03-11/122-56
1
Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-2-4 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-11/122-56
Karar Tarihi : 20.2.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, A. Ersan GÖKMEN,
R.Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Mustafa PARLAK,Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Tulez BARUTOĞLU
B- RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Adnan AKGÜN
C- BİLDİRİMDE
BULUNAN : - International Business Machines Corporation
Temsilcileri: Av. Serdar PAKSOY,
Av. Pınar ERYÜREKLİ, Av. Gizem ALPER.
Meydan Sok. No:28 Kat.10 34398
Maslak/İstanbul
D- TARAFLAR : - International Business Machines Corporation
New Orchard Road Armonk, New York 10504 ABD
- Rational Software Corporation
18880 Homestead Road Cupertino,
CA 95014-0721 ABD
E- DOSYA KONUSU: Rational Software Corporation'ın kontrolünün
International Business Machines Corporation tarafından devralınması
işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.1.2003 tarih ve 294 sayı ile
giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un
7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 6.2.2003 tarih, 2003-2-4/Öİ-03-İ.A. sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 17.2.2003 tarih, REK.0.06.00.00/14 sayılı
Başkanlık önergesi ile 03-11 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Rational Software
Corporation’ın kontrolünün İnternational Business Machines Corporation
tarafından devralınması işlemi sonucunda, tarafların ilgili pazardaki toplam
03-11/122-56
2
ciro ve pazar paylarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen ciro ve pazar payı
eşiklerini aşmadığı ve bu sebeple bildirim konusu devralma işleminin izne
tabi bir işlem olmadığı ifade edilmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. International Business Machines Corporation (IBM)
IBM, 1911 yılında The Computing Tabulating Recording Company adı altında
New York eyaleti kanunlarına göre kurulan ve bilişim teknolojileri (BT)
sistemleri, malzemeleri, bilgisayar yazılımı, ağ sistemleri, saklama aygıtları ve
mikroelektronik ile ilgili bilişim endüstrisinin gelişmiş ürünlerini üreten ve
satışını yapan bir şirkettir. IBM’in hiçbir hissedarı şirketi kontrol etmeye
yetecek kadar kayıtlı sermayeye sahip değildir.
IBM, Türkiye’deki faaliyetlerini IBM Türk Limited Şirketi aracılığı ile
sürdürmektedir. Bu şirket 1938 yılında Watson Business Machines Türk
Limited Şirketi ticari unvanı ile faaliyete geçmiştir. IBM’in Türkiye’de altı adet
iştiraki bulunmaktadır. Bu şirketler genelde servis ve danışmanlık hizmetleri
alanında faaliyette bulunmak amacıyla kurulmuşlardır.
H.1.2. Rational Software Corporation (Rational)
Rational, Delaware eyaleti hukukuna göre kurulmuş, NASDAQ Menkul
Kıymetler Borsası’na kote olunmuş ve bilgisayar yazılımı geliştirme araçları
üretim ve satışı faaliyetleri ile iştigal eden bir şirkettir. IBM, bilgisayar yazılımı
geliştirmenin yapım aşamasına dönük yazılım araçları geliştirirken Rational,
bu aşamanın alt sektöründe kullanılan analiz etme, tasarımlama araçlarını ve
üst sektöründe kullanılan test etme ve yazılım geliştirme prosesini yönetme
(yazılım yapılanış ve kütüphane sistem) araçları üretmektedir. Rational’ın
yapım araçları sınıfında ürettiği tek yazılım, askeri alanda kullanılan Ada
programlama diline ait bir 3GL (üçüncü kuşak dil) yazılımıdır.
Rational’ın Türkiye’de herhangi bir iştiraki bulunmamaktadır. Rational,
Türkiye’ye yaptığı satışları Fransa’da kurulu Rational MedEast adlı şirket
vasıtasıyla yönlendirmektedir. Rational ürünleri Türkiye’de münhasır dağıtıcı
olmayan Bildem Bilgisayar Destekli Mühendislik Müşavirlik Ticaret Limited
Şirketi (Bildem) tarafından gerçekleştirilmekte, bu firma başka markalarda
bilgisayar yazılım ürünlerinin distribütörlüğünü de yapmaktadır.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bilgisayar yazılımı geliştirme faaliyetlerinin etkin bir şekilde sürdürülebilmesi
bakımından; yazılımı analiz, tasarım ve test etmek ve aynı zamanda yazılım
geliştirme sürecini yönetmek amacıyla bilgisayar yazılımı geliştirme araçları
kullanılmaktadır. Bu araçlar yazılımın ortaya konulması bakımından gerekli
olmasa da bilgisayar yazılım geliştiricileri tarafından yazılım üretim sürecinin
verimliliğinin arttırılması amacıyla kullanılmaktadır.
03-11/122-56
3
Bilgisayar yazılımı geliştirme araçları talep açısından aşağıdaki dört alt
pazara ayrılabilir:
- Analiz, tasarım ve modelleme araçları,
- Yapım araçları,
- Test araçları,
- Bilgisayar yazılımı yapılanış yönetim araçları/Kütüphane sistemi.
Bu dört başlıkta belirtilen bilgisayar yazılımı geliştirme araçları, yazılımın
geliştirilmesinde kullanılma alanları bakımından birbirinden farklı, fakat üretim
sürecinde birbirini tamamlayıcı fonksiyonlara sahiptir.
Analiz, tasarım ve modelleme araçları, bilgisayar yazılımının ilk aşamasını
oluşturan kavramsal analiz esnasında, veri tanımlarının, programlama
belirtimlerinin ve kodlarının oluşturulması yoluyla yazılım detaylarının
haritasının çıkarılmasında kullanılan yazılım ürünleridir.
Yapım araçları, oluşturulan bilgisayar yazılım kodunun yazılması esnasında
kullanılır. Temel düzenleyici ve derleyici fonksiyonelliği sağlar ve otomatik
kod oluşturur. Rational tarafından üretilen 3GL araçları, yapım araçları
kategorisinde sınıflandırılan yazılımlardır.
Test araçları, hazırlanan yazılımın test edilmesi ve hataların tespit edilmesine
olanak sağlayan, oluşturulan yazılımın istenen platformda başarılı biçimde
çalışıp çalışmadığını denetleyen yazılımlardır.
Bilgisayar yazılımı yapılanış yönetim araçları/kütüphane sistemi, yazılım
üretim sürecinde uygulamaların kaydedilmesini ve düzeltilmesini, aynı
zamanda farklı mekanlardaki geliştirici takımların aynı projede çalışma
olanağını sağlar.
Bilgisayar sektörü yüksek teknoloji içeren, karmaşık bileşenlere sahip ürünler
ortaya koyan bir sektördür. Bu bileşenlerin her biri kendine has bir işlev
görmekte, bu nedenle bir diğeriyle ikamesi nadiren mümkün olmaktadır.
Bilgisayar yazılımı geliştirme araçları pazarı da genel anlamda işlevsel
bütünlük arzetmekle birlikte talep yönünden çok sayıda alt pazara bölünebilir.
Sayılan bu alt pazarlar kendi içlerinde ikamesi mümkün olmayan ürünler
barındırmaktadırlar. Bu ürünlerin her biri ayrı ayrı Ar-Ge, yetişmiş personel ve
know-how gerektirmektedir. Dolayısıyla bu sektörde üst başlıklar altında
genel pazar tanımları yapmak, pazardaki rekabetçi yapıya ilişkin doğru
değerlendirmede bulunmayı engellemektedir.
Devralmaya konu olan Rational, yapım araçları alt pazarında spesifik bir
ürünle kayıtlı olarak oldukça sınırlı olmak üzere, bu alt pazarların tümünde
faaliyet göstermektedir. IBM ise yapım araçları ve kütüphane sistemi
pazarlarında faaliyet göstermektedir.
IBM yapım araçları pazarında, 3GL araçlarının bir dalı olan WebSphere
Studio ürünleri kategorisinde çeşitli yapım araçları üretmektedir. Rational ise
03-11/122-56
4
yine 3GL araçları sınıfına giren, fakat IBM’in desteklemediği ikincil
programlama diline (Ada) ilişkin Apex adlı bir ürün arz etmektedir. Ada askeri
uygulamalar için bilgisayar yazılımı tasarlayan eski niche programlama dilidir.
İki firmanın ürettiği bu ürünler işlevsel bakımdan birbirinden oldukça farklı,
ikameleri söz konusu olmayan ürünlerdir. Bu nedenle başvuru konusu
devralma işlemi, yapım araçları pazarı bakımından yoğunlaşmaya yol
açmayacaktır.
Kütüphane sistemi pazarında ise, IBM yalnızca kendi platformlarında
çalışabilen zSeries ve iSeries olarak bilinen yazılım araçlarını üretirken
Rational IBM’in işletme platformlarında çalışabilen ürünler tasarlamamış ve
üretmemiştir. Öte yandan IBM’in bu pazardaki adı geçen ürünleri yalnız ana
bilgisayar platformunda çalışırken, Rational sadece ana dağıtım
platformlarına dönük üretim yapmaktadır. Dağıtım platformu, anabilgisayar
gibi merkezi host sistemleri için değil, “müşteri/server” ağı için tasarlanan bir
bilgisayar yazılımı uygulama ortamıdır. Dağıtım platformları, merkezi olmayan
BT sistemleridir ve genelde Microsoft’ın Windows işletme sisteminde ve daha
nadiren UNIX’de çalışan birçok bilgisayardan oluşurlar. IBM ise bu alanda
kendi merkezi ana bilgisayar platformuna dönük olarak yazılım
geliştirmektedir.
Başvuru konusu devralma işleminde ilgili ürün pazarı, devralınan şirketin
faaliyet alanlarını teşkil eden ve bilgisayar yazılımı geliştirme araçları
pazarının alt pazarlarını oluşturan "analiz/tasarım/modelleme araçları", "ada
programlama dilinde kullanılan 3GL araçları", "test araçları" ve "dağıtılmış
platformlarda çalışan kütüphane sistemleri" pazarları olarak tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürünlerin Türkiye genelinde satımının mümkün olması ve pazar
farklılaşması yaratacak faktörlerin bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirime konu işlem, IBM tarafından Rational'ın kontrolünün devralınması
işlemidir. Bu nedenle anılan işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b)
bendi uyarınca bir “devralma”dır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Rational’ın Bildem’in satışları vasıtası
ile ilgili pazarda 2001 yılı itibarıyla elde ettiği cironun 365.683.018.320 TL.,
pazar payının ise; analiz/tasarım/modelleme pazarında %8.8, ada dilinde
kullanılan 3GL araçları pazarında %2.4, test araçları pazarında %22.8 ve
dağıtılmış platformlarda çalışan kütüphane sistemleri pazarında ise %7.5
olduğu, bunun yanı sıra IBM’in ise ilgili pazarda faaliyeti bulunmadığından
pazar payı ve cirosunun bulunmadığı anlaşılmıştır.
Yukarıda yer alan bilgiler çerçevesinde dosya konusu işlem, 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
03-11/122-56
5
Hakkında Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinin; “birleşmeyi
veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, Ülkenin tamamında veya bir
bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini
aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş trilyon
Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.”
hükmü ile getirilen pazar payı ve ciro eşikleri açısından değerlendirildiğinde,
söz konusu devir işleminin, tarafların sahip oldukları toplam pazar payı ve
ciroları yönüyle 1997/1 sayılı Tebliğ’de yer alan eşikleri aşmadığı, dolayısıyla
anılan Tebliğ kapsamında izne tabi bir devir işlemi olmadığı anlaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda, Rational
Software Corporation’ın kontrolünün tamamının International Business
Machines Corporation tarafından devralınması işleminin, 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’de öngörülen eşiklerin altında kaldığına ve anılan Tebliğ
kapsamında izne tabi bir işlem olmadığına OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy