tarafından protokol gereği
tesise yapılan imalatlar ve emaneten bırakılan teçhizatların sökülerek götürüldüğü,
POAŞ ile taraflar arasında yapılan üçlü protokol ve bununla bağlantılı bayilik
sözleşmesinin 15.10.2009 tarihi itibarıyla beş yıllık süresini doldurduğu, bu sebeplerle
intifanın terkini için 04.12.2009 tarihli ihtarname ile POAŞ’a başvurulduğu ancak hiçbir
yanıt alınamadığı belirtilerek, POAŞ hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında işlem
tesis edilmesi talep edilmektedir.
Rekabet Kurulunun konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar çerçevesinde, 80
bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğü
süresine etki eden intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye sahip
sözleşmelerin tamamı tek bir dikey anlaşma olarak kabul edilmektedir. Bu dikey
anlaşmalar ile bayiye 5 yıldan uzun süreli rekabet yasağı getirilmesi söz konusu dikey
ilişkiyi grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarmaktadır.
Bu çerçevede POAŞ, Sey-Pet ve malikler arasında imzalanan Protokol, POAŞ ile Sey-
Pet arasında imzalanan “Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi” ve bunlarla bağlantılı intifa
hakkı, dikey anlaşma niteliğinde olup 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamındadır. Başvuruda
yer alan bilgilere göre, POAŞ, Sey-Pet ve malikler arasındaki dikey ilişkinin 2002/2
sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme 90
yükümlülüğü içerdiği görülmektedir. Şöyle ki, yukarıda tarihine yer verilen Protokol
uyarınca, anlaşma konusu taşınmaz üzerinde POAŞ lehine 13.04.2005 tarihinden
itibaren 15 yıl süreyle geçerli olmak üzere intifa hakkı tesis edilmiştir. Bununla birlikte,
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektörüne yönelik olarak daha önce almış olduğu
kararlar çerçevesinde, 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve bu tarih itibarıyla
kalan süreleri beş yılı aşan anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma ve uygulama süresi bulunmaktadır.
1 Başvuru dilekçesi ekinde yer alan protokol örneğinde tarih kısmının boş olduğu görülmüştür.
10-26/360-131
3
Bu noktada taraflar arasındaki ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (a)
bendinde düzenlenen istisna kapsamında olup olmadığının değerlendirilmesi
gerekmektedir. Anılan Tebliğ’in ilgili hükmü şu şekildedir: 100
“Alıcının anlaşmaya dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi
ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı
çerçevesinde sağlayıcıya ait ise, yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile
bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının
konusu olan bir tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü,
söz konusu tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet
etmeme yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz
konusu tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.”
Söz konusu hükme göre, bahse konu istisnadan yararlanmanın, öncelikle iki koşuldan
birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna göre alıcı (bayi) anlaşmaya dayalı 110
faaliyetini:
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde,
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü
kişilerden elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste,
sürdürmelidir. Diğer yandan bahse konu hükmün ne şekilde yorumlanması gerektiğine
yönelik olarak Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 38. paragrafında da şu
açıklamalara yer verilmiştir:
“Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna, “öncelikle ve özellikle” ilişkinin 120
başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya da şahsi haklar kapsamında
taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının alınması ve bunu müteakiben
tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da kullanma/yararlanma hakkı veren ile
hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır…”
Dolayısıyla, bir anlaşmanın istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için dağıtım
şirketinin (sağlayıcı) ilgili akaryakıt istasyonuna ilişkin ayni veya şahsi hakkını
doğrudan malikten alması ve daha sonra bu istasyonu başka bir şahsa işlettirmesi şartı
aranmaktadır. Bu bakımdan, bayinin sağlayıcıdan önce ilgili istasyon üzerinde ayni
veya şahsi bir hakka sahip olması halinde, daha sonra sağlayıcıya ayni veya şahsi
hakkı veren üçüncü bir kişi ile (malik) bağlantılı olduğu kabul edilmekte ve bu tür 130
sözleşmeler istisna kapsamında değerlendirilmemektedir.
Dosyadaki bilgilere göre ise, Sey-Pet’in POAŞ bayisi olarak faaliyet göstermesinden
çok önce, malikler ile Sey-Pet arasında başlangıcı 07.03.2002 tarihine uzanan bir
kiracılık ilişkisinin mevcut olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla yalnızca söz konusu
kiracılık ilişkisi dahi malikler ile Sey-Pet arasındaki hukuki bağlantıyı göstermektedir.
Diğer yandan, taraflar arasında yapılan üçlü protokolün de Sey-Pet ile malikler
arasında bir bağlantı kurduğunu ifade etmek gerekmektedir. Dolayısıyla Sey-Pet ile
malikler arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığının; yani maliklerin (bayi Sey-Pet
ile) “bağlantısız üçüncü kişi” sayılmasının kabulü mümkün değildir. Bu nedenle
şikâyete konu dikey ilişkinin Tebliğ’de belirlenen istisnadan yararlanmadığı 140
değerlendirilmektedir.
Bu bağlamda, taraflar arasındaki dikey ilişkiye esas teşkil eden intifa sözleşmesinin
18.09.2005 tarihi itibarıyla kalan süresi 5 yılı aştığından, 18.09.2010 tarihine kadar
2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen kapsamda olduğu ve grup muafiyetinden yararlandığı
anlaşılmaktadır.
10-26/360-131
4
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, Sey-Pet Petrol Nakliyat İnşaat Otomotiv
Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Petrol Ofisi A.Ş. arasında imzalanmış olan PO Akaryakıt
Bayilik Sözleşmesi ve Petrol Ofisi A.Ş. lehine Murteza Semih GÜREL, Fatma Nazmiye
GÜREL, Semra GÜREL ve Sumru ALTUN tarafından 15 yıl süreyle geçerli olmak üzere 150
tanınan 13.04.2005 tarihli intifa hakkından oluşan rekabet yasağına dayalı dikey
ilişkinin, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy