Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-37 (Devralma)
Karar Sayısı : 06-29/351-85
Karar Tarihi : 24.4.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER: Cengiz SOYSAL, M. Akif KAYAR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - OMV AKTİENGESELLSCHAFT
Temsilcisi Av. Sarp ŞENOL
Maya Akar Center Büyükdere Cad. 100/17 34394
Esentepe/İstanbul
D. TARAFLAR : - OMV AKTİENGESELLSCHAFT
Otto-Wegner-Platz 5 A-1090 Viyana AVUSTURYA
- Doğan Şirketler Grubu A.Ş.
Altunizade Oymacı Sok. No:51 Üsküdar 34662
İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Petrol Ofisi A.Ş.’nin sermayesinin %34’ünü temsil
eden hisselerin ve ortak kontrolünün OMV Aktiengesellschaft tarafından
Doğan Şirketler Grubu A.Ş.’den devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.3.2006 tarih ve 63 sayı ile giren
bildirim üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7.
maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 14.4.2006 tarih, 2006-1-37/Öİ-06-CS sayılı Birleşme Ön
İnceleme Raporu, 17.4.2006 tarih, REK.0.05.00.00-120/51 sayılı Başkanlık
önergesi ile 06-29 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Petrol Ofisi A.Ş.’nin
sermayesinin %34’ünü temsil eden hisselerin ve ortak kontrolünün OMV
Aktiengesellschaft tarafından Doğan Şirketler Grubu A.Ş.’den devralınması
işleminin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu; ancak devralma
sonucunda hakim durum yaratılmasının veya var olan hakim durumun
güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu
olmaması nedeniyle, bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca
bulunmadığı ifade edilmektedir.
05-01/3-3
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. OMV Aktiengesellschaft (OMV)
Dosyada yer alan bilgilere göre; Petrol, gaz ve akaryakıt alanlarında çok uluslu
bir şirket olan OMV hisselerinin %50,9’u halka açıktır. OMV’nin hisse yapısı şu
şekildedir:
Tablo 1: OMV’nin hisse yapısı
ÖİAG1 %31,5
IPIC2 %17,6
Halka açık %50,9
Yukarıda gösterilen hisse yapısında yer alan IPIC ve ÖIAG’nin herhangi bir
imtiyaza sahip olmamaları nedeniyle OMV’nin kendi bağımsız yönetimi
tarafından idare edildiği anlaşılmaktadır.
Orta Avrupa’daki lider petrol ve gaz şirketi olan OMV, 13 ülkede rafinaj ve
pazarlama faaliyeti göstermektedir. Beş kıtada toplam 18 ülkede petrol arama
ve üretme faaliyetleri bulunan OMV’nin ayrıca gaz alanında da depolama
tesisleri ve 2000 km boru tesisi bulunduğu görülmektedir. Madeni yağ faaliyetleri
de olan OMV’nin çok sayıda iştirakinin bulunduğu görülmektedir. OMV’nin
önemli iştirakleri şunlardır: Petrom SA (%51); EconGas GmbH (%45);
BAYERNOIL Rafineri şebekesi ve MOL (%10). OMV’nin Yönetim Kurulu ise şu
şekilde oluşmaktadır:
Tablo 2: OMV’nin Yönetim Kurulu Üyeleri
Wolfgang Ruttenstorfer Yönetim Kurulu Başkanı
Gerhard Roiss Başkan Yardımcısı
David C. Davies Üye
Helmut Langanger Üye
H.1.2. Doğan Şirketler Grubu A.Ş. (Doğan)
Doğan’ın faaliyet alanları medya, finans, enerji, telekomünikasyon, turizm,
sanayi ve pazarlama sektörlerinde yatırım yapmak ve bağlı ortaklıklar ve
müşterek yönetime tabi teşebbüslerine finansman, yönetim danışmanlığı ve iç
denetim hizmetleri vermektir. Doğan’ın mevcut hisse yapısı aşağıdaki
şekildedir:
Tablo 3: Doğan Holding’in Ortaklık Yapısı
ORTAKLAR ORAN
Doğan Ailesi ve Ailenin Sahip Olduğu Şirketler %65,52
Halka Açık Kısım %34,29
Aydın Doğan Vakfı %0,19
Toplam %100,00
1 Österreichische Industrie Holding Aktiengesellschaft
2 International Petroleum Investment Company
05-01/3-3
3
2005 yılı cirosu (30 Eylül 2005 konsalide ciro) 6.085.445.685 YTL olan Doğan
Holding’in yönetim kurulu aşağıdaki şahıslardan oluşmaktadır:
Tablo 4: Doğan Holding’in Yönetim Kurulu
Aydın Doğan Başkan
İmre Barmanbek Başkan Vekili
A. Vural Akışık Başkan Vekili
M. Tufan Darbaz Murahhas Üye
Arzuhan Yalçındağ Üye
Vuslat D. Sabancı Üye
Hanzade V. Doğan Üye
Mehmet Ali Yalçındağ Üye
Refik Aras Üye
Taylan Bilgel Üye
Ertuğrul Feyzi Tuncer Üye
H.1.3. Petrol Ofisi A.Ş. (PO)
PO, en genel anlamda, petrol ve petrol ürünleri sektöründe faaliyet gösteren bir
teşebbüstür. Daha ayrıntılı olarak ifade etmek gerekirse, PO ve bağlı
ortaklıklarının iştigal alanını, yurt içinden ve yurt dışından akaryakıt, petrol ve
petrol ürünleri ile LPG ve benzeri ürünleri temin etmek, satmak, dağıtımını
düzenlemek, depolamak; rafineri yan ürünlerini satmak; her türlü madeni yağ ve
gres ile bunların ürünlerini üretmek, harmanlamak; üretim ve harmanlama için
gerekli tesisleri kurmak, toptan ve perakende satışı ile ithali ve ihracını yapmak
gibi faaliyetler ile doğalgaz piyasasındaki faaliyetleri oluşturmaktadır.
Özelleştirme kapsamında İŞ Doğan Ortaklığı tarafından devralınan PO’ta, 2005
yılının son çeyreğinde Doğan’ın İş Bankası A.Ş. hisselerini devralmasıyla
Doğan’ın tek kontrolüne geçtiği görülmektedir. PO sermaye ve Yönetim Kurulu
yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 5: PO’nun Sermaye Yapısı
Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. %86,73
Doğan Enerji Yatırımları Sanç ve Tic. A.Ş. %0,00
Halka Açık Kısım %13,27
Tablo 6: PO Yönetim Kurulu
A. Vural Akışık Yönetim Kurulu Başkanı
M. Tufan Darbaz Yönetim Kurulu Başkan Vekili
Yahya Uzdiyen Üye
İmre Barmanbek Üye
Ali İhsan Karacan Üye
Ahmet İzzet Karacahisarlı Üye
Ertuğrul F. Tuncer Üye
Ali Rıza Temuroğlu Üye
Jan Nahum Üye ve Genel Müdür
Dosyadaki bilgilerden PO’nun bağlı ortaklıklarının aşağıdaki şirketlerden
oluştuğu anlaşılmaktadır:
05-01/3-3
4
Erk Petrol Yatırımları A.Ş.: Akaryakıt dağıtım faaliyetlerinde bulunmaktadır. Ürün
alımının %30-35’lik kısmını TÜPRAŞ’tan, kalan kısmı ise PO’tan tedarik
etmektedir.
Kıbrıs Türk Petrolleri Ltd. Şti.: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti akaryakıt dağıtımı
alanında faaliyet göstermektedir.
Petrol Ofisi International Oil Trading Limited (PO International): İşlenmiş petrol
ürünü ithalatını gerçekleştiren Bahamalar’da kurulmuş bir şirkettir.
PO’nun diğer bağlı ortaklıkları ise şu şekildedir: PO (UK) Ltd., Petrol Ofisi
Alternatif Yakıtlar, Petrol Ofisi Gaz İletim A.Ş., PO Oil Financing Ltd., PO
Petrofinance N.V.
H.2 İLGİLİ PAZAR
Yapılan bildirimde PO’ın dağıtım pazarında ve depolama pazarında faaliyet
gösterdiğinden yola çıkılarak, bu pazarlarda daha önceki Kurul kararları da
dikkate alınarak ilgili ürün pazarları aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:
- Benzin ve motorini içerecek şekilde kara yakıtları taşıtları yakıtları,
- LPG (Otogaz) dağıtımı,
- Siyah ürünlerin dağıtımı,
- Jet yakıtı dağıtımı,
- Light wax dağıtımı,
- Madeni yağ dağıtımı,
- Akaryakıt ürünleri pazarlaması.
Taraflar ilgili coğrafi pazarın da Türkiye sınırları olarak belirlenmesi gerektiğini
bildirmişlerdir.
PO’nun faaliyet gösterdiği pazarlar, pek çok defa Rekabet Kurulu tarafından
incelenmiş ve ayrıntılı pazar tanımlamaları yapılmıştır. Bununla birlikte bildirime
konu işlem, ilgili ürün pazarlarında yoğunlaşma doğurucu bir işlem olmayıp;
sadece bir kontrol değişikliği içermektedir. Doğan’ın tek kontrolü altında bulunan
PO, söz konusu işlemin ardından Doğan ve OMV’nin ortak kontrolü altında
yönetilecektir. OMV’nin Türkiye piyasalarında PO ile çakışan bir faaliyetinin
bulunmadığı, sadece yurtdışında sahip olduğu rafinerilerden yaptığı satışla
TÜPRAŞ’ın rakibi konumunda olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, ilgili ürün
pazarı bakımından yapılacak en dar tanımlamanın dahi değerlendirmenin
sonucunu değiştirmeyeceği görülmektedir. Dolayısıyla, bu dosya kapsamında
yapılacak değerlendirmede yukarıda yer alan ve taraflarca yapılmış olan ilgili
ürün pazarları ve ilgili coğrafi pazarı tanımlarının kabulü yeterli olacaktır.
H.3. DEĞERLENDİRME
Dosya konusu işlem, PO sermayesinin %34’ünü temsil eden hisselerinin OMV
tarafından Doğan’dan devralınması işlemidir.
Bu çerçevede, PO’nun söz konusu hisselerinin devri ile kontrolünün el değiştirip
değiştirmeyeceği incelenmelidir. Doğan, söz konusu işlem öncesinde PO’nun
05-01/3-3
5
hisselerinin yaklaşık %86.73’üne sahiptir ve PO’yu tek başına kontrol
etmektedir. Doğan Grubu ile OMV arasında 13.3.2006 tarihinde PO’nun
hisselerinin devrine ilişkin bir “Hissedarlar Sözleşmesi” (Sözleşme)
imzalanmıştır. Sözleşme, PO’nun OMV ve Doğan Grubu’nun %34 oranındaki
hisse paylarıyla bu teşebbüsler tarafından ortaklaşa kontrol edilmesini
öngörmektedir. Sözleşmenin tarafı olan teşebbüsler PO’nun geri kalan %32
oranındaki halka açık hisselerini diledikleri gibi alıp satmakta serbest olmakla
birlikte, PO’daki hisselerinin %34’ü aşan kısmının oy haklarını da bu %34’lük
kısımla aynı yönde kullanmayı kabul etmişlerdir. Sözleşmenin 6.2(a) maddesi
uyarınca PO Yönetim Kurulu 6, 8 veya 10 kişiden oluşacak ve Doğan ile OMV
Yönetim Kurulu’nda eşit sayıda üye ile temsil edilecektir. Yönetim Kurulu ancak
tüm üyelerin katılımı ve olumlu oyuyla karar alabilecektir. Keza, PO Genel
Kurulu ancak sermayenin en az %68’ine sahip hissedarların katılımı ile
toplanabilecek ve karar alabilecektir. Ayrıca, Sözleşmenin 6.2(c) maddesinde
yer verilen “önemli kararların Yönetim Kurulu’nun münhasır yetkisine
bırakılması” hususu göz önüne alınmalıdır. Söz konusu maddede bulunan
önemli kararlar arasında,
“PO Grubunun yıllık bütçesi, orta dönemli planları, yatırım planları ile
stratejik planlarının onaylanması veya değiştirilmesi”
yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen bilgilerin ışığında; PO’nun söz konusu işlem neticesinde
OMV ve Doğan tarafından “birlikte-ortaklaşa” kontrol edileceği sonucuna
ulaşılmıştır.
Bu çerçevede, incelemeye konu olan işlem, “1998/2, 1998/6 ve 2000/2 sayılı
Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ (1997/1 sayılı Tebliğ)’in 2.
maddesinde yer alan hükümler uyarınca bir devralma işlemidir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin; “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir
birleşme veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında,
toplam pazar paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı
aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde
Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.” hükmü uyarınca PO’nun ilgili
ürün pazarında 2005 yılı cirosunun (11,413,167,414 YTL) Tebliğ’de öngörülen
eşikleri aşması nedeniyle söz konusu işlem, ilgili Tebliğ çerçevesinde Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi bir devralma işlemidir.
POAŞ’ın ilgili pazarlardaki 2005 yılına ait pazar payları aşağıdaki şekildedir:
Tablo 7: POAŞ’ın 2005 yılına ait pazar payları
Beyaz ürünler %33,3
Siyah ürünlerde %48,9
Madeni yağlarda %27,6
Oto LPG’de %22,1
Jet yakıtında %73,0
Gaz yağında %52,4
05-01/3-3
6
Devir işleminin ardından Doğan ile birlikte PO üzerinde ortak kontrole sahip
olacak olan OMV’nin sadece jet yakıtı pazarında ihmal edilebilir düzeyde
satışının bulunduğu görülmektedir.
Aynı şekilde OMV, Romanya’da yerleşik bir şirket olan Petrom SA aracılığıyla
BP ve PO gibi bazı müşterilere doğrudan ve aracı şirketlerle dolaylı olarak ürün
satışı yapmakla birlikte, bu satışların etkilenen pazar olan tedarik ve rafinaj
pazarında hakim durumda olduğu 21.10.2005 tarih ve 05-71/981-270 sayılı
özelleştirme nihai devir kararında da tespit edilen TÜPRAŞ’ın mevcut olduğu ve
bu özelleştirme ile birlikte TÜPRAŞ’ın OPET ve AYGAZ ile dikey bütünleşmeyi
sağlamış olduğu dikkate alındığında, OMV’nin yaptığı satışların dikey
bütünleşme anlamında rekabetçi yapı üzerinde olumsuz etkisinin olmayacağı
anlaşılmaktadır.
Bütün bu değerlendirmeler ışığında; OMV’nin PO’da ortak kontrolü ele
geçirmesinin herhangi bir pazarda hakim durum yaratmasının söz konusu
olmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirime konu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan zin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna,
ancak işlem sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen nitelikte
hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve
böylece ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığına; bu nedenle, bildirime konu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy