1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2002-1-51 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 02-36/399-167
Karar Tarihi : 6.6.2002
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER,
Mustafa PARLAK
B- RAPORTÖRLER: M. Akif KAYAR, Salim AYDEMİR
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - PİLSA Plastik Sanayi A.Ş.
- Narin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Nermin ÇANKAYA
Gediz Cad. No:20 K:6/617 Bornova - İzmir
D- TARAFLAR: - PİLSA Plastik Sanayi A.Ş.
Ceyhan Yolu Üzeri, P.K. 87 Karşıyaka - Adana
- Narin İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Cumhuriyet Meydanı Narin Pasajı No:20 Burhaniye - Balıkesir
E- DOSYA KONUSU: PİLSA Plastik Sanayi A.Ş. ile üretici bayileri arasında
yapılan sözleşmeye muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.5.2002 tarih, 2133 sayı ile giren Narin
İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. vekilinin ve 12.5.1998 tarih, 1253 sayı ile
intikal eden Pilsa Plastik Sanayi A.Ş.'nin başvuruları üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 3.6.2002 tarih ve 2002-1-51/MM-02-M.A.K. sayılı
Muafiyet Raporu, 3.6.2002 tarih ve REK.0.05.00.00/60 sayılı Başkanlık önergesi ile
02-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; PİLSA Plastik Sanayi A.Ş.’nin üretici
bayileriyle imzaladığı ve bildirimde bulunduğu “WinSa PVC pencere, kapı ve panjur
sistemleri üretici bayilik sözleşmesi”ne 5 yıl süre ile bireysel muafiyet tanınabileceği,
Narin İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili tarafından yapılan şikayetin de bu
kapsamda reddedilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
H- İNCELEME ve DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Kapı ve pencere üretiminde ahşap, plastik (polivinil klorür, PVC) demir-çelik
ve alüminyum gibi hammaddeler kullanılmaktadır. Üretim sistemlerinin, teknik
2 REKABET KURUMU
özelliklerinin ve fiyatlarının farklı olması, ayrıca PVC esaslı kapı, pencere ve
panjurların, ahşap, demir-çelik, alüminyum gibi hammaddelerden üretilenler ile
düşük ikame edilebilirliğinin bulunması nedeniyle, ilgili ürün pazarı "PVC kapı,
pencere ve panjur sistemleri” olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
İlgili ürünün özellikleri, tüketici tercihleri ve fiyatları gibi parametreler
açısından, PVC kapı, pencere ve pancur sistemlerinin ülke içindeki rekabet koşulları
farklı değildir. Bu nedenle ilgili coğrafi pazar, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak
tesbit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
PİLSA Plastik Sanayi A.Ş. (PİLSA), söz konusu başvurusuyla, “WinSa PVC
Pencere Kapı ve Panjur Sistemleri Üretici Bayilik Sözleşmesi (Sözleşme)”nin, 4054
sayılı Kanun’un 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasını talep
etmiştir.
Söz konusu sözleşmenin; bayilere, üretimde kullanılmak üzere alınacak
malzemelerde tek elden satın alma şartı ve rakip markaların ürünlerini üretmeme gibi
sınırlamalar getirmesi nedeniyle Kanun'un 4. maddesi kapsamında olduğu
anlaşılmıştır.
H.2.1. Sözleşmenin Grup Muafiyeti Tebliğ’leri Kapsamında İncelenmesi
Sözleşme genel olarak, üretici bayilerin WinSa PVC pencere kapı ve panjur
sistemlerinin üretiminde ve montajında kullanılması gereken ana ürünleri ve
malzemeleri PİLSA’dan zorunlu olarak temin etmelerini, bu ürünler ile ana şirketin
teknik imalat şartnamelerine uygun bir şekilde atölyelerinde üretim yapmalarını ve
pazarlama faaliyetlerini kapsamaktadır. Diğer bir ifadeyle, bayi, PİLSA’dan satın
aldığı PVC profilleri, diğer yardımcı malzemeleri (destek saçları, ispanyoletler,
contalar vb.) de kullanarak, atölyedeki makinalarda müşterinin siparişine uygun
ölçülerde ve firmanın sağladığı teknik şartnamelere uygun bir biçimde keserek
şekillendirmekte ve kapı, pencere veya panjur sistemi haline getirmektedir.
Dolayısıyla ortaya farklı bir ürün çıkmaktadır.
Buna karşılık Rekabet Kurumu tarafından 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesine
dayanılarak çıkarılan ve belirli grup anlaşmaların aynı Kanun'un 4. maddesi
hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmalarının koşullarını düzenleyen 1997/4
sayılı "Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği" ve 1997/3
sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği" satıcının
yalnız yeniden satış amacıyla sağlayıcıdan belirli malları temin ettiği anlaşmalara
yöneliktir. Bildirim konusu sözleşme çerçevesinde bayiler ana firmadan yeniden satış
amacıyla değil, üretim yapmak ve imalât sonucu ortaya çıkan ürünü pazarlamak için
hammadde alımında bulunmaktadırlar. Bu nedenle, bayilerle yapılan sözleşme,
1997/3 ve 1997/4 sayılı grup muafiyeti tebliğleri kapsamında değildir.
PİLSA'nın kapı, pencere üretiminden ziyade, WinSa markası adı altında
bayileri aracılığıyla bir sistemi pazarlaması, üretici bayilerine verdiği düzenli eğitim,
üretimde uygulanmasını istediği teknik şartnameler, bayilerin "showroom"larına
yeknesak bir görüntü verilmesi ve çalışan personelin davranış ve kıyafetlerinin
3 REKABET KURUMU
standartlaştırılmaya çalışılması, yalnızca PİLSA tarafından verilecek malzemeler ile
kaliteyi korumak amacıyla imalat yapılması gibi koşullar, anlaşmanın bir üretim
franchise sözleşmesi olması ihtimalini ortaya çıkarmaktadır.
1998/7 sayılı “Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin 3.
maddesinde yer alan “Franchise Anlaşması, franchise verenin, franchise alana,
doğrudan veya dolaylı mali katkı karşılığında, belirli türden mal ve/veya hizmetleri
pazarlaması amacıyla …” şeklindeki tanım çerçevesinde, grup muafiyetinin "mal ve
hizmet franchise"larına uygulanacağı, "üretim franchise"larını kapsamadığı
anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen açıklamaların ışığında, anılan sözleşmenin, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet kapsamında incelenmesi
gerekmektedir.
H.2.2. Sözleşmenin Bireysel Muafiyet Kapsamında İncelenmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde “Kurul, aşağıda belirtilen şartların
tamamının varlığı halinde ilgililerin talebi üzerine, teşebbüsler arası anlaşma uyumlu
eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından
muaf tutulmasına karar verebilir:” hükmüne yer verilmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
PİLSA, anılan sözleşme vasıtasıyla ürünün ve üretiminde kullanılacak
malzemelerin standardını ve üretim şeklini belirleyip, üretici bayilerin bunlara
uymasını sağlayarak, WinSa markası adı altında üretilip, satılacak pencere, kapı ve
panjur sistemlerinin standart ve kalite bütünlüğünü sağlamayı, dolayısıyla kaliteyi
yükseltmeyi hedeflemektedir.
Sözleşme ile kapı-pencere ve panjur sistemleri üretiminin artacağı, belli bir
marka aracılığıyla ortak standartları hedefleyen bir imalatın sağlanacağı, profil ve
diğer malzeme girdilerinden elde edilen ürün yelpazesinin genişletileceği, üretici ve
satıcı bayilerin Türkiye geneline yayılmasıyla dağıtımın iyileşeceği ve tüketicilerin
aldığı hizmetin kalitesiyle birlikte markalar arası rekabetin de artacağı, bu çerçevede
sözleşmenin ilgili ürünlerin üretiminde ve dağıtımında gelişme sağlama koşulunu
sağladığı kanaatine varılmıştır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
İlgili sözleşme çerçevesinde, üretici bayilerin "hane halkı" olarak
nitelendirebileceği alıcılardan başka, katma değer yaratacak şekilde kapı, pencere
ve panjur sistemlerini satın alan müteahhitlere, taahhüt firmalarına ve kooperatiflere
de ürün satışı yapacakları anlaşılmıştır.
Anılan sözleşme sayesinde, maliyetlerde düşüş, dağıtımda gelişme ve satış
noktalarının artırılmasının yanı sıra, servis hizmetlerinin standart ve kalitesinin, fiyat
artışları olmadan veya fiyat azalışıyla birlikte iyileştirilmesinden tüketicilerin adil bir
pay alarak yararlanacakları kanaatine varılmıştır.
4 REKABET KURUMU
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Dosya mevcudu bilgi ve belgeler çerçevesinde; pazarda 50–60 civarında
teşebbüsün olduğu, bu teşebbüslerden 8-10'unun pazarın yaklaşık %80’ine sahip
bulunduğu, PİLSA’nın pazar payının ise yaklaşık %5 olması nedeniyle pazarın
önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması şartının yerine getirildiği
anlaşılmaktadır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Sözleşme, üretici bayilerin WinSa PVC kapı, pencere ve panjur sistemlerinin
üretimi ve satışı için gerekli tüm ana malzemeleri sadece PİLSA’dan alacağı ve söz
konusu ürünler ile rekabet eden kapı ve panjur sistemlerini üretip satamayacağı,
ayrıca PİLSA’nın da üretici ve satıcı bayileri haricindeki müşterilere doğrudan satış
yapamayacağı konusunda hükümler içermektedir. PİLSA’nın, üretici bayilerine bağlı
olarak çalışan “Satıcı Bayilerin” siparişlerini kabul etmemesi ve siparişi üretici bayi
üzerinden sağlaması da taahhütler arasındadır. Bu hükümlerin dışında firma, aynen
bir franchise sözleşmesinde olduğu gibi yeknesak görünümlü bayi sistemi, standart
kıyafetli personel, PİLSA’nın kurumsal kimliğine uygun araç gereçlerin (kartvizit,
reklam tabelası, ilan, broşür vb.) kullanımı, nitelikli eleman çalıştırma zorunluluğu ve
asgari miktarda profil satın alınması gibi sınırlamaları uygulamaktadır. Bu
sınırlamalar, kurulmak istenen üretim ve dağıtım kanalının ana unsurlarını teşkil
etmektedir.
1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım ve 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma
Anlaşmalarına ilişkin Grup Muafiyeti Tebliğ’leri çerçevesinde, yeniden satıcıya;
malların tüm çeşitlerini veya en az belli bir miktarını satın alma, anlaşma konusu
malları sağlayıcı tarafından belirlenmiş marka veya paketleme ve sunuş şekliyle
satma, reklam yapmak, stok bulundurmak, satış ağı oluşturmak, garanti sağlamak,
nitelikli eleman çalıştırmak gibi satış artırma uygulamalarında bulunma gibi
yükümlülüklerin bir kısmının veya tamamının yüklenmesi halinde, anlaşmaya 4.
maddenin uygulanmasından muafiyet tanınabilmektedir. Dolayısıyla, yukarıda yer
verilen maddeler ile getirilen kısıtlamaların, sistemin işlemesi ve ondan beklenen
faydaların sağlanması için zorunlu olandan fazla sınırlama getirmediği anlaşılmıştır.
Ancak sözleşmenin 2.4.4. maddesinde, sözleşmenin sona ermesi halinde
üretici bayiye, 1 yıllık bir rekabet etme yasağı getirilmektedir. Şirket tarafından üretici
bayilerine WinSa markası ile üretimi yapılacak pencere, kapı ve panjurlar hakkında
teknik bilgilerin verilerek ve eğitimler düzenlenerek kurumsal bir kimlik oluşturulmaya
çalışıldığı, dolayısıyla bayilere yapılan yatırımın, teknik bilginin ve marka imajının
korunması amacıyla bu yasağın getirildiği anlaşılmaktadır. Bu nedenle getirilen 1
yıllık rekabet yasağı süresinin, (a) ve (b) maddelerindeki amaçların elde edilmesi
açısından zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı olmadığı kanaatine varılmıştır.
Sözleşmenin 3.2.2. maddesinde, PİLSA’nın üretici ve satıcı bayileri
haricindeki müşterilere (müteahhitler, taahhüt firmaları vb.) direkt satış
yapamayacağı hükmü ile 3.2.3. maddesinde, “PİLSA’nın, üretici bayilerine bağlı
olarak çalışan satıcı bayilerine, üretici bayileri üzerinden satış yapacağına” dair
düzenlemesi bulunmaktadır. 1997/4 sayılı Tebliğ'de “sağlayıcıya, anlaşma konusu
5 REKABET KURUMU
malları veya anlaşma konusu mallara rakip malları yeniden satıcının ana satış
bölgesinde ve onunla aynı dağıtım seviyesinde dağıtmama yükümlülüğünden başka
rekabet sınırlaması yüklenemez” prensibi yer almaktadır. Bu çerçevede, anılan
maddelerde yer alan sınırlamaların, üretici bayi ve satıcı bayilerin dağıtım sistemi
içerisindeki konumlarını ve satış hedeflerini koruyabilmeleri için gerekli ve
anlaşmanın nihai hedefi için zorunlu olduğu anlaşılmıştır.
Aynı şekilde, sözleşmenin 2.3.7. maddesinde yer alan ve üreticinin, profil,
conta, destek saçı, ispanyolet, menteşe gibi üretim malzemelerinin ayrı ayrı
pazarlamasını ve satışını yapamayacağına dair hükmün de söz konusu ürünlerin
sadece montaj ve üretim amacıyla satılmasına yönelik olarak getirilen gerekli ve
zorunlu bir kısıtlama olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Sözleşmenin 2.2.4. maddesinde, “Üretici, … pazarlama ve tanıtım çabasını
gösterecektir.” hükmü ile maddenin devamında, “PİLSA’nın onayı olmayan hiç bir
tanıtım faaliyetini üretici organize edemez.” şeklindeki düzenleme yer almaktadır.
1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 5.
maddesinin (g) bendinde yer alan “Franchise verene, gelirinin belirli bir kısmını
reklam gideri için ödeme ve bizzat franchise verenin onaylayacağı tarzda reklam
yapma " yükümlülüğü grup muafiyeti kapsamında sayılmıştır.
Bu düzenleme ile franchise sözleşmesine konu olan ürünlerin reklam
faaliyetinin, kurumsal kimliğe uygun bir şekilde yürütülmesi amaçlanmış ve bu
doğrultudaki kısıtlamalara muafiyet tanınmıştır. Bu çerçevede, PİLSA'nın üretici
bayileri üzerine getirmiş olduğu "tanıtım faaliyetlerine" yönelik sınırlamanın belirli bir
sistemin korunmasına yönelik olduğu anlaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen hükümlerin, üretim ve dağıtım sisteminin kurulmasına
yönelik olarak konulduğu, üretim ve dağıtımda teknik gelişmenin sağlanmasının ve
bu sayede tüketiciye makul bir faydanın yansıtılmasının, kurulmak istenen üretim ve
dağıtım ağının ana unsurları niteliğindeki bu maddelerin uygulanmasına bağlı olduğu
kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, sözleşme, üretici bayinin yeniden satış fiyatlarına ilişkin bir hüküm
içermemekte, üretici bayi, belirlenen bölge dışına satış yapabilmekte ve ürettiği
sistemlerin yanında, kullanılması gerekli olan yan ürünleri piyasadan serbest bir
şekilde temin edebilmektedir. Bu çerçevede, rekabetin yoğun olarak yaşandığı bir
pazar yapısının da bulunduğu dikkate alınarak, sözleşme ile getirilen dikey
sınırlamaların, rekabeti gereğinden fazla sınırlamayacak bir yapıda olduğu kanaatine
ulaşılmıştır.
Konu ile ilgili olarak PİLSA’nın üretici bayisi konumundaki Narin İnşaat Turizm
San. ve Tic. Ltd. Şti. adına Temsilcisi tarafından başvuruda bulunularak, söz konusu
sözleşmenin 2.4.4 maddesinde yer alan 1 yıllık rekabet etmeme yasağının 4054
sayılı Kanun’a aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği ifade edilmiştir. 1998/7 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, franchise
anlaşmalarında sürenin sona ermesinden sonra en fazla bir yıl süre ile franchise
alan üzerine rekabet yasağı getirilmesine izin verilmiştir. Anılan Tebliğ hükmü
çerçevesinde, franchise alan bir teşebbüs üzerine getirilen rekabet yasağına izin
verilmesinin amacı, franchise verenin franchise alana aktardığı know-how ya da
6 REKABET KURUMU
marka imajı gibi unsurların korunmasının sağlanmasıdır. Bu çerçevede, PİLSA’nın da
oluşturduğu sistemin franchise benzeri bir sistem olduğu dikkate alındığında, söz
konusu 1 yıllık rekabet yasağının makul bir kısıtlama olduğu ve PİLSA’nın üretici
bayisi konumundaki Narin İnşaat Turizm San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin sözleşmenin 2.4.4
maddesinin iptaline yönelik başvurusunun kabul edilemeyeceği sonucuna
ulaşılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin çerçevesinde;
- PİLSA Plastik Sanayi A.Ş.’nin üretici bayileriyle imzaladığı ve bildirim konusunu
oluşturan “WinSa PVC Pencere, Kapı ve Panjur Sistemleri Üretici Bayilik
Sözleşmesi”ne, imza tarihi olan 24.7.1998’den başlamak üzere ve 5 yıl süre ile, 4054
sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmasına,
- Dolayısıyla aynı sözleşmenin taraflarından olan Narin İnşaat Turizm San. ve Tic.
Ltd. Şti. vekili Avukat Nermin Çankaya tarafından yapılan şikayetin de bu kapsamda
reddedilmesine
OY ÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
(06.06.2002 tarih ve 02-36/399-167 sayılı Rekabet Kurulu Kararına)
KARŞI OY GEREKÇESİ
Pilsa Plastik Sanayi A.Ş. ile üretici bayileri arasında yapılan Sözleşme’nin
2.4.4. maddesinde sözleşmenin sona ermesi halinde üretici bayiye bir yıllık rekabet
etme yasağı getirilmiştir.
Konuya ilişkin şikayet mektubunda söz konusu yasağın olası bir fesih halinde
firmanın bir yıl süreyle ticareti bırakması ve tüm makine ve iş gücünün işlemez hale
geleceği sonucunu doğuracağı belirtilerek, bu maddenin muafiyet kapsamından
çıkarılması talep edilmektedir.
Rekabet Kurulu bu konudaki kararından bir hafta önce “Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” hakkında kararını vermiştir. Bu Tebliğ’in 6-b
maddesinde, anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin alıcıya getirilen
rekabet yasağı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkarılmıştır.
Ancak yasaklamanın,
- Anlaşma konusu mal ya da hizmetle ilgili bulunması,
- Anlaşma süresince alıcının faaliyette bulunduğu tesis ya da toprakla sınırlı
olması ve
- Sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know-how’ı korumak için “zorunlu” olması,
koşuluyla alıcıya anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla
rekabet yasağı getirilebileceği öngörülmüştür.
Dosya konusu bayilik anlaşmasında alıcıya know-how devredileceğine dair bir
tespit olmadığı gibi, know-how söz konusu olsa bile bunu korumak için rekabet
yasağı getirilmesinin “zorunlu” olduğuna dair bir tespit de mevcut değildir.
Bu tespitler yapılmış olsaydı dahi, bu defa rekabet yasağının, her bir bayi için,
anlaşma süresince faaliyette bulunduğu tesis ya da toprakla sınırlı olması gerekirdi.
7 REKABET KURUMU
Bu hususlar gözetilerek, anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir yıllık rekabet
yasağının anlaşmadan çıkarılması istikametinde karar alınması gerektiği kanaatinde
olduğum için ; söz konusu rekabet yasağını da kapsayacak şekilde anlaşmaya
muafiyet tanınması ve bu konuya ilişkin şikayetin reddi istikametinde beliren
çoğunluk görüşüne katılmamaktayım.
Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy