1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-122 (Birleşme)
Karar Sayısı : 02-81/945-391
Karar Tarihi : 26.12.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Nejdet KARACEHENNEM, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Mustafa PARLAK, Murat GENCER,
Rıfkı ÜNAL
B- RAPORTÖRLER: E.Cenk GÜLERGÜN, Hilal YILMAZ, Salim AYDEMİR
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Pfizer Inc.
Temsilcisi: Av.Seçil ABALI,
Av.Sezin TURAN, Av. Melis BİŞKİN
Güllü Sok. No: 1 3. Levent 80630 İstanbul
D- TARAFLAR: - Pfizer Inc.
235 East 42. Street New York 10017 ABD
- Pharmacia Corporation
100 Route 206 North Peapack New Jersey 07977 ABD
E- DOSYA KONUSU: Pfizer Inc. ile Pharmacia Corporation'ın birleşmesine izin
verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.11.2002 tarih, 4894 sayı ve
11.12.2002 tarih, 5278 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 23.12.2002 tarih 2002-1-122/Öİ-
02-ECG sayılı Birleşme Ön İnceleme Raporu, 24.12.2002 tarih, REK.0.05.00.00/137
sayılı Başkanlık önergesi ile 02-81 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Pharmacia Corporation ile Pfizer
Inc.'nin birleşmesi işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olduğu,
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratılmasına veya mevcut
bir hakim durumun güçlendirilmesine yol açmayacağından, söz konusu işleme izin
verilmesinde bir sakınca bulunmadığı ifade edilmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Pfizer Inc. (Pfizer)
Devralan taraf olan Pfizer'in faaliyetleri farmasötik ürünler, tüketici sağlık ve
bakım ürünleri ile hayvan sağlığı ürünlerinin, geliştirilmesi, üretilmesi, pazarlanması
ve satışıdır. Farmasötik ürünler başlığı altında; kardiyovasküler hastalıklar, bulaşıcı
hastalıklar, merkezi sinir sistemi rahatsızlıkları, şeker hastalığı, ereksiyon
bozuklukları, alerji ve artritler ile diğer rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan reçeteli
ilaçlar yer almaktadır. Ağrı kesiciler, göz ve cilt bakım ilaçları, soğuk algınlığı, mide
ekşimesini tedavi edici ve uyku problemini giderici ilaçların da dahil olduğu ve
reçetesiz satılan ürünler Pfizer'in "tüketici sağlık ve bakım ürünleri"dir. Hayvan
sağlığı ürünleri ise; çiftlik ve kümes hayvanları ile evcil hayvanlarda parazitlere,
bulaşıcı hastalıklara ve enfeksiyonlara karşı kullanılan ilaç ve aşıları, ayrıca diğer
evcil hayvan ürünlerini içermektedir.
H.1.2. Pharmacia Corporation (Pharmacia)
Pharmacia'nın faaliyet gösterdiği alanlar, Pfizer'in faaliyet başlıklarının yanı
sıra tüm kan testi sistemleri gibi teşhis ürünleri, ecza ve sözleşmeli imalat ürünleri ve
biofarmasötik faaliyetleri kapsamaktadır. Pharmacia'nın farmasötik ürünler başlığının
altında eklem romatizması, fazla çalışan mesane, parkinson, onkoloji, optalmoloji ve
hormonal rahatsızlıklarda kullanılan reçeteli ilaçlar; tüketici sağlık ve bakım ürünleri
başlığı altında sigaranın bırakılmasında, saç dökülmesi tedavisinde kullanılan
reçetesiz ürünler, vitaminler, burun spreyleri ve mantar ilaçları; hayvan sağlığı
ürünleri başlığı altında ise, çiftlik hayvanları ile evcil hayvanlar için ilaç ve yem katkı
maddeleri bulunmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Ürün Pazarı
Tarafların her ikisinin de faaliyet gösterdiği alanlar reçeteli ve reçetesiz
(tüketici sağlık ve bakım) insan sağlığı farmasötikleri ile hayvan sağlığı ürünleridir.
Bu iki ana başlığın altındaki ilgili ürün pazarlarına ilişkin değerlendirmeye aşağıda
yer verilmiştir.
H.2.1.1. İnsan Sağlığı Farmasötikleri
Farmasötik ürünlere ilişkin ilgili ürün pazarının belirlenmesinde, Anatomik
Tedavi Sınıflandırması (ATC) başlangıç olarak esas alınmaktadır. ATC sistemi,
birinci derecesi (ATC-1) en genel ve dördüncü derecesi (ATC-4) ise en detaylı olmak
üzere 4 kategoriden oluşmaktadır. ATC sınıflandırmasının üçüncü derecesinin
(ATC-3), ilaçların endikasyonlarına göre (hangi amaçla kullanıldıklarına göre)
gruplandırılmasına imkan vermesi nedeniyle, bu derecenin ilgili pazar tanımlarının
yapılmasında kullanılabileceği kabul edilmektedir. Ancak, belirli bir endikasyon
kapsamında birbirinin yerine kullanılabilecek tüm ürünlerin doğru bir şekilde
belirlenebilmesi için farmasötik ürünlerin daha yüksek veya daha düşük bir ATC
sınıfı kapsamında veya birden fazla ATC sınıfı içinde analiz edilmesi gerekli
olabilecektir.
3 REKABET KURUMU
Tarafların Türkiye’deki satışlarının 25 trilyon TL veya % 25 pazar payını aşan,
dolayısıyla izne tabi olan ürün kategorilerinden tespit edilen ATC-3 sınıfı ürün
grupları şunlardır:
C2A (katkısız antihipertansifler), C8A (katkısız kalsiyum antagonistleri), C10A
(kolesterol ve trigliserid azaltıcı preparatlar), G4B (diğer ürolojik preparatlar), H4C
(büyüme hormonları), J1C (geniş spektrumlu penisilinler), M1A (anti-romatizmal
steroidler), N7D (Alzheimer tedavisinde kullanılan ürünler), S1E (miyotik ajanlar ve
anti-glokom prepaparatlar) ve S1S (oftalmolojik cerrahi yardım ürünleri).
C2A Katkısız Antihipertansifler
Bu ilaçlardan, C2B ile birlikte bitkisel kaynaklı olmayan anti-hipertansif
ilaçlarını kapsayan ve alfa blokörler adı altında da anılan C2A kategorisinde sadece
Pfizer faaliyet göstermekte, Pharmacia’nın hipertansiyon ilaçları pazarında faaliyeti
bulunmamaktadır. Fako ve Servier gibi rakip şirketler de söz konusu pazarda yer
almaktadır.
C8A Katkısız Kalsiyum Antagonistler
Kalsiyum antagonistler, öncelikle hipertansiyon ve anjina tedavisinde
kullanılan, katkısız ve kombine kalsiyum antagonist, katkısız ve kombine beta-blok
ediciler, katkısız ve kombine ACE inhibitörleri, katkısız ve kombine anjiyotensin
inhibitörleri, diüretikler ve alfa blok ediciler gibi ilaç grubuna dahildirler. Bu pazarda
taraflardan sadece Pfizer faaliyet göstermektedir. Abbot, Bayer ve Nevzat gibi diğer
ilaç firmaları da pazarda yer almaktadır.
C10A Kolesterol ve Trigliserid Azaltıcı Preparatlar
Taraflardan sadece Pfizer’in Türkiye’de pazarladığı ürünlerden olan C10A
ilaçları, kolesterolü düşüren ilaçlardır. Pfizer-Merck & Co. ve Bristol-Myers Squibb bu
pazardaki güçlü rakiplerdir.
G4B Diğer Ürolojik Preparatlar
ATC-3 seviyesinde çok geniş bir sınıfı oluşturan diğer ürolojik preparatların,
ATC-4 seviyesinde sınıflandırıldığında; i) prostat hastalıkları ürünleri, ii) erektil
fonksiyon bozuklukları ürünleri, iii) üriner inkontinans ürünleri ve iv) tüm diğer
ürolojik ürünler şeklindeki ayrımı daha doğru olacaktır. Pfizer, bu kategorideki
ürünlerden erektil fonksiyon bozukluk ürünlerini üretip satmaktadır.
H4C Büyüme Hormonları
Normal seviyenin altında büyüme hormonuna sahip olan çocukların uzun
kemiklerinin (üst bacak kemikleri gibi) uzamasına yardımcı olan bu ürünleri
Pharmacia’nın yanı sıra Erkim, Lilly, Novo Nordisk ve Serono gibi birçok şirket
üretmektedir.
J1C Geniş Spektrumlu Penisilinler
Dar spektrumlu antibiyotikler belirli bakteri türlerine, geniş spektrumlu
antibiyotikler ise daha geniş bakteri türleri gruplarına karşı etkilidir. Bu nedenle
değişik enfeksiyon hastalıklarının tedavisinde kullanılabilmektedir. Geniş spektrumlu
4 REKABET KURUMU
penisilinler, özellikle enfekte eden bakterinin bilinmediği durumlarda gerekli
olmaktadır.
Pfizer Türkiye’de sadece geniş spektrumlu penisilinlerin bir alt kategorisi olan
flüokinolonları üretip, satmakta; Pharmacia ise geniş spektrumlu penisilin pazarında
faaliyette bulunmamaktadır. Söz konusu pazardaki rakipler, Bilim, Fako, Deva ve
GlaxoSmithKline vb. şirketlerdir.
M1A Anti-romatizmal Steroidler
Romatizma, artirit, osteoartirit, kas-iskelet sistemi bozuklukları ve bu
rahatsızlıklarla ilgili hafiften orta dereceye kadar ağrıların tedavisinde
kullanılmaktadır. Pfizer Türkiye’de, Mesulid, Celebrex, Felden ve Felden Flash isimli
ilaçların satışını yapmaktadır. Celebrex, Pfizer ve Pharmacia’nın ürünün promosyonu
ile ilgili olarak "co-promotion" anlaşması imzalamış bulundukları bir üründür.
Pharmacia’nın bu kategoride, Celebrex dışında başka bir ürünü bulunmamaktadır.
N7D Alzheimer Tedavisinde Kullanılan Ürünler
Pfizer bu ürün pazarında Aricept adlı ürünü ile faaliyet göstermekte,
Pharmacia’nın ise faaliyeti bulunmamaktadır. Pazarda Novartis gibi güçlü bir şirket
bulunmaktadır.
S1E Miyotik Ajanlar ve Anti-glokom Preparatlar
Pharmacia Türkiye’de Xalatan adlı ürünü ile faaliyette bulunurken, Pfizer’in bu
kategoride ürünü bulunmamaktadır. Ayrıca pazarda Merck&Co ve Nestle gibi
rakipler de bulunmaktadır.
S1S Oftalmolojik Cerrahi Yardım Ürünleri
Pharmacia, Healon adlı ürünü ile bu pazarda faaliyette bulunmaktadır.
Healon, katarakt ameliyatı, kornea nakli, glokom drenajı, retinal bağlama cerrahisi
gibi göz cerrahisinde kullanılanılabilmektedir. Nestle ve İbrahim firmaları da bu
kategorideki ürünlerle pazarda faaliyet göstermektedir.
H.2.1.2. Hayvan Sağlığı Ürünleri
Hayvan sağlığı ürünleri üç ana gruba ayrılmaktadır: Şifalı yem katkıları, aşılar
ve veteriner ilaçları. Geniş anlamda, beslenme yem katkıları ve hijyen ürünleri de
hayvan sağlığı ürünlerinden sayılmaktadır. Tarafların her ikisi de veteriner ilaçları
pazarında faal olup, Türkiye'deki faaliyetlerinin çakıştığı alan antibiyotik ürünleridir.
Antibiyotik ürünler başlığı altında, birçok değişkene bağlı olarak ilgili ürün
pazarı tanımı yapılabilmektedir. Bu değişkenler öncelikle aktif bileşen ve alınma
yollarıdır. Aktif bileşen ilacın tedavi edici özelliğini belirleyen bir molekülü veya bir
antibiyotik ilaçlar grubunu (makrolid, penisilin, tetrasiklin gibi) ifade etmektedir. İlacın
alınma yolları ise enjeksiyon, ağızdan alınma, cilt yüzeyine uygulama gibi kullanım
şekilleridir. Bunların yanında hayvanın türü (çiftlik hayvanları-ev hayvanları vs.) ve
hayvanın üreme evresi (süt veren, vermeyen inek vb.) de pazar tanımının
değişkenlerindendir. Buna göre, oldukça spesifik pazar tanımları yapılacak, ancak
farklı gruplar arasındaki ikame ilişkisi bazı durumlarda dikkate alınabilecektir.
5 REKABET KURUMU
Bu çerçevede, tarafların veteriner ilaçları başlığı altındaki faaliyetlerinin etken
madde, alınma yolu, hayvan türü ve iki ürün için (Orbenin ve Synulox LC) üreme
evresi esas alınarak sınıflandırılmasına dayalı ilgili ürün pazarları aşağıdaki
şekildedir:
- Enjekte edilebilen penisilin sınıfı antibiyotikler
(Pfizer - Synulox RTU ve Clamoxyl LA),
- enjekte edilebilen aminoglikosid bazlı antibiyotikler
(Pfizer- Combiotic RTU ve Combiotic-S),
- enjekte edilebilen flürokinolon bazlı antibiyotikler (Pfizer - Advocin),
- enjekte edilebilen tetrasiklin bazlı antibiyotikler (Pfizer - Primamycin,
Primamycin LA ve Pan-Terramycin),
- oral penisilin sınıfı antibiyotikler (Pfizer - Synulox Tablet),
- süt vermeyen ineklerde penisilin bazlı topikal mastit tedavisi ilaçları
(Pfizer - Orbenin),
- süt veren ineklerde penisilin bazlı topikal mastit tedavisi ilaçları
(Pfizer - Synulox LC),
- enjekte edilebilen makrolid bazlı antibiyotikler (Pharmacia - Linco Spectin),
- enjekte edilebilen sefalosporin bazlı antibiyotikler (Pharmacia - Excenel),
- oral makrolid bazlı antibiyotikler (Pharmacia - Antirobe).
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Ürün taşıma maliyetinin yüksek olmaması ve fiyat denetimi sonucunda
sağlayıcı seviyesinde rekabet koşullarının önemli farklılıklar göstermemesi
nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırlarıdır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu işlem ile, Pharmacia’nın hukuki varlığı sona ererek, beher
Pharmacia hisse senedi 1.4 Pfizer hissesi ile değiştirilecek ve işlem
tamamlandığında Pfizer’in mevcut hissedarları, şirket hisselerinin yaklaşık olarak
%77’sine, Pharmacia hissedarları ise yaklaşık %23’üne sahip olacaklardır.
Görüldüğü üzere, işlem sonucunda Pharmacia varlığı sona erecek, Pfizer ise
Pharmacia hissedarları ile birlikte kontrol edilecektir. Bu çerçevede, bağımsız bir
teşebbüs olan Pharmacia'nın Pfizer bünyesine katılması işlemi, 1997/1 sayılı
Tebliğ'in 2. maddesi anlamında bir birleşmedir.
Pfizer ve Pharmacia Türkiye’de bağlı şirketleri vasıtasıyla faaliyette
bulunmaktadırlar. Pfizer’in 2001 yılı Türkiye cirosu yaklaşık ………. trilyon TL,
Pharmacia’nın 2001 yılı Türkiye cirosu ise yaklaşık ………… trilyon TL’dir. İnsan
sağlığı ile ilgili olarak, C2A-Katkısız anti-hipertansifler, C8A-Katkısız kalsiyum
antagonistler, C10A- Kolesterol ve trigliserid düşürücü preparatlar, G4B-Diğer
ürolojik preparatlar ve N7D-Alzheimer tedavisi ürünleri pazarlarında Pfizer,
H4C-Büyüme hormonları ve S1S-Oftalmolojik cerrahi yardım ürünleri pazarlarında
ise Pharmacia Türkiye’de %25’in üzerinde pazar payına sahiptir. Dolayısıyla;
tarafların ilgili pazarlardaki pazar payı ve ciroları toplamının 1997/1 sayılı Tebliğ’in,
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde belirtilen eşikleri aşması nedeniyle
söz konusu işlem, izne tabi bir birleşmedir.
6 REKABET KURUMU
H.3.1. İşlemin İnsan Sağlığı Ürünleri Alanına Etkisinin Değerlendirilmesi
Yukarıda tanımlanan ilgili pazarların hiçbirinde tarafların faaliyetleri
çakışmamaktadır. Bu durum aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
Tablo 1- İnsan Sağlığı Ürünlerinde Tarafların 2001 Yılı Pazar Payları
İlgili Ürün Pazarı
Pfizer’in
Pazar
Payı (%)
Pharmacia’nın
Pazar Payı (%)
Pazardaki
Diğer En
Büyük
Teşebbüsün
Pazar Payı
(%)
C2A Katkısız Anti-hipertansifler …… - 10
C8A Katkısız Kalsiyum
Antagonistler …… - 8.5
C10A Kolesterol ve Trigliserid
Düşürücü Preparatlar ……. - 27.2
G4B Diğer Ürolojik Preparatlar ……. - 15.1
J1C Geniş Spektrumlu
Penisilinler ……. - 13.9
M1A Anti-romatizmal Steroid
Olmayan İlaçlar ……. - 15.3
N7D Alzheimer Tedavisi Ürünleri ……. - 22.8
H4C Büyüme Hormonları - …... 21.1
S1E Miyotik ve Antiglokom
Preparatlar - …... 38.6
S1S Oftalmolojik Cerrahi
Yardım Ürünleri - …... 55.4
Yukarıdaki tablodan da görüldüğü üzere, işlemin insan sağlığı ürünleri
alanında yoğunlaşma artırıcı bir etkisi yoktur. Dolayısıyla işlem sonucunda herhangi
bir pazarda hakim durum yaratılmadığı gibi, mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesi de söz konusu olamayacaktır.
H.3.2. İşlemin Hayvan Sağlığı Ürünleri Alanına Etkisinin Değerlendirilmesi
Hayvan sağlığı ürünleri başlığı altında belirlenen ilgili pazarlarda tarafların
faaliyetleri çakışmamaktadır. Pfizer, nispeten güçlü olduğu "süt veren ineklerde
mastit tedavisi için kullanılan penisilin bazlı topikal antibiyotikler" ve "tetrasiklin bazlı
enjekte edilebilen antibiyotikler" pazarlarında Bayer, Elanco, Intervet ve Sanofi gibi
uluslararası şirketlerin rekabetine maruz kalmaktadır. Bu çerçevede, hayvan sağlığı
ürünleri alanında da, işlem sonucunda hakim durum oluşmayacak ya da mevcut bir
hakim durum güçlendirilmeyecektir.
I. SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında; Pharmacia Corporation ile
Pfizer Inc.'nın birleşmesi işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi
olduğuna, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratan veya
mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ilgili pazarda rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte bir birleşme olmadığına,
dolayısıyla söz konusu işleme izin verilmesine OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy