1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/Y.T.-00/4
Karar Sayısı : 00-25/260-142
Karar Tarihi : 04.07.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan: Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan), Mehmet Zeki UZUN,
Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK,
A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- BİLDİRİMDE BULUNANLAR:- Mepa Meşrubat Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş. (MEPA)
- Meda Meşrubat Dağıtım ve Ticaret A.Ş. (MEDA)
- Özdağ Dağıtım Pazarlama İthalat İhracat A.Ş. (ÖZDAĞ)
- Özpa Pazarlama ve Ticaret A.Ş. (ÖZPA)
C- TARAFLAR : - Mepa Meşrubat Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş.
Dereiçi Değirmenbahçe Cad. No: 30 34530 Yenibosna/İST.
- Meda Meşrubat Dağıtım ve Ticaret A.Ş.
Esenboğa Yolu 18. Km. 06150 ANKARA
- Özdağ Dağıtım Pazarlama İthalat İhracat A.Ş.
Üniversite Cad. No: 66 35100 Bornova/İZMİR
- Özpa Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
Üniversite Cad. No: 66 351000 Bornova/İZMİR
- Bayiler ve Satış Noktaları
D- DOSYA KONUSU : Türkiye Coca Cola grubunun ana dağıtım firmaları olan
Mepa Meşrubat Pazarlama Dağıtım ve Ticaret A.Ş. (MEPA), Meda Meşrubat
Dağıtım ve Ticaret A.Ş. (MEDA), Özdağ Dağıtım Pazarlama İthalat İhracat A.Ş.
(ÖZDAĞ), Öz-Pa Pazarlama ve Ticaret A.Ş. (ÖZPA)’nın; başvuru döneminde
yürürlükte olan dağıtım ve satınalma anlaşmaları için Kanun’un 5 ve 10 uncu
maddeleri çerçevesinde, Kanun’un 4 üncü maddesi hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına ilişkin “Bireysel Muafiyet” başvurusu ve
söz konusu bu anlaşmaların yerine yürürlüğe girecek olan ve 1997/3 ve 1997/4
sayılı Grup Muafiyet Tebliğlerine uygun olduğu belirtilen yeni dağıtım ve
satınalma anlaşmaları için Kanun’un 8 inci maddesi çerçevesinde, Kanun’un 4
ve 6 ncı maddelerine aykırı olmadıklarına ilişkin "menfi tespit" talebi.
2 REKABET KURUMU
E- RAPORTÖRLER: Yaşar TEKDEMİR, Onur Yelda TOY.
F- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : - Eski dağıtım ve satınalma anlaşmalarının yerine
yürürlüğe giren yeni dağıtım ve satınalma anlaşmalarının, 4054 sayılı Kanun'un
4’üncü maddesine aykırı hükümler içermeleri nedeniyle tarafların "menfi tespit"
taleplerinin reddinin gerektiği,
- MEPA, MEDA, ÖZDAĞ ve ÖZPA ile bayiler arasında yapılan "Bayilik
Sözleşmesi"nin, bu sözleşmenin eki niteliğindeki "Bölge Bayilik Tanım Belgesi"nde
yer alan "Bayi bu maddede belirtilen bölge dışına satış yapamaz ifadesinin
kaldırılması halinde 1997/3 nolu "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği" ile uyumlu olacağı, MEPA, MEDA, ÖZDAĞ ve ÖZPA ile bu
firmalar tarafından atanan herhangi bir bayinin bölgesi dışında faaliyet gösteren
perakendeci teşebbüsler arasında yapılan "Satış Miktarına Bağlı Süreli/ Zaman
Süreli Direkt Satış Noktası Sözleşmesi"nin 1997/4 nolu "Tek Elden Satın Alma
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği" kapsamında olduğu.
G- DOSYA EVRELERİ:
1. Kurum kayıtlarına 05.05.1998 tarih, 1122 sayı ile intikal eden menfi tespit talebi
üzerine Kanun'un 8'inci maddesi çerçevesinde yapılan inceleme sonucu hazırlanan
23.06.2000 tarih, D3/1/Y.T-00/4 sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu,
29.06.2000 tarih, REK.0.07.00.00/52 sayılı başkanlık önergesi ile 00-25 sayılı Kurul
toplantı gündeminde görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- İNCELEME ve DEĞERLENDİRME:
2. İLGİLİ ÜRÜN PAZARI: Anlaşma konusu ürünlerin gazlı alkolsüz içecek ve meyve
suları olması nedeniyle, “bu ürünlerin toptan dağıtım ve perakende satış hizmetleri”,
ilgili ürün pazarı olarak belirlenmiştir.
3. İLGİLİ COĞRAFİ PAZAR: 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4’üncü maddesindeki tanımın
ışığında ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
4. TESPİTLER: Coca Cola dağıtım şirketleri MEPA, MEDA, ÖZDAĞ ve ÖZPA'nın
toptancı teşebbüslerle yaptıkları "Bayilik Sözleşmesi"nin, bayilerin ticaret
özgürlüklerini kısıtlayan aşağıdaki hükümleri içerdiği tespit edilmiştir:
Anlaşma konusu ürünleri sadece Şirket’ten satın almak,
Bir başka firma tarafından üretilen, dağıtılan, veya ileride üretilecek yahut
dağıtılacak olan herhangi bir meşrubat, meyva suyu, meyva nektarı, buzlu çay ve
sair alkolsüz içecek türünü işyerinde asla bulundurmamak ve satmamak,
Anlaşmanın tarafları arasında bayinin aylar itibariyle veya yıllık toplam olarak en
az ne miktarda ürün alacağını belirleyen bir “En Az Ürün Alım Protokolü”
bağıtlanmış ise, satışları kendi işyeri ve işletmesinde yapmak ve bölgesindeki
satış noktalarına yaptırmak üzere Şirket’ten bu belgede düzenlenmiş zaman
dilimlerine göre asgari olarak tespit edilmiş olan miktarı satın almak,
3 REKABET KURUMU
Şirket’in vereceği her tür ambalajdaki tüm ürünlerden bir haftalık satış miktarına
yetecek kadarını stoklarında bulundurmak,
Şirket’in tespit ettiği veya uyguladığı satış ve pazarlama stratejilerini promosyon,
reklam, tanzim/teşhir faaliyetlerini uygulamak.
5. Bağımsız birer tacir niteliğinde olan anlaşma taraflarının yukarıda sayılan maddeler
çerçevesinde ticaret özgürlüklerinin kısıtlanmasına paralel olarak, sözleşmenin
içerdiği, coğrafi pazarın ve müşterilerin paylaşılmasına ilişkin hükümlerle, bayilerin
anlaşma konusu ürünleri veya benzerlerini üçüncü kişi ya da firmalardan hiçbir
şekilde almayacaklarını, rakip firmaların ürettikleri rakip ürünleri iş yerlerinde
bulundurmayacaklarını, bunların satışını ve distribütörlüğünü yapmayacaklarını
hükme bağlayan maddeler 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4
üncü maddesine aykırıdır. Bu nedenle aynı Kanun’un 8 inci maddesi çerçevesinde
bu anlaşmaya menfi tespit verilmesi mümkün değildir.
6. 4054 sayılı Kanun’un 5 inci maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/3 nolu “Tek Elden
Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin 2 nci maddesinde; yalnız iki
teşebbüsün taraf olduğu, bir tarafın belirli malları ülkenin tamamında veya
belirlenmiş bir bölümünde yeniden satmak amacıyla yalnızca diğer tarafa sağlamayı
kabul ettiği anlaşmalar tek elden dağıtım anlaşmaları olarak nitelendirilmektedir.
İncelenen “Bayilik Sözleşmesi” bu tanımın unsurları açısından değerlendirildiğinde
şu sonuçlar ortaya çıkmaktadır;
Bir tek elden dağıtım anlaşmasına sadece iki teşebbüs taraf olmalıdır. Coca Cola
dağıtım şirketleri 494 adet teşebbüs ile, ayrı ayrı, ancak aynı standart form ve
içerikte yaptığı paralel anlaşmalarla dağıtım ağını oluşturmaktadır. Bu
anlaşmalar, anlaşmaların bir tarafında Coca Cola dağıtım şirketlerinden biri, diğer
tarafında ise bir bayi olmak üzere iki ayrı teşebbüs arasında gerçekleşmektedir.
Tek elden dağıtım anlaşmalarında; dağıtıcıya anlaşmaya konu olan malların tek
satıcısı olma hakkının verildiği bir bölge belirlenmelidir. Bayilik sözleşmesinin 1
inci maddesinin 2 nci fıkrası ile Cola Cola, dağıtım şirketleri bayileri arasında
böyle bir bölgesel ayrıma gitmektedir.
Tek elden dağıtım anlaşmalarının konusunu “belli bir takım mallar” oluşturur.
İncelenen bayilik sözleşmesinin 1 inci maddesinin 1 inci fıkrasında sözleşme
konusu ürünler, birer birer markalarıyla ve ambalajlarıyla sayılarak, "belli" hale
getirilmiştir.
Tek elden dağıtım anlaşmalarında sağlayıcı, ürünlerini, dağıtıcıya bunları
yeniden satması için arz eder. Yeniden satış kavramı, dağıtıcı tarafından, mal
üzerinde malın ticari kimliğini değiştirecek bir işlem yapılmaksızın perakende ve
toptan satışını kapsar. İncelenen sözleşme, sözleşme konusu ürünlerin toptan
satış aşamasını düzenlemeye yönelik olup bayiler dağıtımını yaptıkları ürünler
üzerinde herhangi bir işleme girişmemektedirler.
7. Yapılan bu değerlendirme sonucunda söz konusu anlaşmanın bir tek elden dağıtım
anlaşması niteliğinde olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Sözleşme maddeleri 1997/3
sayılı Tebliğ’e göre değerlendirildiğinde, biri dışında bu maddelerin genel olarak bu
tebliğe uygun hükümler içerdiği görülmüştür.
4 REKABET KURUMU
8. İncelenen bayilik sözleşmesinin eki ve ayrılmaz bir parçası niteliğindeki “Bölge
Tanım Belgesi”nde “Bayi bu maddede belirtilen bölge dışına satış yapamaz;…”
denilmektedir. Aktif satış faaliyetleri müşteri arama, reklam yapma, şube ve dağıtım
deposu kurma gibi bir müşteri kitlesi oluşturmaya ve satışları artırmaya yönelik
faaliyetleri içermekte olup bu tür faaliyetlerin sağlayıcı tarafından yasaklanması veya
izne bağlanmasına 1997/3 sayılı Tebliğ’in 3’üncü maddesinin (b-3) bendi
çerçevesinde olanak sağlanmaktadır. Ancak bir dağıtıcının, kendisine tahsis edilmiş
bölge dışından gelen talepleri bu bölgede herhangi bir reklam ya da promosyon
faaliyetine girişmeksizin karşılaması şeklinde tanımlanabilecek pasif satış faaliyetleri
yasaklanamaz. Yukarıda belirtildiği üzere “Bölge Tanım Belgesi’nde yer verilen “Bayi
bu maddede belirtilen bölge dışına satış yapamaz.” şeklindeki düzenleme, bayilerin
pasif satış yapmalarını engellemek amaçlı kullanılabileceğinden, bu ifadenin
kaldırılmasının, anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanabilmesi için gerekli olduğu
kanaatine ulaşılmıştır.
9. 1997/3 sayılı Tebliğ’in grup muafiyeti kapsamı dışında kalan durumları düzenleyen 4
üncü maddesinin (a) ve (b) bentlerine göre, tarafların her ikisinin de aynı veya eş
sayılan malların üreticisi olarak karşılıklı veya tek taraflı tek elden dağıtım anlaşması
yapmış olmaları, muafiyet almalarını engellemektedir. 1997/3 sayılı Tebliğ’in 5 inci
maddesinde ise, “4 üncü maddenin (a) ve (b) bentlerinde anılan malların anlaşmanın
taraflarından birine bağlantılı bir teşebbüs tarafından üretilmesi halinde de 4 üncü
madde uygulanır.” denilmektedir. Bu bendler çerçevesinde yapılan değerlendirmede,
anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyen herhangi bir unsur ya da
durumun bulunmadığı belirlenmiştir.
10. 1997/3 sayılı Tebliğ’in 4 üncü maddesinin (c) ve (d) bentlerinde, paralel ticaretin
engellenmesi ve dağıtıcıya mutlak bölgesel koruma sağlanması, anlaşmanın grup
muafiyeti kapsamı dışında kalmasını gerektiren nedenlerden sayılmıştır. Söz konusu
anlaşmada bayileri kendi bölgelerindeki bağımsız alıcılara mal vermekten alıkoyan
herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Aksine sözleşmenin 8 inci maddesinde ve 6
ncı maddesinin (5b) ve (6a) bendlerinde yer alan düzenlemeler ile bağımsız alıcılara
da tedarikte bulunulması zorunlu kılınmış ve kullanıcıların gerek anlaşma konusu
bölgede, gerekse bu bölge dışında anlaşma konusu ürünleri alternatif temin
kaynaklarından elde etmeleri kolaylaştırılmıştır. Bu nedenlerle 1997/3 sayılı Tebliğ'in
söz konusu bendleri anlamında herhangi bir uyumsuzluğun ortaya çıkmadığı
kanaatine ulaşılmıştır.
11. İncelenen "Satış Noktası Sözleşmeleri"nin 1 inci maddesinin içerdiği; bayilerin
anlaşma konusu ürünleri veya benzerlerini üçüncü kişi ya da firmalardan hiçbir
şekilde almayacaklarına, rakip firmaların ürettikleri rakip ürünleri iş yerlerinde
bulundurmayacaklarına, bunların satışını yapmayacaklarına ilişkin hükümler 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4 üncü maddesine aykırıdır. Bu
nedenle aynı Kanun’un 8 inci maddesi çerçevesinde bu anlaşmalara menfi tespit
verilmesi mümkün değildir.
5 REKABET KURUMU
12. 4054 sayılı Kanun’un 5 inci maddesine dayananılarak çıkarılan 1997/4 sayılı “Tek
Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin 2 nci maddesinde;
birisi yeniden satıcı diğeri sağlayıcı olmak üzere, yalnız iki teşebbüsün taraf olduğu
ve anlaşmada belirtilen malları yeniden satmak amacıyla sadece sağlayıcıdan ve
onunla bağlantılı bir teşebbüsden ya da sağlayıcının mallarını satma görevi verdiği
başka bir teşebbüsden satın alma konusunda yapılan anlaşmalar, tek elden satın
alma anlaşmaları olarak nitelendirilmiştir. İncelenen sözleşmeler bu tanımın unsurları
açısından değerlendirildiğinde aşağıdaki sonuçlar ortaya çıkmaktadır:
Bir tek elden satın alma anlaşmasına sadece iki teşebbüs taraf olmalıdır. MEDA,
MEPA, ÖZDAĞ ve ÖZPA perakende düzeyde faaliyet gösteren teşebbüslerle
ayrı ayrı ancak aynı standart form ve içerikte yaptığı anlaşmalarla dağıtım ağının
perakende aşamasını düzenlemektedir. Böylelikle bu anlaşmaların herbirine biri
yukarıda belirtilen Coca-Cola dağıtım şirketlerinden, diğeri ise bir perakendeci
teşebbüs olmak üzere iki ayrı teşebbüs taraf olmaktadır.
Tek elden satın alma anlaşmalarının konusunu “anlaşmada belirtilen mallar”
oluşturur. İncelenen sözleşmelerde anlaşma konusu malların neler olduğu
ayrıntılarıyla ve markalarıyla birlikte belirtilmiş ve “ürün” başlığı altında
tanımlanmıştır.
Bir satın alma münhasırlığı bulunmalı ve bu münhasırlık mutlak olmalıdır. Direkt
satış noktası sözleşmelerinde sözleşmelerin yukarıda ifade edilmiş olan birinci
maddesinde belirtildiği üzere münhasırlık, yeniden satıcının şirketin dağıtımını
yaptığı ürünleri Şirket’ten alması koşuluyla sağlanmıştır. Bayilik bölgesi direkt
satış noktası sözleşmelerinin 1 inci maddesinde de bu hükme aynen yer verilmiş
olmakla beraber, aynı sözleşmenin 2 nci ve 8 inci maddelerinden, 1997/4 sayılı
Tebliğ'in 2nci maddesinde yer alan "…anlaşmada belirtilen malları… sağlayıcının
mallarını satma görevi verdiği başka bir teşebbüsten satın alma konusunda
yapılan anlaşmalar…." şeklindeki ifadeye uygun olarak satış noktalarının ilgili
ürünleri Şirket’ten değil, Şirket’in o bölge için görevlendirdiği bayisinden
alacakları anlaşılmaktadır. Münhasırlığın varlığının yanısıra mutlaklığı da
üzerinde durulması gereken unsurlardan biridir. İncelenen anlaşmalarda mutlak
münhasırlığın aksine bir hüküm bulunmamakta ve anlaşmaların 1 inci maddesinin
lafzı işletmenin ilgili ürünlerin tamamını Şirket’ten alması gerektiğini
düşündürmektedir.
Tek elden satın alma anlaşmalarında sağlayıcı, ürünlerini, dağıtıcıya bunları
yeniden satması için arz eder. Perakende ve toptan satışlar yeniden satış
kavramının içinde değerlendirilmektedir. İncelenen anlaşmalar ilgili ürünlerin
perakende düzeyde satışını içermektedir.
13. Yapılan bu değerlendirme sonucunda söz konusu anlaşmanın bir tek elden satın
alma anlaşması niteliğinde olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Sözleşme maddeleri
1997/4 sayılı Tebliğ’e göre değerlendirildiğinde; bu maddelerin genel olarak bu
tebliğe aykırı veya tebliğin izin vermediği hükümler içermedikleri görülmüştür.
Bununla birlikte anlaşmanın bazı maddelerinin açıklığa kavuşturulması
gerekmektedir.
6 REKABET KURUMU
14. 1997/4 sayılı Tebliğ’in grup muafiyeti kapsamı dışında kalan durumları düzenleyen 4
üncü maddesinin (a) ve (b) bentlerine göre, tarafların her ikisinin de aynı veya eş
sayılan malların üreticisi olarak, karşılıklı veya tek taraflı tek elden dağıtım anlaşması
yapmış olmaları muafiyet almalarını engellemektedir. 1997/4 sayılı Tebliğ’in 5 inci
maddesinde ise, “4 üncü maddenin (a) ve (b) bentlerinde anılan malların anlaşmanın
taraflarından birine bağlantılı bir teşebbüs tarafından üretilmesi halinde de 4 üncü
madde uygulanır.” denilmektedir. Bu bendler çerçevesinde yapılan değerlendirmede
anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engelleyen herhangi bir unsur ya da
durumun bulunmadığı belirlenmiştir.
15. 1997/4 sayılı Tebliğ’in 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendine göre tek elden
satın alma yükümlülüğünün, nitelikleri ve ticari teamül gereğince aralarında bir
bağlantı olmayan, iki veya daha fazla mallar için getirilmiş olması anlaşmanın grup
muafiyeti kapsamında değerlendirilmesini engellemektedir. İncelenen anlaşmaların
konusunu oluşturan malların hem ticari açıdan hem de ticarette kullanımı açısından
birbirleriyle ilişkili oldukları düşünülmektedir. Bu mallar dağıtım kanallarının her
aşamasında genellikle bir arada pazarlanmakta ve tüketiciye de aynı ürün yelpazesi
içinde sunulmaktadır.
16. İncelenen sözleşmelerin 12inci maddesinde anlaşmaların süresinin 5 yılı
geçmeyecek olmasının hükme bağlanması, 1997/4 sayılı Tebliğ’in 4üncü maddesinin
1inci fıkrasının (d) bendi uyarınca sözleşmenin grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilmesini gerektirmektedir.
İ- SONUÇ:
17. Yapılan değerlendirmeler ışığında,
Eski dağıtım ve satınalma anlaşmalarının yerine yürürlüğe giren ve 4054 sayılı
Kanun’un 8 inci maddesi çerçevesinde menfi tespit talep edilen yeni dağıtım ve
satınalma anlaşmalarına, bu Kanun’un 4 üncü maddesine aykırı hükümler içermeleri
nedeniyle, menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
MEPA, MEDA, ÖZPA ve ÖZDAĞ ile bayiler arasında yapılan "Bayilik
Sözleşmesi"nin, bu sözleşmenin eki niteliğindeki "Bayilik Bölge Tanım Belgesi"nde
yer alan "Bayi bu maddede belirtilen bölge dışına satış yapamaz ." ifadesinin
kaldırılması halinde 1997/3 sayılı "Tek Elden Dağıtım Anlaşmalarına İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği" kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceğine,
Öngörülen bu uyarlamanın yerine getirilebilmesi için, kararın tebliğinden itibaren
taraflara 45 gün süre verilmesine ve bu süre içinde aykırılığın giderildiğinin
Kurumumuza tesvik edilmesine, aksi takdirde anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un
56’ncı maddesi uyarınca geçersiz sayılacağının, öngörülen düzeltmeler yapılmadan
uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve 16 ncı
ve 17 nci maddeler uyarınca işlem yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine,
7 REKABET KURUMU
MEPA, MEDA, ÖZPA ve ÖZDAĞ ile bu firmalar tarafından atanan herhangi bir
bayinin bölgesi dışında faaliyet gösteren perakendeci teşebbüsler arasında yapılan
"Satış Miktarına Bağlı Süreli/Zaman Süreli Direkt Satış Noktası Sözleşmesi"nin
1997/4 sayılı "Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"
kapsamında sağlanan muafiyetten yararlandığına,
MEPA, MEDA, ÖZPA ve ÖZDAĞ ile bu firmaların atadıkları bayilerin bölgelerinde
faaliyet göstermekte olan perakendeci teşebbüsler arasında yapılan "Bayilik Bölgesi
Miktara Bağlı Süreli/Zaman Süreli Direkt Satış Noktası Sözleşmesi"nin 1997/4 nolu
"Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği" kapsamında
sağlanan muafiyetten yararlandığına,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy