Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-1-114 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 15-06/70-28
Karar Tarihi : 05.02.2015
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Emre GÜLER, Metin DEMİRCİ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Petronas Madeni Yağlar Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Noyan TUNÇ, Esin ÇAMLIBEL
Cumhuriyet Bulvarı No:140/1 K.2 Pasaport/İzmir
(1) D. DOSYA KONUSU: Petronas Madeni Yağlar Ltd. Şti.’nin üretmekte olduğu
madeni yağların pazarlama ve dağıtımını sağlamak üzere alıcılar ile yapacağı
münhasır tedarik anlaşmasına muafiyet verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 01.12.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
düzenlenen 28.01.2015 tarih ve 2014-1-114/MM sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Petronas Madeni Yağlar Ltd. Şti.’nin üretmekte
olduğu madeni yağların pazarlama ve dağıtımını sağlamak üzere alıcılar ile yapacağı
münhasır tedarik anlaşmasının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanması gerektiği ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. Taraflar
G.1.1. Petronas Madeni Yağlar Ltd. Şti. (PETRONAS)
(4) Bildirim formundaki bilgilere göre, PETRONAS'ın içerisinde yer aldığı grup olan Petronas
Lubricants lnternational (PLI), 2008 yılında kurulmuş ve Malezya'nın ulusal petrol şirketi
PETRONAS'ın yüzde yüz iştirakli şirketidir. PLI, iki madeni yağ ve fonksiyonel sıvı şirketi
olan FL Selenia ile PETRONAS'ın kendi madeni yağ biriminin birleşimi ile ortaya
çıkmıştır. FL Selenia, "FL" unvanıyla FIAT araçlarında ilk dolum yağı üretmek amacıyla
FIAT madeni yağ bölümünün bir parçası olarak kurulmuştur. 2000 yılında FL, Fiat
grubundan ayrılıp, FL Selenia adını almıştır. Daha sonra bağımsız bir özel sermaye fonu
yönetim şirketi olan Doughty HansonCo. tarafından satın alınan FL Selenia bir şanzıman
yağı katkı maddesi sahibi bir Amerikan şirketi olan Viscosity Oil'i satın almıştır.
(5) 1974 yılında Malezya’nın ulusal petrol şirketi olarak kurumsallaşan PETRONAS, 1987
yılına kadar ithal ürünler satarken, bu yıldan sonra kendi ürünlerini harmanlamaya
başlamıştır. 1992’den itibaren ise kendi madeni yağ formüllerini geliştirmeye başlamıştır.
1993 yılında Portekiz pazarı ile birlikte Türkiye pazarına girmiştir.
G.1.2. Alıcılar
(6) Muafiyet bildirimine konu anlaşma henüz alıcılarla imzalanmamıştır. Bu nedenle,
anlaşmanın karşı tarafı henüz bulunmamaktadır. Buna göre PETRONAS, alıcılara kendi
kullanımları için ve belirli bir satış bölgesinde müşterilere pazarlaması ve yeniden
satması amacı için madeni yağlar, makine yağları (gresler) ve diğer oto bakım ürünleri
satacaktır. Başvuruya konu anlaşmanın imzalanacağı distribütör ve müşteriler aşağıdaki
şekilde gruplanabilir:
- Perakende Yağ Satıcıları: Her tür marka ve çeşit madeni yağı alan ve perakende
olarak satan teşebbüslerdir. Müşterileri; nihai tüketiciler, küçük tamirhane ve servis
15-06/70-28
2/5
noktaları, madeni yağ kullanan ve tüketen her çeşit kişi ve kurumlardan oluşmaktadır.
- Yedek Parçacı: Çoğunlukla oto sanayi sitelerinde yer alan, ana işi olan perakende oto
yedek parça satışı yanında ağırlıklı olarak motor yağları satışı da yapan noktalardır. Bu
tip satış noktalarının müşterileri; araç sahibi son tüketiciler, küçük tamirhane ve servis
noktaları, küçük müteahhitlik firmaları, madeni yağ kullanan ve tüketen her çeşit kişi ve
kurumlardan oluşmaktadır.
- Özel Servisler: Çoğunlukla oto sanayi sitelerinde yer alan her çeşit binek, hafif ticari ve
ağır vasıta araçlara tamir, servis ve bakım hizmeti sunan noktalardır. Bu noktalar satın
aldıkları motor yağlarını servis hizmeti verdikleri araçlarda kullanmaktadır.
- Yetkili Servisler: Otomotiv firmalarının yetkili bakım servisleri olarak hizmet veren
noktalardır. Bu noktalar satın aldıkları motor yağlarını servis hizmeti verdikleri araçlarda
kullanmaktadır.
- Yıkama Yağlama Servisleri: Çoğunlukla araç yıkama servisi olarak hizmet veren bunun
yanında otolara yağ değişim hizmeti de sunan servis noktalarıdır. Bu noktalar satın
aldıkları motor yağlarını servis hizmeti verdikleri araçlarda kullanmaktadır.
- Araç Filo Şirketleri: Şirket faaliyetleri için binek ve/veya ağır vasıta araç filosu olan
veya aynı amaçla şirketlere kiralama hizmeti veren ya da nakliye hizmeti sunan firmalar
kendi araç parkları için motor ve dişli yağları satın almakta ve bu yağları kendi
araçlarında kullanmaktadır.
- Sanayi Kuruluşları: Sanayi şirketlerinin yapmış oldukları üretim faaliyetlerinde
hammadde olarak, ya da üretim için kullandıkları ekipman ve cihazların yağlanması
amacıyla çeşitli endüstriyel grubu madeni yağlar kullanılmaktadır.
G.2. Bildirim Konusu Münhasır Tedarik Anlaşması
(7) Bildirim konusu Anlaşma, PETRONAS’ın üretmekte olduğu madeni yağların belirlenmiş
münhasır bölgelerde distribütörler aracılığıyla pazarlama ve dağıtımını konu almaktadır.
Anlaşma içeriğinde yer verilen kısıtlayıcı hükümler aşağıdaki şekildedir:
“Madde 2 – Münhasır Satış ve Satınalma
2.2 ALICI, BELİRLENMİŞ ÜRÜNLER’i, yalnızca, BELİRLENMİŞ SATIŞ BÖLGESİ’nde, bu
Sözleşmede yer alan hüküm ve şartlara tabi olmak kaydıyla kullanmak, pazarlamak ve
satmak konusunda devredilemez bir hakka sahip olacaktır.
2.3 ALICI, BELİRLENMİŞ ÜRÜNLER’i, yalnızca BELİRLENMİŞ SATIŞ BÖLGESİ’nde ve
BELİRLENMİŞ SATIŞ BÖLGESİ’nden yüz yüze gerçekleştirilen hukuki işlemlerle satacaktır.
ALICI, BELİRLENMİŞ ÜRÜNLERİ, PLT’nin önceden alınmış yazılı onayı olmaksızın, internet
sitesi veya posta sipariş katalogu aracılığıyla pazarlamayacak ve satmayacaktır.
2.4 ALICI, PLT’nin münhasır ALICI’sı statüsüne sahiptir ve her zaman bu statüde kalacaktır.
Diğer bir ifade ile ALICI, BELİRLENMİŞ ÜRÜNLER dışında üçüncü şahıslara veya PLT’nin
rakiplerine ait madeni yağları, makine yağlarını (gresleri) veya diğer benzer ürünleri
satmayacak, kullanmayacak ve pazarlamayacaktır.
2.5 Hiçbir uyuşmazlığa mahal vermemek üzere, ALICI,
2.5.1 BELİRLENMİŞ ÜRÜNLER’i, BELİRLENMİŞ SATIŞ BÖLGESİ’nde yeniden satış amacı
için PLT veya zaman zaman PLT tarafından belirlenen ve izin verilen diğer bir şahıs veya
şirket dışında herhangi bir kişi, firma, şirket veya kaynaktan elde etmeyecektir;
2.5.2 doğrudan veya dolaylı olarak BELİRLENMİŞ ÜRÜNLER ile rekabet halinde olan malları
veya ürünleri üretimi, satınalma, pazarlama, dağıtımı veya satışı ile ilgilenmeyecek ve iştigal
etmeyecektir.”
(8) Diğer taraftan, PETRONAS tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 21.01.2015
tarihinde intikal eden ek bilgilerde ise, PETRONAS'ın müşteri ve distribütörleri ile
imzalamayı planladığı münhasır tedarik anlaşmasının 2.3 maddesinin pasif satışların
kısıtlama sonucu doğurmasını engellemek üzere aşağıdaki gibi değiştirildiği ifade
edilmiştir:
15-06/70-28
3/5
“2.3 ALICI, BELİRLENMİŞ ÜRÜNLER’i, aktif olarak yalnızca BELİRLENMİŞ SATIŞ
BÖLGESİ’nde satacaktır. ALICI, BELİRLENMİŞ ÜRÜNLERİ, BÖLGE dışında PLT’nin
önceden alınmış yazılı onayı olmaksızın, internet üzerinden aktif satış yöntemleriyle bölgesi
dışına posta sipariş kataloğu göndermek aracılığıyla pazarlamayacak ve satmayacaktır.”
G.3. İlgili Pazar
G.3.1. İlgili Ürün Pazarı
(9) Muafiyet tanınması talep edilen anlaşmaya konu ürünler PETRONAS tarafından
PETRONAS markası altında üretilen ve otomobil grubu araçlar ile otobüs, tır, kamyon,
traktör maden araçları gibi ağır vasıta sınıfına giren araçlar ve iş makinelerinde
kullanılan “oto grubu madeni yağları” ve “endüstriyel grubu madeni yağları”
kapsamaktadır. Endüstriyel grubu yağlar aktarma yağları, motosiklet ve diğer endüstriyel
yağlar olarak sınıflandırılmaktadır. Anlaşmadan etkilenmesi muhtemel pazarlar dikkate
alındığında ilgili ürün pazarı “otomotiv madeni yağları” ve “endüstriyel madeni yağları”
içerecek şekilde “madeni yağlar” olarak tanımlanmıştır.
G.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
(10) Sözleşme konusu madeni yağlar, sahip olunan dağıtım kanalları ve servisler aracılığıyla
tüm Türkiye’ye satılmakta ve böylelikle rekabet koşulları ülke genelinde homojen bir
görünüm arz etmektedir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
G.4. Değerlendirme
(11) 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin “Kapsam” başlıklı 2. maddesi uyarınca, "yeni motorlu
taşıtların, bunların yedek parçalarının ya da tamir ve bakım hizmetlerinin alımı, satımı
veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey sınırlamalar içermeleri halinde bu
Tebliğ’de düzenlenen koşullara uymak kaydıyla, Kanun’un 4 üncü maddesindeki
yasaklamadan Kanun’un 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak grup olarak
muaf tutulmuştur." Anılan Tebliğ’e göre motorlu taşıt "karayollarında kullanım amaçlı, üç
veya daha fazla tekerlekli motorlu taşıt aracı"; yedek parça ise "bir aracın parçalarını
değiştirmek amacıyla aracın üzerine veya içine takılabilen, yakıt hariç olmak üzere,
motorlu taşıtın kullanımı için gerekli olan yağlar gibi ürünlerin de dâhil olduğu mallar"
olarak tanımlanmıştır.
(12) Dolayısıyla 2005/4 sayılı Tebliğ’de yer alan yedek parça tanımından hareketle, motorlu
taşıtın kullanımı için gerekli olan yağların anılan Tebliğ kapsamında olduğu düşünülebilir.
Diğer taraftan, 2005/4 sayılı Tebliğ’in Açıklanmasına Dair Kılavuz’un 2. maddesinde
madeni yağ gibi ürünlerin hangi hallerde yedek parça kabul edileceği şu şekilde
açıklanmıştır:
“Ancak yağ ve boya gibi ürünler birden fazla yerde kullanılabilmektedir. Bir taşıtın parçalarını
değiştirmek için taşıtın içine ya da üzerine takılabilecekleri gibi, Tebliğ kapsamına girmeyen
araç tiplerine (örn. motosikletler, traktörler) takılabilen ya da inşaat gibi tamamen farklı
alanlarda da kullanılabilen bu tür ürünlerin yalnızca, bir motorlu taşıtın içine ya da üzerine
monte edileceklerinin genel olarak kabul edildiği hallerde, bu malların dağıtımına ilişkin dikey
anlaşmaların Tebliğ kapsamına girdiği kabul edilmiştir. Bu nedenle, ancak alıcı motorlu taşıt
onarım sektöründe faaliyet gösteriyorsa ya da bu sektöre mal sağlıyorsa söz konusu dikey
anlaşmalar 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamına girecektir.
Örneğin yukarıda değinilen durum dikkate alınarak, boyaların ya da yağların akaryakıt
istasyonlarına ya da süpermarketlere satışını konu alan anlaşmalar Tebliğ kapsamı dışında
bırakılmıştır. Bu tür anlaşmalar, şartları sağlamaları halinde 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan
grup muafiyetinden yararlanabilirler. Buna karşın, örneğin yağ üreticilerinin distribütörleri ile
yaptıkları otomotiv yağlarının dağıtımını içeren, distribütörlerin ise servislerle yaptıkları
otomotiv yağlarının dağıtımını konu edinen anlaşmalar Tebliğ kapsamında yer almaktadır.”
(13) Bu çerçevede motor yağlarının yedek parça tanımı kapsamında olması nedeniyle, bu
türden ürünlerin dağıtımına ilişkin anlaşmaların 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu;
15-06/70-28
4/5
buna karşın anlaşmaya konu motor yağının hangi tip araçta ve ne amaçla kullanılacağı
konusunda makul belirlilik bulunmaması hâlinde ilgili ürünlerin 2005/4 sayılı Tebliğ
kapsamı dışında bırakılacağı anlaşılmaktadır.
(14) Bildirime konu olan anlaşmaya bakıldığında, anlaşmanın oto yağlarının ve endüstriyel
yağların dağıtımına ilişkin olarak yapıldığı görülmektedir. Bu ürünlerden endüstriyel
yağlar motorlu taşıt sınıfına girmeyen araçlarda, aktarma parçalarında, fabrika tipi
tesislerin makinelerinde, dişlilerde kullanılmakta olup aktarma yağları, motosiklet, diğer
endüstriyel yağlar olarak sınıflanmaktadır. Bu sınıflama dikkate alındığında, “endüstriyel
grubu madeni yağlar” 2005/4 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilemeyecektir.
(15) Öte yandan oto yağlar olarak tanımlanan ürünler; otomobil grubu araçlarda kullanılan
madeni yağlar yanında, ağır vasıta ve iş makilerinde, otobüs, tır, kamyon, traktör, deniz
araçları (yatlar), maden araçları, ağır iş makineleri gibi araçlarda kullanılan yağları
içermektedir. Dolayısıyla, oto grubu madeni yağlar, sadece motorlu taşıt sektöründe
değil, bunun yanı sıra, motosiklet ve traktör gibi 2005/4 sayılı Tebliğ’in motorlu taşıt
tanımına girmeyen araçlarda ve endüstrilerde de kullanılabilmektedir. Bu noktada
alıcının ve alıcının müşterilerinin bu ürünleri hangi amaçla aldığı önem kazanmaktadır.
Yukarıda yer verilen distribütörlerin satış yapacağı müşteri gruplarına bakıldığında
bunlar arasında oto yağları yedek parça olarak kullanabilecek yetkili servis, özel servis
gibi alıcıların yanında filo şirketi, yıkama yağlama servisi gibi motorlu taşıt onarım
sektöründe faaliyet göstermeyen teşebbüslerin de olduğu görülmektedir. Dolayısıyla
alıcıların motorlu taşıt onarım sektöründe faaliyet göstermesi ve anlaşma konusu
ürünleri motorlu taşıt onarım sektörüne sağlaması yönünde bir belirlilik
bulunmamaktadır. Bu bakımdan söz konusu madeni yağların yalnızca bir motorlu taşıtın
içine ya da üzerine monte edileceklerinin genel olarak kabul edilemeyeceği ve bildirim
konusu sözleşmenin 2005/4 sayılı Tebliğ değil, 2002/2 sayılı Tebliği kapsamında
değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır1.
(16) 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde dikey anlaşmalar, “Üretim veya
dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs
arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar” şeklinde tanımlanmaktadır. Mevcut bildirimde muafiyet verilmesi talep edilen
anlaşma, PETRONAS’ın üretmekte olduğu madeni yağların pazarlama ve dağıtımına
ilişkindir. Söz konusu anlaşma, Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesindeki dikey
anlaşmalar tanımına uymaktadır.
(17) 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca dikey anlaşmalar, sağlayıcının anlaşma konusu mal veya
hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması koşuluyla Kanun’un
4. maddesinden muaf tutulabilmektedir. Bildirim formunda PETRONAS’ın madeni yağ
pazarındaki toplam pazar payı %(…..) olarak verilmiştir. Sağlayıcının ilgili ürün
pazarındaki pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen eşiği aşmamasından
hareketle, ilgili başvurunun grup muafiyeti kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.
(18) Teşebbüslere münhasır bir bölge veya müşteri grubu vermek suretiyle tanınan koruma
mutlak bir koruma değildir. Alıcı teşebbüsler kendilerine tahsisli bölgeye veya müşteri
grubuna satış yaparken sisteme dâhil diğer alıcıların ancak aktif rekabetinden
korunabilirler. 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına
Çıkaran Sınırlamalar” başlıklı 4. maddesinde, “Alıcının müşterilerince yapılacak satışları
kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş
münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların
kısıtlanması”nın anlaşmanın Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanmasını
engellemeyeceği ifade edilmiştir. Başka bir ifadeyle, sağlayıcı teşebbüs, kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bölgeye ya da müşteri grubuna yapılacak aktif
1 Kurulumuzun 24.4.2007 tarihli 07-34/345-125 ve 07-34/346-126 sayılı ve 22.04.2010 tarihli 10-33/530-189 sayılı
Kararlarında da benzer bir değerlendirme yapılmıştır.
15-06/70-28
5/5
satışları kısıtlayabilir. Bu bölgeye veya müşteri grubuna yapılacak pasif satışların
kısıtlanması ise anlaşmayı grup muafiyeti dışına çıkartan bir ihlal olarak
değerlendirilecektir. Bu noktada aktif satış-pasif satış ayrımı önem kazanmaktadır:
(19) Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’a göre “Başka bir alıcının münhasır bölgesindeki veya
münhasır müşteri grubundaki münferit müşterilere mektup veya ziyaret gibi doğrudan
pazarlama yöntemleriyle gerçekleştirilen satışlar ‘aktif satış’ olarak değerlendirilmektedir.
Ayrıca, diğer bir alıcının bölgesinde satış yeri veya dağıtım deposu kurmak da aktif satış
kapsamındadır. Başka bir alıcıya tahsis edilmiş bölgedeki veya müşteri gruplarındaki
müşterileri doğrudan hedefleyen reklamlar veya promosyonlar da diğer aktif satış
yöntemleri arasında sayılabilir. Diğer yandan, başka bir alıcının bölgesindeki veya
müşteri grubundaki müşterilerden gelen ve alıcının aktif çabaları neticesi olmayan
talepleri karşılamak, alıcı malın teslimatını müşterinin adresine götürerek yapsa dahi,
‘pasif satış’ anlamına gelmektedir. Medya aracılığı ile yapılan genel nitelikli reklamlar
veya promosyonlar, pasif satış yöntemi olarak değerlendirilecektir. İnternet ve benzeri
yollarla yapılan satışlar da genellikle pasif satıştır. Ancak, başka bir alıcının münhasır
bölgesindeki veya müşteri grubundaki müşterilere elektronik posta gönderilmesi, söz
konusu müşterilerden böyle bir talep gelmediği sürece, aktif satış yöntemi olarak
değerlendirilecektir. Katalog gönderme suretiyle yapılan satışların değerlendirilmesinde
de aynı yaklaşım uygulanacaktır.”
(20) PETRONAS tarafından gönderilen ek bilgilerden, anlaşmanın, alıcıların internet
üzerinden aktif satış yöntemleriyle bölge dışına posta sipariş kataloğu göndermek
suretiyle satış yapamayacağı şeklinde tadil edildiği ve anlaşmanın pasif satışları
yasaklayan herhangi bir hüküm içermediği anlaşılmaktadır.
(21) Öte yandan 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” başlıklı 5.
maddesinde “Alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme
yükümlülüğü”nün anlaşmayı grup muafiyeti dışına çıkaracağı ifade edilmiştir. Dosyadaki
bilgilerden bildirim konusu dikey ilişkinin anılan Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş
yıllık süreyi aşmadığı görülmektedir.
(22) Sonuç olarak bildirim konusu anlaşmada, 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen düzenlemelere
aykırı bir hükme rastlanmadığından söz konusu Anlaşma’nın 2002/2 sayılı Tebliğ ile
sağlanan muafiyetten yararlanması gerektiği kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(23) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Petronas Madeni Yağlar Ltd.
Şti.’nin üretmekte olduğu madeni yağların pazarlama ve dağıtımını sağlamak üzere
alıcılar ile yapacağı münhasır tedarik anlaşmasının 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
grup muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy