1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/Ü.G.-00/1 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 00-14/138-70
Karar Tarihi : 18.04.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr.Kemal EROL, M. Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R.Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: Ümit GÖRGÜLÜ
C- ŞİKAYET EDEN: Ankara Veteriner Tıp Merkezi
Reşit Galip Cad. No:44/8 Çankaya/ANKARA
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN
Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti.
Pluton Tanıtım ve Gıda S Tİc. Ltd. Şti
Sancak Mah. 240. Sk. No: 4/10 A Yıldız/ANKARA
E- DOSYA KONUSU: Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti. tarafından Ankara
Veteriner Tıp Merkezine, Iams(Eukanuba) markalı ürünlerin verilmemesi iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Ankara Veteriner Tıp Merkezi'nin başvurusunda; Veteriner
Tıp Merkezlerinin faaliyete geçtiği, bu aşamada Eukanuba kedi ve köpek
mamalarının Türkiye distrübütörlüğünü yapan Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti.
ve Ankara temsilsicisi Pluton Tanıtım ve Gıda San. Tic. Ltd. Şti. yetkililerinin
önerisiyle merkezlerinde bir satış standı açıldığı ve 7.12.1999 tarihinden itibaren de
söz konusu mamalarınısatışına başlandığı, ancak aralarında her hangi bir problem
olmamasına karşın 16.12.1999 tarihinde Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti.
yetkililerinin her hangi bir gerekçe göstermeden satış standını kaldırmak istediklerini
belirtip 17.12.1999 tarihinde standı kaldırarak mallarını geri aldıkları ve mal
vermeyeceklerini belirttikleri, söz konusu mamaların merkezlerinde satışının
yapılırken aniden geri çekilmesinin firma imajının sarsılmasına neden olduğu ve aynı
ürünün diğer kliniklerde bulunurken merkezlerinde bulunmamasının müşteriler
üzerinde olumsuz etki yaptığı ileri sürülerek, kendilerine yönelik söz konusu eylemin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi gereğince; "Belirli
bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama" amacını taşıyan bir eylem olduğu, aynı Kanun'un 4. maddesinin (d) bendi
gereğince piyasaya yeni girecek şirketlerini engelleyici nitelikte olduğu ve (e) bendi
gereğince de eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması niteliğinde olduğu
belirtilerek, Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti. hakkında gereğinin yapılması talep
edilmektedir.
2 REKABET KURUMU
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.2.2000 tarih, 338 sayı ile giren başvuru
üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 11.4.2000 tarih, D3/1/Ü.G.-00/1
sayılı İlk İnceleme Raporu 13.4.2000 tarih, REK.0.07.00.00/25 sayılı Başkanlık
önergesi ile 00-14 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: "Ankara profesyonel kedi ve köpek maması
piyasasında" faaliyet gösteren Iams (Eukanuba) ürünleri distribütörü Propet Hayvan
Ürünleri Tic. Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un
40. maddesi uyarınca ön araştırma açılmasına gerek olmadığı düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Kedi ve köpek mamalarını profesyonel mamalar ve günlük ev tüketimine
yönelik normal mamalar olarak iki alt gruba ayırmak mümkündür. Normal mamalar
çeşitli katkı maddeleri içermektedir. Fiyatı profesyonel mamalara göre daha
ucuzdur. Genellikle "pet shop"larda ve marketlerde satılmaktadır. Profesyonel
mamaların tercih edilme nedenleri şu şekilde özetlenebilir: Profesyonel mamaların
kullanımı ile hayvanların sağlıklı bir tüy yapısına kavuşması, güçlü kemik ve dişlere
sahip olması, kaslarının güçlenmesi ve yaşam ömrünün uzatılması sağlanmaktadır.
Kullanılan kedi ve köpek mamaları hayvanın yaşına, yapısına ve sağlık durumuna
göre farklılıklar arz etmektedir. Genellikle kedi ve köpek mamalarında marka
bağımlılığı yoktur. Çeşitli hastalıkların tedavisinde destekleyici unsur olarak
kullanılan çok spesifik içerikli mamaların haricinde, mamalar arasında ikame
derecesi yüksektir.
Şikayet konusu kedi ve köpek mamaları sadece veteriner kliniklerinde satılan
profesyonel kedi ve köpek mamalarıdır. Kedi ve köpek mamalarının üretimi
Türkiyede yapılmamakta, tüm firmalar ürünlerini yurt dışından ithal etmektedirler.
Ankara piyasasında dağıtılan ürün ve markalar şunlardır: Hill's Science Plan, Iams
(Eukanuba), Purina Proplen, Royal Canin Pedigry (Regal).
İlgili Ürün Pazarı: İlgili ürün pazarı olarak "profesyonel kedi ve köpek mamaları
pazarı"; etkilenen pazar olarak veteriner hizmetleri pazarı belirlenmiştir.
İlgili Coğrafi Pazar: Şikayet konusu eylem Ankara'da faaliyet gösteren bir veteriner
kliniğine karşı yapıldığından söz konusu kliniğin faaliyetlerinin Ankara ili ile sınırlı
olması ve etkilenen pazarda faaliyet gösteren veteriner kliniklerinin yapıları gereği
bölgesel rekabet ortamı içinde olmalarından dolayı ilgili coğrafi pazar Ankara ili
sınırları olarak belirlenmiştir.
2. Yapılan Tesbitler ve hukuki Değerlendirme
Mal vermeyi kesme eylemini, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un Hakim Durumun Kötüye Kullanılması başlıklı 6. maddesinin (d) bendinde
yer alan ; "belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve
ticari avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet
koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler" hükmü kapsamında değerlendirmek
mümkündür. Zira mal vermeyi reddeden hakim durumdaki bir işletme, bu eylemi
neticesinde, kendi piyasasında sahip olduğu üstünlüklerden faydalanmak suretiyle,
diğer piyasadaki rekabet koşullarını bozacaktır.
3 REKABET KURUMU
Ankara Veteriner Tıp Merkezi ile Eukanuba ürünlerinin dağıtıcısı Propet
Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti. arasında her hangi bir anlaşma bulunmaması ve söz
konusu firmanın eylemini diğer dağıtıcı firmalardan bağımsız olarak tek başına
gerçekleştirmiş olmasından dolayı, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında
herhangi bir değerlendirme yapılmasına gerek olmadığı ve konunun aynı Kanun'un
"Hakim Durumun Kötüye Kullanılması" başlıklı 6. maddesi kapsamında
değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
4054 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre "Bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte
davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır". Dolayısıyla bu madde
ile hakim durum yasaklanmamakta, ancak varolan bir hakim durumun kötüye
kullanılması yasaklanmaktadır.
4054 sayılı Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde hakim durum; belirli
bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü olarak tanımlanmıştır.
Bu itibarla öncelikle, Eukanuba ürünlerinin distribütörü, Propet Hayvan
Ürünleri Tic. Ltd. Şti'nin, ilgili pazar olan "Ankara profesyonel kedi ve köpek maması
pazarında" hakim durumda olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir.
Pazar payları açınından değerlendirildiğinde; Türkiye genelinde Hill's firması
ile Iams (Eukanuba) firmasının pazar payları birbirine çok yakındır. "Türkiye
profesyonel kedi köpek maması pazarında" firmaların tahmini pazar payları şu
şekildedir: Hills % …., Eukanuba %…., Purina %…., Sportsmen Choice % …,
Propac %…., diğer küçük markalar % … Ankara coğrafi pazarında ise, Eukanuba
markası pazar lideri konumundadır. Pazarın yaklaşık % ….'lik kısmına hitap
etmektedir. % ….'lik kısmı Hills markasına % ….'lik kısmı Purina'ya ve kalan %
….'luk kısmı ise diğer firmalara aittir.
Eukanuba ürünleri için dikey bütünlükten bahsetmenin mümkün olmadığı, söz
konusu ürünlerin üretiminin Türkiye'de yapılmadığı, tüm ürünlerin yurt dışından ithal
edildiği, dağıtıcı firmaların sadece ürünün distribütörleri olduğu, dolayısıyla ürünler
hakkında (ürünün niteliği, özellikleri, çeşitlendirilmesi gibi) belirleyici güce sahip
olmadıkları dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, piyasada bir çok markanın bulunduğu, "Türkiye kedi ve köpek
maması piyasası"nın büyüme kapasitesi göz önünde tutulduğunda yeni firmaların
piyasaya girmesinin kaçınılmaz olduğu, ayrıca kedi ve köpek maması markaları
arasında fazla bir kalite farklılığının bulunmadığı, ürünün markalar arasında ikame
edilebilirliğinin yüksek olduğu ve pazarda marka bağımlılığının düşük olduğu, kedi ve
köpek maması piyasasında her hangi bir marka lehine hakim durum teşkil edecek
şekilde bir giriş engeli olmadığı tesbit edilmiştir.
Başvurudan Ankara Veteriner Tıp Merkezi'nin faaliyetlerine yeni başlamış bir
klinik olduğu, kliniğin faaaliyete geçtiği, 7.12.1999 tarihinden itibaren Eukanuba
markalı ürünlerin klinik merkezinde satışa sunulduğu, ancak 17.12.1999 tarihinden
itibaren dağıtıcı firma Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti.'nin hiç bir açıklama
4 REKABET KURUMU
yapmadan mallarını geri çekerek mal vermeyi kestiği anlaşılmaktadır. Mal verme ve
malı geri çekme arasında geçen süre ise, 10 gün ile sınırlıdır. Dolayısıyla burada
sorunun daha önce uzun bir süre mal verildiği halde mal arzının kesilmesi olmayıp,
piyasaya yeni girmeye çalışan bir firmaya yönelik mal vermeme eylemi olduğu
görülmektedir. Bu durumda söz konusu eylemin ihlal olup olmadığının
belirlenebilmesi için, Eukanuba markalı kedi ve köpek mamalarının veterinerlik
hizmetlerinin tüketiciye sunulabilmesi açısından zorunlu unsur olup olmadığının
tespit edilmesi gerekmektedir.
Veteriner klinikleri verdikleri klinik hizmetlerinin yanı sıra mama, aşı, oyuncak
ve benzeri yan ürünlerin satışını da yapmaktadırlar. Ancak bir veteriner kliniğinin asli
görevini yerine getirmesi için kedi ve köpek maması satma zorunluluğu yoktur.
Ayrıca, söz konusu mamaların satımı ile uğraşmayan veteriner klinikleri de
mevcuttur. Bununla birlikte tüm klinikler kedi ve köpek maması satışı yaparken, söz
konusu ürünlerin satışını yapmak istediği halde yapamamak herhangi bir veteriner
kliniği açısından pazarda dezavantaj oluşturabilir. Ancak bu durumda klinik
müşterilerine Eukanuba yerine diğer marka ürünlerden satış yapabilmek
mümkündür. Bu itibarla, anılan kliniğin faaliyetlerini yerine getirmesi açısından
Eukanuba markalı kedi ve köpek mamalarını satmasının "esaslı bir unsur" teşkil
ettiği söylenemez. Dolayısıyla, Eukanuba markalı kedi ve köpek mamalarının
dağıtıcısı Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti'nin "Ankara profesyonel kedi ve köpek
maması piyasasında" hakim durumda olmadığı ve söz konusu Eukanuba markalı
kedi ve köpek maması satımını yapmasının, Ankara Veteriner Tıp Merkezi'nin
faaliyetlerini yerine getirebilmesi açısından esaslı (zorunlu) bir unsur oluşturmadığı
kanaatine varılmıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında; Ankara Veteriner Tıp Merkezi'nin Propet
Hayvan Ürünleri Tic. Ltd. Şti. 'nin eylemlerinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'u ihlal ettiğine ilişkin talebi ile ilgili olarak, Eukanuba markalı kedi
ve köpek mamalarının dağıtımını üstlenmiş bulunan Propet Hayvan Ürünleri Tic. Ltd.
Şti'nin "Ankara profesyonel kedi ve köpek maması piyasasında" hakim durumda
olmadığına, dolayısıyla söz konusu şirket hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun'un 40. maddesi uyarınca ön araştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığına OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy