Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-34 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-27/321-75
Karar Tarihi : 22.4.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof Dr. Nurettin KALDIRIMCI, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İpragaz A.Ş.
19 Mayıs Cad. No: 4 Nova Baran Plaza
K:13-16 Şişli - İstanbul
D. TARAFLAR : - İpragaz A.Ş. ile bayileri
E. DOSYA KONUSU: İpragaz A.Ş.’nin bayilik anlaşmalarının 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamında değerlendirilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.2.2004 tarih, 691 sayı ve
26.2.2004 tarih, 944 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 5. ve 8. maddeleri uyarınca yapılan inceleme
sonucunda düzenlenen 15.4.2004 tarih, 2004-1-34/MM-04-HU sayılı Muafiyet
Raporu, 16.4.2004 tarih, REK.0.05.00.00/59 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-
27 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; İpragaz A.Ş.’nin “İpragaz Anonim
Şirketi Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiliği Anlaşması ve Genel
Şartnamesi” ile “LPG İle Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu
Bayiliği Sözleşmesi”nin 2003/3 sayılı Tebliğ ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceği ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
İpragaz A.Ş., Tüpraş Rafinerisi'nden satın aldığı veya ithal ettiği LPG’yi
bayileri vasıtasıyla çeşitli tüketici gruplarına ulaştırmaktadır. Bu çerçevede
şirket, LPG dağıtımına yönelik olarak üç çeşit sözleşme imzalamaktadır
1. Tüpgaz sözleşmeleri: LPG’nin 2, 12, 24, 45 kg.’lık tüpler içinde ev ve
işyerlerine sunulmasına yönelik olarak imzalanan bayilik sözleşmeleri.
04-27/321-75
2
2. Otogaz sözleşmeleri: Otomobillerde yakıt olarak kullanılmak üzere LPG
satışı yapan otogaz istasyonları ile yapılan bayilik sözleşmeleri.
3. Dökmegaz sözleşmeleri: Büyük miktarda LPG kullanan işletmelerle
imzalanan sözleşmeler.
İpragaz A.Ş. dökmegaz sözleşmelerinin henüz taraflarca imzalanıp yürürlüğe
konulmamış olması nedeniyle sadece tüpgaz ve otogaz sözleşmeleri için
başvuruda bulunmuştur.
H.1. Tüpgaz Sözleşmesi
İpragaz A.Ş. tüpgaz bayileriyle “İpragaz Anonim Şirketi Sıvılaştırılmış Petrol
Gazları (LPG) Tüplü Bayiliği Anlaşması ve Genel Şartnamesi” başlıklı bir
sözleşme yapmıştır.
31 maddeden oluşan Tüpgaz Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun ve 2002/2
sayılı Tebliğ çerçevesindeki değerlendirmesine aşağıda yer verilmiştir.
- Bölge- Müşteri Kısıtlaması
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 1. maddesinde, anlaşmanın konusu İpragaz A.Ş.’nin
marka, işaret ve rengini taşıyan kaplarda satışa sunulan LPG’nin yürürlükteki
mevzuata riayet etmek koşuluyla tüketiciye satılması ve bununla ilgili servis
hizmetlerinin yapılması olarak belirlenmiştir.
Sözleşme’nin 2. maddesinde, başka bayi ve bayiliklerin açılmasının İpragaz
A.Ş.’nin yetkisinde olduğu, bayinin buna muhalefet edemeyeceği, İpragaz
A.Ş.’nin dilediği müşteriyi re’sen abone kaydedebileceği ve bu aboneye LPG
ve emtia satışı yapabileceği, İpragaz A.Ş.’nin bayiden bu aboneye LPG
ikmalinde bulunmasını talep ettiğinde bayinin bu hizmeti vermekle mükellef
olduğu hususlarına yer verilmiştir.
Tüpgaz Sözleşmesi’ne genel olarak bakıldığında, bayinin faaliyet göstereceği
herhangi bir münhasır bölge tanımı yapılmadığı görülmektedir. Sözleşme’nin
2. maddesinde başka bayilikler verilebileceği de dikkate alındığında İpragaz
A.Ş.’nin Tüpgaz Sözleşmesi’nin münhasırlık taşımayan bir sözleşme
niteliğinde olduğu görülmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde “…sağlayıcı tarafından kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri
grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması”na yönelik hükümlerin ilgili
sözleşmeyi Tebliğ kapsamı dışına çıkarmayacağına yer verilmiştir. Bildirilen
Tüpgaz Sözleşmesi’nin münhasırlık taşımadığı dikkate alındığında bayilere
yönelik bölge ve müşteri sınırlaması getirilemeyeceği açıktır.
Tüpgaz Sözleşmesi’nde bayilere yönelik bölge sınırlaması getirilememekle
birlikte, Sözleşme’nin 2/b maddesinde bayinin diğer LPG dağıtım firmalarının
bayilerine hiçbir surette LPG satışı yapamayacağı, ayrıca, İpragaz’ın yazılı
izni olmadan diğer İpragaz A.Ş.’nin bayilerine de toptan LPG satışı
yapamayacağı belirtilmektedir. Bu hüküm, münhasır olmayan bir sözleşmede
04-27/321-75
3
bayiye getirilen bir müşteri kısıtlaması olmakla birlikte, Petrol İşleri Genel
Müdürlüğü (PİGM)’nün 2003/1 sayılı Tebliği’nin 3. maddesi doğrultusunda
yapılmış bir düzenlemedir. Bu bakımdan, Tüpgaz Sözleşmesi’nin 2/b
maddesinde yer verilen kısıtlamanın yürürlükteki mevzuat doğrultusunda
olduğu, bu konunun 4054 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğ kapsamı dışında kaldığı
anlaşılmaktadır.
- Fiyata İlişkin Madde
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 12/d maddesinde, bayinin Valiliklere bildirilen
perakende satış fiyatlarının üstünde satış yapmamakla yükümlü olduğu, bu
fiyatın altında bir fiyatla satış yapmasının kendi yetki ve sorumluluğunda
olduğu belirtilmiştir.
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda LPG satışında uygulanacak tavan fiyatların
belirlenmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiş ve Karar’ın 10.
maddesinde, tavan fiyata göre tespit edilen petrol ürünlerinin mahalli
perakende azami satış fiyatlarının aynı gün PİGM’e, Valiliklere ve en az üç
büyük ilin fiyatlarını görsel ve yazılı basına bildirileceği, bayilerin de azami
satış fiyatlarının altında bir fiyatla satış yapabileceği belirtilmiştir.
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 12/d maddesindeki bu hüküm de ilgili mevzuat
doğrultusunda düzenlenmiş olup, tavan fiyatların altında satış yapılmasının
önünde bir engel olmadığı için 4054 sayılı Kanun ve ilgili Tebliğ hükümleri
çerçevesinde olumsuz bir durum yaratmamaktadır.
- Rekabet Etme Yasağına ve Sözleşmenin Süresine İlişkin Hükümler
Tüpgaz Sözleşmesi’nin 3. maddesinde; bayinin sözleşmenin devamı
süresince rekabet yasağına tabi olduğu, bu nedenle başka LPG dağıtım
şirketinin bayiliğini, tali bayiliğini veya yetkili satıcılığını başka adreste olsa
dahi yapamayacağı, kurulmuş veya kurulacak bu nitelikteki şirketlere ortak
olamayacağı yönünde düzenleme getirilmiştir. Aynı maddede, bayi eğer bir
şirket ise şirketi temsil hakkı olan veya şirkette kararlara katılan ortakların da
rekabet yasağına tabi olduğu belirtilmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, bayiye belirsiz süreli veya süresi beş
yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilemeyeceğine yer verilmiştir.
Rekabet yasağının süresini tespit açısından sözleşmenin geçerlilik süresi
incelenmiştir.
Tüpgaz Sözleşmesinin süre ile ilgili 26. maddesine aşağıda yer verilmiştir:
“ Bu anlaşma, 4.1.2009 tarihine kadar muteber olup, taraflar sözleşmenin
sona erme tarihinden 6 ay önce bir araya gelerek sözleşmenin yenilenmesi
veya sona erdirilmesi hususunda mutabakata varacaklardır. Eğer
sözleşmenin yenilenmesine karar verilmiş ise sona erecek sözleşmenin hitam
tarihinden başlamak üzere yeni bir sözleşme imzalayacaklardır. Taraflar
04-27/321-75
4
sözleşmenin sona erdirilmesi hususunda mutabık kalmışlarsa sözleşme hitam
tarihine kadar yürürlükte kalacaktır.”
Bu maddeden Sözleşme’nin 4.1.2009 tarihinde kesin olarak sona ereceği, bu
bakımdan belirsiz süreli olmadığı anlaşılmaktadır. 5.1.2004 tarihinde
imzalanmış olduğu dikkate alındığında, bildirilen Tüpgaz Sözleşmesi 5 yıl süre
ile geçerli olacaktır. Bu doğrultuda, bayiye getirilen ve sözleşme süresine
bağlanan rekabet yasağının 5 yılı aşmadığı görülmektedir.
Bu çerçevede, 4054 sayılı Kanun bakımından önem taşıyan maddelerine
yukarıda yer verilen İpragaz’ın Tüpgaz Sözleşmesi’nin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceği kanaatine varılmıştır.
H.2. Otogaz Sözleşmesi
İpragaz A.Ş.’nin başvurusuna konu olan diğer bir sözleşme örneği de “LPG İle
Çalışan Karayolu Taşıtları İçin İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi” (Otogaz
Sözleşmesi)’dir. Bu sözleşme hükümlerinin değerlendirmesine aşağıda yer
verilmiştir.
- Müşteri kısıtlaması
Otogaz Sözleşmesinin 1. maddesine göre sözleşmenin konusu; İpragaz A.Ş.
tarafından tankerlerle sevk edilen LPG’nin teslimi, stoklanması, muhafaza
edilmesi, TSE standartlarına göre LPG ile çalışabilir hale dönüştürülmüş veya
bu şekilde imal edilmiş motorlu kara taşıtlarına LPG doldurulması işini
görecek otogaz ikmal istasyonu kurulması ve işletilmesi ile ilgili esaslardır.
Sözleşme’nin 4. maddesinde, bayinin tüplere dolum yapmayacağı, İpragaz
A.Ş. tarafından teslim edilecek LPG’yi hiç bir şekilde toptan veya başka
amaçlar için satamayacağı ve naklettiremeyeceği hükmü yer almaktadır. Bu
hüküm bayiye müşteri kısıtlaması getiriyor olmakla birlikte, bu 97/9758 sayılı
Kararname ve PİGM’in 2002/2 sayılı Tebliğinin 6. maddesi doğrultusunda
yapılmış bir düzenlemedir.
- Satış Fiyatına İlişkin Hüküm
Otogaz Sözleşmesi’nin 29. maddesinde, bayinin İpragaz A.Ş. veya yetkili
makamlarca saptanan azami satış fiyatlarının üzerinde fiyatlarla LPG satışı
yapamayacağı belirtilmektedir. Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma
Esasları Hakkındaki 98/10745 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca petrol
ürünleri ve LPG fiyatlarının azami satış fiyatları İtalya limanlarında oluşan
fiyatlar dikkate alınarak belirlenmektedir. Bu Kararnameyle ilgili ürünlerin
rafineri ve ithalatçı satış fiyatları ile dağıtım şirketleri ve istasyonların dağıtım
payları da belirlenmiştir. Bu bakımdan, mevcut durumda LPG satış fiyatları
için bir üst limit tespit edilmiştir. Öte yandan, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4/(a)
maddesinde; “taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu
sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami
satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi”nin mümkün olduğu
04-27/321-75
5
belirtilmiştir. Bu nedenle, söz konusu maddede İpragaz A.Ş.’nin bayinin azami
satış fiyatlarını belirlemesinin önünde bir engel olmadığı anlaşılmaktadır.
- Rekabet Etme Yasağı ve Sözleşmenin Süresi
Otogaz Sözleşmesi’nin 10/b maddesinde; “Bayi bir şirket olduğu takdirde, bu
sözleşmenin devamı süresince rekabet yasağı Türk Ticaret Kanununa göre
şirket kararlarına katılan veya temsil yetkisi olan tüm ortaklarına da şamildir.
Bu kapsamdaki şirket ortakları şahsen veya aynı işle iştigal eden ve aynı işleri
yapan firmalarla dolaylı dahi olsa ortaklık yapamazlar, bu anlaşmanın konusu
işleri veya bir bölümünü yapan üçüncü şahısların nam ve hesabına
çalışamazlar.” şeklinde rekabet yasağı düzenlenmiştir.
Sözleşme’nin süreyi belirleyen 34. maddesi uyarınca; sözleşme, imzalandığı
23.2.2004 tarihi itibarı ile yürürlüğe girecek ve bayinin ilk gaz aldığı tarih
itibarıyla 5 yıl süreyle geçerli olacak, taraflar süresi sonunda sözleşmeyi
yenilemek istedikleri takdirde 6 ay önceden bir araya gelip önceki
sözleşmenin sona eriş tarihinde yürürlüğe girmek üzere yeni bir sözleşme
imzalayacaklardır.
Otogaz Sözleşmesi’nin 5 yıllık süre sonunda kesin olarak yürürlükten
kalkmakta, dolayısıyla bayiye getirilen rekabet yasağı da sona ermektedir. Bu
bakımdan sözleşmede yer verilen rekabet etme yasağının 2002/2 sayılı Tebliğ
de öngörülen sınır içerisinde belirlendiği anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede, İpragaz A.Ş.’nin Otogaz Sözleşmesi’nin kapsam, fiyat, rekabet
yasağı ve süreye ilişkin hükümleri bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; İpragaz A.Ş.’nin
“İpragaz Anonim Şirketi Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Tüplü Bayiliği
Anlaşması ve Genel Şartnamesi” ile “LPG İle Çalışan Karayolu Taşıtları İçin
İkmal İstasyonu Bayiliği Sözleşmesi”nin 2003/3 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy