1 REKABET
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-94 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-60/726-338
Karar Tarihi : 11.9.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Rıfkı ÜNAL,
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: Orçun SENYÜCEL, Bedia Sanem ŞİMŞEK
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Philip Morris Holland B.V.
Temsilcisi: Av. Tolga İŞMEN
Büyükdere Cad. Maya Akar Center No: 100 K: 17
34394 Esentepe/İstanbul
D- TARAFLAR: Philip Morris Holland B.V.
Marconilaan 20, 4622 RD Bergen op Zoom
HOLLANDA
Papastratos Cigarette Manufacturing S.A.
1845 Piraeus YUNANİSTAN
E- DOSYA KONUSU: Philip Morris Holland B.V. tarafından Papastratos
Cigarette Manufacturing S.A.'nın toplam sermayesinin %76,4921’ini temsil eden
hisselerini devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.7.2003 tarih, 3444 sayı; 13.8.2003
tarih, 3901 sayı ve 26.8.2003 tarih, 4123 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 5.9.2003 tarih,
2003-3-94/Öİ-03-OS sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 5.9.2003 tarih,
REK.0.07.00.00/116 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-60 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
Philip Morris Holland B.V. şirketinin Papastratos Cigarette Manufacturing S.A.
hisselerini devralması işleminin; tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları
yönüyle, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan, 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 4. maddesi kapsamında bir devralma olduğu,
ancak bu devir işlemi sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu nedenle de bildirim konusu
devir işlemine izin verilmesinin uygun olacağı sonucuna varıldığı
2 REKABET
ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Philip Morris Holland B.V. (PMH)
Hollanda kanunlarına göre kurulmuş bir limited şirket olan PMH, Altria Group
Inc. (Altria)’in bağlı bir şirketi olan Philip Morris International Inc.’in dolaylı olarak
tamamına sahip olduğu bir iştirakidir. Philip Morris USA Inc., Philip Morris
International Inc., Kraft Foods Inc. ve Philip Morris Capital Corporation şirketlerinin
ana şirketi konumundaki Altria, uluslararası çapta, sigara üretimi ve dağıtımı, gıda
maddeleri üretimi ve dağıtımı ile finansal hizmetler alanlarında faaliyet
göstermektedir. Gruba bağlı şirketlerin sahip olduğu sigara markaları arasında
Marlboro, L&M, Chesterfield, Parliament ve Lark sayılabilir.
Türkiye’de Altria Grubu’na ait üçü sigara sektöründe olmak üzere toplam beş
teşebbüs faaliyet göstermektedir:
- Philip Morris Sabancı Sigara ve Tütüncülük Sanayi ve Ticaret A.Ş. (PHILSA);
sigara üretimi ile iştigal etmekte olup, ortaklık yapısı Tablo-1'de sunulmaktadır:
Tablo 1- PHILSA Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranları (%)
Philip Morris Holland B.V. 74,99
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 25,00
Orecla S.A. ~0,00
FTR Holding S.A. ~0,00
Philip Morris Products S.A. ~0,00
TOPLAM 100.00
- Philip Morris Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. (PMSA); sigara ürünlerinin satış ve
dağıtımı ile iştigal etmektedir. Şirketin ortaklık yapısı Tablo-2'de sunulmaktadır:
Tablo 2- PMSA Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranları (%)
Philip Morris Holland B.V. 74,24
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 24,74
TURSA Sabancı Turizm ve Yatırım İşletmeleri A.Ş. 0,01
Philip Morris Sabancı Sigara ve Tütüncülük Sanayi ve
Ticaret A.Ş. 0,01
Orecla S.A. 1,00
TOPLAM 100.00
- Altria Grubu’na bağlı şirketlerden biri olan Arizona Promosyon Servisleri Ltd. Şti.,
vergisiz satış mağazalarındaki pazarlama ve promosyon işlerini yürütmektedir.
- Kraft Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Marsa Kraft Foods Sabancı Gıda Sanayi ve
Ticaret A.Ş. firmaları ise gıda sektöründe faaliyet göstermektedir.
3 REKABET
H.1.2. Papastratos Cigarette Manufacturing S.A. (Papastratos)
Yunanistan kanunlarına göre kurulu, hisseleri Atina Borsası’nda işlem gören
bir holding şirketi olan Papastratos, Papastratos International B.V. (grubun
uluslararası iştiraklerinin holding şirketi) ve Ioniki S.A. (grubun sigara ihraç eden ve
vergisiz satış mağazalarına sigara satışı yapan şirketi) hisselerinin tamamına
sahiptir. Papastratos, Yunanistan’da mukim General Foods S.A. şirketinde de
%14,04 oranında hisse sahibidir.
Papastratos, Yunanistan ve Romanya’da sigara üretimi ve dağıtımı alanında
ve AB üyesi olmayan bazı ülkelerde gerek gümrük sahası içinde, gerekse vergisiz
alanlarda sigara satışı ile iştigal etmektedir. Şirketin ürettiği ve dağıttığı sigara
markaları arasında Assos, Assos International, President, Papastratos, Santé, Old
Navy, Saga, Club ve Cosmos yer almaktadır. Ayrıca şirket, Cosmos, Club, Zet, Rally
ve Colt markalarının da uluslararası pazarda satışını yapmaktadır. Papastratos,
1994 yılından itibaren Yunanistan’da Philip Morris’in Marlboro markasının üretimini
ve diğer birçok markasının dağıtımını sürdürmekte, bunun yanı sıra uluslararası
şirketlerden ithal ettiği puro ve sigaraların da satışını yapmaktadır.1 Şirket,
Yunanistan sigara pazarında %….’lik payıyla Philip Morris (%…. ’lik pazar payıyla)
ve British American Tobacco (BAT)’nin (%….’lük pazar payıyla) ardından üçüncü
sırada yer almaktadır.
Türkiye, Papastratos’un ürünlerini Ioniki S.A. şirketi vasıtasıyla ihraç ettiği
30’dan fazla ülke içinde yer almaktadır. Bununla beraber Türkiye’de Papastratos
ürünleri sadece vergisiz satış mağazalarında satılmaktadır.
H.2. Sektör Hakkında Genel Bilgiler
H.2.1. Ürün ve Sektörün Yapısı
Sigara, içerdiği tütün çeşitlerine göre dört ayrı grupta değerlendirilmektedir:
Şark Tipi: Ülkemizde yaygın olarak tüketilen TEKEL ürünlerinden Maltepe,
Samsun ve Yeni Harman markalarının örnek olarak verilebileceği bu tip sigaralar
tamamen Şark tütünlerinden üretilmektedir. Gelir seviyesindeki artışa paralel olarak
son yıllarda Türkiye'de söz konusu sigaraların tüketimi azalmış ve tüketiciler giderek
“Amerikan Harmanı” sigaralara yönelmeye başlamıştır.
Fransız Tipi: Dünya tüketimi çok sınırlı olan bu tip sigaralar kara tütünlerin
harmanlanmasıyla üretilmektedir. Türkiye'de hiç üretimi olmayan söz konusu
sigaralara Gitanes örnek verilebilir.
İngiliz Tipi: Tamamen Virginia-Burley tipi tütünlerden üretilen bu sigaralar
Türkiye'de üretilmemektedir. Rothmans, Dunhill gibi markaların örnek teşkil ettiği bu
tip sigaralar, dünya genelinde pazar payları “Amerikan Harmanı” sigaralar lehine
gerilemektedir.
Amerikan Tipi: Gerek Türkiye'de gerekse dünyada pazar payları giderek
artmakta olan bu tip sigaralar, Virginia-Burley ve Şark tipi tütünlerin
1 Ritmeester: Royal Dutch, Corona ve Livarde puro/sigarilloları; Altadis: Gauloises ve Gitanes
sigaraları ve Fleur de Savanne, Longchamps, Havantios ve Cruzeros puro/sigarilloları; Dannemann:
Al Capone, Special Sumatra, Tubes, Tip ve Moods puro/sigarilloları.
4 REKABET
harmanlanmasıyla üretilmekte ve “Amerikan Harmanı” ya da “Blended” sigaralar
olarak adlandırılmaktadırlar. Bu sigaralara örnek olarak Marlboro, Parliament,
Winston, Camel, TEKEL 2000 ve TEKEL 2001 verilebilir.
Türkiye’de, TEKEL’in bazı yabancı sigaraları ithal etmeye başladığı 1983
yılına kadar, üretimin tamamı söz konusu kuruluş tarafından gerçekleştirilmiştir. 1986
yılında Bakanlar Kurulu Kararıyla tütün mamullerinin üretim, dağıtım ve satışında
devlet tekeli kaldırılmış, 1991 yılında da özel sektöre, ürettikleri sigaraları
fiyatlandırma yetkisi verilmiştir. Bu dönemde üretim tesislerini kuran Philip Morris ve
R.J. Reynolds (RJR), Türkiye'de faaliyet göstermeye başlamıştır. 1999 yılında, ABD
dışındaki faaliyet ve varlıklarını Japan Tobacco International (JTI)’a devreden RJR’ın
Türkiye’deki faaliyetleri de JTI tarafından devralınmıştır. Ekim 2002’de ise BAT,
üretim tesisini kurarak Türkiye’de faaliyete geçmiştir.
Tablo-3'te, sigara pazarında mevcut firmaların önce sektörün tamamında,
ardından Tablo-4'te Amerikan harmanlı sigaralar içinde pazar paylarına yer
verilmiştir.
Tablo 3- Sigara Üreticisi Firmaların Sektördeki Pazar Payları (%)
FİRMA 1997 1998 1999 2000 2001 2002
TEKEL 70.4 69.0 70.2 69.8 …. ….
PMSA 23.4 23.5 22.7 22.9 …. ….
JTI 6.2 7.5 7.1 7.3 …. ….
BAT - - - - …. ….
TOPLAM 100 100 100 100 100 100
Tablo 4- Amerikan Harmanı Sigaralara İlişkin Pazar Payları (%)
FİRMA 1997 1998 1999 2000 2001 2002
TEKEL 42 45 51 50 …. ….
PMSA 46 42 37 38 …. ….
JTI 12 13 12 12 …. ….
BAT - - - - …. ….
TOPLAM 100 100 100 100 100 100
H.2.2. Pazara Giriş Engelleri
Türkiye’de sigara pazarına girişte, yürürlükte olan mevzuattan kaynaklanan
bazı engeller mevcuttur. 3.1.2002 tarih ve 4733 sayılı Kanun’un 6. maddesi
aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:
“Türkiye’de tütün mamülleri üretmek isteyenlerin yıllık üretim kapasitesi tek
vardiyada sigara için iki milyar adet, diğer tütün mamülleri için ise onbeş tondan az
olmayan, tütün hazırlama bölümleri dahil tam ve yeni teknoloji ile tesisler kurmaları
şarttır.”
Yukarıda yer verilen hüküm gereğince, sigara üretebilmek için kurulacak
tesisin belirli kapasitede, entegre ve yeni teknoloji ile donanmış olma zorunluluğunun
bulunması, sigara pazarında önemli bir giriş engeli yaratmaktadır. Öte yandan,
4207 sayılı “Tütün Mamüllerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun” ile sigara ve
diğer tütün mamüllerinin reklamının ve bu ürünlere ilişkin her türlü promosyon
faaliyetinin yasak olması da pazara giriş engeli yaratan bir diğer durumdur.
Sigaranın tüketicide bağımlılık yapan özelliğinin bulunması, ürünlere ait talebin fiyat
5 REKABET
esnekliğinin düşük olması sonucunu doğurmaktadır. Bu özellik söz konusu ürünün
üzerine oldukça yüksek oranda vergi konulabilmesine olanak tanımaktadır. Nitekim
ülkemizde satılan sigaranın perakende satış fiyatının %73’üne yakın bir kısmını vergi
ve diğer fonlar oluşturmaktadır. Bu durum, devletin bu piyasayı kontrol altında tutma
eğilimini güçlendirmektedir.
H.2.3. Vergisiz Satış Mağazaları (Duty-Free)
Tütün ürünleri, gümrük sahası dışında gümrük vergisiz satış noktaları
vasıtasıyla da satışı yapılan ürünler arasındadır. Söz konusu noktalar arasında
havaalanı mağazaları, uçaklar, sınır mağazaları, gemi malzemeleri satan mağazalar,
NATO üsleri, liman mağazaları, feribotlar ve tur gemileri yer almaktadır. İstanbul
Atatürk Havalimanı’ndaki satış mağazalarının işletmeciliğini yürüten ATÜ (Akfen-
Tepe-Ünimetal) Turizm İşletmeciliği A.Ş.’den elde edilen bilgilere göre, Türkiye’de
2002 yılında söz konusu noktalarda satışı yapılan ürünlerin %27.11’i parfüm,
%16.57’si sigara, %15.87’si alkollü içecek, %11’i çikolata ve benzeri mamuller,
%9.77’si kozmetik ve diğer ürünlerden oluşmuştur.
Dünya çapında vergisiz satış mağazaları vasıtasıyla yılda ortalama olarak
2,4 milyar ABD Doları tutarında tütün ürünü satılmakta olması ve bu tutarın vergisiz
alanlardaki toplam satışların %12’sini oluşturması tütün ürünlerinin söz konusu
perakende satış kanalı açısından önemini ortaya koymaktadır. Bildirim formundan,
vergisiz satış mağazalarındaki satışların yılda 3 milyon adet sigarayla sınırlı olduğu
ve bu rakamın Türkiye’deki toplam sigara satışlarının %3’ünden az olduğu
anlaşılmıştır.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden
oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı
pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım
amaçları ve fiyatları bakımından benzer olmaları gerekmektedir.
Dosya konusu işleme taraf olan teşebbüslerin kesişen faaliyet alanları sigara
üretimi ve dağıtımıdır.
Amerikan Harmanı ve Şark tipi sigaralar arasında içerik, kalite, kullanılan
tütün, imaj, materyal ve önemli oranda fiyat farklılıkları bulunmakta, Amerikan
Harmanı sigaralar kullanıcılarda tüketici sadakati anlamında “ürün bağımlılığı” da
yaratmaktadır. Yukarıda da değinildiği üzere, Amerikan Harmanı sigaralar
Türkiye’deki toplam sigara satışları içerisinde önemli ve Şark tipi sigaraların aleyhine
olarak artan bir paya sahiptir. Buna ek olarak vergisiz satış mağazalarında, Şark tipi
sigara markalarına sahip olan TEKEL azımsanacak ölçüde küçük bir paya sahipken
Amerikan Harmanı ile üretilen sigaralar söz konusu kanalda baskın durumdadır.
Dolayısıyla, dosya konusu devralma işleminin sonuçlarının daha net bir şeklide
ortaya konması bakımından ilgili ürün pazarı, “Amerikan Harmanı ile üretilen sigara
pazarı” olarak belirlenmiştir.
6 REKABET
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Coğrafi pazar belirlenirken, ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici
tercihleri, diğer giriş engelleri, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin
pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın
varlığı gibi unsurlar dikkate alınır.
Taraflar bölümünde belirtildiği üzere PMH, en büyük hissedarı olduğu PHILSA
ve PMSA şirketleri aracılığıyla yurt içi pazarda da faaliyet göstermekte iken
Papastratos’un Türkiye’deki faaliyetleri vergisiz satış mağazaları ile sınırlıdır. Bu
durumda ilgili coğrafi pazarın Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak geniş yahut
Türkiye’deki vergisiz satış mağazaları olarak dar tanımlanması sorunu gündeme
gelmektedir.
Bu noktada değinilmesi gereken en önemli husus, yurt içi satış noktaları ile
vergisiz satış noktaları arasında bu kanalların hitap ettiği tüketiciler bakımından
önemli farklılıklar bulunduğudur. Nitekim, vergisiz sigaralar yalnızca Türkiye’den
ayrılan veya Türkiye’ye giriş yapan tüketiciler tarafından alınabilmektedir.
Dolayısıyla, vergisiz satış noktalarının hitap ettiği tüketici kitlesinin niteliği bu kanalın
ayrı bir coğrafi pazar teşkil etmesi hususunda önemli bir kriter teşkil etmektedir.
Bunun yanı sıra, vergisiz satış mağazalarında satılan ürünlerin fiyatları ülke içi
fiyatlara oranla düşüktür. 1.8.2003 tarihi itibarıyla İstanbul Havaalanı’ndaki vergisiz
satış mağazalarında satılan ürünlerin (karton başı) fiyatları ile ülke içi fiyatlar
karşılaştırıldığında, iki kanaldaki fiyatların ortalama olarak %40-50 oranında değiştiği
görülmektedir.
Tüketici yapısı ve ürünlerin fiyatları yanında yurt içi pazar ile vergisiz alanlar
arasında giriş engelleri bakımından da farklılıklar mevcuttur. Nitekim bildirim
formunun 5.1. maddesinde de Türkiye’de tütün ürünleri satışı ile iştigal edeceklerin
karşılamak durumunda olduğu ve 4733 sayılı Kanun ile getirilen tesis ve kapasite
koşulları ile Tütün, Tütün Ürünleri ve Alkollü İçecekler Pazarı Kurulu’ndan alınması
gereken üretim, satış ve/veya uygunluk sertifikaları giriş engeli olarak anılmış,
vergisiz satış mağazalarında yapılan satışlara ilişkin benzer herhangi bir kısıtlama
olmadığı belirtilmiştir.
Son olarak, coğrafi pazarın dar veya geniş tanımlanması pazarda faaliyette
bulunan teşebbüslerin konumlarını göstermesi bakımından da önemlidir. Özellikle
devralan tarafın vergisiz satış kanalında sahip olduğu pazar payı yurt içi pazarına
oranla oldukça yüksektir. Söz konusu iki satış kanalı arasında tüketici yapısı, fiyatlar
ve giriş engelleri kriterleri açısından varolan farklılıklar dikkate alındığında; ilgili
coğrafi pazar “Türkiye’deki vergisiz satış mağazaları” olarak tespit edilebilecektir.
Ancak, inceleme konusu devralmanın sadece gümrüksüz satış pazarlarına dönük
olmadığı, aksine geniş pazarları da kapsayacağı göz önünde bulundurularak coğrafi
pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.4.1. İşlem
PMH ile Papastratos’un belirli bazı hissedarları (bu hissedarlar “Satıcılar”
olarak adlandırılmakta ve bildirim forumuna ekli Hisse Satış Anlaşması’nın 1 no’lu
7 REKABET
Ekinde listelenmektedirler) arasında 5.5.2003 tarihinde imzalanan Hisse Satış
Sözleşmesi’ne göre, Satıcılar tarafından Papastratos’un toplam sermayesinin
%76,4921’ini temsil eden hisseleri PMH’ye satılmaktadır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendinde “Herhangi bir teşebbüsün ya
da kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortak paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisini veren araçları
devralması veya kontrol etmesi” birleşme ve devralma sayılan haller arasında
belirtilmiştir. Dosya konusu devralma işlemi sonucunda PMH, Papastratos firmasının
hisselerinin %76,4921’ine sahip olacağından, Papastratos’un kontrolünü tek başına
eline geçirecektir. Bu açıdan bildirim konusu işlem 1997/1 sayılı Tebliğ anlamında bir
devralma işlemidir.
Papastratos’un Türkiye pazarına ilişkin 2002 yılına ait cirosu
……………………….. TL olarak gerçekleşmiştir. Devralan tarafın Türkiye’deki
vergisiz satış mağazalarından elde ettiği 2002 yılına ait cirosu …………………………
TL, Türkiye coğrafi pazarında cirosu ise ……………………………. TL’dir. Tarafların
ciroları toplamı 25 trilyon TL eşiğini aştığından ön incelemeye konu olan devralma
işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma işlemidir.
H.4.2. Hakim Durum Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde “hakim durum yaratmaya veya hakim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü ya da bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu” doğuracak birleşme ve devralmalar hukuka aykırı bulunarak
yasaklanmıştır. Başvuru konusu devralma işleminin, Kanun’un 7. maddesi anlamında
bir hakim durum yaratıp yaratmadığı ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilmesine yol açıp açmadığı hususunu değerlendirebilmek için, öncelikle,
devralma işlemi taraflarının pazar paylarının incelenmesi gerekmektedir.
“Sektör Hakkında Genel Bilgiler” bölümünde; Türkiye'de PMSA’nın Amerikan
Harmanı sigaralara ilişkin pazarda %….. oranında paya sahip olduğuna,
Papastratos'un ise vergisiz satış mağazaları dışında pazar payının bulunmadığına
yer verilmiştir. Tablo-5'te de genel olarak sigara pazarına ilişkin pazar payları
sunulmuştur.
Tablo 5- Sigara Pazarına İlişkin Pazar Payları
Firmalar Sigara Adedi Olarak Pazar Payı (%)
Papastratos ……
Philip Morris ……
TEKEL ……
JTI ……
BAT ……
Yukarıdaki tablodan da genel olarak sigara pazarında, PMSA'nın %……
pazar payı ile hakim durumda olmadığı anlaşılmaktadır.
Tablo-6’da 2002 yılı için Türkiye’deki vergisiz satış mağazalarına ilişkin
tahmini pazar payı rakamları sunulmaktadır. Söz konusu rakamlar Amerikan
Harmanı ve Şark tipi sigaralar arasındaki ayrımı yansıtmamakla birlikte, Şark tipi
8 REKABET
sigaraları üreten TEKEL’in pazar payının %…. gibi azımsanacak düzeyde olması
nedeniyle, aşağıdaki veriler vergisiz satış mağazalarında Amerikan Harmanı sigara
satışlarında teşebbüslerin konumunu göstermektedir.
Tablo 6- Vergisiz Satış Mağazalarına İlişkin Pazar Payları
Firmalar Sigara Adedi Olarak Pazar Payı (%)
Papastratos ……
Philip Morris ……
Imperial Tobacco ……
BAT ……
JTI ……
TEKEL ……
Diğer 4,7
Vergisiz satış mağazaları olarak dar tanımlanan coğrafi pazarda devralan
tarafın pazar payı %….’ye yükselmektedir. Dolayısıyla, Papastratos’un ilgili
segmentteki %…..’lik payıyla birlikte devralma sonrası tarafların pazar payı toplamı
%62,2 olmaktadır.
Vergisiz satış mağazaları yurt içi pazara nispetle daha kısıtlı bir tüketici
kitlesine hitap etmekte ve potansiyel rakiplerin yurt içi pazara girişini engelleyen
birtakım unsurlar vergisiz satış alanlarında söz konusu olmamaktadır. Nitekim, bu
satış kanalında marka çeşitliliğinin yurt içi pazarına göre daha fazla olduğu da
Tablo-6’da görülmektedir. Diğer bir deyişle, yurt içi pazarda faaliyette bulunamayan
teşebbüsler, ürünlerine ihraç etmek vasıtasıyla vergisiz satış alanlarında yer
verebilmektedirler. Böyle bir durumda devralan taraf olan PMH’nin PMSA aracılığı ile
sahip olduğu %…. civarındaki pazar payının teşebbüsün hakim durumda olduğu
sonucunu doğurması güçleşmektedir.
Ancak, Philip Morris’in uluslararası çapta özellikle Marlboro markasıyla
sağladığı marka imajı ve bağımlılığı da göz önünde bulundurulmalıdır. Buna ek
olarak, devir işlemi sonrası Philip Morris’in marka sayısında önemli bir artış
gerçekleşecektir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden tarafların devralmanın amacını
Papastratos’a ödenen dağıtım ücretlerindeki ve satın alma maliyetlerindeki azalma
olarak açıkladıkları anlaşılmaktadır (nitekim, taraflar arasında halihazırda birer
üretim ve dağıtım anlaşması bulunmakta, Papastratos belirli Philip Morris
markalarının Yunanistan’daki üretimini sürdürmenin yanı sıra Philip Morris’in
Yunanistan’a ihraç ettiği bazı markaların da dağıtımını yapmaktadır). Dolayısıyla,
devir işlemi asıl sonuçlarını Papastratos’un özellikle güçlü olduğu Yunanistan
pazarında gösterecektir.
Bununla birlikte, PMSA’nın vergisiz satış alanlarında hakim durumda olması
koşulunda dahi, devralma işlemi sonrası teşebbüsün pazar payında meydana
gelecek %2’lik artış pazarın yapısı gereği hakim durumu güçlendirici bir sonuç
doğurmayacaktır.
Sonuç olarak; inceleme konusu devralma neticesinde ilgili pazarda herhangi
bir şekilde hakim durum yaratılmasının ya da hakim durumun güçlendirilmesinin ve
bunun sonucunda pazarda rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmadığı kanaatine varılmıştır.
9 REKABET
H.4.3. Yan Sınırlamalar
Devir/birleşme işleminin gerçekleşebilmesi için gerekli olan ve yoğunlaşma
işlemiyle doğrudan ilintili kısıtlamalar yan sınırlama olarak değerlendirilebilmekte ve
bu tür sınırlamalara yoğunlaşma işlemiyle birlikte izin verilebilmektedir. Devralma
işleminin gerçek değeriyle hayata geçirilebilmesi, alıcının müşteri sadakatını
sürdürebilmesi ve devraldığı know-how’ı özümseyebilmesi için satıcının
rekabetinden belli bir süre korunması gerekmektedir. Devir işleminin
gerçekleşebilmesi için sınırlamanın zorunlu olması, bahse konu sınırlamanın yokluğu
halinde işlemin daha zor ve daha pahalı bir şekilde gerçekleştirileceğini ifade
etmektedir.
Bir kısıtlamanın devralma için gerekli olup olmadığı değerlendirilirken,
sınırlamanın süre, konu ve coğrafi alan açısından incelenmesi ve kısıtlamaların
zorunlu olandan daha fazla getirilmediğinin tespit edilmesi gerekmektedir.
Diğer yandan, kısıtlama satıcının ilgili ürün pazarına dahil olan ürünleri ürettiği
coğrafi pazarla sınırlı olmalıdır.
Rakip bir firmanın hisselerini satın almamasına yönelik olarak devreden
konumundaki teşebbüse getirilen sınırlamalar da yan sınırlama olarak
değerlendirilebilmektedir. Ancak, satıcıya rakip firmanın yönetiminde doğrudan veya
dolaylı yer alma olanağı vermeyen yatırım amaçlı hisse satın alımını engelleyen
kısıtlamalar, yan sınırlama kavramı içerisinde değerlendirilmemektedir.
Dosya konusu devralma işleminin temelini oluşturan ve taraflar arasında
5.5.2003 tarihinde imzalanan Hisse Satış Sözleşmesi’nin 10. maddesi, sözleşme
tarihinden itibaren iki yıl süreyle Satıcıların her biri için standart rekabet etmeme,
personel ve müşteri almama yükümlülükleri getirmektedir.
Devir işlemi ile birlikte Papastratos’un sahip olduğu şerefiyenin PMH’a
transferinin söz konusu olması sebebiyle, iki senelik rekabet etmeme
yükümlülüğünün devir işleminin gerçekleşebilmesi içi gerekli olandan uzun bir süreyi
kapsamadığı kanaatine varılmıştır. Benzer bir durum coğrafi alan için de geçerlidir.
Nitekim, Hisse Satış Sözleşmesi’nin 10. maddesiyle Satıcılara getirilen sınırlamalar
Papastratos’un faaliyetlerinin görüldüğü veya görülmüş olduğu alanları
kapsamaktadır.
Söz konusu hükmün -rekabet etmeme yükümlülüğü içeren tüm maddelerin
süre sınırlı olması sebebiyle- 2 yıl geçerli olacağı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede
Devralan firmanın, satıcıların devredilen firmaya süreli olarak ortak olmasını
engellemeye yönelik rekabeti kısıtlayıcı bir yanının olmadığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Yukarıda yer verilen açıklamalar ve değerlendirmeler ışığında;
Philip Morris Holland B.V. tarafından Papastratos Cigarette Manufacturing
S.A.'nın %76,4921’ini temsil eden hisselerinin devralınması işleminin, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in 4. maddesi kapsamında Rekabet Kurulu'nun iznine tabi bir işlem
olduğuna, söz konusu devralma işlemi sonucunda hakim durum yaratılmasına veya
10 REKABET
mevcut bir hakim durumun güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol
açılmayacağına bu nedenle devralma işlemine izin verilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy