Rekabet Kurumu - Karar Sayı 00-24/255-138

1 REKABET KURUMU













BU KARAR DANISTAY 13.DAIRESI’NCE IPTAL
EDILMISTIR. REKABET KURULU’NUN AYNI
KONUYA ILISKIN 27.01.2006 - 12.11.2008 TARIH VE
06-05/86-23 - 08-63/1051-410 NOLU KARARLARINA
INTERNET SAYFAMIZDAKI KARAR ARAMA
BÖLÜMÜNDEN ERİŞEBİLİRSİNİZ.























2 REKABET KURUMU

REKABET KURULU KARARI

Dosya No : D3/2/A.Ç.-99/2 (Ş.Y./2-D-98/1) (SORUŞTURMA)
Karar No : 00-24/255-138
Karar Tarihi : 27.06.2000

A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Dr. Kemal EROL,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.

B- SORUŞTURMA HEYETİ
Başkan : Rekabet Kurulu Üyesi, Mehmet Zeki UZUN
Raportörler : Aydın ÇELEN, Hakan SABUNCU, Ümit GÖRGÜLÜ

C- ŞİKAYET EDENLER:
1- Türkiye Fırıncılar Federasyonu
Farabi Üsküp Cad. (Eski Çevre Sok.) No: 25/3 Çankaya - ANKARA
2- Ankara Ticaret Odası
Söğütözü Mah. 2. Cad. No:5 Söğütözü - ANKARA

D- HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR:
1- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.
Pak İş Merkezi, Prof.Dr. Bülent Tarcan Sok. No: 5/6,
Gayrettepe - İSTANBUL
2- Özmaya Sanayi A.Ş.
Eski Adana Yolu Üzeri PK 50 Ceyhan - ADANA
3- Safmaya Sanayi A.Ş.
Taşova Yolu 6.km. AMASYA
4- Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
E-5 Karayolu Kavşağı Evrensekiz Yolu Üzeri PK 15
Lüleburgaz - KIRKLARELİ
5- Mauri Maya Sanayi A.Ş.
Aksakal Köyü PK 101 Bandırma - BALIKESİR



E- İDDİALARIN ÖZETİ

3 REKABET KURUMU
Türkiye Fırıncılar Federasyonu 02.12.1997 tarihli başvurusunda, Türkiye'de
faaliyet gösteren maya üreticilerinin, ekmek mayasına; gizli anlaşmalar yapmak
suretiyle aynı gün ve aynı oranda zam yaparak fiyat birliği sağladıklarını ve bölge
paylaşımı gerçekleştirdiklerini iddia etmiştir.

Keza Ankara Ticaret Odası da, 26.01.2000 tarihli dilekçesinde, maya
pazarında üretim yapan Teşebbüslerin, Hükümetin %25'lik enflasyon hedefine
karşılık, Ocak 2000 tarihinde birlikte hareket etmek suretiyle, fiyatlarını %42
oranında arttırdıklarını ileri sürmüştür.

F- DOSYA EVRELERİ

Türkiye Fırıncılar Federasyonu'nun, 02.12.1997 tarihli şikayet dilekçesi
üzerine, Kurum Raportörleri tarafından hazırlanan, 19.01.1998 tarih ve Ş.Y./2-D1-
98/1 sayılı İlk İnceleme Raporunu ele alan Rekabet Kurulu, 05.02.1998 tarih ve 364-
39 sayılı Karar ile 4054 sayılı Kanun'un 40/1 inci maddesi uyarınca, konuya ilişkin,
önaraştırma başlatmış;

Önaraştırma sonucunda, Raportörlerin düzenlediği 12.05.1999 tarih ve
D3/2/A.Ç.-99/2 sayılı Önaraştırma Raporunu görüşen Kurul, 20.05.1999 tarih ve 99-
24/208-121 sayılı karar ile,

4054 sayılı Kanun'un 41 inci ve 43/1 inci maddeleri uyarınca;

- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. (Pak Gıda),
- Lesaffre Grubuna bağlı Özmaya Sanayi A.Ş. (Özmaya) ve Safmaya Sanayi A.Ş.
(Safmaya),
- Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Akmaya),
- Mauri Maya Sanayi A.Ş. (Maurimaya)

haklarında, Mezkur Kanun'un 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c)
bentlerini ihlal ettikleri gerekçesiyle soruşturma açılmasına karar vermiştir.

4054 sayılı Kanun’un 43 üncü maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca 01.06.1999
tarihinde haklarında soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulan ve 30 gün içinde
ilk yazılı savunmalarını göndermeleri istenilen Tarafların, ilk yazılı savunmaları,
06.07.1999 - 28.07.1999 tarihleri arasında Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.

Soruşturma Heyetince tamamlanan 12.11.1999 tarih ve SR/99-7 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca,
Başkanlıkça Tüm Kurul Üyeleri ile İlgili Taraflara, 17.11.1999 tarihinde tebliğe
çıkarılmış ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince de, Taraflardan, 30 gün içinde
yazılı savunmalarını göndermeleri gerektiği hususu bildirilmiştir.

Soruşturma Raporunun tebliğini takiben, Kanun’un 45 inci maddesinin 2 nci
fıkrasına göre savunma sürelerinin 30 gün uzatılmasını talep eden, Kurul'ca bu
istekleri kabul edilerek 30 gün ek savunma süresi tanınan, Özmaya, Safmaya,
4 REKABET KURUMU
Akmaya ve Maurimaya'nın ikinci yazılı savunmaları, 17.12.1999 ve 25.01.2000
tarihleri arasında Rekabet Kurumuna ulaşmıştır.

Ankara Ticaret Odası'nın, yukarıda sözüedilen başvurusu üzerine, 10.02.2000
tarihinde toplanan Rekabet Kurulu, bu iddiaların, maya üreticileri hakkındaki mevcut
soruşturmanın konusuyla aynı olduğu düşüncesinden hareketle mevcut soruşturma
süreci içerisinde tamamlanmasına, gerekli inceleme ve delil tespiti için Soruşturma
Heyetine 15 gün ek süre verilmesine, tespit edilecek yeni delillerin, mevcut bulgu ve
deliller çerçevesinde ele alınmasına, sözlü savunma toplantısı yapılması halinde,
Ankara Ticaret Odası'nın da bu toplantıya çağrılmasına karar vermiştir.

Soruşturma Heyetinin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş"ün, Kanun'un 45 inci
maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca, Kurul Üyeleri ve Taraflara 25.02.2000 tarihinde
tebliğini takiben, Kanun’un Aynı fıkrasına göre tahkikata tabi tüm Teşebbüslerin
savunma müddetlerinin uzatılması istekleri, Rekabet Kurulunca uygun görülerek her
Teşebbüse 30'ar gün ek savunma süresi tanınmış olup, ilgili Teşebbüslerin "ek yazılı
görüş"e karşı yazılı savunmaları 18.04.2000 ve 01.05.2000 tarihleri arasında
Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiştir.

Soruşturma kapsamındaki Teşebbüslerin talepleri üzerine; Rekabet
Kurulu'nun 09.05.2000 tarih ve 00-17 sayılı toplantısında, yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak 21.06.2000 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiş
ve sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46 ncı maddesinin 2 nci fıkrası
uyarınca ilgililere gönderilmiştir.

21.06.2000 tarihinde yapılan “Sözlü Savunma Toplantısı”nda, Taraflar son
savunmalarını yapmışlardır.

Rekabet Kurulu, 27.06.2000 tarihinde 00-24/255-138 sayılı nihai kararını
vermiş ve 28.06.2000 tarihinde bu Karar Taraflara tefhim edilmiştir.

G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ

Raportörler, Ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren Teşebbüslerin uyumlu
eylem neticesinde,

- ekmek mayasının fabrika çıkış fiyatlarını birlikte belirledikleri,
- bayiler arasında oluşabilecek rekabeti engelledikleri,
- fırınları bayiler arasında paylaştıkları ve
- ekmek mayasının daha fazla kullanılmasını sağlamak amacıyla ekmek
mayasının aktivitesini azalttıkları,

kanaatinden hareketle, Rekabet Kurulu'nun aldığı soruşturma kararı çerçevesinde
yapılan incelemeler ve Teşebbüslerin savunmaları ışığında;

1- Ekmek mayası üreticilerinin özellikle liste fiyatlarının (fabrika çıkış fiyatları) artış
tarih ve oranları arasında önemli paralellikler olduğu, ancak bu paralelliklerin,
5 REKABET KURUMU
mayanın homojen bir ürün olması, marka bağımlılığının bulunmaması, fırınların
birden fazla markayı aynı anda kullanabilmeleri ve bir markadan diğerine
rahatlıkla geçebilmeleri, pazarda haberleşmenin kolay olması sonucu,
teşebbüslerin birbirlerinin hareketlerine çok kısa sürede tepki gösterebilmeleri
neticesinde maya üreticileri arasında uyumlu eyleme neden olabilecek herhangi
bir iletişim veya mutabakat olmaksızın ekmek mayası pazarının yapısından
kaynaklandığı,

2- Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerin uyumlu eylem neticesinde, pazar ve
müşteri paylaştıklarına ilişkin olarak kayda değer bir tespitin yapılamamış olması
nedeniyle, Kanun'un 4 üncü maddesinin (b) bendi kapsamında bir ihlalin
sözkonusu olmadığı,

3- Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerin üretimini yaptıkları ekmek mayasının
aktivitesini uyumlu eylem sonucu azaltmadıkları; dolayısıyla, Kanun'un 4 üncü
maddesinin (c) bendini ihlal etmedikleri,

4- Ancak, yeni liste fiyatının uygulanamaması ya da çeşitli nedenlerle fiyatların, liste
fiyatının altına düşmesi durumunda çoğu zaman,maya üreticileri Pak Gıda,
Özmaya, Safmaya, Akmaya ve Maurimaya'nın, değişik ünvanlara sahip satış
elemanları koordinatörlüğünde, maya bayileri’nin aralarındaki rekabeti önleyerek,
düşük seyreden bayi satış fiyatlarını yükseltmek amacıyla, yaptıkları görüşmeler
ve toplantıların uyumlu eylem niteliğinde olduğu ve Kanun'un 4 üncü maddesinin
(a) bendi kapsamında bulunduğu,

5- Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) bendi kapsamında, söz konusu eylemleri
gerçekleştiren maya üreticisi firmalardan Pak Gıda, Özmaya, Safmaya, Akmaya
ve Maurimaya'nın; 4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin ikinci fıkrası
gereğince, 1.600.000.000 TL'den aşağı olmamak üzere, değerlendirmeye alınan
son belge tarihinden bir yıl önceki mali yıl sonunda oluşan gayrisafi gelirlerinin
%10'una kadar para cezası ile cezalandırılmaları gerektiği,

6- 1997/3 sayılı “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği”nde izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde, rekabet kısıtlamaları
içeren dağıtım anlaşmalarından;

05.11.1997 tarihinde var olanları, 05.05.1998 tarihine kadar ve 05.11.1997
tarihinden sonra akdedilenleri ise akdedilme tarihinden itibaren, en geç 1 ay
içerisinde Kurum’a bildirmeyen,

Akmaya San. ve Tic. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Lesaffre grubuna ait
Özmaya San. A.Ş. ve Safmaya San. A.Ş.’ne 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen cezanın tatbik edilmesi ,

Aynı şekilde, Bu Teşebbüslerin o tarihlerde, Yönetim Organlarında Görev yapan
Kişilere de, Kanun'un 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen cezanın
uygulanması,
6 REKABET KURUMU

7- 15.04.1999 tarihinde Akmaya San. ve Tic. A.Ş. merkezinde yapılan yerinde
inceleme sırasında, Akmaya San. ve Tic. A.Ş. çalışanlarından Z.S.’nin, Rekabet
Kurumu Raportörleri tarafından birer sureti istenen iki belge üzerinde tahrifat
eylemini gerçekleştirmesi nedeniyle, Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’ne 4054 sayılı
Kanun’un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen para
cezasının verilmesi, aynı zamanda anılan eylem nedeniyle Akmaya San. ve Tic.
A.Ş.’nin Yönetim Organlarında görev yapan Kişilere de Kanun'un 16 ncı
maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen cezanın uygulanması gerektiği,

düşüncesinde olduklarını bildirmişlerdir.

H- YAPILAN İNCELEME, ELDE EDİLEN DELİLLER, TARAFLARIN SAVUNMALARI
VE BUNLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

İlgili Pazar

İlgili Ürün Pazarı

Şikayet konusunun ekmek mayası olması, şikayet edilen teşebbüsler Pak
Gıda, Özmaya, Safmaya, Maurimaya ve Akmaya’nın başlıca faaliyet alanlarının
ekmek mayası üretimi ve dağıtımı olduğu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “ekmek
mayası” olarak belirlenmiştir1.

İlgili Coğrafi Pazar:

Pak Gıda, Özmaya, Safmaya, Maurimaya ve Akmaya'nın ürettikleri ürünleri
tüm Türkiye’ye ulaştırma kapasitelerinin olması ve satışlarını tüm Türkiye çapında
gerçekleştirmeleri sebebiyle coğrafi pazar olarak “Türkiye” tespit edilmiştir.

I a. Fabrika Çıkış Fiyatlarının Birlikte Belirlendiği İddiasına Yönelik Tespitler

Şikayetçi Tarafın öncelikli iddiası, maya üreticilerinin, ekmek mayası fiyatlarını
birlikte arttırdıklarına ilişkindir. Bu iddianın açıklığa kavuşturulabilmesi amacıyla
maya üreticilerinin son üç yıllık dönemdeki fiyat artışları, yine bu dönemdeki maya
üretiminde kullanılan önemli girdilerdeki maliyet artışları incelenmiş ve maya
fiyatlarındaki artışların DİE’ce yayınlanan Tüketici fiyat endeksindeki artışlarla
karşılaştırması yapılmıştır.



A. Maya Üreticilerinin Son Üç Yıllık Dönemde Uyguladıkları Satış Fiyatlarının
Karşılaştırılması


1 Fırınlar ekmek üretiminde genellikle yaşmaya kullanmaktadırlar. Dolayısıyla, kararda "ekmek mayası" ya da
kısaca "maya" olarak ifade edilen maya çeşidi yaşmayadır.
7 REKABET KURUMU
Ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren Teşebbüslerin; Ocak 1996 - Ocak
2000 dönemi içerisindeki "fabrika çıkış fiyatları - liste fiyatları" ile "aylık ortalama
satış fiyatları"nın artış tarih ve oranları karşılaştırılmıştır. Burada "fabrika çıkış fiyatı -
liste fiyatı" üretici firmaların bayiye uygulamayı düşündükleri ve piyasaya deklare
ettikleri, satış fiyatıdır. Başka bir ifadeyle "fabrika çıkış fiyatı" üretici firmaların yılda
ortalama birkaç defa yayınladıkları listelerde yer alan üreticinin satış fiyatı,
dolayısıyla bayinin alış fiyatıdır.

Maya üreticileri bayilere uygulamak üzere liste fiyatlarını açıklamalarına
rağmen, bu liste fiyatları üzerinden bayilere zaman zaman indirim yapmak
durumunda kaldıkları bunun sonucunda, uygulanması planlanan "fabrika çıkış fiyatı"
ile "aylık ortalama satış fiyatı" arasında farklılıkların oluştuğu, görülmüş "Aylık
ortalama satış fiyatı" ise her ay elde edilen net satış gelirinin, o ayki satış miktarına
bölünmesi ile elde edilmiştir.

Ocak 1996 - Aralık 1998 dönemi fabrika çıkış fiyatlarındaki değişimler
incelendiğinde aşağıdaki hususlar tespit olunmuştur.

1. Piyasada faaliyet gösteren 5 firma da, söz konusu 3 yıllık dönem içerisinde 8
defa liste fiyatlarını arttırarak fabrika çıkış fiyatına zam yapmıştır.

2. Firmalar ilk fiyat artışını Ocak 1996’da yapmışlardır. Özmaya ve Safmaya’nın ilk
fiyat artışı 19 Ocak 1996’da, Maurimaya’nın 22 Ocak 1996’da, Akmaya ve Pak
Gıda’nın ise 29 Ocak 1996’da olmuştur.

3. Faaliyet gösteren 5 firma da, bu dönem içerisindeki ikinci fiyat artışlarını Nisan
1996’da gerçekleştirmişlerdir. Özmaya ve Safmaya bu artışı 15 Nisan 1996’da
yaparken, Pak Gıda, Akmaya ve Maurimaya bir hafta sonra 22 Nisan 1996’da
yapmışlardır. Nisan ayında gerçekleştirilen bu artışlarda, bir önceki listeye göre
Pak Gıda, Maurimaya, Özmaya ve Safmaya %25 artış gerçekleştirirken,
Akmaya’da bu oran %24 olmuştur.

4. Üçüncü fiyat artışını Pak Gıda 1 Kasım 1996’da, Maurimaya 4 Kasım 1996’da,
Özmaya ve Safmaya 24 Kasım 1996’da ve Akmaya 14 Ekim 1996’da
gerçekleştirmiştir. Artış oranları Pak Gıda, Akmaya ve Maurimaya’da %25
olurken, Özmaya ve Safmaya’da %22 olmuştur.

5. Faaliyet gösteren 5 firma da dördüncü fiyat artışını Mart 1997’de
gerçekleştirmişlerdir. Bu fiyat geçişini Özmaya ve Safmaya 14 Mart 1997’de
%23’lik artış ile yaparken, Pak Gıda, Akmaya ve Maurimaya 15 Mart 1997’de
sırasıyla %20, %17 ve %20 olarak fiyat artışını gerçekleştirmişlerdir.

6. Beşinci fiyat artışı 2 ay sonra Mayıs ayı içerisinde gelmiştir. Özmaya ve Safmaya
13 Mayıs 1997’de artış yaparken, Pak Gıda, Akmaya ve Safmaya 14 Mayıs
1997’de bu artışı gerçekleştirmiştir. Artış oranı 5 firmada da %25 olmuştur.

8 REKABET KURUMU
7. Firmalar Ekim 1997 sonunda altıncı fiyat geçişini yapmışlardır. Özmaya ve
Safmaya 27 Ekim 1997’de %33, Pak Gıda 28 Ekim 1997’de %33, Akmaya 28
Ekim 1997’de %38 ve Maurimaya 30 Ekim 1997’de %33’lük fiyat artışı
gerçekleştirmişlerdir.

8. Yedinci fiyat geçişi Mart 1998 ayı içerisinde olmuştur. Pak Gıda 2 Mart 1998’de
%30, Özmaya ve Safmaya 3 Mart 1998’de %30, Akmaya 6 Mart 1998’de %30 ve
Maurimaya 10 Mart 1998’de %32 fiyat artışı yapmışlardır.

9. İnceleme yapılan Ocak 1996 – Aralık 1998 dönemindeki son fiyat geçişi Aralık
1998’de gerçekleştirilmiştir. Akmaya 16 Aralık 1998 tarihinde %23, Özmaya ve
Safmaya 17 Aralık 1998’de %20, Pak Gıda 18 Aralık 1998’de %23 ve
Maurimaya 21 Aralık 1998’de %22’lik fiyat artışı yapmışlardır.

Görüldüğü üzere, Ocak 1996 - Aralık 1998 döneminde tüm maya üreticilerinin
piyasaya açıkladıkları maya liste fiyatlarının (uygulanması öngörülen fabrika çıkış
fiyatı) artış tarih ve oranlarında paralellikler sözkonusudur.

1999 yılı içerisindeki liste fiyatları incelendiğinde ise şu sonuçlar tespit
edilmiştir.

1. 1999 yılı içerisindeki ilk fiyat artışını Pak Gıda 27 Nisan 1999'da %25,
Özmaya ve Safmaya 12 Nisan 1999'da %28, Akmaya 12 Nisan 1999'da
%25 oranında gerçekleştirmiştir. Nisan ayında liste fiyatını değiştirmeyen
Maurimaya 10 Aralık 1999'da dokuzuncu fiyat artışını %25 oranında
gerçekleştirmiştir.

2. 1999 yılı içerisindeki ikinci fiyat artışı Aralık 1999 tarihinde
gerçekleştirilmiştir. Özmaya, Safmaya ve Akmaya 24.12.1999'da, Pak
Gıda 28.12.1999'da ve Maurimaya da 31.12.1999'da liste fiyatlarını %39
oranında artırmışlardır.

Ankara Ticaret Odası'nın şikayetine ilişkin olarak, maya üreticilerinin 1999 yılı
içerisindeki liste fiyatı değişimleri incelendiğinde de görüleceği üzere, 1996 -1998
döneminde gözlenen fiyat artış paralellikleri Maurimaya hariç diğer üreticiler için
1999 yılında da aynen devam etmiştir.

4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde rekabeti sınırlayıcı
anlaşmaların yanısıra bu tip rekabeti sınırlayıcı nitelikteki uyumlu eylemler ve
teşebbüs birliği kararları da, yasaklanmıştır. Aynı maddede ifade edildiği üzere,
bir anlaşmanın ispat edilemediği durumlarda piyasadaki fiyat değişimlerinin,
arz-talep dengesinin veya teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri bölgelerin,
rekabetin engellendiği piyasalardakine benzerlik göstermesi halinde, bu durum
teşebbüslerin uyumlu eylem halinde olduklarına karine teşkil edebilmektedir.
Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her birinin
9 REKABET KURUMU
uyumlu eylem içerisinde bulunmadıklarını ispatlayarak sorumluluktan
kurtulabilecekleri de yine Kanun'un 4 üncü maddesinde hükmolunmuştur.

Maya üreticilerinin, maya satış fiyatlarını birbirine çok yakın dönemlerde ve
oranlarda arttırmaları, Tarafların uyumlu eylem halinde oldukları iddiası için, karine
olarak değerlendirilmiş ve maya üreticilerinin liste fiyatlarını (fabrika çıkış fiyatlarını)
birlikte arttırmak suretiyle uyumlu eylem halinde oldukları konusunda kendilerinden
savunma istenmiştir.

B. Maya Üreticilerinin Maliyetlerinin Benzer Olup Olmadığı

Maya üreticilerinin maliyet yapılarının iddia edildiği gibi benzer olup
olmadığının tespiti bakımından, Ocak 1996 - Haziran 1999 dönemi içerisinde, aylık
olarak, 1 ton maya üretiminde kullanılan melas, elektrik, fuel oil, kimyasal madde ve
ambalaj malzemesi maliyetlerinin üretici firmalar arasında karşılaştırması yapılmıştır.

1. Melas: Şeker üretiminde kullanılan şeker pancarından veya şeker
kamışından geriye kalan madde olan melas, maya üreticileri tarafından maya
üretiminde kullanılmaktadır. 1 ton ekmek mayası üretiminde kullanılan melasın
maliyet tutarı, incelemeye konu olan dönemde yaklaşık iki kat artmıştır. Firma
bazında karşılaştırma yapıldığında; ilk olarak, Pak Gıda'nın melas maliyetinin genel
olarak diğer firmalara göre yüksek olduğu, ancak Temmuz 1998'den itibaren azalışa
geçerek diğer firmaların seviyesine indiği; Özmaya, Safmaya ve Akmaya'nın melas
maliyetlerinde paralelliklerin olduğu; Maurimaya'nın melas maliyetinde ise iniş ve
çıkışlar olmasına rağmen diğer firmalar ile aynı trendi taşıdığı görülmektedir.

2. Elektrik: İncelemeye konu olan Ocak 1996 - Haziran 1999 döneminde,
Özmaya'nın 1 ton ekmek mayası üretiminde kullandığı elektrik maliyeti genel olarak
diğer firmalara göre yüksek seyretmiştir. Akmaya'nın ise bu dönem içerisinde elektrik
maliyeti diğer firmalara göre düşüktür.

Ocak 1996'da 1 ton ekmek mayası üretiminde kullanılan elektrik enerjisinin
maliyeti ortalama 2.000.000 TL iken, Mart 1998'e kadar bu tutar tüm firmalarda fazla
bir artış göstermemiştir (yaklaşık iki kat). Ancak, Mart 1998'den itibaren tüm
firmaların elektrik maliyetleri artışa geçmiş ve dalgalanmalar başlamıştır. Bu artış
özellikle Maurimaya'da oldukça fazla olmuştur. Mart 1998'e kadar birbirine yakın bir
seyir izleyen elektrik maliyet tutarları da bu aydan itibaren farklılaşmaya başlamıştır.

3. Fuel Oil: Maya üretiminin değişik aşamalarında tüketilen buharın elde
edilmesinde kullanılan fuel oil girdisinin maliyeti incelendiğinde, bu maliyet kaleminin
Pak Gıda için yok denilecek kadar az olduğu görülmektedir. Bunun nedeni, Pak
Gıda'nın biyolojik arıtma tesislerinde elde ettiği biogazı yakmak suretiyle oluşan
buharı ve kojenerasyon tesislerinde elektrik üretimi sırasında oluşan buharı üretimde
kullanmasıdır. Benzer bir durum Maurimaya için de geçerlidir. Arıtma tesislerinde
oluşan biogazı yakmak suretiyle elde ettiği buharı üretimde kullanmaya başlayan
Maurimaya'nın fuel oil maliyeti 1997 yılı ortalarından itibaren önemli artış
göstermemiştir. Ocak 1996 - Haziran 1999 dönemi içerisinde Akmaya'nın fuel oil
10 REKABET KURUMU
maliyetinde önemli iniş ve çıkışlar yaşanırken, Özmaya ve Safmaya'da enflasyona ve
fuel oil fiyatlarındaki artışa paralel bir yükseliş gözlenmektedir.

4. Kimyasal Madde: Ocak 1996'da tüm maya üreticilerinin 1 ton ekmek
mayası üretiminde kullandıkları kimyasal madde maliyeti yaklaşık 2.500.000 TL iken,
bu tutar Haziran 1999'a kadar enflasyona paralel olarak artış göstermiş ve ortalama
11.000.000TL düzeyine ulaşmıştır. Bu dönem içerisinde Pak Gıda'nın kimyasal
madde maliyeti diğer firmalara göre düşük seyretmesine rağmen, diğer firmalarda
yaşanan artış Pak Gıda'da da yaşanmıştır.

5. Ambalaj malzemeleri: Maya üreticileri tarafından kullanılan ambalaj ve
paketleme malzemeleri, karton koliler, parafinli ve parafinsiz ambalaj kağıtları,
selofan, polietilen, J600, Likit parafin, bant, nişasta, plastik torba ve tuzdur2.

Maya piyasasında faaliyet gösteren teşebbüslerin ambalaj maliyetleri
incelendiğinde, Özmaya, Safmaya ve Pak Gıda'nın ambalaj maliyetlerinin inceleme
konusu olan dönemde birbirine benzerlikler gösterdiği ve belli bir yükseliş trendi
izlediği, Akmaya'nın da zaman zaman bu trende yaklaştığı, Maurimaya'nın ise diğer
dört firma ile ambalaj maliyetleri bakımından herhangi bir benzerlik içerisinde
bulunmadığı, aksine Maurimaya'nın ambalaj maliyetinin diğer firmalara göre yüksek
olduğu görülmektedir.

Maya üretiminde kullanılan beş girdi kaleminin firmalar arasında
karşılaştırması sonucunda, bu girdilerin maliyet tutarlarının üretici firmalar arasında
farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir: Pak Gıda'nın melas maliyeti, Özmaya'nın
elektrik maliyeti ve Maurimaya'nın ambalaj maliyeti diğer firmalara göre yüksek bir
seyir izlerken; fuel oil maliyeti diğer firmalarda önemli bir maliyet kalemi
oluştururken, Pak Gıda ise neredeyse hiç fuel oil kullanmamaktadır. Bu çerçevede
değerlendirildiğinde, maya üreticilerinin üretim proseslerinin aynı olduğunu ileri
sürmek mümkün değildir. Maya üreticilerinin maliyet yapılarında birbirine yakın
tarihlerde ve aynı oranlarda maya fiyatını arttırmalarının nedeni olabilecek
kaydadeğer bir benzerlik tespit edilememiştir.

C. Maya Satış Fiyatlarındaki Artışların Tüketici Fiyat Endeksindeki Artışlarla
Karşılaştırılması

Maya Üreticilerinin satış fiyatlarında uyguladıkları artışların ülkemiz
ekonomisinde varlığını sürdüren enflasyona göre durumunun ne olduğunun açıklığa
kavuşturulması bakımından maya satış fiyatlarındaki artış oranları DİE'ce
yayımlanan Tüketici Fiyat endeksindeki artışlarla karşılaştırılarak aşağıdaki tespitler
yapılmıştır.


2 Bazı kimyasal malzemeler, paketleme bölümünde kullanılması nedeniyle ambalaj maliyetinde gösterilebildiği
gibi, kimyasal madde maliyetine de dahil edilebilmektedir. Örneğin, patates nişastası Özmaya, Safmaya ve
Maurimaya'da ambalaj malzemesi maliyetinde, Pak Gıda'da ise kimyasal madde maliyetinde gösterilmiştir.
11 REKABET KURUMU
Ocak 1996-Aralık 1998 dönemi içerisindeki DİE'nin Toplam Tüketici Fiyat
Endeksi (TÜFE) oranı yaklaşık %450 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönem içerisinde;
Pak Gıda'nın3 liste fiyatı %306, ortalama satış fiyatı %337; Özmaya'nın liste fiyatı
%388, ortalama satış fiyatı %383; Safmaya'nın liste fiyatı %388, ortalama satış fiyatı
%381; Akmaya'nın liste fiyatı %400, ortalama satış fiyatı %365; Maurimaya'nın³ liste
fiyatı %311, ortalama satış fiyatı %288 oranında artış göstermiştir.

Görüldüğü üzere, Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerin hem liste fiyatları
hem de ortalama satış fiyatları enflasyon oranının altında artış göstermiştir.

I b. Fabrika Çıkış Fiyatlarında Paralellik Olduğu İddiasına Yönelik Savunmalar

Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerden Akmaya ve Maurimaya ilk yazılı
savunmalarında, bir yandan fabrika çıkış fiyatlarında, iddia edildiği gibi paralellik
olmadığını ileri sürmekte, diğer yandan paralelliklerin nedenlerini maya pazarının
yapısını açıklayarak anlatmaya çalışmaktadırlar.

Taraflar savunmalarında, ağırlıklı olarak, rakip üreticilerin satış fiyatlarındaki
paralelliğin faaliyet gösterdikleri maya pazarının doğasından kaynaklandığını ileri
sürmüşlerdir. Fabrika çıkış fiyatlarındaki paralelliği açıklamaya yönelik olarak
Taraflar maya pazarının yapısına ilişkin aşağıdaki hususları dile getirmişlerdir:

1. İlgili ürün olan ekmek mayası, homojen bir üründür. Pazarda faaliyet gösteren ve
ileri teknoloji kullanan üretici teşebbüslerin ürünlerini, rakiplerinkinden
farklılaştırarak rekabette kendilerine avantaj sağlamaları mümkün değildir.

2. Ekmek mayası pazarında, reklam faaliyetlerine girerek pazar payını arttırmak
mümkün değildir. Ara mal olan ekmek mayası son kullanıcılara yani tüketicilere
değil, ekmek üretiminde kullanılmak üzere fırınlara satılmaktadır. Dolayısıyla,
maya üreticilerinin fırınları kendi ürünlerine çekebilmek için geniş kapsamlı
reklam faaliyetlerine girişmeleri mümkün olamamaktadır.

3. Ekmek mayası pazarının en önemli özelliği, şeffaf bir pazar olmasıdır. Üretici
firmalar rakiplerinin pazardaki faaliyetlerini rahatlıkla takip edebilmektedirler.
Maya üreticilerinin üretimini yaptıkları mayayı aynı müşteri kitlesine satmak
zorunda olmaları ve üretici firmalardan hiçbirinin kendi müşteri portföyünü uzun
süreli olarak oluşturamaması, pazarda şeffaflığı arttırmakta ve üreticilerden biri
rakiplerinin hehangi bir ildeki satış fiyatlarını rahatlıkla öğrenebilmekte ve gerekli
tepkiyi gösterebilmektedir.
4. Reklam faaliyetlerinin satış arttırmada bir araç olarak kullanılamadığı ve
tamamen homojen bir malın sözkonusu olduğu bu pazarda tüketici konumunda
olan fırınlar arasında da, bir marka bağımlılığı oluşturulamamaktadır. Pazarda
satılan tüm mayaların aynı kalitede olduklarını düşünen fırınlar için, hangi marka

3 Pak Gıda ve Maurimaya’nın Aralık 1998’deki liste fiyatında artış olurken ortalama satış fiyatında düşüş
olması sonucu, liste fiyatındaki artış oranı ortalama satış fiyatındaki artış oranından aşırı büyük çıkması
nedeniyle hesaplamalarda Aralık 1998 fiyatları yerine Kasım 1998 fiyatları kullanılmıştır.
12 REKABET KURUMU
mayayı kullandıkları önem taşımamakta, çoğunlukla birden fazla markayı aynı
anda kullanmakta ve bir markadan diğerine rahatlıkla geçebilmektedirler.

5. Marka bağımlılığının yaratılamaması sonucunda, ekmek mayası pazarında,
müşteri tercihlerine yön veren tek parametre "fiyat" kalmaktadır. Tüketici
konumundaki fırınlar maya fiyatlarındaki değişmelere karşı aşırı hassas olmakta
ve en küçük bir fiyat farklılaşmasında, stoksuz çalışmalarının da etkisiyle fiyatı
düşük kalan markaya rahatlıkla yönelebilmektedirler.

6. Müşteri tercihlerine yön veren tek unsurun "fiyat" olduğu ve her biri belli
büyüklükte dört teşebbüsün faaliyet gösterdiği ekmek mayası pazarında, üretici
firmaların birbirlerine yakın tarihlerde ve oranlarda liste fiyatlarını değiştirmeleri
ve en küçük bir fiyat farklılaşmasında pazarını kaybedecek olan Teşebbüslerin
paralel fiyat davranışları sergilemeleri uyumlu eylem olarak değerlendirilemez.

Diğer taraftan soruşturmaya Taraf olan Teşebbüsler, yukarıda zikrolunan
gerekçelere ilave olarak, paralellik olduğu iddia edilen liste fiyatlarının, vitrin fiyatı
niteliğinde olduğunu, pazarın yapısından dolayı birbirine yakın biçimde şekillenen ve
sembolik nitelikte olan liste fiyatlarının uygulanamadığını ve üretici firmaların
aralarındaki rekabet nedeniyle bu liste fiyatları üzerinden müşterilerine indirimler
yapmak zorunda kaldıklarını,

Liste fiyatlarındaki paralelliğin değerlendirilmesi sırasında enflasyonun
gözönünde bulundurulması gerektiğini, Enflasyonist bir ortamda faaliyet göstermeleri
sebebiyle üzerinde enflasyonist baskının en yoğun olduğu Teşebbüsün liste fiyatını
arttırdığını ve Diğerlerinin de Onu takip ettiğini,

Maya üreticilerinin benzer koşullarda faaliyet gösterdiklerini, maliyet
yapılarının benzer olduğunu, enflasyonist ortamda girdilerde yaşanan fiyat
artışlarından benzer şekilde etkilendiklerini, bu nedenle liste fiyatlarının artış tarih ve
oranlarındaki paralelliklerin uyumlu eylem olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ileri
sürmektedirler.

Taraflar yukarıdaki savunmalarının yanısıra;

- Akmaya'nın 1994 yılında maya pazarına sıfır pazar payı ile girmesinin ve pazar
payını hızla yükseltmesinin,
- Akmaya ile Lesaffre arasında mahkemeye intikal etmiş ciddi ihtilafların olmasının,
- Maurimaya'nın 1996 ve 1997 yıllarını zararla kapatmasının,
- Pak Gıda'dan sonra yabancı firmaların pazara girmesinin,

Maya Üreticileri arasında uyumlu eylem olmadığını gösterdiğini ileri sürmüşlerdir.



I c. Fabrika Çıkış Fiyatlarının Birlikte Belirlendiğine İlişkin Değerlendirme

13 REKABET KURUMU
Maya üreticileri nezdinde yapılan incelemelerde maya üreticilerinin piyasaya
bayileri vasıtasıyla sattıkları mayanın fabrika çıkış (liste) fiyatlarını paralel olarak
aynı tarih ve oranlarda artırarak belirledikleri tespit edilmiştir. Zaten maya üreticileri
de fiyatların paralel olarak aynı dönemlerde artırılmış olduğuna yönelik tespitlere
itiraz etmemişlerdir. Maya pazarındaki paralel fiyat artışlarının uyumlu eylem için
yeterli bir karine olduğu düşüncesinden hareketle Kurulumuz maya piyasasında
faaliyet gösteren teşebbüslere soruşturma açmıştır. Soruşturma sürecinde
Raportörlerin elde ettiği piyasaya yönelik bilgi ve delillerin değerlendirilmesi
neticesinde incelenen maya piyasasının özelliklerinin iktisatta oligopolistik piyasa
olarak adlandırılan piyasalara uyduğu tespit edilmiştir.

Paralel firma davranışlarının rekabet ihlali içerip içermediklerinin açıklığa
kavuşturulması bakımından oligopolistik piyasaların teşebbüsler üzerindeki etkilerini
ortaya koymak gerekmektedir.

Oligopolistik pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsler arasında gözlenen
paralel davranışlar, tarafların uyumlu eylem halinde olduklarına dair önemli deliller
olmakla birlikte, bunlar başka delillerle desteklenmeksizin tek başlarına uyumlu
eylemi göstermezler. Bu tip pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüsler önemli kararlar
verirlerken, rakiplerinin muhtemel tepkilerini de gözönünde bulundurmak
zorundadırlar. Zira, teşebbüsün sözkonusu fiilden elde edeceği kazanç, rakiplerinin
o fiile karşı gösterecekleri tepkiye bağlıdır. "Oligopolistik bağımlılık" olarak ifade
edilen bu özellik oligopolistik pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
faaliyetlerinde paralelliklerin oluşmasına neden olabilmektedir. Sözkonusu pazarın
homojen bir ürünün alınıp satıldığı bir pazar olması, pazarda haberleşmenin kolay
olması ve teşebbüslerin birbirlerine yakın güçte olmaları "oligopolistik bağımlılığı" ve
dolayısıyla paralel davranışları daha da arttırmaktadır. Ancak, oligopolistik
pazarlarda faaliyet gösteren teşebbüslerin paralel davranışları aralarında kurmuş
oldukları doğrudan veya dolaylı iletişim ile sağlamaları halinde tarafların uyumlu
eylem halinde olduklarından bahsedilebilir. Taraflar arasındaki doğrudan veya
dolaylı iletişim, duruma göre, toplantılar yapılması, bilgi değişimi veya bazı bilgilerin
piyasaya deklare edilmesi gibi eylemlerle kurulabillir. Kurulan bu iletişimin amacı,
teşebbüslerin fiileri her ne kadar birbirlerine bağımlı olsa da, pazarlarda var olan ve
teşebbüslerin rekabet etmelerini sağlayan "belirsizliği" yok etmeye ve pazarı şeffaf
hale getirmeye çalışmaktır.

Maya üreticilerinin yönetim merkezlerinde yapılan yerinde incelemelerde
üreticiler arasında pazarın özellikle fiyatlar bakımından belirsizliklerini yok etmeye
yönelik uyumlu eylem olarak kabul edilebilecek doğrudan ya da dolaylı bir iletişime
rastlanılmamıştır.

Her ne kadar bulgular soruşturma açılan teşebbüslerin maliyetlerden
bağımsız olarak paralel olarak artırdıklarını ortaya koymakta ise de pazarın
oligopolistik yapısının fiyat artışlarında rakiplerin izlenmesi gibi bir zorunluluğu
gerekli kılması, maya üreticileri arasında pazardaki belirsizliği yokedecek nitelikte
doğrudan ya da dolaylı iletişime rastlanılmaması, maya üreticilerinin maya satış
fiyatlarına uyguladıkları artışlarının incelemeye alınan dönem itibarıyla DİE’ce
14 REKABET KURUMU
yayınlanan Tüketici Fiyat endeksindeki artışların altında gerçekleşmiş olması
sebebiyle, bu artışların, bir uyumlu eylem neticesinde olmadığı kanaatine
ulaşılmıştır.

Bu durumu her biri ihmal edilemeyecek büyüklükteki az sayıda üreticinin
faaliyet gösterdiği, homojen bir malın sözkonusu olduğu ve oligopolistik özellikler
gösteren ekmek mayası pazarında gözlenen paralel fiyat hareketlerini pazarın
yapısından kaynaklanan, piyasanın "ekonomik ve rasyonel gerçekler"i olarak
değerlendirmek mümkündür.

II a. Bayi Satış Fiyatlarının Yükseltilmesine İlişkin Olarak Yapılan Tespitler

Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüsler, üretimini yaptıkları ekmek mayasının
dağıtımını, bayiler aracılığı ile gerçekleştirmektedirler. Satış yaptıkları bölgelerde
bulunan il’lerin tüketim kapasitelerine göre, herhangi bir üretici firma, bazı il’lere
birden fazla bayi tahsis edebilmektedir. Ancak, büyük şehirlerin dışındaki birçok il’e
genellikle bir bayi atanmakta veya bir bayi, birden fazla il’den sorumlu olmaktadır.

Üretici teşebbüslerden bağımsız olarak faaliyetlerini sürdüren bayiler,
gerçekleştirmiş oldukları dağıtım hizmetinin karşılığı olarak, üretici firmalardan belli
oranda iskonto almakta ve mayayı tüketici konumundaki fırınlara ulaştırmaktadırlar.
Bayilerin mayayı fırınlara satış fiyatı, öncelikle üretici firmalardan alış fiyatlarına bağlı
olmakla birlikte, bayilerin satış fiyatlarına asıl yön veren unsur, bayinin faaliyet
gösterdiği bölgedeki rakip bayiler arasındaki, rekabet sonucu oluşan fiyattır.

Bazı durumlarda bölgesel olarak bir ildeki bayiler arasındaki rekabet
olabildiğince artmakta ve bayinin satış fiyatı alış fiyatının çok alt seviyelerine
inebilmektedir. Bayi satış fiyatlarının bu şekilde düşmesi bayilerden çok üretici
konumundaki teşebbüslere zarar vermektedir. Zira, üretici teşebbüsler bayi satış
fiyatlarının aşırı şekilde düşmesi karşısında duyarsız kalamamaktadır. Diğer
bölgelerdeki cari fiyatlara göre normal fiyata aldıkları mayayı kendi bölgelerindeki
rekabet nedeniyle öngörülen fiyat üzerinden fırınlara satamadıklarını belirten bayiler,
üretici firmalara "hizmet faturası - iade faturası" adı altında faturalar keserek, rekabet
nedeniyle uğradıkları zararları üretici teşebbüslere yansıtmaktadırlar.

Yapılan incelemeler sırasında, bölgesel olarak bayiler arasındaki rekabet
sonucu bayi satış fiyatlarının düşmesini önlemek ve düşük seyreden bayi satış
fiyatlarını yükseltmek üzere, bayi toplantıları ve görüşmeler yapıldığı tespit
edilmiştir. Bu toplantılara sözkonusu ilde faaliyet gösteren rakip bayilerin
yanısıra, ünvanları "satış sorumlusu", "satış temsilcisi", "bölge sorumlusu"
veya "bölge müdürü" olan ve o bölgedeki her türlü faaliyetten sorumlu olan
üretici firma elemanları da katılmaktadır. Düşük seyreden bayi satış
fiyatlarından bayilerden daha çok üretici firmaların zarar gördüğü dikkate
alındığında, üretici firmaların bölge sorumluları vasıtasıyla bayi satış fiyatlarını
yükseltme çabalarının nedeni açıkça anlaşılmaktadır.

15 REKABET KURUMU
Bayi satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik olarak yapılan ve bölge
sorumlularının aktif rol aldığı toplantılara ilişkin elde edilen tespitlere aşağıda yer
verilmiştir.

1. Pak Gıda Satış Temsilcisi S.D.’den Pak Gıda Ürün Müdürü H.E.’ye Karadeniz
bölgesine ilişkin olarak gönderilen 03.04.1999 tarihli yazıda şu ifadelere yer
verilmiştir.

“...Safmaya’nın değişken fiyat politikasına karşı biz de fiyata etki eden
promosyonlar yapmaktayız (Soğutucu dolap, cep telefonu, 8 koli mayaya 1
radyo-teyp, 5 koli mayaya 1 telefon vb. bağlantılar). 10.03.99 tarihi itibariyle
rakip firma temsilcisi Faruk Şenel ile yapılan görüşmeler neticesinde bu
tip promosyonların durdurulması rakibinde düşük fiyatlı bağlantı
yapmaması konusunda anlaşmaya varılmıştır. Fakat ilerleyen günlerde Stad
Fırını ve Tadsan Ekm. Fırınlarına mayayı kendilerinden alma koşulu ile bedelsiz
ekmek kasası teklifleri olmuştur. Konu ile ilgili olarak rakip firma temsilcisi ile
yapılan görüşmede bayimiz C.Ş.’nin el altından promosyon uygulamalarının
devam ettiği ve Safmaya’nın anti-propagandasını yaptığı iddialarında
bulunulmuştur (Daha sonrasında firma ve marka kötülemek konusunda C.Ş. ile
İ.İ. arasında bir telefon görüşmesinin olduğu öğrenilmiştir)...”

2. Lesaffre Satış Müdür Yardımcısı O.P. tarafından Erzurum pazarına ilişkin olarak
07.10.1999 tarihinde hazırlanan ve Satış Müdürü H.Ş.B. ve Ticaret Müdürü İ.İ.'ye
gönderilen raporda şu ifadeler yeralmaktadır:

"VI. PAZARDAKİ FİYAT DURUMU
Erzurum ve çevre pazarının 4.800.000 TL/koli'ye oturması için BM'ler
(Bölge müfettişi) bazında yapılan toplantıdan olumlu bir sonuç çıkmamıştır.
Ö+S (Özmaya+Safmaya) olarak halen satış fiyatımız 4.000.000. TL/Koli'dir. Pak
ve Has'ın fiyatları 3.600.000 TL/Koli ile 4.000.000 TL/Koli arasındadır. Ancak
ağırlıklı olarak 4.000.000TL/Koli'dir. Toplantıda 4.800.000 TL/Koli'ye geçilmesi
konusunda en büyük pürüz Pak'tan kaynaklanmıştır. Bence buradaki en büyük
etkende Pak'ın geçtiğimiz ay Ö+S+ Has'a pazar kaybetmesidir."

Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö. tarafından Erzurum piyasasına ilişkin olarak
14.10.1999 tarihinde hazırlanan raporda ise şu ifadelere yer verilmiştir:

"Fiyat İle (İlgili) Görüşmeler
1) Fiyat ile ilgili ilk görüşme bayiler arasında oldu. Bu tarih 20.09.1999'dur.
Çıkan sonuç 4.800.000 TL/kg'a geçelim. Fiyata geçme konusunu gün olarak
belirleyememişlerdir. Bu toplantıdan Remzi Bey (R.K., Özmaya Erzurum bayisi)
siz uygulamaz iseniz ben hiç uygulamayacağım demiştir.
2) 24.09.1999'da Has Bayisi Suat Bey (S.U., Hasmaya Erzurum bayisi) telefon
ile beni aradı. Biz görüşme yaptık fakat Remzi Bey fiyata geçmiyor ve
geçmeyeceğini (söylemiştir) dedi.
3) 29.09.1999'da Pak Böl.Sor. İbrahim (İ.K., Pak Gıda Bölge Sorumlusu)
aradı. Erzincan ve Erzurum için fiyat konusunda görüşmek istediğini ve
16 REKABET KURUMU
biraraya gelmemiz gerektiğini söyledi. Verdiğim cevap 5.10.1999'da
Erzurum'da olacağımı belirttim.
4) 5.10.1999 akşamı 6.10.1999 gündüz Has bayi Suat bey Pak Böl.
Sorumlusu İbrahim ile görüşmem oldu. Buradaki konu önce piyasadaki
3.600.000 fiyatın kalkması. İlk etapta 4.000.0000 TL/koli fiyat uygulanmalı.
10-15 gün sonra 4.800.000 fiyat uygulanacak idi.
Pak'ın Ereksan'a uyguladığı 3.600.000 fiyatı da kaldırmak için bu guruba
4.000.000 TL uygulanacak. Ay sonunda aradaki fark bu guruba Pakmaya
tarafından maya veya katkı olarak ödeme yapılması planlandı.
06.10.99 akşamı bir araya (bayiler) gelecekler. Günü belirleyeceklerdi. Öz, Saf
ve Has bayileri geldi Pak bayisi de sorumlusu da gelmedi. Benim burada
açtığım konu Saf-Öz olarak biz zaten 4.000.000 TL'yi uyguluyoruz. Sizin yani
Has ve Pak'ın kendi fiyatlarını düzeltmelerini belirttim.
5) 7.10.99'da Pak Böl.Sor. İbrahim telefon ile beni aradı ve görüşülen
konularda anlaştıklarını 3.600.000 fiyatı kaldırıp 4.000.000 TL'yi
uygulayacaklarını belirtti. 8.10.99'da uygulama tarihi olacaktı.
6) 8.10.99'da bayilerimi aradım. Durumu sordum. Pak'ın ve Has'ın 4.000.000 TL
fiyatı uygulamadıklarını öğrendim.
7) 9.10.99'da Has Bayi ile ve Pak'tan İbrahim ile görüşme yaptım. Telefon ile
aldığım bilgi Has Pakmaya'nın Bel.Ek.Fab.sına 3.600.000 teklif vermiş.
Pakmaya da buna karşılık 3.600.000'e devam etmiş. Böyle bir problemden
dolayı yine en başa dönerek aynı durumda devam ediyor."

3. 29.12.1998 tarihinde bir Pak Gıda yetkilisi tarafından gönderildiği anlaşılan “fiyat
istikrarsızlığı” konulu faks metninde şu ifadelere yer verilmiştir:

“EDREMİT FİYAT
ÖZMAYA 400.000 TL/KG
MAURİ 250.000 TL/KG
HASMAYA 250.000 TL/KG
PAKMAYA 380.000 TL/KG
Rakipler fiat dekleresi yapmış ancak Pakmaya koli’de 200.000 TL indirim
yaparak fırınları elinde tutuyor.
Hasmaya: Mauri düşük fiatla maya verdiği için geçmeyeceğini tekrarlamış ve
Mauri geçtiği gün Hasmaya da doğru fiyattan satacağını belirtmiştir.
Balıkesir’de Pakmaya ofisinde Mauri ST’si (satış temsilcisi) ve bayisi,
Safmaya bayimiz ve Hasmaya bayileri ile doğru fiata geçilmesi konusunda
bayiler ikna edilmiştir.
29/12/98 günü Körfez’e servisi olan Mauri tüm fırınlara 400.000 TL/KG’a
geçtiğini deklere edecek ve Hasmaya tespit ettikten sonra 31/12/98 günü
Körfez servisine çıkan Hasmaya da 400.000 TL/KG dekleresini yapacak
28/12/98 akşamı Pakmaya yetkilisi telefon ile bulunarak Edremit bayisinin
doğru fiata geçmesi konusunda hem fikir olduğunu belirtildi ve Pakmaya
yetkilisi de bayisini arayarak doğru fiata geçmesi konusunda bayisine
bilgi vereceğini belirtmiştir...
17 REKABET KURUMU
Yapılan toplantı sonucunda herkesin doğru fiata geçmesi halinde pazarda
problem olmayacaktır. Bu pazarı 31/12/98 e kadar takip edip gelişmeleri
izlemek durumundayız..."

4. 11.03.1998 tarihli Lesaffre Bölge Müfettişi T.Ö.'den Satış Müdürü H.Ş.B.'ye
gönderilen "bölgemdeki fiyat geçişleri" konulu raporda Kırşehir ve Aksaray
pazarlarına ilişkin olarak şu ifadeler yeralmaktadır:

"...2.KIRŞEHİR: Pakmaya EF (eski fiyatla) satmaya devam ediyor. Ak Maya
12.03.98'de yeni fiyata geçeceğini söylemiş (Bayimiz Süleyman Bey,
325.000TL/kg den satıyor. Bayimiz yeni fiyat geçişinden rahatsız değil.)...
5.AKSARAY: Pak ve Ak çeşitli oyunlar yaparak yeni fiyata geçmiyorlar.
Hala 225.000 TL/kg'den maya satılıyor. Bayimiz de 05.03.1998'de yeni
fiyata geçtiğini (Diğer mayacılar ile sözleşip) fırınlara söylemesine
rağmen, PAK ve AK'ın yeni fiyata geçmemesinden dolayı EF (eski fiyatla)
maya satmaktadır. Pakmaya satışından dolayı Aksaray'daki fiyat geçişinin
gecikmesine göz yummaktadır. Ben konuyu Pak yetkilisi Sabri Bey'le
(S.Ş., Pak Gıda Bölge Sorumlusu) görüştüğümde "beraber Aksaray'a
giderek sorunu çözelim" dedi. Akmaya da 14.03.98'de 243.750TL/kg'a
geçeceğini belirtiyor imiş... 12.03.98'de Pak'tan Sabri Bey ile Aksaray'a
gidip, durumu düzeltmeyi planlıyorum."

5. Lesaffre Bölge Müfettişi T.Ö. tarafından hazırlanan 18.03.1998 tarihli raporda,
maya üreticilerinin Ankara'daki faaliyetlerine ilişkin olarak aşağıdaki hususlar
belirtilmiştir:

"Pakmaya: Fiyatın %100'ünü 250.000 TL/kg'a çekti. Fırınlara atak yapmıyor
(Bağlantı gibi).
Maurimaya: 250.000 TL/kg'ı hiç 325.000 TL/kg'a çekmedi. Bayisi Emin Bey beni
arayarak fiyatı çekelim der.
Mirgün Bey (M.Ü., Maurimaya Ankara Bölge Müdürü) şehir dışında imiş.
Nerede olduğunu söylemediler. Bandırmada da olabilir.
Akmaya: Bölge yetkilisi Yusuf Bey (Y.K., Akmaya Bölge Sorumlusu)
17.03.98'de bayimiz M.E.'yi (M.E.,Safmaya Ankara bayisi) ziyaret etmiş.
Fiyatı neden düşürdüğünü sorarmış. Ben görüşemedim....
Görüşlerim:
Ankara'da Lesaffre alışılagelmişin dışında hareket edince rakipler bayağı
şaşırdı. Suçlu olduklarından mı bilmem pek tepki göstermediler. Pak, Ak
ve Mauri usulen de olsa yeni fiyata geçmek ister görünürler. Bu haftanın
sonu (21.03.98) veya 13. haftanın başı (30.03.98) rakip firmaların yetkilileri
ile yeni fiyat için görüşme planlıyorum (Uygun görürseniz). 13. hafta yeni
fiyata geçileceğini %80 tahmin ediyorum."

6. Safmaya'dan bayi A.B.’ye 08.12.1998 tarihinde gönderilen yazıda, bayi satış
fiyatlarına ilişkin olarak şu ifadelere yer verilmiştir.


18 REKABET KURUMU
“Değerli Bayimiz,
Bilgimiz dışında Zeytinburnu’nda bulunan bir grup fırıncıya yapılan
indirimli maya satışınızın 09/12/1998 tarihinden itibaren istisnasız
durdurulması zorunludur. Bu hususta alınan kararı uygulamanız
gerekmektedir.
Bölgenizde bulunan tüm fırıncılara 325.000 TL/KG olan doğru fiyat ile
satışınızı yapmanız istenmektedir. Bağlantı vs gibi satış yöntemi
kullanarak satış uygulamasına tüm bayilerimiz gibi özen gösterilmelidir.
Siz de konuyu ve şirket kararımızı anlayışla karşılayacağınızı temenni eder,
işleriniz de başarılar dileriz.”

13.01.1999 tarihinde Le Saffre personeli İ.T. tarafından Adana bayisi Başak Ticaret
hakkında hazırlanan yazıda şu ifadelere yer verilmiştir:

“Bana göre Adana Başak Tic. Ekm. Fab.larına uyguladığı iskontoların
kalkmaması halinde Canmaya ve Pakmaya iskontolu satışa
başlayacaklarını bu yüzden Adana’da maya rekabetinin her an
başlayabileceği görüşündeyim.
Bu yüzden Başak Tic. iskontolu satışı kaldırması veya gizli olarak yapması
gerekmektedir. Bunun için bu konunun 15/1/99’a kadar çözülmesi gerekiyor.
Bayram tatilinden faydalanıp Can bayisi rekabet başlatabilir.”

Lesaffre personeli tarafından Kilis bayisine ilişkin olarak hazırlanan 11.03.1998
tarihli analiz raporunda, Kilis pazarına ilişkin bilgiler ve bayinin gelir ve giderleri
verilmiştir. Yazının devamında şu ifadelere yer verilmiştir:
"...Bayimiz Mis, Günay Ekm. Fab. verdiğimiz normal bayi kar %50'sini
beğenmemekte, %100 karını istemekte. Belediyede de %13'ünün de şirket
tarafından karşılanmasını istemektedir. Bana göre, Belediye'de %8 diğer (Mis
ve Günay %50) destek verilmesi uygun. Çünkü bayimiz rekabetin
önlenmesinde fazla çabası yok. Kilisteki rekabetin önlenmesi için bayimiz
normal kar edemez ise rekabeti önlemek için çaba sarfedebilir..."

Lesaffre Bölge müfettişi A.E.'den Maya Satış Müdürü H.Ş.B'ye 05.02.1999 tarihinde
gönderilen yazıda, Van Özmaya bayisinin satış fiyatlarına ilişkin olarak aşağıdaki
ifadeler yer almıştır:

"...Bayimize mevcut anlaşmalı fırınları hariç diğer satışlarının 400.000
TL/kg.'dan aşağı kesinlikle satmaması bildirildi. Bayimiz de buna
uyacağını belirtti..."

7. Pak Gıda Güney Marmara Bölge Sorumlusu Ö.Ö. tarafından 04.05.1999 tarihinde
H.E.’ye çekilen faks metninde, Güney Marmara Bölgesi’nde maya satışlarına ilişkin
olarak şu ifadelere yer verilmiştir.

“1.Bursa: Bayilerimiz 4.000.000-4.800.000 TL. (Peşin-Vadeli) satış yapmakta.
Maurimaya 3.900.000-4.300.000, Hasmaya ve Canmaya 3.550.000-4.800.000,
Özmaya 3.700.000-4.800.000, Safmaya 3.700.000-4.800.000 TL. satılmakta.
19 REKABET KURUMU
Bursa merkezde rakiplerle anlaşmaya varılmıştır. Fiyatlar kademeli olarak
yükseltilecek..."

8. Özmaya'da tespit edilen, değişik illerdeki maya satışlarına ilişkin İngilizce olarak
hazırlanan raporun Türkçe karşılığı şu şekildedir:

“AYDIN 9/6/97’deki toplantıdan sonra Can, Öz ve Mauri, 10/6/97’de yeni
fiyatları uygulamaya başladılar. Pak yeni fiyatlar üzerinden %10 peşin
iskontosuna merkezde devam ediyor..."

9. Lesaffre Ege Bölge Müfettişi F.K. tarafından H.Ş.B'ye gönderilen 10.03.1998
tarihli yazıda Ege Bölgesindeki fiyat hareketlerine ilişkin olarak aşağıdaki hususlar
belirtilmiştir.
"II. Bölge 325.000 TL/kg uygulama durumları
Denizli: Rakip maya bayileri ile görüşüldü. 11.3.1998'den itibaren 325.000
TL/kg geçilecek (Rakip maya bayilerini rahatsız etmeyecek şekilde
bağlantı olabilecek).
Burdur: Maurimaya, Pakmaya bayi geçmemesi sebebi ile yeni fiyat
uygulayamadığını belirtiyor. Özmaya bayi'de eski fiyat devam ediyor.
Muğla: Maurimaya, Muğla pazarından 10.03.1998 tarihi itibari ile y.fiyata
(yeni fiyata) geçtiğini belirtiyor (Ancak bağlantıları mevcut). Fırınlardan
zamma tepki var. bağlantı talepleri geliyor. Öz ve Safmaya için. Özmaya ve
Safmaya yeni fiyata geçmiştir. Bariz bir rahatsızlık yok.
Manavgat: Mauri 10.3.1998 itibari ile yeni fiata geçtiğini belirtiyor.
Bağlantılar olduğunu ancak piyasaya rahatsızlık vermeyeceğini söylüyor.
Manavgat Özmaya yeni fiata geçti..."

Yazının devamında Denizli piyasasına ilişkin olarak, Safmaya, Pak Gıda, Maurimaya
ve Canmaya (Akmaya) bayileri arasında görüşme yapıldığı ve 11.3.1998 Çarşamba
günü 325.000 TL/kg. fiyatın uygulanacağı hususu tekrarlanmıştır.

10. Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö. tarafından Satış Müdür Yardımcısı O.P.'ye
08.02.1999 tarihinde gönderilen yazıda, bir fırınla yapılan görüşmeye ilişkin olarak
aşağıdaki hususlar belirtilmiştir:

"... Bayi ile Cumartesi Kağızman'da iken telefonla görüşme yaptık. Benimle
telefonla görüşür iken fırıncıya Kars Pakmaya'yı arattırdık. Pakmaya'nın cevabı
bize öyle bir bilgi gelmediği, mayasının fiyatının 3.250.000 TL/koli olduğunu
cevap olarak verdi. 4.800.000 TL/koli fiyatımızı ben de telefonda söyledim.
Fırından aldığım cevap 4.800.000 TL/kg. diyorsanız Pakmaya'dan isterim
3.250.000 TL/kg.'dan alabilirim demiştir."

11. 16.03.1998 tarihli Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö. imzalı Siverek'ten
gönderilen yazıda şu ifadeler yeralmaktadır:

20 REKABET KURUMU
"Pakmaya ile yaptığım görüşmede fiyat indiriminin Has Maya'dan
kaynaklandığını Özmaya hangi fiyattan satar ise buna uyacağını belirtiyor.
Önceden de diyaloglu satışları mevcuttur.
Hasmaya ile yaptığım görüşmede 3.000.000.TL/Kg'den satmaya devam
edeceğini fırıncıya meslektaşı olduğı için jest yaptığını düşünmekte. Bu fiyatının
devam edeceğini de üstüne basarak belirtiyor...
Pak maya'dan dolayı problemimiz yok biz ne uyguluyor isek o bize uyuyor..."

12. 03.08.1998 tarihli Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö.'den Maya Satış Müdürü
H.Ş. B'ye gönderilen "yeni fiyat geçişindeki bölge durumları yazısında şunlar
belirtilmiştir:

"Erzurum: Has bayisi Suat bey şu an Erzurum dışında olduğundan Remzi bey
(R.K., Özmaya Erzurum bayi) ve Pak bayisi has bayisini bekliyorlar...Pak bayinin
Remzi beye söylediği 2 haftalık zamsız mayası olduğunu şayet Has geçmez ise
iki hafta eski fiyattan satabileceğidir.
Remzi beyden bu konuda her zaman olduğu gibi öncülük yaparak bir an
önce yeni fiyat uygulamasına başlaması gerektiğini belirttim. Çarşamba
günü Has bayisi ile birlikte görüşüp yeni fiyat uygulamasına başlamayı
planlıyorlar...
Van: Pak maya bugün de dahil olmak üzere eski fiyatlı satışına devam ediyor.
Can maya önceki dönemde olduğu gibi bağlantılı maya satmaya çalışıyor.
Fikret beyle sıkı diyalogla görüşüyoruz. Ayrıca bayiler de kendi aralarında
görüşme yapacaklar sonucunu öğreneceğim..."

13. 05.02.1999 tarihinde Lesaffre Satış Müdürü H.Ş.B.'den Ticaret Müdürü İ.İ. ve
Genel Müdür J.J.B.'ya İzmir pazarına ilişkin olarak gönderilen yazının Türkçe
karşılığı aşağıdaki gibidir:

"Bugün toplamış olduğum haberleri aktarmak istiyorum.
1) HK (H.K., Özmaya İzmir bayi) Mauri Bölge Müdürü Suphi Bey'le (S.N.,
Maurimaya Bölge Müdürü) kontakt kurmuştur. Suphi Bey Pak'ın belirsiz
durumu nedeniyle kendilerinin normal fiyatı uygulamalarının mümkün
olmadığını belirtmiştir.
2) HK Mauri bayisi ile dün gece kontakt kurdu. Bayinin normal fiyat
uygulamasına ilişkin bilgisi yok. Bayinin yorumu oldukça ilginç: 400.000
TL/kg fiyatı üzerinden komisyon almaları nedeniyle, ürünün kaçtan satıldığının
Kendileri için önemli olmadığını belirtmekte..."

14. Akmaya İç Anadolu Bölge Temsilcisi Y.K. tarafından 19.08.1997 tarihinde Genel
Müdür G.E.’ye gönderilen yazıda, Kayseri’de maya satışlarına ilişkin olarak şu
ifadelere yer verilmiştir.

“12 Ağustos / 19 Ağustos tarihleri arasında Kayseri bayimizin maya satış miktarı
ve satış fiyatları aşağıya çıkartılmıştır.
ŞEHİR İÇİ SERVİSİ: KOLİ / HAFTA
680 KOLİ – 1.675.000 TL.
21 REKABET KURUMU
160 KOLİ – 1.775.000 TL.
40 KOLİ – 1.875.000 TL.
İLÇE SERVİSLERİ TOPLAMI: KOLİ /HAFTA
270 KOLİ – 1.675.000 TL.
50 KOLİ – 1.750.000 TL.

Bu satışlara Canmaya ve Hasmaya markaları dahildir.
15 Ağustos günü Pakmaya-Safmaya ve Canmaya bayileri fiyatın listeye
çekilmesi ve pazar payında uzlaşma sağlamak amacıyla biraraya
gelmişlerdir. Safmaya’nın ve Özmaya’nın bayileri satış oranlarının düşük
olduğunu ve artış sağlamak için fiyat kırdıklarını ifade etmişler ve anlaşma
sağlamak mümkün olmamıştır. Bayimiz müşteri ve satış kaybetmemek için rakip
firmaların her türlü fiyat indirimine ve vadeli satışına uyum sağlamakta ve
satışını kaybetmemektedir.

Gereğini bilgilerinize arz ederim. Saygılarımla.”

Akmaya Satış temsilcisi Y.K.'nin Genel Müdür G.E'ye gönderdiği 31.07.1997,
26.08.1997, 01.09.1997, 08.09.1997, 22.09.1997, 06.10.1997 ve 22.10.1997 tarihli
raporlar da benzer niteliktedir.

15. Ankara piyasası hakkında hazırlanan raporda şu ifadelere yer verilmiştir.

“... B. MAURİ: Şu anda fiyatlara uyuyor, bugünkü toplantıyı en çok
arzulayanlardan. “Piyasanın düzelmesini istiyorum” edebiyatı yapıyor..."

Yukarıda yer verilen belgelerden de görüldüğü üzere, bölgesel olarak düşük
seyreden bayi satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik olarak üretici teşebbüsler uyumlu
eylem halindedirler. Bayiler arasındaki fiyat rekabetini engellemek amacıyla, bölge
sorumluları vasıtasıyla maya üreticilerinin içerisinde bulundukları bu uyumlu
eylemler, 4054 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendi kapsamındadır.

II b. Bayi Satış Fiyatlarının Üretici Teşebbüslerce Yükseltilmeye Çalışıldığına
İlişkin Tespitlere Yönelik Savunmalar

Bayiler arasındaki fiyat rekabetinin, soruşturmaya Taraf olan Teşebbüsler
tarafından engellendiği iddiasına ilişkin olarak, mezkur Teşebbüslerin
savunmalarında;

- üretici firmalar ile bayiler arasındaki mevcut ilişkilerin, bu tip bir iddianın ileri
sürülmesini olanaksız kıldığı, bayilerin üretici firmalardan tamamen bağımsız
teşebbüsler olduğu,
- genellikle tanıdık ve hatta akraba olan maya bayilerinin zaman zaman yapmış
oldukları toplantılardan üretici teşebbüslerin sorumlu tutulamayacağı,
- çıkar çatışması içerisinde bulundukları bayileri, üretici firmaların kontrol etmesinin
mümkün olmadığı ve bayilerin üretici firmalar karşısında güçlü konumda olduğu,
22 REKABET KURUMU
- üretici firmaların, bayilerin satış fiyatlarını takip etmesinin bir zorunluluk olduğu,
zira bayilere vadeli satış yapmaları nedeniyle satış fiyatlarını çok düşüren
bayilerden üretici firmaların tahsilat yapmasının güçleştiği,
- bayilere satış yapıldıktan sonra dahi bayinin iade faturaları ile indirimler talep
etmesini engellemek isteyen ve alacaklarını tahsil etme kaygısı taşıyan
teşebbüslerin, bu eylemlerinin, rekabet ihlali olarak değerlendirilemeyeceği,
- indirimli maya satan Safmaya Zeytinburnu bayisinin (A. B.) bu tip indirimli
satışları durdurması konusunda uyarılmasının nedeninin, bayinin Safmaya'ya
olan ödemelerinde yaşanacak muhtemel problemleri engellemek olduğu,
- bayi satış fiyatlarının uyumlu eylem sonucu yükseltildiği hususuna ilişkin olarak
soruşturma raporunda kullanılan belgelerin, devamlılık ve genellik taşımayan,
ülkenin kısıtlı bir bölümünü ilgilendiren, arızi nitelikte olan ve maya üreticilerinin
kontrol ve talimatını yansıtmayan yazılar olduğu,
- Delil olarak kullanılan bu yazıları düzenleyen kişilerin üretici teşebbüsleri temsil
ve ilzama yetkili olmadıkları,
- Bayi fiyatlarının yükseltilmesine yönelik yapılan toplantılardan herhangi bir
neticenin çıkmadığı ve bayiler arasındaki rekabetin yine devam ettiğinin
soruşturma raporunda yer verilen belgelerden anlaşıldığı,
- bayi toplantılarına katılan satış elemanlarının görevinin bayilerden sipariş
toplamak olduğu ve satış elemanlarının bayileri birarada bulabileceği bir ortama
girmesinin ve satış arttırma çabası içerisinde bulunmasının rekabet ihlali olarak
görülmemesi gerektiği,

ifade edilmekte olup, özetle; üretici teşebbüslerden bağımsız olarak faaliyet gösteren
bayilerin eylemlerinden, üretici teşebbüslerin sorumlu tutulmasının sözkonusu
olamayacağı iddia ve ileri sürülmektedir.

II c. Bayi Fiyatlarının Üretici Teşebbüslerce Yükseltilmeye Çalışıldığına Yönelik
Değerlendirmeler

Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerde tespit edilen belgeler, İlgili bölümde
belirtildiği üzere, bayi satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik olarak, üreticilerin bölge
sorumlularının öncülük ve koordinasyonu ile rakip bayilerin toplantılar yaptıklarını,
bölge sorumlularının rakip firma yetkilileriyle görüştüklerini ve bu görüşmeler
sonucunda uygulanacak bayi fiyatlarına ilişkin olarak bazı planların yapıldığını ve bu
planların tatbik edildiğini göstermektedir.

Pak Gıda Satış Temsilcisi S.D.'den Pak Gıda Ürün Müdürü H.E.'ye gönderilen
03.04.1999 tarihli yazıdan, Lesaffre Karadeniz Bölge Sorumlusu F.Ş. ile Pak Gıda
Satış Temsilcisi S.D. arasında 10.03.1999 tarihinde yapılan görüşme sonucunda
promosyonların durdurulması ve bayi fiyatlarının düşürülmemesi konusunda
mutabakata varıldığı anlaşılmaktadır.

Lesaffre Satış Müdür Yardımcısı O.P. tarafından Erzurum pazarına ilişkin
olarak hazırlanan ve Satış Müdürü H.Ş.B ve Ticaret Müdürü İ.İ.'ye gönderilen rapor
da, maya üreticilerinin bayi satış fiyatları konusunda uyumlu eylem halinde
olduklarını ortaya koymaktadır. 07.10.1999 tarihli yazıda, Erzurum ve çevre pazarda
23 REKABET KURUMU
fiyatların 4.800.000 TL/koli'ye oturması için maya üreticilerinin bölge müfettişi
düzeyindeki yetkililerinin katıldığı bir toplantıdan bahsedilmektedir. Pak Gıda'nın
toplantı öncesinde Lesaffre ve Akmaya lehine pazar kaybetmesi, yapılan toplantıdan
mutabakatın çıkmamasına neden olmuştur.

Erzurum pazarına ilişkin olarak rakip bölge müfettişlerinin yapmış oldukları
toplantıda maya üreticileri aradıkları mutabakatı sağlayamamalarına rağmen bayi
satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik toplantılara Erzurum'da devam etmişlerdir.
14.10.1999 tarihli rapordan da anlaşılacağı üzere, Pak Gıda Bölge Sorumlusu İ.K.,
29.09.1999 tarihinde Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö.'yü aramış ve Erzurum ve
Erzincan illerindeki maya fiyatlarını görüşmek üzere biraraya gelmeleri gerektiğini
söylemiştir. Bunun üzerine Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi 05.10.1999 ve 06.10.1999
tarihlerinde Hasmaya Erzurum Bayi ve Pak Gıda Bölge Sorumlusu ile görüşmüştür.
Yapılan görüşmelerde ilk olarak piyasada 3.600.000 TL/koli fiyatın kalkması, onun
yerine 4.000.000 TL/koli fiyatının uygulamaya sokulması ve 10-15 gün sonra da
4.800.000 TL/koli fiyatının uygulanması konusunda mutabakata varılmıştır. Yapılan
görüşmede ayrıca fiyat geçişlerinin tarihlerini belirlemek üzere 06.10.1999 tarihinde
bayilerin biraraya gelmesi kararlaştırılmıştır. 06.10.1999 tarihinde yapılan toplantıda
4.000.000 TL/koli'yi uygulama konusu görüşülmüş ve bu fiyatı uygulama tarihi olarak
08.10.1999 belirlenmiştir. 08.10.1999 tarihinde Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi
bayileri aradığında Pak Gıda ve Akmaya'nın kararlaştırılanın aksine 4.000.000
TL/koli fiyatını uygulamadığını öğrenmiştir. 09.10.1999 tarihinde Lesaffre Doğu
Bölge Müfettişi, Akmaya bayi ve Pak Gıda Bölge Sorumlusu ile görüşmüş ve Pak
Gıda'nın mal verdiği bir müşteriye Akmaya tarafından fiyat teklifi verilmesi nedeniyle
varılan mutabakatın hayata geçirilemediğini öğrenmiştir.

Pak Gıda yetkilisi tarafından hazırlanan başka bir raporda da, 28.12.1998
tarihinde Balıkesir Pak Gıda ofisinde yapılan bir toplantıdan bahsedilmektedir.
Toplantıya Maurimaya Satış Temsilcisi, Maurimaya bayisi, Safmaya bayisi ve
Akmaya bayisi katılmıştır. Fiyatların yükseltilmesi konusunda bayilerin ikna edildiği
toplantıda fiyatların ne şekilde yükseltileceğine ilişkin olarak da bir plan yapılmıştır.
Bu plan uyarınca, 29.12.1998 tarihinde Körfez'e servisi olan Maurimaya tüm fırınlara
400.000 TL/kg fiyatına geçtiğini deklare edecek, bu durumu tespit etmesinin
ardından Akmaya da 31.12.1998 tarihinde 400.000 TL/kg fiyatını müşterilerine
deklare edecektir. Toplantının yapıldığı akşam Pak Gıda yetkilisi de telefonla
aranmış ve fiyatların yükseltilmesi konusunda onun da onayı alınmıştır. Pak Gıda
yetkilisi, bayisini arayarak fiyatın yükseltilmesi konusunda bilgi vereceğini
belirtmiştir.

Balıkesir Pak Gıda ofisinde yapılan toplantıya, satış temsilcisinin katılma
nedenini, Maurimaya, Balıkesir Fırıncılar Odası Başkanı'nın aynı zamanda bir rakip
firmanın bayisi olduğu ve fırınların kendisinden maya almalarını sağlamak üzere bu
konumunu kötüye kullandığı duyumlarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığını kontrol
etmek olarak açıklamaktadır. Belgenin içeriğinden Maurimaya satış temsilcisinin
toplantıya bu amaçla katıldığı anlaşılmamaktadır. Aksine, bayi satış fiyatlarını
yükseltmek üzere toplantı sonunda ortaya çıkan ayrıntılı planın hazırlanmasında
satış temsilcisi de görev almıştır.
24 REKABET KURUMU
Lesaffre Bölge müfettişi T.Ö. tarafından Satış Müdürü H.Ş.B.'ye gönderilen
11.03.1998 tarihli yazıda da, Pak Gıda ve Akmaya'nın "Aksaray'da çeşitli oyunlar
yaparak yeni fiyata geçmedikleri" belirtilmekte ve Lesaffre Bölge müfettişi T.Ö. ile
Pak Gıda Bölge Sorumlusu S.Ş.'nin bu sorunu çözmek için 12.03.1998 tarihinde
Aksaray'a gideceklerine işaret edilmektedir.

Ankara piyasasına ilişkin olarak Lesaffre Bölge Müfettişi T.Ö. tarafından
hazırlanan 18.03.1998 tarihli yazıda, Ankara ilinde Lesaffre'ın fiyat düşürmesi
karşısında Akmaya Bölge sorumlusu Y.K.nin Safmaya Ankara bayisini arayarak fiyatı
neden indirdiğini sorduğu ifade edilmektedir. Genellikle indirimli satışlar yapmayı
tercih etmeyen Lesaffre'ın Ankara'da gerçekleştirdiği fiyat indirimi ile ilgili
olarak rakiplerin tepkileri Bölge Müfettişinin raporuna şu şekilde aktarılmıştır:
"Ankara'da Lesaffre alışagelmişin dışında hareket edince rakipler bayağı
şaşırdı. Suçlu olduklarından mı bilmem pek tepki göstermediler. Pak, Ak ve
Mauri usulen de olsa yeni fiyata geçmek ister görünürler. Bu haftanın sonu
(21.03.98) veya 13. haftanın başı (30.03.98) rakip firmaların yetkilileri ile yeni
fiyat için görüşme planlıyorum (Uygun görürseniz)"

Bölge müfettişinin ifadelerinden maya üreticileri arasında yeni fiyatı
bayilere uygulatma konusunda daha önce sağlanmış bir mutabakatın olduğu
anlaşılmaktadır.

Lesaffre Grubu'nun kendi bayilerine gönderdiği yazılar ile bayilere ilişkin
olarak Lesaffre çalışanları tarafından hazırlanan raporlar, bayiler arasındaki
rekabetin engellenmeye çalışıldığını açık bir biçimde ortaya koymaktadır. Bu
yazılardan ilki, Safmaya'nın kendi bayisi A.B.'ye (Zeytinburnu bayisi) gönderdiği
yazıdır. Yazıda, Zeytinburnu'nda bir grup fırıncıya düşük fiyatla maya satan bayiden
"bu tip satışları 09.12.1998 tarihinden itibaren istisnasız olarak durdurması" ve "tüm
fırıncılara doğru fiyat olan 325.000 TL/kg ile satış yapması" istenmektedir. Bayi satış
fiyatlarının yükseltilmesi suretiyle bayiler arasındaki fiyat rekabetinin, Lesaffre
tarafından engellendiği yolundaki değerlendirme karşısında Safmaya
savunmalarında, bayinin Safmaya'ya olan ödemelerinde problem çıkmamasını
sağlamak için bayinin bu tip satışları durdurması konusunda uyarıldığı ifade
edilmektedir.

Hemen belirtmek gerekir ki, amacı tahsilatta problem yaşamamak olsa dahi
Safmaya'nın bayisini fiyatlarını yükseltmesi konusunda uyarması ve fiyatların
yükselmesini sağlaması rekabet ihlali niteliğindedir.

Düşük fiyatla satış yapmaması konusunda uyarılan Zeytinburnu bayisine
gönderilen yazı, Lesaffre personeli İ.T. tarafından Adana bayisi Başak Ticaret
hakkında hazırlanan 13.01.1999 tarihli yazı ve Kilis bayisine ilişkin olarak hazırlanan
11.03.1998 tarihli rapor ile birlikte değerlendirildiğinde, Lesaffre grubunun bayi satış
fiyatları ile ilgilenme nedeni daha açık bir biçimde anlaşılacaktır.

Adana bayisine ilişkin olarak hazırlanan yazıda, Safmaya Adana bayisi Başak
Ticaretin fırınlara uyguladığı iskontoları kaldırmaması halinde Akmaya ve Pak
25 REKABET KURUMU
Gıda'nın da iskontolu satışa başlayacakları, bu yüzden bayinin iskontolu satışı
kaldırması veya gizli olarak yapması gerektiği ifade edilmektedir.

Kilis bayisine yazılan yazıda ise, Kilis bayisine verilen iskonto miktarının
arttırılmamasının uygun olacağı ifade edilmektedir. Gerekçe olarak ise bayinin
"rekabeti önleme konusunda fazla çabasının olmaması" gösterilmekte ve bayinin
normal kar elde edememesi halinde rekabeti önlemek için çaba sarfedeceğine işaret
edilmektedir.

Yukarıda yer verilen belgelerden çıkan sonuç oldukça açıktır: Bölgesel olarak
maya bayileri arasında yaşanan rekabet sonucu zaman zaman bayiler fırınları
ellerinde tutabilmek amacıyla indirimler yapmak zorunda kalabilmektedirler.

Bayiler arasındaki rekabetin yoğunlaştığı bölgelerde maya fiyatlarının
düşmesi sonucu üreticiler için sorun niteliğinde iki ihtimal ortaya çıkmaktadır.
Birincisi, fiyatların düşmesinden dolayı bayilerin uğrayacakları zararın üretici
teşebbüslere yansıtılması. Bu durumda mayayı genellikle aldıkları fiyatın altında bir
fiyata satmak zorunda kalan bayiler üretici teşebbüslere hizmet faturaları keserek
uğradıkları zararın bir kısmını üretici teşebbüslere yansıtmaktadırlar.

İkinci ihtimal fiyatların düşmesinden dolayı bayilerin uğrayacakları zarara
üretici teşebbüslerin karışmaması. Bu ihtimalin sözkonusu olduğu durumlarda ise
düşük fiyatlarla maya satmak zorunda kalan bayiler, üretici teşebbüslere olan
ödemelerinde sorunlar yaşayabilmektedirler.

Maya üreticileri yukarıda ifade edilen iki sorunu çözebilmek için bayi satış
fiyatları ile ilgilenmek zorunda olduklarını ileri sürmektedirler. Üretici teşebbüsler
Kendi aleyhlerine olan bu ihtimalleri, doğrudan bayiler arasındaki rekabeti önlemek
ya da bayiler arasındaki rekabetin, üretici teşebbüslerin istediği yoğunlukta olmasını
sağlamak suretiyle bertaraf edebilirler. Maya üreticilerinin alacaklarını tahsil etme
kaygısı içerisinde olmalarının, homojen bir mal olan mayada rekabetin
yaşanabileceği en muhtemel seviye olan dağıtım seviyesindeki fiyatlara müdahale
edilmesinin ve bayi satış fiyatlarının yapay olarak yükseltilmesinin gerekçesi
olamayacağını belirtmek gerekmektedir.

Yapılan tespitler bölümünde yer verilen diğer belgeler de, düşük seyreden
bayi satış fiyatlarının yükseltilmesi konusunda, üretici teşebbüslerin çaba içerisinde
olduklarını ve bu konuda rakip bayiler ve bölge sorumluları ile görüşmelerin
yapıldığını göstermektedir.

Sipariş toplamak amacıyla satış elemanlarının bayi toplantılarına katıldığı
yolundaki Akmaya'nın savunması, bu toplantılarda bayi satış fiyatlarının
yükseltilmesi konusunda sağlanan mutabakatları ortaya koyan yukarıdaki belgeler
karşısında geçerliliğini kaybetmektedir. Ayrıca, bu tip bayi toplantılarının il bazında
yapıldığı ve bu toplantılara her üretici teşebbüsün o ilden sorumlu bayisinin katıldığı
dikkate alındığında, rakip bayilerin bulunduğu bir ortama sipariş toplamak amacıyla
26 REKABET KURUMU
satış elemanının dahil olduğu yolundaki savunmanın gerçeği yansıtmadığı
görülmektedir.

Soruşturmaya taraf olan teşebbüslerde tespit edilen belgelerin bir kısmından,
sözü edilen toplantılar sonucunda mutabakata varılmasına rağmen bu mutabakatın
her zaman hayata geçirilemediği anlaşılmaktadır. Ancak bu durum tarafların rekabet
ihlali içerisinde olmadıklarını göstermemektedir. Bölgelerindeki düşük fiyatların
nedenini ve bu fiyatları yükseltmek için yaptıkları girişimleri merkeze bildiren bölge
sorumlularının, daha sonra yazdıkları raporlarda tüm çabalara rağmen fiyatların
yükseltilemediğini merkeze bildirmeleri, savunmalarda iddia edildiği gibi ihlal
olmadığını değil, bayi satış fiyatlarını yükseltmek amacıyla üretici teşebbüslerin
içinde bulundukları faaliyetlerin gelip geçici olmadığını ve bu konuda sürekli bir çaba
içerisinde bulunduklarını göstermektedir.

Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerin, bayi satış fiyatlarını yükseltmek
konusunda yoğun bir faaliyet içerisinde bulundukları yapılan tespitler bölümünde
yer verilen belgelerden anlaşılmaktadır. Bu bölümde yer verilen belgelerde, üretici
teşebbüslerin bölge sorumlularının, bayi satış fiyatlarını yükseltmek amacıyla ne tür
faaliyetlerde bulundukları görülmektedir. Üretici Teşebbüslerin, bölge sorumlularının
bu tür faaliyeliyetlerini önlemek amacıyla herhangi bir girişimde bulunmadıkları,
dolayısıyla, bölge sorumlularının bu fiillerinden Üretici Teşebbüslerin sorumlu
olduğunu kabul etmek gerekmektedir.

Piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerden Akmaya'nın bayi satış fiyatlarının
yükseltilmesi yönündeki uyumlu eylemde yer almasına rağmen, bu ihlali
gerçekleştirirken diğer teşebbüsler kadar aktif olmadığı görülmektedir.

III a. Pazar ve Müşteri Paylaşımı Yapıldığına İlişkin İddiaya Yönelik Yapılan
Tespitler

Türkiye Fırıncılar Federasyonu'nun 02.12.1997 tarihli dilekçesinde, maya
üreticilerinin bölge paylaşımı yaptıkları iddiasına yer verilmiştir. Bu iddaya ilişkin
olarak önaraştırma döneminde yapılan incelemeler sonucunda elde edilen bazı
belgelerde, fırınların bayiler arasında paylaşılması girişimlerinin olduğu tespit
edildiğinden soruşturma bildirim yazılarında, anılan hususla ilgili olarak ilgili
teşebbüslerden savunma istenilmiştir.

Fırınların bayiler arasında paylaştırılması uygulamasına soruşturmaya Taraf
olan teşebbüslerin etkin bir biçimde katıldıklarına ilişkin olarak soruşturma
döneminde herhangi bir tespit yapılamamıştır. Ayrıca, Taraf teşebbüslerin faaliyet
gösterdikleri bölgeler incelendiğinde, ülke genelinde en geniş coğrafyaya Pak
Gıda'nın hitap ettiği görülmektedir. Hemen hemen tüm merkezlere Pak Gıda satış
yapmaktadır. Pak Gıda'dan sonra en geniş coğrafyaya Akmaya hitap etmektedir.
Türkiye'nin pek çok yöresine Akmaya ulaşmaktadır. Özmaya ve Safmaya'nın
bulunduğu Lesaffre grubu ise daha çok üretim tesislerine yakın yerler olan Akdeniz,
İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri'nde faaliyetlerini yoğunlaştırmıştır.
27 REKABET KURUMU
Maurimaya da benzer şekilde genel olarak fabrikasının bulunduğu Marmara Bölgesi
ve çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedir.

III b. Pazar ve Müşteri Paylaşımına İlişkin Savunmalar

Tarafların savunmalarında ayrıca; Kendilerinin pazar paylaşımı veya müşteri
paylaşımı gibi bir ihlalin içerisinde yeralmadıkları, geçmiş dönemde Pak Gıda ve
Lesaffre pazar kaybederken Akmaya ve Maurimaya'nın pazar paylarını
arttırmalarının aralarında pazar paylaşımı olmadığını gösterdiği, homojen bir malın
tek tip müşteri olan fırınlara satılması nedeniyle fırınların üretici ve bayiler karşısında
güçlü oldukları, bu nedenle fırınların bayiler arasında paylaştırılmasının mümkün
olmadığı, tersine fırınların aynı anda birden fazla markayı kullanarak bayiler
karşısında fiyat avantajı sağlamaya çalıştıkları ileri sürülmüştür.

III c. Pazar ve Müşteri Paylaşımına Yönelik Değerlendirme

Tarafların faaliyet gösterdikleri bölgeleri karşılıklı mutabakat sonucu
kısıtladıkları ve birbirlerinin bölgelerine satış yapmaktan imtina ettiklerine ilişkin
olarak herhangi bir tespitin yapılmamış olması Soruşturma açılan Teşebbüslerin
Maurimaya hariç diğerlerinin ülkenin tamamında satış yapmaya çalışıyor olmaları
sebebiyle, soruşturmaya taraf olan teşebbüslerin pazar paylaşımı eylemi içerisinde
olmadıkları neticesine ulaşılmıştır.

IV a. Aktivite Oranlarının Azaltıldığına İlişkin İddiaya Yönelik Yapılan Tespitler

Önaraştırma döneminde görüşülen Unmaş Unlu Mamuller San. ve Tic. A.Ş.
(Uno) Satınalma Müdürü S.R., Maya Üreticilerinin, birlikte karar vererek, yaz
aylarındaki maya tüketimindeki azalmayı bertaraf edebilmek için mayanın kalitesini
belirleyen aktivitesini düşürdüklerini ve ekmek üreticilerinin daha fazla maya
kullanmalarını zorunlu kıldıklarını ileri sürmüştür. Üretilen malın kalitesine ilişkin
olarak maya üreticileri arasında yapılan ve ekmek mayasına olan talebin ve
dolayısıyla arzın artmasına neden olan bu tip paralel davranışların ciddi ihlal niteliği
taşıması gözönünde bulundurularak, bu sektörde önemli bir güce sahip olan
Uno'nun Satın Alma Müdürünün iddiasının gerçekleri yansıtıp yansıtmadığını tespit
etmeye yönelik olarak ilgili teşebbüslerden savunma istenilmiştir.

İlgili ürün olan ekmek mayasının niteliği iki önemli kriter göz önüne alınarak
belirlenmektedir. Bunlar birbiri ile ters orantılı bir ilişki içinde olan dayanıklılık ve
güç (aktivite) kavramlarıdır. Dayanıklılık, mayanın farklı iklim koşullarında daha
uzun ömürlü olmasını sağlayıcı bir özelliktir. Eğer üretici mayasının daha güçlü
(etkili) olmasını istiyorsa ürünün dayanıklılığını azaltacak ya da aksine ürünün daha
dayanıklı olmasını istiyorsa gücünü (etkisini) azaltacaktır. Buna ek olarak, ekmek
üretiminde en önemli kavramlardan biri olan “ideal sıcaklık” üretilen ekmeğin
kalitesini belirleyici unsurların başında gelmektedir. Şöyle ki; ekmek üretiminde
kullanılan “un”un nem oranı, kullanılan “maya”nın sıcaklığı, diğer ilavelerin de
eklenmesi sonucu meydana gelen “hamur”un sıcaklığı ve nihayet fırın ortamının
sıcaklığı ürünün kalitesini belirleyici bir rol üstlenmektedir.
28 REKABET KURUMU
Maya üreticisi firmaların, ürün kalite kontrol birimlerinde birbirlerinden
bağımsız olarak, kendi mayaları ve piyasadan satınaldıkları rakip mayalar üzerinde
Ocak 1996 - Temmuz 1999 dönemi içerisinde yaptıkları ölçümler incelenmiştir.

Maya üreticilerinin birbirlerinden bağımsız olarak gerçekleştirdikleri aktivite
ölçümlerinin incelenmesi sonucu, aktivite değerlerinin sürekli değişiklik göstermekte
olduğu, ancak en düşük aktivite sınırlarının dahi kanuni limitlerin altına düşmediği
görülmüştür. Ayrıca analizlerde kullanılan mayaların büyük çoğunluğunun bayi, ya
da fırıncılardan satın alınarak yapıldığı hususu da ihmal edilmemelidir. Bu durumda
bile firmaların yaz aylarında ürettikleri mayaların aktivite değerlerinin en yüksek
değerlere yakın veya en yüksek değerler olduğu görülmektedir.

IV b. Aktivite Oranlarının Azaltılmasına İlişkin Savunmalar

Aktivite oranının azaltılmasına ilişkin olarak Taraflar savunmalarında, bu
iddianın gerçekleri yansıtmadığını, aktivite oranının azaltılmasının sözkonusu
olmadığını, olması gerektiği üzere sıcak yaz aylarında satış miktarlarında
azalmaların yaşandığını ifade etmişlerdir.

IV c. Mayanın Aktivitesinin Azaltılmasına Yönelik Değerlendirme

Mayanın aktivite değerinin istenildiği zaman üzerinde değişiklik yapılabilecek
bir büyüklük olmadığı, mayanın canlı bir organizma olması sebebiyle aktivite
değerlerinin özellikle yaz aylarında değil, aynı üretim döneminde kullanılan farklı
kazanlarda bile değişme gösterebileceği, firmaların birbirlerinden bağımsız olarak
yaptıkları analiz sonuçlarında da ortaya çıkmıştır.

Bu değerlendirmeler neticesinde soruşturma muhatabı olan maya üreticisi
firmaların, ürettikleri mayanın fırınlar tarafından daha fazla kullanılmasını sağlamak
amacıyla, uyumlu eylem sonucu ekmek mayasının aktivitesini azalttıkları iddiasının
doğru olmadığı sonucuna varılmıştır.

V a. Bayilik Sözleşmelerinin Bildirilmemesine Yönelik Tespitler

Maya üreticileri ile ilgili olarak açılan önaraştırma ile ilgili olarak yapılan yerinde
incelemeler sırasında Özmaya, Akmaya ve Maurimaya teşebbüslerinin bayileri ile
yapmış oldukları sözleşmeleri Kuruma bildirmediklerine ilişkin aşağıdaki tespitler
yapılmıştır:

a) Özmaya ile bayilerden Uludüz Ticaret ve Safmaya ile bayilerden Has Ekmek
arasında aktedilen ve standart olduğu ifade edilen bayilik sözleşmesinde, bayinin
satış fiyatlarına ilişkin olarak şu hükümlere yer verilmiştir.

“Özmaya (Safmaya), sattığı malların fiyatlarını tek taraflı olarak arttırıp, azaltma
yetkisine sahiptir. Bayinin tüketiciye satış fiyatı Özmaya’ca (Safmaya'ca) tespit
edilen nihai satış fiyatının altında veya üstünde olamaz. Bayi, satış fiyatlarını tek
29 REKABET KURUMU
taraflı olarak değiştiremez. Özmaya (Safmaya), Bayi’ye teslim edeceği malların
satış fiyatlarını yazı ile bildirir.
Bu şartlara uyulmaması halinde Özmaya (Safmaya) sözleşmeyi tek taraflı
olarak iptal edebilir.”

Aynı sözleşmede, bayiye sözleşme bitiminden sonrasına ilişkin olarak rekabet
yasağı getirilmiştir.

“...Bayi sözleşmenin bitiminden sonra 3 yıl süre ile Özmaya’nın (Safmaya'nın)
bayi iken pazarladığı ve yukarıda belirtilen malların emsali rakip malların
satıcılığını yapamaz.”

b) Akmaya ile bayilerden Afacan Biraderler Ltd. Şti. arasında 10.08.1998
tarihinde, 31.12.2000 tarihine kadar geçerli olacak şekilde imzalanan ve hem
Canmaya hem de Hasmaya bayileri ile akdedilen standart bir sözleşme olduğu
anlaşılan bayilik sözleşmesinin 8 inci maddesinde bayinin satış fiyatlarına ilişkin
olarak şu hükümlere yer verilmiştir.

“AKMAYA, BAYİ’ye sattığı malların fiyatlarını tek taraflı olarak arttırıp azaltabilir.
Bayi’nin tüketiciye satış fiyatı, AKMAYA’ca tespit edilen nihai satış fiyatlarının
altında veya üstünde olamaz.
Bayi satış fiyatlarını tek taraflı olarak değiştiremez.
AKMAYA, BAYİ’ye teslim edeceği malların fiyatlarını yazı ile bildirir.”

Ayrıca, Akmaya bayilik sözleşmesinin 1 inci maddesinde, sözleşmenin bitiminden
sonra belli bir dönem için bayiye rekabet yasağı getirilmiştir.

“BAYİ, sözleşmenin bitiminden sonra .... (2) yıl süreyle AKMAYA’nın bayii iken
pazarladığı ve yukarıda zikredilen malların emsali rakip malların emsali rakip
markaların satıcılığını veya bayiliğini yapamaz.”

c) Maurimaya ile bayilerden İ.A arasında 17.02.1998 tarihinde aktedilen ve
standart olduğu anlaşılan Yetkili Satıcılık Sözleşmesi’nin “Fesih” başlıklı 9 uncu
maddesinde şu hüküm yer almaktadır.

“...YETKİLİ SATICI ayrıca fesih tarihinden itibaren 3 (üç) sene boyunca MAURİ
MAYA mamüllerini ve (aynı sektördeki diğer firmaların) ürettiği mamüllerini
satmamayı ve bu firmaların bayiliğini yapmamayı taahhüt eder. Aksine
harekette YETKİLİ SATICI ŞİRKET’e son yıl satın alınan aylık ortalama mal
bedeli kadar tazminatı nakten ödemeyi kabul eder.
Yukarıdaki yaptırımlar yetkili satıcının iş ortakları, eş ve çocukları içinde
geçerlidir.”

V b. Bayilik Sözleşmelerinin Bildirilmemesine Yönelik Savunmalar

Bildirim keyfiyetine uyulmadığına ilişkin tespitlerle ilgili olarak Lesaffre,ihlaller
içeren dağıtım anlaşmalarının soruşturma döneminde Rekabet Hukuku'na uygun
30 REKABET KURUMU
olarak düzeltildiğini, bayilik sözleşmelerinde yeralmasına rağmen bayilerin satış
fiyatlarını belirlemelerinin sözkonusu olmadığını, bayilerin kendi satış fiyatlarını
serbestçe belirlediklerini, ancak Lesaffre'ın zaman zaman bayilere tavsiyesinin
sözkonusu olabildiğini ileri sürmüştür.

Akmaya ise savunmasında, fiyat hükmünün amacını aşan bir ifade olduğu, bu
hüküm ile asıl amaçlananın önerilen satış fiyatı olduğu, bu fiyatlara dağıtıcılar
tarafından uyulmaması halinde Akmaya tarafından uygulanan herhangi bir yasal
takip veya sair fiilin bulunmadığına işaret edilerek, uygulamada bulunmadığı halde
bayilik sözleşmesinde yer alan hükmün muafiyetin geri alınmasına gerekçe
gösterilmesinin son derece ağır bir yargı olacağı belirtilerek, sözleşmenin ilgili
maddelerinin Rekabet Hukuku’na uygun olarak değiştirildiği ifade edilmektedir.

Akmaya ikinci yazılı savunmasında ise rekabet ihlalleri içeren dağıtım
anlaşmalarının bildirilmemesi nedeniyle Akmaya için bildirimde bulunmama
cezasının uygulanması gerektiği yönündeki Soruşturma Heyeti görüşüne
katıldıklarını belirtmişlerdir.

Lesaffre ise savunmasında Bayilik sözleşmelerinde yer alan 3 yıllık rekabet
etmeme yükümlülüğüne ilişkin hüküm ile ilgili olarak bu hükmün uygulanmadığını,
bayilik ilişkisi bittikten sonra rakiplerin bayiliklerini alan bayiler bulunduğunu, Denizli
bayisinin halen aynı zamanda Akmaya'nın da bayiliğini yaptığını ifade etmektedir.

Maurimaya ise sözleşme feshedildikten sonraki üç yıl için bayilere getirilmiş
olan rekabet etmeme yükümlülüğünün, Maurimaya'nın korunmaya değer ve meşru
bir menfaatini himaye altına aldığını ve bu korumanın söz konusu sözleşmeden
beklenen hukuki ve ekonomik sonuçların ayrılmaz bir parçasını teşkil ettiğini, bu
anlamda bayilik sözleşmelerinin ilgili hükmünün teknik anlamda ayrılmaz bir yan
sınırlama olduğunu ifade etmiştir.

V c. Sözleşmelerin Bildirilmemesine Yönelik Değerlendirme

Ekmek mayası üreticilerinden Lesaffre grubuna ait Özmaya ve Safmaya,
Akmaya ve Maurimaya’nın bayileri ile akdetmiş olduğu ve bir tek elden dağıtım
anlaşması niteliğindeki sözleşmelerde yer alan rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki
hükümler, dağıtım anlaşmalarını 1997/3 sayılı “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamı dışına çıkardığından bu anlaşmaların bireysel
muafiyet için Kurum'a bildirilmesi gerekmekte iken bu zorunluluğun yerine
getirilmediği anlaşılmıştır.

Bayilik sözleşmelerinde yer alan ihlal niteliğindeki hüküm uygulanmamış bile
olsa sözleşmelerin grup muafiyetinden yararlanabilmesi ve ayrıca bireysel muafiyet
için Kurum'a bildirilmeleri gerekmektedir.

Maurimaya tarafından yan sınırlama olduğu ileri sürülen rekabet etmeme
yükümlülüğü 1997/3 sayılı Tebliğ'de izin verilen rekabet kısıtlamalarından birisi
değildir. Dolayısıyla, bireysel muafiyet için bildirime tabidir.
31 REKABET KURUMU

1997/3 sayılı “Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği”nde izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları içeren
dağıtım anlaşmalarını süresi içerisinde Kurum’a bildirmeyen Lesaffre grubuna ait
Özmaya ve Safmaya, Akmaya ve Maurimaya'ya 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen cezanın tatbik edilmesi, aynı
zamanda anılan mükellefiyeti yerine getirmeyen bu Teşebbüslerin Yönetim
Organlarında görev yapan Kişilere de Kanun'un aynı maddesinin üçüncü fıkrasında
belirtilen cezanın uygulanması gerekmektedir.

VI a. Yanıltıcı Bilgi Vermeye Yönelik Tespitler

Önaraştırma döneminde 15.04.1999 tarihinde ekmek mayası üreticilerinden
Akmaya’da yapılan yerinde inceleme sırasında, bayilerden Tangüler Tic. hakkında
hazırlanmış “Bayi Bilgi Formu” ile 21.03.1998 tarihli “İ.T.” başlıklı yazı tespit edilmiş
ve sözkonusu iki belgenin sureti talep edilmiştir. Ancak, ilgili evrakın çoğaltılması
sırasında Akmaya çalışanlarından Z.S. tarafından evrak üzerinde tahrifat yapıldığı
tespit edilmiştir. “Bayi Bilgi Formu” başlıklı yazıda yer alan “Mayacılar anlaşmış. R.İ.
uymuyor.” ifadesi silinerek yerine “Mayacılar iyi. R.İ. şikayetçi” ifadesi yazılmıştır.
21.03.1998 tarihli yazıda yer alan “Mayacılar anlaşmış, kimse kimsenin fırınına
girmiyor” cümlesindeki “Mayacılar anlaşmış” ifadesi silinmiştir. Sözkonusu
evraklarda yapılan ve tutanakla tespit edilen tahrifatların, yerinde inceleme
yapmakta olan raportörleri yanıltmaya yönelik olduğu açıktır.

VI b. Yanıltıcı Bilgi Vermeye Yönelik Savunma

Akmaya'nın ilk yazılı savunmasında yukarıda belirtilen vakaya ilişkin olarak
duyulan mahçubiyet belirtilmiş, ikinci yazılı savunmada ise sözkonusu olayın
yöneticinin Rekabet Hukuku uygulamalarına yabancı olmasından kaynaklandığı
belirtilmiş ve yanıltıcı bilgi vermeden dolayı 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca Akmaya'ya para cezasının uygulanması gerektiği
yönündeki Soruşturma Heyeti görüşüne katıldıkları ifade edilmiştir.

VI c. Yanıltıcı Bilgi Vermeye Yönelik Değerlendirme

Akmaya yetkilisi Z.S.'nin 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendinde belirtilen “...yerinde inceleme hallerinde eksik, yanlış ve
yanıltıcı bilgi verme” eyleminin İlgili Teşebbüsce'de mahcubiyet beyanıyla kabul
edilmesi nedeniyle, Akmaya hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen para cezasının uygulanması,ayrıca,
Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin yönetim organlarında görev yapan kişilere de
Kanun'un 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen cezanın uygulanması
gerekmektedir.




32 REKABET KURUMU
VII a. Savunmalarda İleri Sürülen Diğer Hususlar

Taraflardan Lesaffre'ın ilk yazılı savunmasında, ticari sır niteliğindeki bilgilerin
yer aldığı ifade edilen ve kapalı zarf içerisinde sunulan savunmanın, kilit altında
tutularak Rekabet Kurulu dışında açılmaması talep edilmiş, ayrıca, Kendileri için ayrı
bir dosya tanzim edilmesi gerektiği; aksi takdirde, son derece hassas ve gizli
bilgilere, rakiplerin soruşturma sırasında vakıf olması neticesinde, soruşturma
açılmasının gerekçesi ile çelişeceği, halen tek bir genel dosya bulunması nedeniyle,
Kendilerine savunma hazırlayabilmeleri için sadece Kurumun uygun gördüğü
belgelerin verildiğini ileri süren, Özmaya ve Safmaya, her rakip şirket için ayrı
dosyalar tanzim edilmesi durumunda, Kendileri ile ilgili tüm evrakı tetkik
edebileceklerini, böylece savunma haklarının da kısıtlanmayacağını ifade etmiştir.

Lesaffre'ın ilk yazılı savunmasında yer alan soruşturmanın her bir teşebbüs
için ayrı dosyalar açılarak yürütülmesi talebi Kurulumuzca görüşülmüş ve kapalı zarf
ile sunulan savunmanın, Soruşturma Heyeti'nce açılması ve gizliliğin korunmasına
ilişkin tedbirlerin de Soruşturma Heyeti'nce takdir edilmesi gerektiği
kararlaştırılmıştır. Özmaya ve Safmaya'ya 02.09.1999 tarihinde gönderilen yazıda,
Kurul'un sözkonusu kararı bildirilerek, ticari sır niteliğindeki bilgilere rakiplerin
ulaşamaması gerektiği yönündeki talebe, 4054 sayılı Kanun'un 25 ve 44 üncü
maddelerinde yer alan hükümler çerçevesinde gerekli hassasiyetin Soruşturma
Heyeti'nce gösterildiği ifade edilmiştir.

Lesaffre, savunmasında ayrıca;

-soruşturmanın beş firma hakkında tek dosyada yürütülmesi sonucu, Kendilerine
gönderilen soruşturma raporunda, bazı boşlukların olduğunu ifade eden Lesaffre,
söz konusu boşluklarda nelerin olduğunun Kendilerine bildirilmesi gerektiği,

-ek görüş ile birlikte Kendilerine Pak Gıda'nın ve Maurimaya'nın liste ve net fiyatları,
Akmaya'nın bayilerine uyguladığı peşin ve vadeli maya satış fiyatları ile yine aynı
Teşebbüsün 1999 ve 2000 yılı maya satış miktar ve fiyatlarının gönderildiği, bu
bilgilerin ticari sır niteliğinde gizli bilgiler olduğu, Lesaffre'ın da gizli bilgilerinin
rakiplerine gönderilip gönderilmediğini bilmediği ,

ileri sürülerek soruşturma sürecinde gizliliğe riayet etmeyen Soruşturma Heyetinin
değiştirilmesi ve dosyaların ayrılması yönündeki taleplerinin reddedildiği 17.08.1999
tarihli Kurul kararından rücu edilmesi istenilmektedir.

VII b. Tarafların İddia Konuları Dışındaki Savunmalarına Yönelik Değerlendirme

Lesaffre'ın savunmalarında, Soruşturma Raporunda Kendilerine
gönderilmeyen kısımlar bulunduğu, Raporun gönderilmeyen kısımlarında neler
olduğuna yönelik kendilerine bilgi verilmediği, iddia edilmekte ise de, öncelikle
bunun doğru olmadığını belirtmek gerekmektedir. Zira Taraflara ticari sır
kapsamında olmayan tüm bilgiler, Tarafların yazılı ya da sözlü başvuruları üzerine
verilmiştir. Kendilerine gönderilmediği ifade olunan belgelerin rakip teşebbüslerin
33 REKABET KURUMU
maliyet yapılarına ilişkin ticari sır niteliğinde bilgileri olduğu hususu kendilerine
bildirilmiştir. Ayrıca, Kanun’un 44 üncü maddesinin son fıkrası uyarınca, Lesaffre’ca
bilinmeyen ve savunma hakkı verilmeyen konuların Kurul kararlarına dayanak
yapılamayacağı da dikkate alındığında gizli bilgi ihtiva eden kısımların rakip
teşebbüslere gönderilmemesinde herhangi bir sakınca olmadığı gibi bu uygulama
aynı zamanda Rekabet Kanunu’nun da amir bir hükmüdür.

Lesaffre'ın soruşturmada gizliliğe riayet edilmediğine ve ticari sırların rakiplere
verildiğine ilişkin savunması, Tarafların haberleşmenin kolay olduğu ve
teşebbüslerin rakiplerininin satış fiyatını ve miktarını rahatlıkla takip edebildikleri
savunmaları karşısında tutarlı bulunmamış, esasen pazardaki teşebbüsler
tarafından bilinen ve daha da önemlisi geçmişe ilişkin olan bu bilgilerin, gizli bilgi
olduğu ve Taraflara gönderilmemesi gerektiğine yönelik itirazlar, konusu uyumlu
eylem halinde birlikte fiyat artışı olan bir dosyada kabul edilebilmesi mümkün
olmayan bir iddia olarak değerlendirilmiştir.

İ- GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK

4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinde, belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin kararları
veya eylemleri hukuka aykırı sayılmış ve yasaklanmıştır.

Anlaşmaların yanısıra rekabeti sınırlamaya yönelik olarak Taraflar arasında
gözlenen uyumlu eylemler de Kanun'un 4 üncü maddesinin kapsamındadır. Rekabeti
sınırlayıcı nitelikte bir anlaşmanın ispatlanamadığı durumlarda teşebbüslerin
faaliyette bulundukları piyasalardaki fiyat değişimleri, arz veya talep dengesi, ya da
teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri bölgelerin, rekabetin engellendiği piyasalardakine
benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem halinde olduklarına karine teşkil
etmektedir

Bilindiği üzere Kurulca maya piyasasına yönelik olarak açılan önaraştırma
sırasında Teşebbüslerin İdare Merkezlerinde yapılan yerinde incelemeler sırasında
tespit edilen bulgular neticesinde Maya Üreticisi Teşebbüslerin

- ekmek mayasının fabrika çıkış fiyatlarını birlikte belirledikleri,
- bayiler arasında oluşabilecek rekabeti engelleyerek maya satış fiyatlarını
liste fiyatlarına çekmeye çalıştıkları,
- fırınları bayiler arasında paylaştıkları ve
- ekmek mayasının daha fazla kullanılmasını sağlamak amacıyla ekmek
mayasının aktivitesini azalttıkları,
kanaatine ulaşılmış ve anılan eylemlerin;

4054 sayılı Yasanın 4 üncü Maddesinin İkinci Fıkrasının (a) bendinde
öngörülen "Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan, maliyet,
kar gibi unsurlar ile her türlü alım ya da satım şartlarının tespit edilmesi,"
34 REKABET KURUMU
(b) bendinde öngörülen "Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her
türlü piyasa kaynaklarının ve unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,"
(c) bendinde öngörülen "Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının
kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi,"

şeklinde belirtilen hükümlere uyması sebebiyle bu piyasada faaliyet gösteren
Teşebbüslere Kurulumuzca Soruşturma açılmıştır.

Anılan bu soruşturma konularından maya üreticilerinin maya fabrika çıkış
fiyatlarını birlikte belirlediklerine ilişkin iddia ile ilgili olarak; her ne kadar bulgular
soruşturma açılan teşebbüslerin maliyetlerden bağımsız olarak paralel olarak
artırdıklarını ortaya koymakta ise de, pazarın oligopolistik yapısının fiyat artışlarında
rakiplerin izlenmesi gibi bir zorunluluğu gerekli kılması, maya üreticilerinin pazardaki
fiyat belirsizliğini yok edebilecek doğrudan ya da dolaylı iletişime rastlanılmaması,
maya üreticilerinin maya satış fiyatlarına uyguladıkları artışlarının incelemeye alınan
dönem itibarıyla toptan eşya fiyat endeksindeki artışların altında gerçekleşmiş
olması sebebiyle bu artışların bir uyumlu eylem neticesinde olmadığını ortaya
koymuştur.

Ancak, maya üreticilerinin liste fiyatlarının belirlenmesinde uyumlu eylem
içinde oldukları tespit edilememiş olmakla birlikte, üreticilerin bayilerin satış
fiyatlarını yükseltme konusunda uyumlu eylem halinde oldukları tespit edilmiş
bulunmaktadır. Üretici firmaların bir alt kademedeki bayilerin satış fiyatlarını
yükseltmeye çalışmalarını sadece dikey bir kısıtlama olarak değerlendirmemek
gerekmektedir. Maya üreticileri tarafından bayilerin satış fiyatlarını yükseltme
şeklinde oluşturdukları dikey kısıtlamalar üreticiler arasındaki yatay rekabeti
doğrudan etkilemektedir. Zira, bayi fiyatlarının yükseltilmesi ile üreticilerin
piyasaya deklare ettikleri liste fiyatları arasında çok önemli bir ilişki
bulunmaktadır: Bayilerin düşük fiyatla maya satmaları engellenmek suretiyle
üretici firmaların yeni liste fiyatlarını yayınlamaları ve yeni fiyata geçişleri
kolaylaşmaktadır. Başka bir ifadeyle, bayilerin arasındaki rekabetin
engellenmesi, yeni liste fiyatlarının yayınlanmasına ve fiyat geçişlerine gerekli
zemini hazırlamış olmaktadır.

Dolayısıyla, soruşturmaya taraf olan teşebbüslerden Pak Gıda, Lesaffre
(Özmaya ve Safmaya), Akmaya ve Maurimaya'nın uyumlu eylem sonucu, dağıtıcı
konumundaki bayiler arasındaki fiyat rekabetini engelleyerek bayi satış fiyatlarını
yükseltmek suretiyle, 4054 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesini ve özellikle "Mal veya
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her
türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi" şeklindeki (a) bendini ihlal ettikleri
sonucuna varılmıştır.

Tarafların faaliyet gösterdikleri bölgeleri karşılıklı mutabakat sonucu
kısıtladıkları ve birbirlerinin bölgelerine satış yapmaktan imtina ettiklerine ilişkin
olarak herhangi bir tespitin yapılamamış olması, ayrıca Mauri Maya hariç diğer
teşebbüslerin tümünün ülke çapında dağıtım ve pazarlama çabası içerisinde olmaları
35 REKABET KURUMU
nedeniyle, Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerin pazar paylaşımı eylemi içerisinde
olduklarına ilişkin iddiaların varit olmadığı, dolayısıyla 4 üncü maddenin (b) bendi
kapsamında bir eylemin oluşmadığı neticesine ulaşılmıştır.

Mayanın aktivite değerlerinin azaltıldığına ilişkin olarak yapılan incelemelerde
bunun mümkün olamayacağının firmaların birbirlerinden bağımsız olarak yaptıkları
analiz sonuçlarında da ortaya çıkmış olması sebebiyle teşebbüslerin uyumlu eylem
suretiyle 4 üncü maddenin ( c ) bendine uyan eylemler içerisinde oldukları iddiasının
doğru olmadığı kanaatine varılmıştır.

Diğer taraftan 1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği"nde izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları
içeren dağıtım anlaşmalarını süresi içerisinde Kurumumuza bildirmeyen
teşebbüslere Kanun'un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen
para cezası uygulanması, Ayrıca, bu teşebbüslerin yönetim organlarında görev alan
kişilere de yine Kanun'un 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca para cezası
uygulanması, gerekli görülmektedir.

Akmaya yetkilisi Z.S.'nin Akmaya'da yürütülen yerinde incelemeler sırasında
4054 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen
“...yerinde inceleme hallerinde eksik, yanlış ve yanıltıcı bilgi verme” eylemini
gerçekleştirmesi sebebiyle Akmaya hakkında 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı
maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde öngörülen para cezasının
uygulanması,ayrıca, Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin yönetim organlarında görev yapan
kişilere de Kanun'un 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen cezanın
uygulanması gerekmektedir.

Bu çerçevede;

- Uyumlu eylem sonucu bayilerin satış fiyatının yükseltilmesi ihlalinin 1999 yılında
da devam ediyor olması nedeniyle, Kanun'un 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrası
uyarınca para cezalarının belirlenmesinde,

Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. 30.151.168.410.915.- TL.
Özmaya San. A.Ş. 5.650.759.205.000.- TL.
Safmaya San. A.Ş. 7.923.276.564.768.- TL.
Akmaya San. ve Tic. A.Ş. 11.109.784.099.000.- TL.
Maurimaya San. A.Ş. 4.493.147.789.392.- TL..

olan 1998 yılı cirolarının dikkate alınması;

- Maya pazarında faaliyet gösteren tüm teşebbüslerin uyumlu eylem ihlalinin
içerisinde yeralmaları, soruşturma yürütülürken dahi ihlallerin devam etmesi ve
ilgili ürün olan mayanın ekmek pazarı için olan önemi, soruşturmaya taraf olan
teşebbüslere uygulanacak olan cezanın belirlenmesinde gözönünde
bulundurulması;

36 REKABET KURUMU
- Soruşturmaya taraf olan teşebbüslerden Akmaya'nın uyumlu eylem ihlalinde
yeralmasına rağmen Diğer Teşebbüsler kadar yoğun olarak ihlal niteliğindeki
faaliyetlerde bulunmadığı hususu gözönünde bulundurularak, ceza
hesaplamasında, Pak Gıda, Özmaya, Safmaya ve Maurimaya'nın cirosunun
%1'inin, Akmaya'nın ise cirosunun %0.5'inin esas alınması,

gerekmektedir.

J- SONUÇ

Açıklanan nedenlerle;

1. Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerin birlikte hareket ederek pazar ve müşteri
paylaşımında bulundukları ve ürettikleri mayanın aktivitesini azalttıkları yönündeki
iddialara dair, elde edilen kanıt ve dayanakların, rekabetin ihlal edildiğine
hükmetmek için yeterli bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile;

2. Aynı teşebbüslerin liste fiyatlarını birlikte belirledikleri yönündeki iddiaya ilişkin
kanıt ve dayanakların, rekabetin ihlal edildiğine hükmetmek için yeterli
bulunmadığına OYÇOKLUĞU ile;

3. Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerden Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.,
Özmaya San. A.Ş., Safmaya San. A.Ş., Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ve Maurimaya
San. A.Ş.'nin uyumlu eylem sonucu bayiler arasındaki rekabeti önleyerek bayi satış
fiyatlarını yükseltmek suretiyle Kanun'un 4 üncü maddesinin (a) bendini ihlal
ettiklerine OYÇOKLUĞU ile;

4. 4054 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesinin 2 nci fıkrası gereğince soruşturma
kapsamındaki firmalardan,

a) Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.'nin, 301.511.680.000.-TL. para cezası ile
cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile;

b) Özmaya San. A.Ş.'nin 56.507.590.000.-TL. para cezası ile cezalandırılmasına
OYÇOKLUĞU ile;

c) Safmaya San. A.Ş.'nin 79.232.760.000.-TL. para cezası ile cezalandırılmasına
OYÇOKLUĞU ile; ancak, Safmaya San. A.Ş.'nin 01.01.2000 tarihi itibari ile aynı
gruba dahil olan Özmaya San. A.Ş. tarafından devralınması nedeniyle para
cezasının Özmaya San. A.Ş.'nden tahsil edilmesine OYBİRLİĞİ ile;

d) Akmaya San. ve Tic. A.Ş.'nin 55.548.920.000.-TL. para cezası ile
cezalandırılmasına OYÇOKLUĞU ile;

e) Maurimaya San. A.Ş.'nin 44.931.470.000.-TL. para cezası ile cezalandırılmasına
OYÇOKLUĞU ile;

37 REKABET KURUMU
5. Yukarıda rekabet ihlali olarak sayılan eylem ve işlemlere Kanun'un 9 uncu
maddesinin birinci fıkrası uyarınca derhal son verilmesi gerektiğinin teşebbüslere
bildirilmesine OYBİRLİĞİ ile;

6. 1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nde
izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları içeren dağıtım
anlaşmalarını süresi içerisinde Kurumumuza bildirmeyen Özmaya San. A.Ş.'ne
Kanun'un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen 608.400.000.-
TL. para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

7. 1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nde
izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları içeren dağıtım
anlaşmalarını süresi içerisinde Kurumumuza bildirmeyen Safmaya San. A.Ş.'ne
Kanun'un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen 608.400.000.-
TL. para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

Ancak, Safmaya San. A.Ş.'nin 01.01.2000 tarihi itibari ile aynı gruba dahil
Özmaya San. A.Ş. tarafından devralınması nedeniyle para cezasının Özmaya San.
A.Ş.'nden tahsil edilmesine OYBİRLİĞİ ile,

8. 1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nde
izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları içeren dağıtım
anlaşmalarını süresi içerisinde Kurumumuza bildirmeyen Akmaya San. A.Ş.'ne,
Kanun'un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen 608.400.000.-
TL. para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

9.1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nde
izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları içeren dağıtım
anlaşmalarını süresi içerisinde Kurumumuza bildirmeyen Maurimaya San. A.Ş.'ne,
Kanun'un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde öngörülen 608.400.000.-
TL. para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

10. 1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği"nde izin verilen rekabet kısıtlamaları haricinde rekabet kısıtlamaları içeren
dağıtım anlaşmalarını süresi içerisinde Kurumumuza bildirmeyen teşebbüslerin
yönetim organlarında görev alan kişilere de para cezası uygulanmasını öngören
Kanun'un 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

a) Özmaya San. A.Ş.'nin Yönetim Kurulu'nda görev alan Lucien Lesaffre, Alain de
Gouy, Jimy Akary, Jose Juan Berruga ve Üzeyir Ergun Akçalı'ya, ayrı ayrı olmak
üzere 30.420.000.-TL. para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

b) Safmaya San. A.Ş.'nin Yönetim Kurulu'nda görev alan Lucien Lesaffre, Alain de
Gouy ve Jose Juan Berruga'ya, ayrı ayrı olmak üzere 30.420.000.-TL. para
cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

38 REKABET KURUMU
c) Akmaya San. ve Tic. A.Ş.'nin Yönetim Kurulu'nda görev alan Nizam Garipoğlu,
Hasan Yaşar ve Abdulkadir Ekşi'ye, ayrı ayrı olmak üzere 30.420.000.-TL. para
cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

d) Maurimaya San. A.Ş.'nin Yönetim Kurulu'nda görev alan John Thomas Lynch,
John Gerard McKenna ve Abdullah Bülent Özer'e, ayrı ayrı olmak üzere
30.420.000.-TL. para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

11. 15.04.1999 tarihinde Akmaya San. ve Tic. A.Ş. merkezinde yapılan yerinde
inceleme sırasında Rekabet Kurumu Raportörleri tarafından birer sureti istenen iki
belge üzerinde tahrifat yapılmak suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 16 ncı maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen “...yerinde inceleme hallerinde eksik, yanlış
ve yanıltıcı bilgi verme” eyleminin gerçekleştirilmiş olması nedeniyle, Akmaya San.
ve Tic. A.Ş.’ne, Kanun’un 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde
öngörüldüğü üzere 1.216.800.000.-TL. para cezası uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile;

12. Yerinde inceleme hallerinde eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi halinde
sözkonusu teşebbüslerin yönetim organlarında görev alan kişilere de para cezası
uygulanmasını öngören Kanun'un 16 ncı maddesinin üçüncü uyarınca, Akmaya San.
ve Tic. A.Ş.'nin Yönetim Kurulu'nda görevli Nizam Garipoğlu, Hasan Yaşar ve
Abdulkadir Ekşi'ye, ayrı ayrı olmak üzere 60.840.000.-TL. para cezası
uygulanmasına OYBİRLİĞİ ile,


13. Kararın Danıştay yolu açık olmak üzere şikayetçiye ve soruşturma kapsamındaki
teşebbüslere tebliğine OYBİRLİĞİ ile

karar verilmiştir.







Full & Egal Universal Law Academy