Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2020-4-033 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 21-13/169-73
Karar Tarihi : 11.03.2021
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Birol KÜLE
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Şükran KODALAK,
Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Ayşe ERGEZEN
B. RAPORTÖRLER : Yalçıner YALÇIN, Abdulsamed TÜRLÜ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Türk Hava Yolları A.O.
Temsilcileri: Av. Dr. H. Ercüment ERDEM
Av. Piraye ERDEM, Av. Mert KARAMUSTAFAOĞLU
Ferko Signature, Büyükdere Caddesi, No:175 Kat:3
34394 Esentepe Şişli İstanbul
D. ŞİKAYETÇİ : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
(1) E. DOSYA KONUSU: Rekabet Kurulunun 24.07.2020 tarihli, 20-35/460-M sayılı
kararı uyarınca yürütülen soruşturma kapsamında Türk Hava Yolları A.O.
tarafından sunulan taahhüdün değerlendirilmesi.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 01.04.2020 tarih ve 3099
sayı ile giren gizlilik talepli başvuru üzerine düzenlenen 14.07.2020 tarih ve 2020-4-
033/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu Rekabet Kurulunun (Kurul) 24.07.2020 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve havalimanlarında gümrüklü geçici depolama veya ardiye
hizmeti veren bazı teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
(4054 sayılı Kanun) 6. maddesini ihlal edip etmediklerinin tespitine yönelik olarak,
Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş. (HAVAŞ), MNG Havayolları ve Taşımacılık A.Ş.
(MNG), S Sistem Lojistik Hizmetler A.Ş. ve Türk Hava Yolları A.O. (THY) hakkında
4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma yapılmasına 20-35/460-M sayı
ile karar verilmiştir. 14.01.2021 tarih ve 21-03/34-M sayılı Kurul kararı ile soruşturma
süresinin bitiminden itibaren altı ay uzatılmasına karar verilmiştir. Soruşturma süreci
devam ederken THY tarafından 03.12.2020 tarih ve 13080 sayılı yazı ile taahhüt
başvurusunda bulunulmuştur. Yapılan başvuru üzerine taahhüt görüşmelerine
başlanmış ve THY yetkilileri ile 14.12.2020 tarihinde bir toplantı yapılmıştır. Söz konusu
toplantıda THY yetkililerine soruşturma konusu rekabet sorunları hakkında bilgi
verilmiştir. THY tarafından 05.01.2021 tarihinde taslak taahhüt metni Kuruma
gönderilmiş, ancak 06.01.2021 tarihinde THY tarafından metnin revize edileceği
belirtilmiştir. Revize edilmiş taahhüt metni 03.03.2021 tarih ve 15675 sayı ile Kurum
kayıtlarına girmiştir. Taahhüt metnine ilişkin olarak hazırlanan 08.03.2021 tarih ve
2020-4-033/BN-09 sayılı Bilgi Notu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Bilgi Notunda, Kurulun alacağı karar doğrultusunda üç
farklı alternatiften birinin uygulanmasının mümkün olduğu, birinci alternatifin
benimsenmesi gerektiği düşünülmekle birlikte tüm alternatiflere yer verildiği, birinci
21-13/169-73
2/5
alternatifin “taahhüdün reddedilmesi” olduğu, bu alternatifin kabul edilmesi halinde
THY tarafından sunulan taahhüdün tespit edilen rekabet sorunlarıyla orantılı ve bu
sorunları gidermeye elverişli olmaması nedeniyle kabul edilemeyeceği ve
soruşturmaya devam edilmesi gerektiği; ikinci alternatifin “taahhütte değişiklik
yapılması” olduğu, bu alternatifin kabul edilmesi halinde, sunulan taahhüdün tüm
Türkiye genelindeki gümrüklü havalimanlarını kapsaması ve “Müşteri Talebiyle Farklı
Depoya Sevk” / “Müşteri Talebiyle Farklı Depoya Teslim İşlemleri” isimleri altında, aynı
amaç doğrultusunda alternatif oluşturabilecek ücretlerin ve genel olarak müşterinin
depo değiştirme talebi nedeniyle ortaya çıkan ücretlerin tarifelerden çıkarılması ve söz
konusu değişikliğin yapıldığı tarihten itibaren beş yıl boyunca bu yönde bir ücret talep
edilmemesi durumunda kabul edilebileceği ve teşebbüse taahhüt metninde yapılacak
ilgili değişikliği kısa kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde gerçekleştirmesi
gerektiğinin, aksi takdirde Türk Hava Yolları A.O. hakkında yürütülen soruşturmaya
devam edileceğinin bildirilmesi gerektiği; üçüncü alternatif olan, “taahhüdün mevcut
haliyle kabul edilmesi” durumunda ise THY tarafından sunulan taahhüdün mevcut
haliyle kabul edilmesi ve kapsam olarak daha sınırlı olduğu düşünülen THY
taahhüdünün HAVAŞ, MNG ve S SİSTEM açısından da geçerli olması gerektiği, bunu
temin etmek üzere, Kurulun sırasıyla HAVAŞ, MNG ve S SİSTEM hakkında aldığı
5.11.2020 tarih ve 20-48/655-287 sayılı, 10.12.2020 tarih ve 20-53/746-334 sayılı ve
10.12.2020 tarih ve 20-53/751-335 sayılı kararlarda geçen “…yazıyla sunduğu
taahhüdün, rekabet sorunlarını gidermesi nedeniyle kabulüne…” ifadesinin “…yazıyla
sunduğu taahhüdün, sadece Ankara Esenboğa Havalimanında geçerli olacak şekilde
ve taahhüde konu ücret tarifesi kaleminin %50 oranında indirimle uygulanması halinde
de rekabet sorunlarını gidermesi nedeniyle kabulüne...” şeklinde değiştirilebileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Soruşturmaya Konu Eylem ve Rekabet Sorunları
(4) Soruşturmanın temel konusunu gümrüklü havalimanlarında sunulan geçici
depo/antrepo hizmetleri oluşturmaktadır. Bu kapsamda tarifelerde yer alan ve farklı
isimlerle anılabilen “depo değişikliği ücreti”nin özellikle ithal malların rakip ve/veya
alternatif depolara geçişini kısıtladığı sonucuna ulaşılmıştır. THY açısından
incelendiğinde, söz konusu depo değişikliği ücretine, farklı tarihli ücret tarifelerinde,
“Müşteri Talebiyle Farklı Depoya Sevk” ve “Müşteri Talebiyle Farklı Depoya Teslim
İşlemleri” şeklinde yer verildiği görülmektedir.
Tablo 1: Depo Değişikliğinde Talep Edilen Tarife Ücretleri)
(…..TİCARİ SIR…..)
(5) Ayrıca depo değişiklik ücretinin fiili veya olası sonuçları hipotetik bir olay çalışması
çerçevesinde incelenmiştir.
Şekil 1: 2019 yılı için Depo Değiştirme – Hipotetik Analiz (TL/ (teşebbüs bazlı ort. kg)
(…..TİCARİ SIR…..)
21-13/169-73
3/5
(6) Ortalama bir THY müşterisinin depo değiştirmeyi talep etmesi durumunda ödeyeceği
depo değişiklik ücreti, yaklaşık olarak (…..) saate kadar ((…..) gün), ardiye için
ödeyeceği ücretten yüksektir. Oransal olarak baktığımızda 720 gözlem noktasının
ortalaması alındığında ardiye ücretinin yaklaşık %(…..) oranında depo değişikliği ücreti
oluştuğu görülmektedir.
(7) Şekil 1 incelendiğinde, THY’nin gerek ortalama depolama süresi bakımından gerekse
tarifelerde oluşturulan ardiye ücretleri bakımından önemli bir gelir elde etme potansiyeli
taşıdığı anlaşılmaktadır. Hipotetik ardiye gelir eğrisinin eğimi THY açısından yüksektir
ve eğri daha dik bir görününüm sergilemektedir. Her ne kadar ilk 50 saatlik dilimde
ardiye ve depo değişikliği ücretleri 1:1 oranına yakın seyretse de, 50 saat sonrasında
bu oran ardiye gelirleri lehine değişmektedir. Ancak yine de yüksek sabit bir maliyet
seviyesinden başlayan depo değişikliği ücreti, görece kısa süreler için depolanan
ürünler açısından depo değişikliği yapılmasını zorlaştırmaktadır. Depo değişikliğinde
yaşanan ve suni yoldan oluşturulduğu düşünülen bu güçlük, müşterileri mevcut depoyu
kullanmak mecburiyetinde bırakmakta ve ithalata konu ürünleri bakımından yüksek
ardiye ücretlerinin oluşmasını beraberinde getirmektedir. Savunma, kimya, sağlık gibi
kritik sanayilere ilişkin ürünlerde bu durumun gümrük işlemlerinin uzamasına da bağlı
olarak daha kritik bir hal alabileceği, ürünün depoya terk edilmesi ile sonuçlanabileceği
değerlendirilmiştir.
H.2.Taahhüt Metni ve Değerlendirme
(8) THY tarafından sunulan taahhütler şu şekildedir:
(…..TİCARİ SIR…..)
(9) 4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin üçüncü fıkrasında,
“Yürütülmekte olan bir önaraştırma ya da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6
ncı madde kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik
olarak ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birliklerince taahhüt sunulabilir. Kurul söz
konusu taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat
getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri açısından
bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya açılmış bulunan
soruşturmaya son verilmesine karar verebilir. Rakipler arasında fiyat tespiti,
bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır
ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilemez…
…Kurul üçüncü fıkraya göre bir karar verdikten sonra aşağıdaki hallerde tekrar
soruşturma açabilir:
a) Kararın alınmasına temel teşkil eden herhangi bir unsurda esaslı değişiklik
olması
b) İlgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerinin verdikleri taahhütlere aykırı
davranmaları
c) Kararın taraflarca sunulan eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgiye dayanılarak
verilmiş olması”
21-13/169-73
4/5
hükmü yer almaktadır.
(10) Yukarıda yer verilen rekabet sorununun temelinde, müşterilerden alınan depo
değişikliği ücreti yer almaktadır. Yapılan değerlendirmede, THY tarafından sunulan
taahhütlerle, işaret edilen rekabet sorunlarının giderilebileceği sonucuna varılmıştır.
(11) THY’nin taahhüdünün kapsamının, aynı soruşturmanın muhatapları olan ve daha önce
verdikleri taahhütler Kurul tarafından kabul edilen HAVAŞ, MNG ve S SİSTEM
açısından da geçerli olmasının uygun olacağı kanaatine ulaşılmıştır.
I.SONUÇ
(12) Rekabet Kurulunun 24.07.2020 tarihli, 20-35/460-M sayılı kararı uyarınca yürütülen
soruşturma kapsamında;
- Türk Hava Yolları A.O.’nın 03.03.2021 tarih ve 15675 sayılı yazıyla sunduğu
taahhüdün, rekabet sorunlarını gidermesi nedeniyle kabulüne ve bağlayıcı hale
getirilmesine, 24.07.2020 tarihli, 20-35/460-M sayılı Kurul kararı uyarınca başlatılan
ve soruşturma tarafı diğer teşebbüsler bakımından sonlandırılmış olan
soruşturmanın Türk Hava Yolları A.O. ile birlikte tamamen sona erdirilmesine,
- Kurulun sırasıyla Havaalanları Yer Hizmetleri A.Ş., MNG Havayolları ve Taşımacılık
A.Ş. ve S Sistem Lojistik Hizmetler A.Ş., hakkında aldığı 5.11.2020 tarih ve 20-
48/655-287 sayılı, 10.12.2020 tarih ve 20-53/746-334 sayılı ve 10.12.2020 tarih ve
20-53/751-335 sayılı kararlarında geçen “… yazıyla sunduğu taahhüdün, rekabet
sorunlarını gidermesi nedeniyle kabulüne…” ifadesinin “… yazıyla sunduğu
taahhüdün, sadece Ankara Esenboğa Havalimanında geçerli olacak şekilde ve
taahhüde konu ücret tarifesi kaleminin %50 oranında indirimle uygulanması halinde
de rekabet sorunlarını gidermesi nedeniyle kabulüne...” şeklinde değiştirilmesine,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
11.03.2021 tarih, 21-13/169-73 sayılı Karara ilişkin karşı görüş
Havalimanlarında gümrüklü geçici depolama veya ardiye hizmeti veren bazı
teşebbüslerin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini
ihlal edip etmediklerinin tespitine yönelik olarak yürütülen soruşturma sırasında,
HAVAŞ, MNG ve S SİSTEM tarafından sunulan taahhütler kabul edilerek Kurul’un
5.11.2020 tarih ve 20-48/655-287 sayılı, 10.12.2020 tarih ve 20-53/746-334 sayılı,
10.12.2020 tarih ve 20-53/751-335 kararlarıyla bağlayıcı hale getirilmiştir. Söz
konusu taahhütlerde özetle tüm ilgili havalimanları bakımından dosya konusu depo
değişikliği ücreti uygulamasına son verileceği taahhüdü yer almaktadır.
THY tarafından verilen taahhütte ise, sadece Ankara Esenboğa Havalimanı ile
sınırlı olmak üzere, uygulanan depo değişikliği ücretinin yarıya indirileceği taahhüt
edilmektedir. Dolayısıyla aynı dosya kapsamında bulunan üç teşebbüs tarafından
21-13/169-73
5/5
daha önce verilmiş ve Kurulca da uygun bulunmuş taahhütlerden daha sınırlı bir
taahhüt verilmiş olmaktadır. Kurul, THY tarafından sunulan daha sınırlı taahhütlerin
daha önce karar verilen söz konusu üç teşebbüs bakımından da geçerli olacak
şeklinde ilgili kararların değiştirilmesine de karar vermiştir.
Gelinen noktada rekabet ihlali iddiasına konu olan uygulamaların kapsam ve
boyutu hakkında tereddüt hasıl olmakta ve şayet varsa bu ihlalin nasıl ortadan
kaldırılacağı hususu tartışmalı hale gelmektedir. Bu itibarla THY bakımından
soruşturmaya devam edilmesi ve soruşturma kapsamında yapılacak detaylı
inceleme ve analizlerle ihlal iddiasının kapsam ve boyutunun tam olarak ortaya
konulması ile nihai kararın verilmesinin usul bakımından daha uygun olacağı
düşüncesiyle 11.03.2021 tarih, 21-13/169-73 sayılı Kurul kararına katılmam
mümkün olmamıştır.
Hasan Hüseyin ÜNLÜ
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy