Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-88 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-45/811-269
Karar Tarihi : 24.06.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Mehmet Selim ÜNAL, Burak SAĞLAM
C. ŞİKAYET EDEN : Messa Su Petrol Ltd. Şti.
Sivrihisar Caddesi No: 94/E Eskişehir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 34420 Azapkapı/İstanbul
- Likidgaz Tevzi ve Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yolcuzade İskender Cad. Gümüşgerdan Sok. No:2
80020 Beyoğlu/İstanbul
- İpragaz A.Ş. 20
19 Mayıs Cad. Nova Baran Plaza No:4 K:13-17 Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: İpragaz A.Ş. ve Demirören Grubu'nun Eskişehir’de tüplü
LPG pazarında düşük/maliyet altı fiyatlardan satış yaptığı iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.4.2010 tarih ve 2917 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 06.05.2010 tarih, 2010-1-88/İİ-10-351.MSÜ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 12.05.2010 tarih tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine
düzenlenen 14.06.2010 tarih ve 2010-1-88/ÖA-10-351.MSÜ sayılı Önaraştırma 30
Raporu 18.06.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/204 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-
45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Messa Su Petrol Ltd. Şti. (Messa) işleticisi Mustafa Kaya
tarafından gönderilen şikâyet başvurusunda özetle;
- Başvuru sahibinin Eskişehir ilinde BP Gaz şirketinin yetkili bayisi olduğu,
- İpragaz A.Ş.’nin 13.03.2010 tarihinde 12 kg’lık mutfak tüpü fiyatını 52 TL’den 42,00
TL’ye indirdiği, İpragaz’ın bu uygulamasının ardından 15.03.2010 tarihinde de
Demirören Grubu’nun 12 kg’lık mutfak tüpü fiyatını 41,50 TL’ye düşürdüğü, bu
fiyatların Messa’nın tedarik fiyatlarının bile altında belirlenmiş fiyatlar olduğu,
- Başvuru tarihi itibarıyla BP Gaz’ın 12 kg’lık mutfak tüpü fiyatının 54.50 TL, Aygaz’ın 40
fiyatının 52,00 TL olduğu, İpragaz’ın EPDK’da yayınlanan fiyatının 51,50 TL ve
Demirören Grubu’nun fiyatının ise 52,50 TL olduğu,
- Bayilerinin yanı sıra doğrudan perakende satış da yapan İpragaz ve Demirören
Grubu’nun piyasaya hâkim durumda bulunan firmalar olduğu, yukarıda ifade edilen
uygulama ile piyasadaki diğer firmaların bayilerini yok etme çabası içerisinde
bulundukları
ifade edilerek, bu konular hakkında Rekabet Kurumu tarafından gereğinin yapılması
talep edilmektedir.
10-45/811-269
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Önaraştırmaya konu şirketlerin Türkiye genelinde ve Eskişehir ili kapsamında tüplü 50
LPG pazarında hakim durumda bulunmadığı, ve dolayısıyla yıkıcı fiyat yoluyla 4054
sayılı Kanun’u ihlal ettiklerinin ileri sürülemeyeceği,
- Şikâyet başvurusunda yer verilen diğer iddianın ise 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilemeyeceği,
- Anılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
Dosyadaki bilgilere göre; sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) pazarında faaliyet 60
göstermekte olan İpragaz, 1961 yılında Eureka Metal A.Ş adıyla kurulmuş, 1966
yılında Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile birleşerek İpragaz A.Ş. adını
almıştır. 1992 yılında özelleştirilen İpragaz, Fransız Primagaz bünyesine katılmıştır.
1999 yılında Primagaz'ın da dünyanın en büyük LPG dağıtım firması Hollandalı SHV
Gas tarafından satın alınması ile İpragaz, SHV ailesinin bir parçası haline gelmiştir.
Hâlihazırda SHV, İpragaz’ın hisselerinin %99,99’unu elinde bulundurmaktadır.
Demirören Grubu içinde yer alan Milangaz’ın ise, esas faaliyet konusu; LPG’nin yurtiçi
ve yurtdışı piyasalardan temini, stoklanması, dolumu, tüplügaz, dökmegaz ve otogaz
olarak dağıtımı ve tüketiciye ulaştırılmasıdır. Şirketin 28 dolum tesisi, 77.000 tonluk
stok kapasitesi, 3.000’i aşkın ana ve 10.000’i aşkın tali bayisi bulunmaktadır 70
Diğer taraftan, yine bir Demirören Grubu şirketi olan ve LPG pazarında faaliyet
göstermekte olan Likidgaz, Demirören Grubu içerisinde Milangaz’dan sonra en yaygın
dağıtım ağına sahip şirkettir.
I.2. İlgili Pazar
Dosya konusu başvurunun İpragaz, Milangaz ve Likidgaz’ın tüplü LPG dağıtımı
alanındaki faaliyetlerine ilişkin olması dikkate alınarak ilgili ürün pazarı, “tüplü LPG
pazarı”' olarak; şikâyete konu tüplü LPG’nin ülke genelinde dağıtımının yapıldığı ve
ülke çapında faaliyet gösteren teşebbüslerin bayilik oluşturmasının son derece kolay
olması da dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar işbu dosya özelinde “Türkiye” olarak
belirlenmiştir. Diğer taraftan daha dar bir tanım altında, coğrafi pazarın bölgesel olarak 80
Eskişehir ili ile sınırlandırılması halinde de dosya mevcudu bilgiler kapsamında yapılan
değerlendirmelere ve ulaşılan sonuçlara aşağıda yer verilmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Şikâyet konusu iddiaların iki başlık altında incelenmesi mümkündür. Bunlardan ilki,
İpragaz ve Demirören Grubu şirketleri Milangaz ve Likidgaz’ın Eskişehir ilinde tüplü
LPG’yi düşük fiyattan sattığı iddiasıdır. Burada şikayetçi tarafından ifade edilmek
istenen husus rekabet hukuku yönünden yıkıcı fiyatlama kavramında temelini
bulmaktadır.
İkinci iddia ise anılan dağıtım şirketlerinin tüplü LPG’de parekende satış
gerçekleştirdiği iddiasıdır. 90
LPG pazarının alt pazarlarından oto LPG pazarı yıllar itibariyle büyürken, tüplü LPG ve
dökme LPG pazarları ise bir daralma ile karşı karşıya kalmıştır. Bu pazarlardaki
daralmanın temel nedenleri; dökmegaz ve tüplü LPG müşterilerinin doğalgaza
geçmesi, elektriğin LPG’ye göre ucuz olması nedeniyle ısınma amaçlı kullanılan
katalitik sobaların yerine elektrik ocaklarının veya klimanın kullanılmaya başlaması, su
10-45/811-269
3
ısıtma amaçlı elektrikli mutfak aletlerinin kullanımının yaygınlaşması, güneş enerjisi
sistemlerinin çoğalmasıdır. Pazarın bu yapısı nedeniyle (daralan bir pazar olması),
bayilerin yanı sıra dağıtım şirketleri de doğrudan tüketiciye satış yapma yoluna
gitmişlerdir. Bununla birlikte, belirtmek gerekir ki, anılan şirketler tarafından perakende
satış gerçekleştirilmesi, 4054 sayılı Kanun’da yer verilen ihlaller kapsamında yer 100
almamaktadır.
Bu itibarla, şikâyete konu iddialardan rekabet hukuku açısından değerlendirilmesi
gereken tek husus Milangaz’ın yıkıcı fiyat uyguladığı iddiasıdır.
I.3.1. Yıkıcı Fiyat Uygulaması Hakkında Değerlendirme
Yıkıcı fiyat uygulaması, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında hâkim durumun
kötüye kullanılması olarak değerlendirilmektedir. Yıkıcı fiyat uygulaması “iktisadi
üstünlüğe dayanan bir teşebbüsün, hasat yapma niyetiyle maliyet altında satış yaparak
rakiplerini etkisizleştirme girişimi” olarak tanımlanmaktadır. Yıkıcı fiyat uygulamasının
dört unsuru bulunmaktadır:
İktisadi Üstünlük: Genel olarak bir teşebbüsün rekabeti kısıtlayabilmesi veya 110
bozabilmesi için rakiplerine oranla sahip olduğu bir üstünlüğün veya avantajın olması
gerektiği kabul edilmektedir. Bu durum ABD hukukunda “tekel gücü”, ülkemizde ve
AB’de ise “hâkim durum” veya daha genel olarak “pazar gücü” kavramlarıyla ifade
edilmektedir.
Olağan dışı düşük fiyat: Bu ifade ile maliyet altında satış kastedilmektedir. Eğer fiyat
indirimi firmanın ilgili ürün pazarındaki karlılığını sürdürmesine engel oluşturmayacaksa
yıkıcı fiyat söz konusu değildir.
Niyet: Yıkıcı fiyat tespitinde, fiyatın maliyetin altında olması yeterli görülmemekte, bu
fiyat politikasının rakibi piyasa dışında bırakma amacıyla uygulanıp uygulanmadığı
önem kazanmaktadır. 120
Hasat: Yıkıcı fiyat uygulamasının nihai amacı, fiyat kırarak rakipleri etkisizleştirdikten
sonra fiyatları tekrar yükseltmektir. ABD uygulamalarında yıkıcı fiyat tespiti için hasatın
olabilirliğinin gösterilmesi gereklidir. Brooke Kararında (509 U.S. 223) Yüksek
Mahkeme “Hasatın olabilmesi için düşük fiyat uygulamasının rakipler üzerinde istenen
etkiyi göstermesiyle, bir başka deyişle pazar dışına itilmesiyle yıkıcı fiyat uygulayan
firmanın fiyatı uygulama öncesindeki seviyenin çok üzerine çıkartabilmesi gerekir”
yorumunda bulunmuştur. Böylece yıkıcı fiyat için maliyetin altında satış yetmemekte;
yıkıcının, yıkıcı fiyat uyguladığı dönemdeki kayıplarının telafi edilebilmesi şartı da
aranmaktadır.
Yıkıcı fiyat uygulamasının oluştuğunun kabul edilebilmesi için yukarıda sayılan dört 130
unsur bir arada gerçekleşmelidir. Diğer bir ifadeyle, eğer yukarıda sayılan dört
unsurdan herhangi birinin varlığı gösterilemiyorsa yıkıcı fiyat yoluyla hâkim durumun
kötüye kullanıldığı savının reddedilmesi gerekmekte, ayrıca tek tek her bir unsurun
değerlendirilmesine ihtiyaç bulunmamaktadır.
İşbu dosya özelinde de öncelikli olarak, anılan üç şirketin ilgili ürün pazarı olan tüplü
LPG pazarında hâkim durumda bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
Bu tespitin olumsuz olması halinde, başka bir değerlendirme yapmaya ihtiyaç
bulunmamaktadır.
I.3.2. Hâkim Durum Değerlendirmesi
Dosyada yer alan EPDK’nın yayımlamış olduğu “2009 Yılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları 140
(LPG) Piyasası Sektör Raporu” çerçevesinde, 2009 yılı için Türkiye genelinde bazı
dağıtıcıların ürün bazındaki pazar paylarından görüldüğü üzere; İpragaz ve Demirören
Grubu Şirketleri Milangaz ve Likidgaz’ın 2009 yılında tüplü LPG pazarındaki pazar
10-45/811-269
4
payları sırasıyla %17,83; %13,08 ve %0,40 olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca gerek LPG
pazarındaki toplam pazar payı, gerekse tüplü LPG, dökme LPG ve otogaz LPG
pazarlarındaki pazar payları açısından Aygaz ilk sırada yer almaktadır. İpragaz ve
Demirören Grubu Şirketleri Milangaz ve Likidgaz’ın yer verilen pazar payları ve rakip
teşebbüslerin payları bir arada değerlendirildiğinde, anılan teşebbüslerin Türkiye tüplü
LPG pazarında hâkim durumda olduğunu iddia etmek mümkün gözükmemektedir.
Diğer taraftan EPDK’nın anılan raporları çerçevesinde, 2009 yılı için bu defa Eskişehir 150
ilinde bazı dağıtıcıların ürün bazında pazar paylarına bakıldığında ise, coğrafi pazarın
“Eskişehir merkez” olarak dar tanımlanması durumunda dahi, İpragaz ve Demirören
Grubu şirketleri Milangaz ve Likidgaz’ın 2009 yılında tüm LPG pazarındaki pazar
paylarının sırasıyla %7,52; %10,52 ve %0,08; tüplü LPG pazarındaki pazar paylarının
ise sırasıyla %13,02; %21,36 ve %0,00 olduğu görülmektedir. Öte yandan Eskişehir
ilinde gerek tüm LPG pazarındaki %37,97’lik pazar payıyla, gerekse tüplü LPG
pazarındaki %59,13’lük pazar payıyla Aygaz birinci sırada bulunmaktadır. Özellikle
Aygaz’ın Eskişehir ilindeki tüplü LPG pazarındaki %60’a yaklaşan pazar payı da
dikkate alındığında, anılan teşebbüslerin Eskişehir ilinde hâkim durumda bulunan
firmalar olduğu iddiasının gerçeği yansıtmadığı ve anılan teşebbüslerin Eskişehir 160
merkezde hâkim durumda bulunmadıkları sonucuna ulaşılmaktadır.
Yukarıda belirtildiği üzere, bir teşebbüsün yıkıcı fiyatlama yoluyla Kanun’un 6.
maddesini ihlal ettiğini ileri sürebilmek için teşebbüsün hâkim durumda bulunduğunun
gösterilmesi gerekmektedir. Ancak yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler
çerçevesinde, anılan teşebbüslerin gerek Türkiye genelinde gerekse Eskişehir ilinde
hâkim durumda bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Ayrıca Rekabet Kurulu’nun 03.05.2007 tarihli ve 07-37/383-144 sayılı kararında da
ifade edildiği üzere, dağıtım şirketlerinin zayıf konumda oldukları tüketim bölgelerine
değişik kampanya veya fiyat indirimleri uygulayarak hem mevcut müşterilerini
muhafaza etmek hem de yeni abone kazanmak/transfer etmek yoluna gitmelerinin, 170
tüplü LPG pazarının daralan yapısından kaynaklandığı ve makul sürelerle uygulandığı
sürece rekabetçi bir durum yarattığı değerlendirilmektedir. Bu itibarla, anılan
teşebbüslerin yıkıcı fiyatlama yaptığına yönelik iddianın reddedilmesi gerektiği sonuç
ve kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
Full & Egal Universal Law Academy