Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-2-61 (Devralma)
Karar Sayısı : 13-71/957-405
Karar Tarihi :19.12.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ, Burak SAĞLAM, Cemile YÜKSEK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Provus Bilişim Hizmetleri A.Ş.
Temsilcileri: Av. Efser Zeynep ERGÜN, Av. Sibel Yılmaz ATİK,
Av. Ezgi Feride BAYINDIR
Büyükdere Cad. No:127 Astoria A Kule Kat 6-26-27
34394 Esentepe/İstanbul
- MasterCard/Europay UK Limited
Temsilcisi: Av. Erdem DEĞERLİ
Süleyman Seba Cad. 48 BJK Plaza A88 34357 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Provus Bilişim Hizmetleri A.Ş.’nin %99,99 oranında hissesinin
MasterCard/Europay UK Limited tarafından devralınması işlemine izin verilmesi
talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 03.12.2013 tarih ve 8073 sayı ile giren
yazıyla tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 09.12.2013 tarih ve 2013-2-61/Öİ sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirim konusu işleme izin verilmesinde sakınca
bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Bildirim konusu işlem özetle, Provus Bilişim Hizmetleri A.Ş. (PROVUS)’nin %99,99
oranında hissesinin MasterCard Inc. (MASTERCARD)’nin iştiraki MasterCard/Europay UK
Limited (MASTERCARD UK) tarafından devralınmasına ilişkindir. İşlem sonucunda
PROVUS’un tek kontrolü MASTERCARD UK’ye geçecektir. Söz konusu işlem, kontrolün
değişmesi nedeniyle 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesi kapsamında bir devralma
işlemidir. Ayrıca, tarafların cirolarının aynı Tebliğ’in 7. maddesinde öngörülen eşikleri
aşması sebebiyle, işlem Rekabet Kurulu iznine de tabidir.
(5) Dosya mevcudunda, devre konu PROVUS’un kredi kartları, banka kartları, ATM’ler ve POS
sistemlerine yönelik yazılım ve bilişim çözümleri alanında faaliyet gösterdiği, ayrıca gerek
finans sektörüne gerekse telekomünikasyon, perakende, sigortacılık ve ulaşım sektörlerine
ekstre basım ve zarflama hizmetleri sunduğu belirtilmektedir. PROVUS kart operasyonları
ile ilgili olarak yazılım, raporlama, data transferi çözümleri; ATM operasyonları ile ilgili
olarak 7/24 ATM izleme, arıza kayıt-takip, problem analizi, yardım masası hizmetleri ve
POS operasyonları ile ilgili olarak dial-up, GPRS ve 1P POS’ları destekleyen sistemlerin
kurulumu hizmetlerini sunmaktadır. Rekabet Kurulunun 09.10.2007 tarih ve 07-78/971-371
sayılı kararında ilgili ürün pazarları PROVUS’un faaliyet gösterdiği alanlar dikkate alınarak;
“kredi kartı operasyon ve işletim hizmetleri pazarı”, “ATM operasyon ve işletim hizmetleri
13-71/957-405
2/5
pazarı”, “POS operasyon ve işletim hizmetleri pazarı”, “ekstre basım ve zarflama hizmetleri
pazarı” ve “kart basım ve zarflama hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
(6) Ancak bildirim formunda, PROVUS’un “kart basım, kişiselleştirme ve zarflama hizmetlerini”
kendi bünyesinden çıkararak, kurmuş olduğu bir şirkete aktardığı ve sonrasında bu
şirketteki kontrolünü de devrettiği, bu nedenle kart basım, kişiselleştirme ve zarflama
hizmetleri pazarının devralma işleminin kapsamı dışında kaldığı belirtilmektedir. Ayrıca,
PROVUS tarafından sunulan hizmetlerin bankalar tarafından genelde outsourcing-dış
kaynak kullanımı yoluyla karşılandığı, bununla birlikte PROVUS tarafından sunulan kart,
ATM ve POS operasyonları hizmetleri ile ekstre basım ve zarflama hizmetlerinin, in-house,
yani iç kaynaklar kullanılarak finans kuruluşlarının kendi bünyesinde de gerçekleştirildiği
ifade edilmektedir.
(7) Öte yandan, MASTERCARD’ın faaliyet alanı elektronik ödeme sistemleri kurmak,
geliştirmek ve kullanıcılara bu alanda lisans sağlamaktır. Kullanıcı konumundaki finans
kuruluşları ise aldıkları lisansa binaen MasterCard logolu kredi kartları ve banka kartları
çıkarmakta ve bu ödeme araçlarını müşterilerine sunmaktadır.
(8) Dosya mevcudu bilgilerden; MASTERCARD’ın Türkiye’deki cirosunu otorizasyon, takas ve
hesaplaşma hizmetleri, yurt içi ve sınır ötesi hizmetler için alınan ücretler (kart, POS ve
ATM işlem hacimleri üzerinden alınan franchising ve lisanslama ücretleri), risk hizmetleri,
ürün danışmanlık hizmetleri ile operasyonel ve ürün sertifikasyonlarından elde ettiği;
PROVUS ile çakışan bir alanda Türkiye’de faaliyet göstermediği; MASTERCARD
bünyesindeki PROVUS’un muadili olarak sayılabilecek tek teşebbüsün Polonya’da yerleşik
Trevica S.A. (TREVICA) şirketi olduğu, bununla birlikte TREVICA’nın Türkiye’de herhangi
bir faaliyetinin bulunmadığı ve bankacılık mevzuatından kaynaklanan yasal giriş engelleri
nedeniyle de bulunamayacağı anlaşılmıştır.
(9) Dosya mevcudu bilgi ve belgeler ışığında, TREVICA’nın PROVUS’un faaliyet gösterdiği
alanlarda herhangi bir faaliyetinin bulunmaması ve bulunmasının mümkün olmaması
nedeniyle, konuya ilişkin yasal mevzuat da dikkate alınarak, TREVICA’nın yurtdışındaki
faaliyetlerinin devre konu teşebbüsün faaliyet gösterdiği pazarlardaki paylarına bir etkisinin
olmayacağı kanaatine varılmıştır. Bu çerçevede, herhangi bir etkilenen pazar tanımının
yapılmasına gerek duyulmamakla birlikte, işlemin gerçekleştiği pazarların birbirleriyle ilişkili-
birbirlerini tamamlayıcı nitelikte komşu pazarlar olması itibarıyla tarafların anılan
pazarlardaki mevcut durumları değerlendirmede dikkate alınmıştır.
(10) Dosyada yer alan bilgilerden; PROVUS’un faaliyet gösterdiği “Kart Operasyon ve İşletim
Hizmetleri”, “ATM Operasyon ve İşletim Hizmetleri”, “POS Operasyon ve İşletim Hizmetleri”
ile “Ekstre Basım ve Zarflama Hizmetleri” pazarlarında PROVUS ve rakiplerinin pazar
paylarının incelendiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede, PROVUS’un kart operasyon ve işletim
hizmeti pazarındaki 2012 yılı payının %(…..); ATM operasyon ve işletim hizmetleri
pazarındaki payının %(…..); POS operasyon ve işletim hizmetleri pazarındaki payının
%(…..) ve ekstre basım ve zarflama hizmetleri pazarındaki payının ise %(…..) olduğu
görülmüştür. Ayrıca, ilk üç pazarda PROVUS’un Bileşim, Cardtek Group, Banksoft gibi
ciddi rakiplerinin bulunduğu ve pazar payı bakımından bu rakiplerin oldukça gerisinde
olduğu anlaşılmıştır. Ekstre basım ve zarflama hizmetleri bakımından da durum farklı
değildir. Söz konusu pazarda da PROVUS’un çok yüksek bir pazar payına sahip olmadığı,
önemli rakiplerinin bulunduğu ve ilgili pazarda çok sayıda şirketin faaliyet gösterdiği
görülmektedir. Dolayısıyla bu veriler çerçevesinde, PROVUS’un faaliyet gösterdiği
pazarlarda hâkim durumda bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
(11) Öte yandan dosyadan; işlemin diğer tarafı MASTERCARD ile rakipleri Visa ve Amex’in
Türkiye’de banka kartı ve kredi kartı pazarlarında ciro bazında sahip oldukları pazar
paylarının incelendiği ve söz konusu pazarların, MASTERCARD ve Visa’nın önemli pazar
payları nedeniyle, duopol pazar niteliğinde son derece yoğunlaşmış pazarlar olduğu,
13-71/957-405
3/5
MASTERCARD’ın anılan pazarlardaki pazar payının %(…..) aralığında bulunduğu
görülmektedir. Anılan pazarlarda MASTERCARD ile birlikte sadece 5 teşebbüsün
bulunduğu göz önüne alındığında, bu paylar beklenen bir durum olmakla birlikte, aynı
zamanda MASTERCARD’ın Visa ile birlikte ilgili pazarlardaki güçlü pozisyonuna da işaret
etmektedir.
(12) Bildirim konusu işlemdekine benzer şekilde, işlem taraflarının faaliyet alanlarının birbiriyle
tam anlamıyla çakışmadığı, bununla birlikte söz konusu faaliyet alanlarının birbirlerini
tamamlayıcı nitelikte olduğu türden birleşme ve devralma işlemleri, Yatay Olmayan
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Kılavuz’da (Kılavuz) “çokpazarlı birleşmeler” olarak
tanımlanmıştır. Kılavuz’a göre çokpazarlı birleşmeler, birleşen teşebbüsler arasındaki
ilişkinin ne tam anlamıyla yatay (aynı ilgili ürün pazarında bulunma) ne de dikey (sağlayıcı-
alıcı ilişkisi) türde bir ilişki olduğu durumlarda karşılaşılan türdeki işlemlerdir. Bu kapsamda,
aralarında tamamlayıcılık ilişkisi olan ürün ve hizmetleri veya aynı müşteri grubu tarafından
satın alınan belli bir ürün veya hizmet gamına dâhil olan faaliyetleri kapsayan pazarlardaki
birleşmeler inceleme konusu olmaktadır.
(13) Kılavuz’da çokpazarlı birleşmelerin hâkim durum yaratma veya mevcut bir hâkim durumu
güçlendirme ve bunun bir sonucu olarak rekabeti önemli ölçüde azaltabilme ihtimalinin
genelde oldukça düşük olduğunun kabul edildiği vurgulanmakta, bununla birlikte işlem
sonunda birbiriyle ilişkili ürün ve hizmetlerin aynı teşebbüs tarafından sağlanacak
olmasının birleşik teşebbüse bağlama, paket satış ve diğer dışlayıcı uygulamalar yoluyla
bir pazardaki güçlü pozisyonunu diğer pazara aktarabilme imkanı sağlayabileceği
belirtilmektedir. Söz konusu uygulamalar mevcut ve potansiyel rakiplerin rekabet etme
imkan ve güdülerinde azalmaya yol açabilecektir. Kılavuz’da paket satış ve bağlama
uygulamalarının önemli etkilere yol açmasının ancak birleşme taraflarından en az birisinin
ürünlerinin müşterilerce oldukça önemli bir ürün olarak değerlendirilmesi ve bu ürünün az
sayıda alternatifinin bulunması halinde söz konusu olabileceği ifade edilmektedir.
(14) Elektronik ödeme sistemlerinin kurulması, geliştirilmesi ve lisanslanması alanında dünya
çapında sadece beş teşebbüsün faaliyet gösterdiği göz önünde bulundurulduğunda,
MASTERCARD’ın ürün ve hizmetlerinin yukarıda özetlenen duruma uygunluk gösterdiği
değerlendirilmektedir. Diğer yandan, devralma işlemi neticesinde MASTERCARD’ın
PROVUS’un arzettiği ürün ve hizmetleri kendi hizmetleri ile beraber bir paket halinde
sunması ve hatta müşterileri her iki ürünün beraber alımına zorlaması ihtimal dahilindedir.
Bu durumda, daha önceleri PROVUS’la aynı pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsler
açısından bir pazar kapama etkisi doğabilecek ve söz konusu teşebbüslerin satışları
MASTERCARD’ın bu yöndeki olası uygulamalarından olumsuz etkilenebilecektir.
(15) Öte yandan dosyaya ilişkin Kurum kayıtlarına 22.11.2013 tarih ve 7860 sayı ile giren gizlilik
talepli beyanda da, PROVUS’un faaliyet gösterdiği alanlar “İşleme Hizmetleri” olarak
tanımlandıktan sonra;
- PROVUS’un Türkiye’de herhangi bir bankaya ait olmaksızın, bağımsız olarak işleme
hizmetleri verebilen tek sağlayıcı konumunda olduğu, bankaların söz konusu
hizmetleri genelde kendi grup yapıları bünyesinde temin ettiği,
- 27 Haziran 2013 tarihinde yürürlüğe giren Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat
sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun’un
ödeme hizmetleri bakımından “ödeme kuruluşları” ve elektronik para kuruluşları”
kategorilerini ortaya çıkardığı, böylece ödeme hizmetlerinin bankalar dışındaki
kuruluşlar tarafından da sağlanabilmesine imkan sağlandığı, bu bağlamda piyasaya
yeni girecek kuruluşların işleme faaliyetlerine ilişkin teknik olanaklarının sınırlı
olacağı ve bu hizmetleri üçüncü bir taraftan temin etme gereksinimi yaşayacağı,
13-71/957-405
4/5
- Ayrıca işlem sonucunda PROVUS’un işleme hizmetlerinden herhangi birinin diğer
elektronik ödeme hizmetleri sağlayıcılarının üyelerine sağlanmasının engellenmesi
ya da diğer elektronik ödeme hizmetleri sağlayıcılarının üyelerine bu sağlayıcıların
MASTERCARD’la olan rekabetinde haksız avantaj sağlayacak koşullarla
sunulmasının olasılık dahilinde olduğu
ifade edilmiştir.
(16) Yukarıda belirtilen hususlar üzerine, MASTERCARD’dan, PROVUS’un verdiği hizmetleri
kendi bünyesinde sağlayan bankalar hariç tutulduğunda, PROVUS’un faaliyet gösterdiği
pazarlarda PROVUS ve rakiplerinin pazar paylarının hangi seviyede olacağına ilişkin bilgi
istenilmiştir. Cevabi yazıda yer alan 2010-2011-2012 yılları için “Inhouse Faaliyetler” hariç
tutularak hesaplanan pazar paylarına bakıldığında; dosya açısından özellikle önem arz
eden kart operasyon ve işletim hizmetleri, ATM operasyon ve işletim hizmetleri ve POS
operasyon ve işletim hizmetleri pazarlarındaki PROVUS’un durumunun bankaların inhouse
faaliyetlerinin dahil edildiği durum ile benzerlik taşıdığı; bu durumda da Bileşim, Cardtek
Group ve Banksoft şirketlerinin PROVUS’tan daha yüksek pazar payına sahip önemli
rakipler olarak yer aldıkları, hatta belirtilen rakiplerin pazar paylarının daha yüksek
seyrettiği görülmüştür. Benzer şekilde, ekstre basım ve zarflama hizmetleri pazarındaki
durum da inhouse faaliyetlerinin dahil edildiği durumdan bir farklılık arz etmemektedir.
(17) Öte yandan Raportörlerce, PROVUS’un faaliyet gösterdiği pazarlarda bağımsız tek hizmet
sağlayıcısı olduğu iddialarıyla ilgili olarak, MASTERCARD’dan ayrıca PROVUS’un rakibi
Bileşim A.Ş.’nin Ziraat Bankası ve Halk Bankası ile arasında organik bir bağının olup
olmadığı hususuna ilişkin bilgi de talep edilmiştir. Cevabi yazıda Bileşim A.Ş.’nin 1998
yılında Ziraat Bankası bünyesinde kurulduğu, daha sonra Halk Bankası’nın da şirketin
ortakları arasına girdiği, halihazırda Bileşim A.Ş.’nin tamamıyla Halk Bankası’nın
kontrolünde olan bir şirket olduğu; bununla birlikte Halk Bankası dışında Ziraat Bankası
Kuveyt Türk, Bank Pozitif, Halk Yatırım, Ziraat Sigorta ve Ziraat Emeklilik şirketlerine de
hizmet verdiği ifade edilmiştir.
(18) Cevabi yazıda PROVUS’un faaliyet gösterdiği pazarlarda bağımsız tek hizmet sağlayıcısı
olduğu yönündeki iddialarla ilgili olarak ayrıca; PROVUS’un iki önemli müşterisi Türkiye
Finans Katılım Bankası ve Kuveyt Türk’ün Smartsoft ve Banksoft çözümleri alarak
PROVUS ile çalışmaya son verdiği, dolayısıyla PROVUS’un faaliyet gösterdiği pazarlarda
tek hizmet sağlayıcısı olmadığı ve alternatiflerinin bulunduğuna işaret edilmektedir.
(19) Son olarak MASTERCARD’dan işlem sonrasında, elektronik ödeme hizmetleri pazarında
faaliyet gösteren diğer kuruluşların üyelerine ayrımcı fiyat ve koşullar ile hizmet sağlanması
olasılığı sorulmuş, cevabi yazıda söz konusu husus ile ilgili olarak;
- PROVUS’un halihazırda hizmetlerini MASTERCARD ve Visa kartları için aynı fiyattan
sunduğu, MASTERCARD’ın amacının da mevcut iş modelini korumak ve geliştirmek
olduğu,
- PROVUS’un mevcut müşterilerinin, dual issuing şeklinde, MASTERCARD ve Visa
lisanslarını aynı anda kullanarak kart basımını gerçekleştirdiği ve her iki sisteme ait
işlemleri kabul ettiği, söz konusu müşterilerin alıcı gücü de dikkate alındığında, her iki
markaya sunulan işletim hizmetleri için aynı fiyat ve koşulların uygulanmasını beklediği,
- Ayrımcı fiyat ve koşulların PROVUS açısından müşteri kaybına yol açacağı, bu
durumda mevcut müşterilerin işletim hizmeti alımlarını PROVUS’un rakiplerinden birine
kaydırması ya da iç kaynaklarından temin etmesinin kuvvetle muhtemel olacağı,
- MASTERCARD bünyesinde PROVUS ile benzer alanda faaliyet gösteren
TREVICA’nın devralınmasından sonra da, TREVICA’nın MASTERCARD ve Visa
işlemleri için aynı ücreti uygulama politikasının devam ettiği, bir diğer deyişle
13-71/957-405
5/5
MASTERCARD’ın söz konusu uygulamayı değiştirme yönünde bir politika
sergilemediği,
- Belirtilen tüm bu nedenlerle, MASTERCARD’ın Visa logolu kart ihraççılarına yönelik
olarak zarar verici ve/veya ayrımcı koşullar uygulamasının olası bulunmadığı
ifade edilmiştir.
(20) İşlem sonucunda, MASTERCARD’ın, yukarıda sözü edilen ayrımcı uygulamaları ve/veya
müşterisi konumunda bulunan bankaları, kredi kartı, ATM ve POS operasyonlarına ilişkin
hizmetleri kontrolü altına aldığı PROVUS’tan almaya zorunlu tutması ihtimal dahilinde
olmakla beraber, karşısında VİSA gibi dünya çapında güçlü bir rakibin bulunmasının ve
yukarıdaki açıklamalarda da geçtiği üzere, müşteri grubunun alım gücü bulunan yerel ve
global düzeydeki banka grupları ve finansal kuruluşlardan oluşmasının, söz konusu ihtimal
ve MASTERCARD’ın pazardaki güçlü konumu karşısında rekabetçi ve dengeleyici unsurlar
olarak ortaya çıkacağı değerlendirilmektedir. Ayrıca PROVUS’un faaliyet gösterdiği
pazarlardaki rakiplerine göre zayıf konumu da, anılan pazarlarda MASTERCARD’ın olası
uygulamalarının etkilerinin sınırlı kalmasını sağlayabilecektir.
H. SONUÇ
(21) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı “Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında
izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hâkim
durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy