Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2022-6-013 Soruşturma/Taahhüt
Karar Sayısı : 22-41/587-247
Karar Tarihi : 08.09.2022
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Ahmet ALGAN (İkinci Başkan), Hasan Hüseyin ÜNLÜ,
Şükran KODALAK, Ayşe ERGEZEN, Cengiz ÇOLAK,
Berat UZUN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet Yavuz GÜNER, Elif Nurdan ŞARBAK,
Alican KORKMAZ, Berat Hilal ÖZTEPE, Büşra ALKAN
C. ŞİKAYET EDEN : - HOP Teknoloji A.Ş.
Temsilcisi: Av. M. Hakan ÇINAR
İlkbahar Mah. 621. Sk. Galip Erdem Cad. No:17 Oran/Ankara
D. BAŞVURAN
TARAF : - Martı İleri Teknoloji A.Ş.
Temsilcileri: Av. İlmutluhan SELÇUK, Av. Gizem EDİN
Ebulula Mardin Cad. No:57 Akatlar/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 21.07.2022 tarihli ve 22-33/527-M sayılı
kararı uyarınca Martı İleri Teknoloji A.Ş. hakkında yürütülmekte olan soruşturma
kapsamında, tarafça sunulan taahhütlerin değerlendirilmesi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 11.09.2020 tarih ve 9653
sayı ile intikal eden ve HOP Teknoloji A.Ş. tarafından yapılan başvuruda özetle; Martı
İleri Teknoloji A.Ş.’nin (MARTI) ilgili ürün pazarında hakim durumda bulunduğu ve
dışlayıcı eylemleri ile hakim durumunu kötüye kullandığı iddia edilmiştir. Bu başvuru
üzerine Rekabet Kurulu (Kurul) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
(4054 sayılı Kanun) hükümleri çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığına 22.10.2020 tarih ve 20-47/646-M sayı ile karar vermiştir.
(3) Bu Kurul kararının iptali istemiyle şikayetçinin açtığı davada Ankara 8. İdare
Mahkemesi, 28.02.2022 tarih ve 2020/2396 E., 2022/471 K. sayılı kararı ile, davacının
iddialarıyla ilgili olarak soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti
bakımından önaraştırma yapılmasına karar verilmesi gerekirken, belirtilen sürece
uyulmaksızın doğrudan herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına karar
verilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığından bahisle Kurul kararını iptal etmiştir.
(4) İptal kararının gereğinin yerine getirilmesini teminen Kurul 14.04.2022 tarih ve 22-
17/285-M sayı ile, MARTI’nın ilgili ürün pazarında hâkim durumda bulunduğu ve hâkim
durumunu kötüye kullanmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddiasına yönelik
olarak önaraştırma yapılmasına karar vermiştir.
(5) Yapılan önaraştırma sonucunda düzenlenen 06.07.2022 tarih ve 2022-6-013/ÖA sayılı
Önaraştırma Raporu 21.07.2022 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 22-33/527-
M sayı ile MARTI hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. Soruşturma
Bildirimi 04.08.2022 tarih ve 47640 sayılı yazı ile MARTI’ya gönderilmiştir.
(6) Yürütülmekte olan soruşturma kapsamında Kurum kayıtlarına 25.08.2022 tarih ve
30596 sayı ile intikal eden yazıyla, MARTI, soruşturma konusu rekabetçi endişeleri
22-41/587-247
2/5
bertaraf etmek amacıyla taahhüt sunma talebinde bulunmuştur. Söz konusu talep,
Kurulun 25.08.2022 tarihli toplantısında değerlendirilerek taahhüt görüşmelerine
başlanmasına 22-39/557-M sayı ile karar verilmiştir. Sürecin devamında MARTI’nın
taahhüt metni 29.08.2022 tarih ve 30694 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Bu
metin üzerine hazırlanan 05.09.2022 tarih ve 2020-6-013/BN-04 sayılı Bilgi Notu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(7) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notunda; MARTI’nın sunmuş olduğu taahhüt
paketinin önaraştırma ve soruşturma safhasında tespit edilen rekabet sorunlarını
giderme hususunda elverişli olduğu, dolayısıyla nihai taahhüt metninin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 43. maddesinin üçüncü
fıkrası ile 2021/2 sayılı Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile
Hâkim Durumun Kötüye Kullanılmasına Yönelik Önaraştırmalarda ve Soruşturmalarda
Sunulacak Taahhütlere İlişkin Tebliğ’in (2021/2 sayılı Tebliğ) 14. maddesinin birinci
fıkrası uyarınca bağlayıcı hale getirilerek soruşturma sürecinin sonlandırılması
gerektiği ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Rekabetçi Endişeler
(8) Dosya kapsamında ele alınan temel rekabetçi endişe özetle, MARTI’nın maliyet altı
fiyatlama davranışı ile rakiplerini dışlayarak rekabet karşıtı piyasa kapamanın
oluşmasına sebep olup olmadığı hususudur. Türkiye ve Ankara, İstanbul ile İzmir için
toplam skuter sayısı ve toplam gelir bazında yapılan analizde MARTI’nın pazara ilk
giren teşebbüs olmanın verdiği avantajla özellikle ilk dönemlerde oldukça yüksek pazar
payına sahip olduğu, sonraki dönemlerde ise sürüş dakikası bakımından her üç ilde de
pazarda liderliğini sürdürdüğü görülmüş ve pazar gücüne sahip olabileceği
değerlendirilmiştir. MARTI’nın (.....) döneminde Ankara’daki; (.....) döneminde
İstanbul’daki ve (.....) döneminde İzmir’deki ortalama maliyeti ile ortalama fiyatının
karşılaştırılması sonucunda, teşebbüsün ortalama fiyatının ortalama maliyetinin altında
kaldığı dönemlerin olduğu görülmüştür. Bu kapsamda maliyet altı fiyatlama
davranışının, MARTI’nın rakiplerini dışlayarak rekabet karşıtı piyasa kapamanın
oluşmasına sebep olabileceğine yönelik şüphe oluşmuştur.
H.2. Taahhüt Metni
(9) Maliyet altı fiyatlama davranışı ile rakiplerini dışlayarak olası rekabet sorunu
yaratmasına yönelik olarak MARTI’nın 29.08.2022 tarih ve 30694 sayılı yazıyla
sunduğu taahhüt metninde;
1. 30 Nisan 2022 itibarıyla, e-skuter sürüş dakikası bakımından MARTI'nın payının
%(.....) ve üstü olduğu (.....) illerinde, teşebbüsün ilgili ildeki e-skuter sürüş başı
(…..) ortalama gelirlerinin, ilgili ile ilişkin aynı dönemde sürüş başına (.....)
ortalama kaçınılabilir (değişken) maliyetlerinin ("OKM") üzerinde olacağı,
2. Yapılacak hesaplamalarda; e-skuter ömrünün (.....) ay olarak esas alınacağı ve
e-skuterların buna göre giderleştirileceği, OKM hesabında (.....) baz alınacağı
ancak (.....) gibi sabit maliyetlerin dikkate alınmayacağı,
3. Taahhüdün 1 Ekim 2022 tarihinden itibaren (.....) süre ile uygulanacağı,
4. Bağımsız mali danışman (.....) tarafından yapılacak hesaplamada;
- İlk hesaplamanın tarihi olan (.....) itibarıyla, son (.....) dönem olan (.....)
arası dönemde MARTI’nın (.....) illerinde ayrı ayrı olarak e-skuter işinden
22-41/587-247
3/5
elde etmiş olduğu net gelirlerin (brüt satışlardan iskontolar ve iadelerin
çıkarılması) hesaplanacağı, iller bazındaki bu net gelirlerin aynı (.....)
dönemdeki ilgili il bazında (.....) bölüneceği ve il bazında (.....) ortalama
gelirin hesaplanacağı (.....),
- Akabinde aynı dönemde (.....) MARTI’nın (.....) illerinde ayrı ayrı e-skuter
işindeki OKM’sinin hesaplanacağı (…..)1 ve e-skuter işine ilişkin ulaşılan
il bazında (.....) aylık değişken maliyet toplamının aynı (.....) dönemdeki
toplam il bazında (.....) bölüneceği (.....),
- Bağımsız danışman tarafından, her bir il (.....) bazında, ilgili ilin (.....) ilgili
ilin (.....) çıkartılarak, bunun pozitif olup olmadığının iller bazında tespit
edileceği,
- Bağımsız danışman tarafından, bu şekilde hesaplamanın, (.....) takip
eden (.....) gün içinde, (.....) illeri için ayrı ayrı olarak (.....) tarihleri itibarıyla
yapılacağı,
5. Taahhüdün yerine getirildiğini gösterir analizin (.....) taahhüt döneminin
bitmesini takip eden 30 gün içinde Kuruma yazılı olarak sunulacağı
hususları ifade edilmiştir.
H.3. 4054 sayılı Kanun’un 43. Maddesi ve 2021/2 sayılı Tebliğ Kapsamında
Değerlendirme
(10) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin üçüncü fıkrası şu şekildedir:
“Yürütülmekte olan bir önaraştırma ya da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6 ncı madde
kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili teşebbüs
ya da teşebbüs birliklerince taahhüt sunulabilir. Kurul söz konusu taahhütler yoluyla
rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da
teşebbüs birlikleri açısından bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya
açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar verebilir. Rakipler arasında fiyat
tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır
ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilmez. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve
esaslar Kurul tarafından çıkarılan tebliğ ile belirlenir.”
(11) Bu doğrultuda yürürlüğe giren 2021/2 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesi ise
şu şekildedir:
“Bu Tebliğ; açık ve ağır ihlaller hariç olmak üzere, 4054 sayılı Kanunun 4 üncü veya 6 ncı
maddesi kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili
teşebbüslerce ya da teşebbüs birliklerince sunulan taahhütleri kapsamaktadır.”
(12) Bununla birlikte 2021/2 sayılı Tebliğ’in “Tanımlar” başlıklı 4. maddesi açık ve ağır
ihlallere konu olan hususları;
“Bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet doğrudan ya da dolaylı olarak engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan;
1) Rakip teşebbüsler arasında fiyat tespiti, müşterilerin, sağlayıcıların, bölgelerin ya da
ticaret kanallarının paylaşılması, arz miktarının kısıtlanması veya kotalar konması,
ihalelerde danışıklı hareket, gelecekte uygulanması planlanan fiyat, üretim ya da satış
miktarı gibi rekabete duyarlı bilgilerin paylaşılması,
1 İller özelinde (e-skuter amortismanı dahil) operasyonel maliyetler; (.....). Bağımsız denetçi tarafından
bu kalemler dikkate alınacaktır.
22-41/587-247
4/5
2) Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler arası
ilişkide alıcının sabit veya asgari satış fiyatının belirlenmesi
konularında gerçekleşen anlaşma ve/veya uyumlu eylemler ile bu konulara ilişkin
teşebbüs birliği karar ve eylemleri”
olarak düzenlemiştir.
(13) Dosya konusu rekabetçi endişe, Tebliğ’in 4. maddesinde sayılan açık ve ağır ihlal
niteliğinde olmadığından taahhüt sürecine konu olabilmektedir.
(14) Diğer yandan, taahhüt müessesesinin işlerliği bakımından 2021/2 sayılı Tebliğ, taahhüt
sunma taleplerinin Kuruma iletilebileceği süreyi sınırlamaktadır. 2021/2 sayılı Tebliğ’in
“Taahhüt Sürecinin Başlatılması” başlıklı 5. maddesi;
“(1) Haklarında yürütülen bir incelemeye taahhütle son verilmesini isteyen taraflar,
önaraştırma veya soruşturma sürecinde taahhüt sunma talebinde bulunabilirler.
Soruşturma sürecindeki taahhüt sunma talepleri Kanunun 43 üncü maddesinin
ikinci fıkrası kapsamında yapılan soruşturma bildiriminin tebliğinden itibaren üç ay
içinde Kuruma iletilir. Bu süre geçtikten sonra Kuruma iletilen taahhüt sunma
talepleri dikkate alınmaz.
(2) Taraflar, taahhüt sunma taleplerini yazılı şekilde Kuruma ileterek taahhüt
sürecini başlatır.”
hükmünü içermektedir.
(15) Soruşturma Bildiriminin MARTI tarafından 05.08.2022 tarihinde tebellüğ edildiği,
taahhüt başvurusunun ise 25.08.2022 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal ettiği
görülmektedir. Bu kapsamda 2021/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi uyarınca teşebbüsün
taahhüt başvurusu süresi içinde yapılmıştır.
(16) 2021/2 sayılı Tebliğ’in “Taahhüdün niteliği” başlıklı 9. maddesinin ikinci fıkrasında
“Taahhüt rekabet sorunlarıyla orantılı, bu sorunları gidermeye elverişli, kısa sürede
yerine getirilebilir ve etkili şekilde uygulanabilir olmalıdır …” denilmektedir.
(17) MARTI tarafından verilen taahhüdün 1. maddesinde, düzenlemenin, e-skuter sürüş
dakikası bakımından MARTI'nın payının %(.....) ve üstü olduğu belirlenen (.....) illerine
yönelik olduğu görülmektedir. (.....); e-skuter sürüş adedi, mesafe ve dakika bazında
toplam Türkiye pazarının en az %(.....) oluşturduğu dikkate alındığında, sunulan
taahhüdün kapsamının yeterli olduğu değerlendirilmektedir. Bununla birlikte söz
konusu illerde MARTI’nın maliyet altı fiyatlama davranışı ile rekabet karşıtı piyasa
kapamaya sebep olabileceği yönündeki rekabetçi endişe, teşebbüsün ilgili illerdeki e-
skuter sürüş başına (.....) ortalama gelirlerinin, ilgili ile ilişkin aynı dönemde sürüş
başına (.....) OKM’nin üzerinde olacağına yönelik taahhüdü ile giderilecek, böylece
rakiplerin dışlanması veya faaliyetlerinin zorlaşması önlenecek ve pazara giriş engeli
yaratılmayacaktır.
(18) Bunun yanında yine taahhüt metninin 1. maddesinde, hesaplamalarda ortalama gelire
ve ortalama kaçınılabilir maliyete ulaşmak için (söz konusu kalemlerin ilgili dönemdeki
e-skuter sürüş sayısına oranlanması suretiyle) ilgili dönemdeki e-skuter sürüş sayısının
kullanılacağı belirtilmiştir. Sürüş sayısı üzerinden yapılan analizler; her sürüşün
maliyeti, geliri ve net karlılığı konusunda sürüş dakikası ile karşılaştırıldığında daha
isabetli olacaktır. Nitekim sürüş dakikası üzerinden yapılacak bir analiz, sürüş yapılan
lokasyonun yol şartları, ilgili dönemdeki hava şartları ve sürücünün ağırlığı gibi birçok
faktörün sürüş süreci boyunca değişkenlik göstermesi nedeniyle sağlıklı sonuçlar
22-41/587-247
5/5
vermeyecektir. Dolayısıyla yapılacak ortalama hesaplarında e-skuter sürüş sayısının
kullanılması yerinde bulunmaktadır.
(19) Taahhüt metninin 2. maddesinde ise, hesaplamalarda (.....) ilgili il özelinde operasyonel
giderlerin baz alınacağı ancak (.....) sabit maliyetlerin dikkate alınmayacağı ifade
edilmektedir. Bu kapsamda, hesaplamalarda dikkate alınacak maliyet kalemleri dosya
konusu e-skuter pazarının özellikleri bakımından uygundur.
(20) Taahhüt metninin 3. maddesine göre, taahhüt (.....) tarihinden itibaren (.....) süre ile
uygulanacaktır. E-skuter pazarı henüz yeni ve halen gelişmekte olan bir pazardır. Bu
anlamda pazar paylarının sürekli ve çok hızlı bir şekilde değişmekte olduğu
görülmektedir. Dolayısıyla altı aylık taahhüt süresi, pazarın koşulları ve mevcut
rekabetçi endişeler çerçevesinde uygun bulunmaktadır.
(21) Son olarak taahhüt metninin 4. ve 5. maddelerinde, taahhüdün bağımsız mali
danışmanlık şirketi olan (.....) tarafından denetleneceği ve taahhüdün yerine getirildiğini
gösterir analizin (.....) taahhüt döneminin bitmesini takip eden 30 gün içinde Kuruma
yazılı olarak sunulacağı ifade edilmektedir. Bu anlamda, taahhüdün yerine getirip
getirilmediğinin izlenmesi ve değerlendirilmesi mümkün olacaktır.
(22) Sonuç olarak, taahhüt metni ve taahhüt maddeleri genel olarak değerlendirildiğinde;
sunulan taahhütlerin, rekabet sorunlarıyla orantılı, bu sorunları gidermeye elverişli, kısa
sürede yerine getirilebilir ve etkili şekilde uygulanabilir olduğu kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Rekabet Kurulunun 21.07.2022 tarih ve 22-33/527-M sayılı kararı uyarınca
yürütülmekte olan soruşturma kapsamında; Martı İleri Teknoloji A.Ş.’nin 29.08.2022
tarih ve 30694 sayılı yazı ile sunduğu taahhütlerin dosya kapsamında tespit edilen
rekabet sorunlarını giderebilecek olması nedeniyle kabulüne ve ilgili teşebbüs
açısından bağlayıcı hale getirilmesine, anılan Kurul kararı uyarınca başlatılan
soruşturmanın sonlandırılmasına, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy