Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-79 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 03-54/624-284
Karar Tarihi : 30.7.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Kublay ATASAYAR, M.Sıraç ASLAN
B- RAPORTÖRLER: M.Nazlı AKSOY, Müge ÖZERCAN
C-BAŞVURUDA
BULUNAN : - Pfizer İlaçları Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Seçil ABALI
Güllü Sok. No:1 3. Levent İstanbul
D- TARAFLAR : - Pfizer İlaçları Ltd. Şti.
Muallim Naci Cad. Bostan Çıkmazı No:55
Ortaköy İstanbul
- Boehringer Ingelheim İlaç Ticaret A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. No:61 Kat:13 Maslak İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Pfizer İlaçları Ltd. Şti. İle Boehringer Ingelheim İlaç
Ticaret A.Ş. arasında imzalanmış bulunan Hizmet Sözleşmesi'ne menfi
tespit belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.6.2003 tarih ve 2705 sayı ile
giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un
4, 6, 7 ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
21.7.2003 tarih, 2003-1-79/MM-03-MNA sayılı Menfi Tespit Ön İnceleme
Raporu, 28.7.2003 tarih, REK.0.05.00.00/98 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-
54 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Pfizer İlaçları Ltd. Şti. ile
Boehringer Ingelheim İlaç Ticaret A.Ş. arasında akdedilen ve ortak promosyon
çalışmasını konu edinen Hizmet Sözleşmesi'nin; Kanun’un 4, 6 ve 7.
maddelerine aykırılık oluşturmaması nedeniyle, talep edilen menfi tespit
belgesinin Kanun’un 8. maddesi uyarınca verilebileceği, ancak sözleşme
konusu ürünlerin kapsamının genişletilmesi durumunda Kurumumuza yeniden
başvuruda bulunmaları hususunun taraflara bildirilmesi gerektiği ifade
edilmektedir.
03-54/624-284
2
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
Bildirim konusu Hizmet Sözleşmesi'nin tarafları Pfizer İlaçları Ltd. Şti. (Pfizer)
ile Boehringer Ingelheim İlaç Ticaret A.Ş. (Boehringer) olup, her iki şirket de
farmasötik ilaçların araştırma, geliştirme, üretim ve pazarlanması alanında
faaliyet göstermektedir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Avrupa İlaç Pazarlama Araştırmaları Birliği tarafından geliştirilmiş olan
"Anatomical Therapeutic Classification (ATC)" sınıflandırma sisteminde ilaçlar
tedavi sınıflarına göre ayrılmakta, diğer bir ifadeyle, anatomik etki bölgelerine,
endikasyonlarına, tedaviye yönelik kullanımlarına, yapılarına, etki çeşitlerine
göre sınıflandırılmaktadır.
Bu çerçevede, ATC-2 sınıflandırması esas alınarak, ilgili ürün pazarı "RO3
Anti-Asthma ve COPD ürünleri " olarak belirlenmiştir. Bu grup, bronşiyal astım
ve kronik obskruktif akciğer hastalıkları için bronşları genişleten ve bronş
daralmasını önleyen ilaçları kapsamaktadır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Sözleşmenin etkili olduğu coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak
tespit edilmiştir.
H.3. Sözleşmeye İlişkin Bilgiler
Pfizer ile Boehringer arasında 12.5.2003 tarihinde imzalanan sözleşmenin
süresi on yıl olarak belirlenmiştir.
Dosya mevcudu bilgilerden; sözleşme konusu ürünün yeni olması nedeniyle
hekim ve eczacılara ürün ile ilgili tıbbi konuları ve klinik araştırma sonuçlarını
aktarmaya yönelik olarak ilaç çalışması ve tanıtımı yapmak, ürün ve ilgili
hastalık konusunda tıp ve eczacılık camiasına bilgi sağlamak amacıyla anılan
sözleşmenin imzalandığı anlaşılmıştır.
Sözleşmenin 2.01. maddesi uyarınca Boehringer, Pfizer'a; münhasıran
kendisi ile birlikte Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde "Spriva" ticari markası
veya Boehringer'in Pfizer'a danıştıktan sonra seçeceği herhangi başka bir
ticari marka kapsamında, tek bileşikli ürünlere ilişkin ilaç çalışması, tanıtımı ve
pazarlaması yapma hak ve yükümlülüğünü vermekte, Pfizer da kabul
etmektedir.
Sözleşmenin 2.02. maddesi uyarınca, sözleşmenin kapsamı, karşılıklı
mutabakatla herhangi bir birleşik ürünü içerecek şekilde genişletilebilecektir.
03-54/624-284
3
Sözleşmenin 1.01.11. maddesinde “İlaç Çalışması” teriminin, herhangi bir
Boehringer veya Pfizer satış temsilcisinin reçete yazma hakkına sahip
profesyonel bir tıp yetkilisi ile yüz yüze yapacağı görüşmeleri ifade ettiği
belirtilmekte ve her bir "İlaç Çalışması" sırasında belirli bir ürünün tanıtımının
yapılıp, bu ürünün doktor tarafından hasta reçetelerine yazılmasının
amaçlandığı ifade edilmektedir.
Sözleşme, hiç bir şekilde, Pfizer’a, Boehringer veya yan kuruluşlarına ait
herhangi bir ürün, tıbbi araç, patent, ticari marka veya gizli bilgilere ilişkin bir
lisans devrini içermemekte; ürünlerin ülkede imali, ambalajlanması, dağıtımı
ve sevkiyatı konularında Boehringer münhasır hak, yetki ve sorumluluğa sahip
bulunmaktadır. Ürünler için sipariş alma, kabul etme, yerine getirme gibi
konularda da Boehringer'in tek başına yetkili olacağı, Pfizer'ın ürün siparişi
alması durumunda bunları derhal Boehringer'e bildirmesi gerektiği
kararlaştırılmıştır.
Sözleşmenin 13.01. maddesine göre, taraflardan her biri sözleşme
kapsamında diğer taraftan elde ettiği tüm gizli bilgileri, diğer taraf açıklamaya
izin vermedikçe veya açıklama resmi bir merci tarafından talep edilmedikçe
gizli tutacak ve sadece sözleşme hak ve borçlarını sürdürmek için
kullanacaktır.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Pfizer ile Boehringer arasındaki anlaşma, Pfizer’a, tek bileşikli ürünlere ilişkin
ilaç çalışması, tanıtımı ve pazarlaması hak ve yükümlülüğü vermektedir.
Taraflar, söz konusu anlaşma ile pazardaki etkinliklerini artırıp, yeni bir ürün
olan Spriva markası için daha etkin bir tanıtım çalışması yürütmek suretiyle,
ürünün daha fazla hastaya ulaşmasını sağlamayı hedeflemektedir.
Tarafların tanıtım çabalarının tek bir marka üzerinde yoğunlaştığı ve
taraflardan birinin ürüne ilişkin pazarlama yetkisini elinde tuttuğu bu tip
anlaşmalar, ortak promosyon (co-promotion) anlaşmaları olarak anılmaktadır.
Ürün sahibi firmanın, ek bir tanıtım gücü vasıtasıyla pazara daha çok nüfuz
etmek amacıyla imzaladığı ortak promosyon anlaşmaları, ürünün tanıtımının
yüz yüze yapılmak durumunda olduğu ilaç sanayiinde sıklıkla kullanılmaktadır.
Sözleşmenin tarafları olan firmaların her ikisi de ilaç sektöründe faaliyet
göstermekle birlikte, anlaşmanın konusunu teşkil eden ilgili ürün pazarında
taraflardan sadece birisinin faaliyette bulunduğu görülmektedir. Ortak
promosyon anlaşmasının konusunu oluşturan pazarda, Pfizer'ın hiç bir
faaliyeti bulunmadığından, taraflar ilgili ürün pazarında aktif bir rekabet içinde
değillerdir.
Esas itibarıyla, tarafların sözleşme konusu mal veya hizmetlere ilişkin olarak
açıkça rekabet içinde olmadıkları durumlarda, anlaşmanın yatay nitelikli bir
rekabet kısıtlamasına yol açmayacağı, buna karşılık, ticarileştirme
03-54/624-284
4
anlaşmalarında1 ortaya çıkabilecek en önemli rekabet ihlalinin fiyat tespiti
olduğu bilinmektedir. Özellikle "ortak satışı" konu edinen anlaşmalarda
rakiplerin ortak fiyat politikası belirleme riski söz konusu olabilecektir.
Sözleşmenin konusunu oluşturan “İlaç Çalışması”nın esaslarına ilişkin
fiyatlandırma stratejileri ve satış trendleri dahil birçok hususun, tarafların ortak
başkanlığında yürütülen bir Ticaret Komitesi’nce hazırlanan "Ürün Planı"nda
düzenlenmesi kararlaştırılmış olmakla birlikte, sözleşmenin ‘Satış İşlemleri’
başlıklı 2.05. maddesinde “Boehringer tek başına, ...Ürün Planını dikkate
alarak (Ürünlerin satılacağı fiyat ve herhangi bir iskonto, tenzilat ve sair
indirimlerin yapılıp yapılmaması, ödenip ödenmemesi de dahil ancak bunlarla
kısıtlı olmamak kaydıyla) ürünlerin satış ve dağıtımına ilişkin ticari kayıt ve
şartları oluşturma ve değiştirme hakkına sahip olacaktır...” ifadesi yer
almaktadır. Dolayısıyla, Ticaret Komitesi’nin fiyatlandırma stratejisine ilişkin
çalışmalarının herhangi bir bağlayıcılığı olmayıp, ürünlerin fiyat ve satışına
dair her türlü husus, tek taraflı olarak Boehringer tarafından belirlenmektedir.
Sözleşme, sadece ilaçların tanıtımının taraflarca beraber yürütülmesine ilişkin
olup, ürünlerin fiyatının tespitine ilişkin bir hüküm içermemektedir. Ayrıca,
Pfizer'ın ilgili ürün pazarında herhangi bir faaliyetinin olmaması da anlaşma ile
tarafların ortak fiyat politikası belirlemesi riskini ortadan kaldırmaktadır.
Ancak, ortak ticarileştirme anlaşmalarının, özellikle pazarlama stratejileri ve
fiyatlandırmaya ilişkin hassas ticari bilgilerin paylaşımına elverişli bir zemin
hazırlamaları sebebiyle, pazarın yapısı ve tarafların pazardaki durumları önem
kazanmaktadır.
İlgili pazarda faaliyet gösteren firmaların tahmini pazar paylarına aşağıda yer
verilmektedir:
GlaxoSmithKline : % …..
Novartis : % …..
MerckSharpDohme : % …..
Boehringer : % …..
Nobel : % …..
Bilim : % …..
Tarafların pazar gücüne ilişkin yapılan değerlendirmede, ilgili ürün pazarında,
Pfizer’ın faaliyetinin bulunmadığı; Boehringer’in ise pazar payının çok düşük
(%…..) olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, taraflar arasında ticari bilgi
paylaşımı ve koordinasyon riskinin, tarafların önemli bir pazar gücünün
bulunmaması sebebiyle, pazardaki rekabet koşullarını olumsuz etkileyecek
düzeyde olmadığı kanaatine varılmıştır. Ayrıca, pazarda önemli pazar gücüne
sahip olan GlaxoSmithKline ve Novartis gibi rakiplerin varlığı dikkate
alındığında, Boehringer ve Pfizer firmalarının ortak promosyonu konu edinen
bu tür bir işbirliği içine girmelerinin pazardaki rekabeti artırıcı etkisi
olabilecektir.
1Rakipler arasında satış, dağıtım veya tanıtım konularındaki işbirliğini konu edinen anlaşmalardır.
03-54/624-284
5
Bununla birlikte, anlaşma konusu "İlaç Çalışması" faaliyetinin sözleşmede
belirtildiği üzere, başka ürünleri kapsayacak şekilde genişletilmesi halinde,
ilgili ürün pazarlarına ilişkin olarak tarafların pazar güçleri açısından yeni bir
değerlendirme yapılacağından, tarafların anlaşmanın konusu ürünleri
genişletmeye karar vermeleri halinde Rekabet Kurumu'na tekrar bildirimde
bulunmaları gerekecektir.
Sözleşmede yer alan bilgilerin gizlilik prensibi uyarınca açıklanmaması ve
sözleşme amaçlarıyla sınırlı olarak kullanılması yükümlülüğü, know-how
bilgisinin büyük önem taşıdığı ilaç sektöründe, bu sözleşmenin yürürlüğe
girebilmesi ve işleyebilmesi için konulması zorunlu unsurlardandır. Ayrıca
gizlilik yükümlülüğü kapsamında düzenlenen gizli bilgileri sözleşme amacı
dışında kullanmama yükümlülüğünün sözleşme süresi ile sınırlı olması, diğer
tarafın sözleşme sona erdikten sonra pazara girmesine engel
oluşturmayacaktır.
Bu çerçevede, sözleşmede fiyat tespitine ilişkin bir hükmün yer almaması,
taraflardan birisinin ilgili ürün pazarında faaliyetinin olmaması açısından aktif
rekabet halinde bulunulmaması, tarafların toplam pazar paylarının oldukça
düşük olması, buna karşılık rakiplerinin önemli pazar gücüne sahip
bulunmaları nedeniyle ilgili pazardaki rekabetin kısıtlanmayacağı kanaatine
ulaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; Pfizer İlaçları Ltd. Şti. ile
Boehringer Ingelheim İlaç Ticaret A.Ş. arasında akdedilen ve ortak promosyon
çalışmasını konu edinen Hizmet Sözleşmesi'nin 4054 sayılı Kanun’un 4, 6 ve
7. maddelerine aykırılık oluşturmaması nedeniyle, talep edilen menfi tespit
belgesinin aynı Kanun’un 8. maddesi uyarınca verilmesine, ancak sözleşme
konusu ürünlerin kapsamının genişletilmesi durumunda Kurumumuza yeniden
başvuruda bulunmaları gerektiğinin taraflara bildirilmesine OY BİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy