Sprawa C‑396/03 P
Magnus Killinger
przeciwko
Republice Federalnej Niemiec i in.
Odwołanie – Niemieckie dyplomy wyższych szkół prawniczych – Dyskryminacja
Postanowienie Trybunału (czwarta izba) z dnia 3 czerwca 2005 r. I‑0000
Streszczenie postanowienia
1. Odwołanie – Zarzuty – Elementy uzasadnienia wyroku naruszające prawo wspólnotowe – Sentencja oparta na innych podstawach prawnych – Oddalenie
2. Skarga na bezczynność – Wezwanie instytucji – Wezwanie do działania – Zastąpienie przez skargę – Wyłączenie
(art. 232 akapit drugi WE)
3. Prawo wspólnotowe – Zasady – Prawo do skutecznej skargi – Naruszenie prawa wspólnotowego przez władze krajowe państwa członkowskiego – Wniesienie sprawy do sądu wspólnotowego przez Komisję lub inne państwo członkowskie oraz wniesienie sprawy do właściwego sądu krajowego przez osobę fizyczną lub prawną – Brak narażenia skutecznego charakteru ochrony sądowej
1. Naruszenie prawa wspólnotowego przez Sąd nie pociąga za sobą uchylenia zaskarżonego postanowienia, jeśli rozstrzygnięcie jest uzasadnione innymi względami prawnymi.
(por. pkt 12)
2. Artykuł 232 akapit drugi WE uzależnia dopuszczalność skargi na bezczynność od warunku uprzedniego wezwania danej instytucji do podjęcia działania. W aspekcie przesłanki dopuszczalności skargi nie można uznać, by skarga wniesiona do Sądu mogła zostać zakwalifikowana jako wezwanie w rozumieniu tego przepisu.
(por. pkt 16)
3. W systemie środków prawnych przewidzianym w traktacie naruszenie prawa wspólnotowego przez władze krajowe, w tym naruszenie art. 234 akapit trzeci WE, może zostać zaskarżone przez Komisję lub inne państwo członkowskie do sądów wspólnotowych lub też może zostać zaskarżone przez każdą osobę fizyczną lub prawną do właściwych sądów krajowych. W tym ostatnim przypadku sądy te zobowiązane są do zapewnienia ochrony norm prawa wspólnotowego, a zatem skuteczny charakter ochrony sądowej nie zostaje narażony w żaden sposób.
(por. pkt 28)
POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 3 czerwca 2005 r.(*)
Odwołanie – Niemieckie dyplomy wyższych szkół prawniczych – Dyskryminacja
W sprawie C‑396/03 P
mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 Statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 22 września 2003 r., przez
Magnusa Killingera, zamieszkałego w Meiningen (Niemcy), reprezentowanego przez T. Scheuernstuhla, Rechtsanwalt,
wnoszący odwołanie,
w której drugą stroną są:
Republika Federalna Niemiec,
Rada Unii Europejskiej,
Komisja Wspólnot Europejskich,
strony pozwane w pierwszej instancji,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, K. Schiemann (sprawozdawca) i E. Juhász, sędziowie,
rzecznik generalny: A. Tizzano,
sekretarz: R. Grass,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego,
wydaje następujące
Postanowienie
1 M. Killinger domaga się w swoim odwołaniu uchylenia postanowienia Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 8 lipca 2003 r. w sprawie T‑186/03 Killinger przeciwko Niemcom i in., (dotychczas nieopublikowanego w Zbiorze, zwanego dalej „zaskarżonym postanowieniem”), w którym Sąd ten odrzucił jako niedopuszczalną jego skargę o:
– uchylenie decyzji ministra sprawiedliwości i spraw europejskich landu Turyngii oraz szeregu orzeczeń niemieckich sądów w sprawie skargi wniesionej przez M. Killingera w pierwszej kolejności do Verwaltungsgericht Weimar;
– nakazanie Republice Federalnej Niemiec umożliwienia mu korzystania na szczeblu wspólnotowym ze swobody wykonywania zawodu i prowadzenia działalności gospodarczej w charakterze prawnika na tych samych warunkach, jak te, które mają zastosowanie do osób posiadających dyplom studiów prawniczych innych państw członkowskich;
tytułem żądania ewentualnego o przekazanie sprawy, w której zostały wydane orzeczenia wspomniane w poprzednim tiret, innemu składowi orzekającemu Verwaltungsgericht Weimar oraz o stwierdzenie, że sądy niemieckie uchybiły zobowiązaniom ciążącym na nich na mocy art. 234 akapit drugi i trzeci WE;
– zasądzenie od Republiki Federalnej Niemiec odszkodowania za szkodę majątkową i krzywdę, które zostały mu wyrządzone wskutek dyskryminujących działań stosowanych przez to państwo członkowskie;
– stwierdzenie bezczynności Republiki Federalnej Niemiec, Rady Unii Europejskiej i Komisji Wspólnot Europejskich polegającej na tym, że zaniechały one wydania aktów ustawodawczych i wykonawczych niezbędnych dla umożliwienia wykonywania w sposób niedyskryminowany na szczeblu wspólnotowym zawodu przez osoby posiadające niemiecki dyplom studiów prawniczych;
– nakazanie Republice Federalnej Niemiec, Radzie i Komisji zmiany lub uzupełnienia ich aktów ustawodawczych i aktów o charakterze wykonawczym w celu zapewnienia, że swoboda wykonywania na szczeblu wspólnotowym zawodu przez prawników wykształconych w Niemczech nie będzie poddana pod względem jakościowym warunkom innym, niż te nałożone na prawników wykształconych w innych państwach członkowskich.
2 M. Killinger żąda ponadto, by Trybunał rozstrzygnął spór co do istoty i uwzględnił jego żądania przedstawione przed Sądem.
3 M. Killinger twierdził zasadniczo w pierwszej instancji, że kryterium egzaminu państwowego drugiego stopnia w ramach systemu szkolenia prawników w Niemczech dyskryminuje obywateli niemieckich na korzyść prawników wykształconych w innych państwach członkowskich. Kryterium to jest jego zdaniem nieproporcjonalnie surowe. Po pierwsze bowiem, stawiać ma ono niemieckich prawników w niekorzystnej pozycji w aspekcie dostępu do zawodu adwokata, mając na względzie to, że osoby posiadające dyplom studiów prawniczych z innego państwa mają możliwość uznania ich kwalifikacji, które uzyskali w łatwiejszy sposób. Po drugie, liczne instytucje międzynarodowe, wśród nich Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, stosują dyskryminujące praktyki, uzależniając dostęp prawników wykształconych w Niemczech do niektórych stanowisk od egzaminu państwowego drugiego stopnia, chociaż prawnicy z innych państw członkowskich muszą zadośćuczynić mniej surowym z punktu widzenia jakościowego kryteriom stosowanym w państwach ich pochodzenia w zakresie dostępu do zawodu adwokata.
Zaskarżone postanowienie
4 Sąd w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, na podstawie art. 111 regulaminu Sądu, że skarga M. Killingera jest oczywiście niedopuszczalna.
5 W tym zakresie Sąd stwierdził w pierwszej kolejności, że nie jest właściwy do rozpoznania skargi osoby fizycznej przeciwko państwu członkowskiemu. W drugiej kolejności stwierdził w pkt 4 zaskarżonego postanowienia, że:
„W niniejszej skardze skarżący zażądał uchylenia decyzji organu krajowego oraz kilku orzeczeń sądów krajowych. Skarga nie została zatem skierowana przeciwko aktowi instytucji lub organu Wspólnot Europejskich, a więc jest oczywiście niedopuszczalna. Ponieważ ponadto skarga została skierowana przeciwko państwu członkowskiemu, należy ją odrzucić jako oczywiście niedopuszczalną, bez potrzeby jej doręczania stronie pozwanej”.
Odwołanie
6 Zgodnie z art. 119 regulaminu Trybunału, jeśli odwołanie jest oczywiście bezzasadne, może on w każdym czasie oddalić je w drodze postanowienia z uzasadnieniem.
7 W odwołaniu wskazać można cztery zarzuty. M. Killinger zarzuca Sądowi, że:
– w sposób nieuzasadniony zastosował art. 111 regulaminu Sądu;
– nie uwzględnił tego, że jego skarga wskazywała po stronie pozwanej nie tylko instytucje Republiki Federalnej Niemiec, ale również Radę i Komisję oraz że skierowana była przeciwko pozytywnym aktom, lecz była również skargą na bezczynność, które to aspekty skargi Sąd błędnie pominął;
– nie uwzględnił okoliczności, że instytucje Republiki Federalnej Niemiec powinny zostać uznane w aspekcie funkcjonalnym za instytucje Unii Europejskiej, a zatem, że Sąd był właściwy do rozpoznania skargi przeciwko nim;
– pominął fakt, iż dla ochrony praw wspólnotowych niezbędne jest, by prawa obywatelskie mogły stanowić przedmiot skargi do sądów wspólnotowych.
W przedmiocie pierwszego zarzutu
8 W pierwszym zarzucie M. Killinger podnosi, że zastosowanie przez Sąd art. 111 regulaminu Sądu nie jest uzasadnione i że narusza jego prawo do zgodnego z prawem i skutecznego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 i 13 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPCz”), jak również art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej proklamowanej w Nicei w dniu 7 grudnia 2000 r. (Dz.U. C 64, str. 1) w związku z art. 6 WE.
9 Wystarczy w tym zakresie stwierdzić, że samo w sobie zastosowanie trybu postępowania przewidzianego w art. 111 regulaminu Sądu nie stanowi naruszenia prawa do zgodnego z prawem i skutecznego postępowania sądowego, ponieważ przepis ten stosuje się jedynie do postępowań, w których Sąd jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania skargi lub w których owa skarga jest oczywiście pozbawiona podstaw prawnych. Gdyby rzeczywiście Sąd niesłusznie uznał, że przesłanki zastosowania tego przepisu zostały spełnione, należałoby zakwestionować tę ocenę, jak to czyni M. Killinger w zarzutach drugim, trzecim i czwartym, a nie kwestionować samo zastosowanie tego przepisu. Należy zatem oddalić zarzut pierwszy jako oczywiście bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu drugiego
10 W zarzucie drugim M. Killinger zarzuca Sądowi, że nie uwzględnił tego, że jego skarga wskazywała po stronie pozwanej nie tylko instytucje Republiki Federalnej Niemiec, ale również Radę i Komisję oraz że skierowana była nie tylko przeciwko pozytywnym aktom, lecz była również skargą na bezczynność, które to aspekty skargi Sąd błędnie pominął.
11 Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd w istocie pominął czwarte i piąte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji. Takie pominięcie stanowi rzeczywiście naruszenie prawa wspólnotowego.
12 Jednakże naruszenie prawa wspólnotowego przez Sąd nie pociąga za sobą uchylenia zaskarżonego postanowienia, jeśli rozstrzygnięcie jest uzasadnione innymi względami prawnymi (por. podobnie wyroki z dnia 9 czerwca 1992 r. w sprawie C‑30/91 P Lestelle przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3755, pkt 28; z dnia 30 września 2003 r. w sprawie C‑93/02 P Biret International przeciwko Radzie, Rec. str. I‑10497, pkt 60 oraz z dnia 2 grudnia 2004 r. w sprawie C‑226/03 P José Martí Peix przeciwko Komisji, Rec. str. I‑11421, pkt 29).
13 Należy zatem zbadać, czy okoliczność, że Sąd pominął czwarte i piąte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji, podważa prawidłowość rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia.
W przedmiocie czwartego żądania przedstawionego w pierwszej instancji
14 Jeśli chodzi o czwarte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji, to zmierzało ono do stwierdzenia przez Sąd bezczynności Republiki Federalnej Niemiec, Rady i Komisji polegającej na tym, że zaniechały one wydania aktów ustawodawczych i aktów o charakterze wykonawczym niezbędnych do tego by umożliwić wykonywanie na szczeblu wspólnotowym w pozbawiony dyskryminacji sposób zawodu przez osoby posiadające niemiecki dyplom studiów prawniczych.
15 Jeśli chodzi o Republikę Federalną Niemiec, to żądanie to jest oczywiście niedopuszczalne, ponieważ sądy wspólnotowe nie są właściwe do rozstrzygnięcia sporu między osobą fizyczną a państwem członkowskim, jak to zostało wskazane w pkt 26 niniejszego postanowienia.
16 Jeśli chodzi o Radę i Komisję, to Sąd jest co do zasady właściwy do rozpoznania skargi na bezczynność wniesionej przez osoby fizyczne na podstawie art. 232 akapit trzeci WE. Jednak akapit drugi tego przepisu uzależnia dopuszczalność skargi od warunku uprzedniego wezwania danej instytucji do podjęcia działania. Tymczasem M. Killinger sam wyraźnie przyznał na stronie 11 skargi złożonej w Sądzie, że nie skierował żadnego uprzedniego wezwania do Rady ani do Komisji. W aspekcie przesłanki dopuszczalności skargi należy dodać, że wbrew temu, co twierdzi M. Killinger, nie można uznać, by jego skarga mogła zostać zakwalifikowana jako wezwanie w rozumieniu art. 232 akapit drugi WE.
17 W tej sytuacji czwarte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji jest oczywiście niedopuszczalne, a okoliczność, że Sąd pominął to żądanie, nie podważa prawidłowości rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia.
W przedmiocie piątego żądania przedstawionego w pierwszej instancji
18 Jeśli chodzi o piąte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji, to zmierzało ono do nakazania Republice Federalnej Niemiec, Radzie i Komisji zreformowania lub uzupełnienia ich aktów ustawodawczych i aktów o charakterze wykonawczym dla zapewnienia, że swoboda wykonywania na szczeblu wspólnotowym zawodu przez prawników wykształconych w Niemczech nie będzie poddana pod względem jakościowym i ilościowym warunkom innym niż te nałożone na prawników z innych państw członkowskich, to jest wymogowi zdania egzaminu państwowego drugiego stopnia. M. Killinger zarzuca w szczególności Komisji, że uzależnia udział prawników wykształconych w Niemczech w konkursie przeprowadzanym przez tę instytucję od zdania takiego egzaminu drugiego stopnia, co jego zdaniem dyskryminuje ich w stosunku do prawników z innych państw członkowskich, do których znajdują zastosowanie mniej surowe warunki. M. Killinger na stronie 62 załącznika do skargi złożonej w Sądzie wspomniał o piśmie działu kadr Trybunału Sprawiedliwości z dnia 11 marca 1991 r., w którym została odrzucona jego kandydatura na stanowisko prawnika lingwisty w niemieckim wydziale tłumaczeń, w ramach konkursu CJ 5/90 opublikowanego w dniu 17 października 1990 r. (Dz.U. C 262, str. 11), wyłącznie na tej podstawie, że nie zdał wspomnianego wyżej egzaminu państwowego drugiego stopnia, którego zdanie wymagane było w tytule III pkt 2 lit. a) ogłoszenia o konkursie jako warunek dopuszczenia do udziału w konkursie.
19 Jeśli chodzi o Republikę Federalną Niemiec, piąte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji jest oczywiście niedopuszczalne, podobnie jak to, o którym mowa w pkt 15 niniejszego postanowienia, ponieważ sądy wspólnotowe nie są właściwe do rozstrzygnięcia sporu między osobą fizyczną a państwem członkowskim.
20 Jeśli chodzi o Radę i Komisję, to mają tu zastosowanie uwagi zawarte w pkt 16 niniejszego postanowienia i również piąte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji jest oczywiście niedopuszczalne, jako że nie została spełniona przesłanka z art. 232 akapit drugi WE.
21 Należy uściślić ponadto, że zgodnie z tym artykułem można wnieść do Trybunału skargę w celu stwierdzenia bezczynności instytucji, ale jest on oczywiście niewłaściwy do wydania wobec niej nakazów.
22 Odnosząc się do kryteriów naboru przez instytucje wspólnotowe, zakwestionowanych przez M. Killingera jako dyskryminujące, wystarczy stwierdzić, że M. Killinger nie zaskarżył zgodnie z postanowieniami art. 236 WE w związku z art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego Wspólnot Europejskich konkretnego ogłoszenia o konkursie lub odrzucenia jego kandydatury. Odnosząc się do odrzucenia przez służby Trybunału Sprawiedliwości w dniu 11 marca 1991 r. kandydatury M. Killingera, należy w każdym razie stwierdzić, że skargę należało wnieść przeciwko tej instytucji, a nie Komisji, oraz że termin trzech miesięcy przewidziany w tym celu w art. 91 ust. 3 regulaminu pracowniczego już dawno upłynął. Odnosząc się do zawiadomienia z dnia 30 kwietnia 2003 r. dotyczącego stanowiska w Europejskim Trybunale Praw Człowieka, którego kopia znajduje się na stronach 310 i 311 załącznika do skargi złożonej do Sądu, należy stwierdzić, że Trybunał ten nie stanowi części systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej i że sądy wspólnotowe nie są w żadnym razie właściwe do rozstrzygnięcia skarg przeciwko tej instytucji.
23 W tej sytuacji piąte żądanie M. Killingera zgłoszone w pierwszej instancji należy uznać za oczywiście niedopuszczalne, a prawidłowości rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia nie podważa okoliczność, że Sąd je pominął.
24 Zarzut drugi podniesiony przez M. Killingera nie ma zatem w oczywisty sposób znaczenia dla sprawy i w związku z tym powinien zostać oddalony jako oczywiście bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu trzeciego
25 W zarzucie trzecim M. Killinger zarzuca Sądowi, że stwierdził niedopuszczalność jego skargi skierowanej przeciw Republice Federalnej Niemiec. Sąd powinien był bowiem jego zdaniem uznać instytucje tego państwa członkowskiego za instytucje Unii Europejskiej w aspekcie funkcjonalnym i powinien był w związku z tym uznać się za właściwy.
26 Zgodnie z zasadą ustanowioną w art. 5 akapit pierwszy WE sądy wspólnotowe są właściwe wyłącznie w granicach, w których traktat WE lub akty prawa wtórnego powierzyły im kompetencję. Traktat dokonuje wyraźnego rozróżnienia między państwami członkowskimi a instytucjami wspólnotowymi i nie pozwala na „funkcjonalną” analizę, jaką zasugerował M. Killinger. Słusznie zatem Sąd stwierdził, że nie jest właściwy do rozstrzygnięcia sporu między osobą fizyczną a państwem członkowskim. Należy zatem oddalić zarzut trzeci jako oczywiście bezzasadny.
W przedmiocie zarzutu czwartego
27 W zarzucie czwartym M. Killinger podnosi w istocie, że dla ochrony prawa do skutecznej ochrony sądowej w rozumieniu art. 13 EKPCz konieczne jest, by Sąd uznał się za właściwy do rozstrzygnięcia sporu, również toczącego się przeciwko państwu członkowskiemu i nie zważając na okoliczność, że traktat nie przewiduje w tym zakresie żadnej szczególnej kompetencji, jeśli zarzucane jest naruszenie art. 234 akapit drugi i trzeci WE. W przeciwnym razie władze krajowe mogłyby naruszać prawo wspólnotowe przy braku możliwości ich ukarania za te naruszenia.
28 W tym zakresie należy przypomnieć, że sądy wspólnotowe są właściwe wyłącznie w granicach, w których traktat WE lub akty prawa wtórnego w sposób wyraźny powierzyły im kompetencję, jak to zostało już stwierdzone w pkt 26 niniejszego postanowienia. W systemie środków prawnych przewidzianym w traktacie naruszenie prawa wspólnotowego przez władze krajowe, w tym naruszenie art. 234 akapit trzeci WE, może zostać zaskarżone przez Komisję lub inne państwo członkowskie do sądów wspólnotowych lub też może zostać zaskarżone przez każdą osobę fizyczną lub prawną do właściwych sądów krajowych. W tym ostatnim przypadku sądy te zobowiązane są do zapewnienia ochrony norm prawa wspólnotowego, a zatem skuteczny charakter ochrony sądowej nie zostaje narażony w żaden sposób. Należy zatem oddalić zarzut czwarty jako oczywiście bezzasadny.
29 W tej sytuacji na podstawie art. 119 regulaminu należy oddalić odwołanie jako oczywiście bezzasadne.
W przedmiocie kosztów
30 Zgodnie z art. 69 § 1 regulaminu Trybunału, który znajduje zastosowanie do postępowania odwoławczego na mocy art. 118 tego regulaminu, Trybunał orzeka o kosztach w postanowieniu kończącym postępowanie. Ponieważ odwołanie M. Killingera zostało oddalone, ponosi on własne koszty.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) postanawia, co następuje:
1) Odwołanie zostaje oddalone.
2) M. Killinger ponosi własne koszty.
Podpisy
* Język postępowania: niemiecki.
Top