Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-128 (Devralma)
Karar Sayısı : 06-79/1013-291
Karar Tarihi : 2.11.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, M. Sıraç ASLAN, Süreyya
ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Hilmi BOLATOĞLU, A. Ussal ŞAHBAZ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Philip Morris Products S.A.
Temsilcisi: Av. Sarp ŞENOL
Maya Akar Center Büyükdere Caddesi 100/17
34394 Esentepe İstanbul 20
Batmark Limited
Temsilcisi: Av. Tolga İŞMEN
Maya Akar Center Büyükdere Caddesi 100/19
34394 Esentepe İstanbul
D. TARAFLAR : Philip Morris Products S.A.
Quai Jeanrenaud 3, Neuchatel 2000 İSVİÇRE
Batmark Limited 30
Globe House, 4 Temple Place, London WC2R
2PG İNGİLTERE
E. DOSYA KONUSU: Philip Morris Products S.A.’nın Muratti, Ambassador ve
Çizgili Etiket Tasarımı markalarının (Muratti Markaları) mülkiyet haklarını
Batmark Limited’den devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.10.2006 tarih ve 6708 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar 40
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
17.10.2006 tarih ve 2006-3-128/Öİ-06-Ş.YA sayılı Birleşme/Devralma Raporu,
27.10.2006 tarih ve REK.0.07.00.00-120/276 sayılı Başkanlık Önergesi ile 06-79
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Philip Morris Products S.A.’nın
Muratti, Ambassador ve Çizgili Etiket Tasarımı markalarını Batmark Limited’den
devralması işleminin, söz konusu markalar üzerindeki kontrolün 1970’te yapılan
lisans anlaşması çerçevesinde zaten Philip Morris Products S.A.’da olduğu ve işlem
dolayısıyla bu kontrolde bir değişiklik olmayacağı, bu nedenle işlemin 1997/1 sayılı 50
06-79/1013-291
2
Tebliğ’in 2/b maddesi kapsamında bir devralma olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade
edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Philip Morris Products S.A. (PMPSA)
Devralan Teşebbüs PMPSA, İsviçre kanunları uyarınca kurulmuş bir anonim şirkettir. 60
Şirketi dolaylı olarak kontrol eden ve New York Menkul Kıymetler Borsası’nda büyük
oranda halka açık olan Altria Group Inc. dünya çapında sigara üretmekte ve
satmaktadır.
Altria Group Inc., Türkiye sigara pazarında faaliyet gösteren üç bağlantılı teşebbüsü
(Philsa Philip Morris Sabancı Sigara ve Tütüncülük Sanayi ve Ticaret A.Ş., Philsa
Philip Morris Sabancı Satış ve Pazalarma A.Ş., Arizona Promosyon Hizmetleri Ltd.
Şti.) aracılığıyla aralarında Marlboro, L&M, Chesterfield, Philip Morris ve
Parliament’in de bulunduğu çeşitli sigara markalarının üretim ve satışını
gerçekleştirmektedir. 70
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden teşebbüsün Türkiye sigara pazarında 2005
yılındaki payı %(…) seviyesinde olduğu anlaşılmaktadır.
H.1.2. Batmark Limited (BAT)
Devreden Teşebbüs BAT, 1902 yılında kurulan ve çeşitli ülkelerde sigara üretimi ve
satışı yapan İngiltere’de yerleşik British American Tobacco PLC unvanlı teşebbüsün
kontrolünde olan bir şirkettir. Türkiye pazarına Ekim 2002’de giren BAT, ülkemizdeki
faaliyetlerini kontrolünde bulunan BAT Sigara ve Tütüncülük San. ve Tic. A.Ş. ve 80
British American Tobacco the Netherlands B.V İstanbul şubesi aracılığıyla
yürütmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, Türkiye’de Viceroy, Pall Mall ve
Kent markalarıyla faaliyet gösteren BAT’ın 2005 yılında toplam sigara pazarında
%(…) paya sahip olduğunun tahmin edildiği anlaşılmıştır.
H.2.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. İşlem
Bildirim konusu işlemi düzenleyen sözleşme, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 90
çeşitli ülkelerde1 marka mülkiyeti BAT’a ait olan Muratti Markaları’nın bu ülkelerdeki
mülkiyetinin PMPSA’ya devrine ilişkindir. Muratti Markaları’nın herbiri hukuken farklı
markalar olarak kayıtlı olmakla beraber, sadece Muratti Ambassador ismindeki tek bir
sigarada beraber kullanılmaktadır. Diğer bir deyişle, devir konusu marka sayısı
birden fazla olmakla beraber, devir işlemi sadece bir ürünü ilgilendirmektedir. Dosya
mevcudu bilgi ve belgeden, Muratti Ambassador sigarasından 2005 yılı içinde elde
1 Devrin gerçekleştiği diğer ülkeler şunlardır: Avusturya, Belçika, Almanya, Finlandiya, Fransa, Macaristan,
Lüksemburg, Fas, Portekiz, Surinam, Romanya, Tunus, Vietnam, eski Yugoslavya ülkeleri, eski Çekoslovakya
ülkeleri
06-79/1013-291
3
edilen cironun (…………..) YTL olduğu, 2005 yılındaki toplam sigara pazarındaki
payının %(….) seviyesinde olduğu anlaşılmıştır.
Muratti Markaları’nın üretimi ve satışı, söz konusu markaların mülkiyetinin devrinin 100
öngörüldüğü ülkelerde bildirime konu işleme taraf teşebbüsler arasında 1970 yılında
yapılan bir lisans anlaşması çerçevesinde zaten PMPSA tarafından
gerçekleştirilmektedir. Bu itibarla, PMPSA söz konusu lisans anlaşması kapsamında
halihazırda üretim ve satışını gerçekleştirdiği Muratti Markaları’nın mülkiyetini de
devralmış olacaktır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden tarafların, PMPSA ile BAT arasında lisans
anlaşmasından kaynaklanan bazı hukuksal sorunları çözme amacı taşıyan bu devir
işleminin Muratti Markaları üzerinde bir kontrol değişikliğine yol açmayacağı,
dolayısıyla işlemin izne tabi olmaması gerektiği kanaatinde oldukları; ancak hukuki 110
güvence kazanmak amacıyla bildirimde bulunduklarını ifade ettikleri anlaşılmıştır.
H.2.2. Hukuki Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde birleşme veya
devralma sayılan haller arasında “herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün malvarlığını [...] devralması veya kontrol etmesi” sayılmaktadır.
Dolayısıyla, rekabet hukuku bakımından bir işlemin devralma sayılabilmesi için,
teşebbüs üzerindeki kontrolün el değiştirmesi gerek şarttır. Aynı maddenin 2.
fıkrasına göre, “kontrol, [...] özellikle bir teşebbüsün malvarlığının tamamı veya bir 120
kısmı üzerinde mülkiyet veya işletilmeye müsait bir kullanma hakkıyla [...] meydana
getirilebilir.” ifadesi bulunmaktadır.
Aynı Tebliğ’e göre, bir teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik birimin
kontrolü, bu teşebbüs ya da mal veya hizmet üretimine yönelik birim üzerinde
“belirleyici etki”ye sahip olunması anlamına gelmektedir. Bu “belirleyici etki”nin elde
edilmesi durumu, sadece teşebbüsün hisselerine ya da ilgili birimin mülkiyetine sahip
olmayla sınırlı değildir. Belirleyici etki, bu araçlar yanında aynı olanağı veren bir hak,
sözleşme veya sair vasıtalar yoluyla da elde edilebilir. Dolayısıyla, kontrol değişikliği
hisse ya da mülkiyet devri yoluyla olabileceği gibi, bunlar olmaksızın teşebbüs ya da 130
mal veya hizmet üretimine yönelik birim üzerinde belirleyici etkinin sahibini değiştiren
başka bir araçla, örneğin bu nitelikte bir anlaşmayla da gerçekleşebilir. Lisans
devrine ilişkin bir anlaşma da mal veya hizmet üretimine yönelik birim üzerinde
belirleyici etkinin lisans alan kişi ya da teşebbüse geçmesi itibarıyla kontrol
değişikliğine yol açabilecektir.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, bildirime konu işlem ile mülkiyeti BAT’dan
PMPSA’ya devredilen Muratti Markaları’nın kullanım hakkı 1970 yılında yapılan
lisans sözleşmesiyle daha önce PMPSA’ya geçtiği, süresiz olarak yapılmış olan bu
lisans sözleşmesi uyarınca PMPSA Muratti Markaları’nın fiyatlama da dahil her türlü 140
üretim, satış ve pazarlama stratejilerini kendisinin belirlediği ve bu markalardaki
ürünleri kendi formülasyonunu kullanarak ürettiği anlaşılmıştır. Muratti Markaları
Türkiye’de 2003 yılından bu yana münhasıran PMPSA’nın bağlantılı teşebbüsleri
tarafından işletilmektedir. Muratti Markaları’nın yukarıda açıklanan durumu
incelendiğinde, markalar üzerindeki kontrolün BAT’dan PMPSA’ya 1970 yılında
yapılan lisans anlaşmasıyla geçtiği anlaşılmaktadır.
06-79/1013-291
4
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde bildirime konu işlem ile, devre konu
markaların kontrolünün değil, yalnızca mülkiyetinin BAT’dan PMPSA’ya geçtiği
anlaşılmaktadır. Markaların kontrolü 1970’te imzalanan lisans anlaşması uyarınca 150
halihazırda PMPSA’dadır ve bu kontrolde bir değişiklik olmayacaktır. Bu durumda
değişen kontrolün kendisi değil, yalnızca şeklidir. Dolayısıyla, markaların mülkiyetinin
devrine dair başvuruya konu işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2/b maddesi kapsamında
bir devralma olmadığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Bildirim konusu işlemin, kontrolde bir değişiklik ortaya çıkarmaması nedeniyle, 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında 160
Tebliğ” kapsamında olmadığına OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
06-79/1013-291
5
Rekabet Kurulu’nun 02.11.2006 Tarih ve 06-79/1013-291 Sayılı Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Kurul kararı; Philip Morris Products S.A.’nın Muratti, Ambassador ve
Çizgili Etiket Tasarımı markalarını Batmark Limited’den devralması işleminin,
söz konusu markalar üzerindeki kontrolün 1970’te yapılan lisans anlaşması
çerçevesinde zaten Philip Morris Products S.A.’da olduğu ve işlem dolayısıyla
bu kontrolde bir değişiklik olmayacağı, bu nedenle işlemin 1997/1 sayılı
Tebliğ’in 2/b maddesi kapsamında bir devralma olmadığına dayandırmaktadır.
4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. ve Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkındaki 1997/1
Sayılı Tebliğ’in 2/b maddesine göre karara konu hisse devri bir devralmadır.
4054 Sayılı Kanun’un Birleşme ve Devralma başlıklı 7. maddesi, “bir ya da
birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya hakim durumlarını daha
da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında herhangi
bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde birleşmeleri veya herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer
bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının TÜMÜNÜ VEYA BİR
KISMINI ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları,
miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere DEVRALMASINI rekabet
hukuku bakımından devralma olarak kabul etmektedir. Görüleceği üzere Kanun
ortaklık payının “bir kısmını” veya sözcüğüyle “tümünü” devralmadan ayrı ve
müstakilen bir devralma işlemi olarak kabul etmektedir. Keza payların bir
kısmını “kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi” vermesi ile
irtibatlandırmaksızın YA DA sözcükleri ile hissenin bir kısmının devralınması
“devralma” olarak kabul edilmiştir. 1997/1 sayılı tebliğin 2. maddesinin başlığı
“Birleşme veya Devralma Sayılan Haller” dir. 2. maddenin b bendinde aynen
“herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut
ortaklık paylarının tümünü VEYA bir kısmını YA DA kendisine yönetimde hak
sahibi olma yetkisi veren araçları devralması VEYA kontrol etmesinin”
devralma sayılacağı belirtilmiştir.
Bu itibarla karara konu devralma işleminin 4054 Sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 7 nci ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2b maddesi kapsamında olduğu gözönünde
bulundurularak buna göre karar verilmesi gerekir. Aksine olan çoğunluk
görüşüne ve karara katılmıyorum.
M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy