1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/M.Y.-00/4 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 00-26/276-154
Karar Tarihi : 11.7.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M.Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Mehmet YANIK, Şebnem KULAKSIZOĞLU, Metin HASSU
C- ŞİKAYET EDEN: Zihni Gemi İşletmeleri ve Ticaret A.Ş.
Rıhtım Cd. Zihni Han Kat:2 No:28-30 80030
Tophane/İstanbul
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILANLAR
- Samarco Mineraçao SA (Samarco)
Rua Paraiba 1122 Belo-Horizonte Mg/BREZİLYA
- Mineraçao Da Trindade-Samitri
Av Carandai, 1.115,13 Andar
30310.195 Belo Horizonte Mg/BREZİLYA
- Samarco/Samitri (Türkiye Temsilciliği)
Ayhan ÇETİNER
Vapur Yolu No:1 D-8 81070 Suadiye/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Samarco/Samitri firmasının Ereğli Demir ve Çelik
Fabrikaları T.A.Ş. (ERDEMiR)'nin demir cevheri ve peleti taşınması ihalesinde,
hammadde sağlayıcısı olarak sahip olduğu hakim durumu aşırı fiyat
indiriminde bulunarak kötüye kullandığı iddiası.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.6.1999 tarih, 2067 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 28.6.2000 tarih, D4/1/M.Y.-00/4 sayılı İlk İnceleme
Raporu 4.7.2000 tarih, REK.0.08.00.00/29 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-26 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Samarco/Samitri firmasının ilgili pazarda hakim
durumda olmaması nedeniyle, bu teşebbüs hakkında önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Şikayet konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarları,
2 REKABET KURUMU
- ithal edilen demir cevheri ve pelet ile yurtiçinde üretilen (üretim yeri Divriği) yüksek
tenörlü demir cevheri ve pelet pazarı,
- deniz yoluyla kuru dökme yük taşıma hizmetleri pazarı,
olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar: Söz konusu ürün pazarına ilişkin ilgili coğrafi pazarlar,
- Türkiye Cumhuriyeti sınırları,
- geminin çıktığı ülke limanı ile (Brezilya, K.Amerika, G.Afrika, Avusturalya);
Türkiye'de vardığı liman arası denizyolu hattı,
olarak tespit edilmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Samarco firması, Brezilya menşeli bir firmadır. Samarco'nun % 51 hissesine
Samitri, diğer % 49 hissesine ise BHP firması sahiptir. Samarco'nun ürettiği yüksek
fırınlara yönelik pelet ticareti, Samitri tarafından yapılmakta olup, indirgenmiş pelet
ise BHP tarafından pazarlanmaktadır. Bu çerçevede, ticaretin kim tarafından
yapıldığı dikkate alınarak firma Samarco/Samitri veya Samarco/BHP isimlerini
kullanmaktadır. Türkiye'ye yapılan pelet pazarlaması yüksek fırınlara uygun olarak
yapıldığı için Samarco/Samitri ismi kullanılmaktadır.
Erdemir’in 8.4.1999 tarihinde 450.000 metrik ton demir cevheri ve peletin
satın alınması ve Türkiye’ye taşınması konusunda açtığı ihaleyi Samarco/Samitri
kazanmıştır. İhale konusu 450.000 ton hammaddenin 3 kargo halinde Ereğli limanına
nakli için yapılan yan ihaleleri de yine aynı şirket almıştır. Söz konusu ihaleye
katılmış olan Türk taşımacılık şirketlerinin hiçbirinin kargo taşıması için Türk bayraklı
gemi sağlayamaması neticesinde ilk kargonun satıcı şirket olan Samarco/Samitri
tarafından yapılması gerekmiştir. İhaleye katılan Türk taşımacılık şirketlerinin fiziksel
kapasitelerinin o tarihli taşıma için müsait olmaması neticesinde herhangi bir itirazla
karşılaşılmamıştır.
Erdemir tarafından Samarco/Samitri'den satın alınmasına karar verilen
hammaddenin 2. ve 3. kargosunun taşımacılığının da söz konusu firma eliyle
yapılması muhtelif şikayetleri beraberinde getirmiştir.
Zihni Gemi İşletmeleri ve Ticaret A.Ş. (Zihni Gemi)'nin şikayet dilekçesinde,
Samarco/Samitri'nin taşıma ihalelerine verdiği tekliflerin dünya piyasasında mevcut
olan navlun fiyatlarının oldukça altında olduğunu öne sürmüştür. Buna göre, anılan
şirket demir cevheri ve pelet hammadde pazarındaki hakim durumunu kötüye
kullanarak taşımacılıkta faaliyet gösteren diğer rakipleri zayıflatmak amacıyla navlun
ihalelerine de katılmakta ve dünya üzerindeki deniz taşımacılığında oluşan marjinal
maliyetlerin çok altında fiyat teklifleri ile taşıma ihalelerini kazanmaktadır. Şikayet
dilekçesinde ayrıca, söz konusu şirketin navlun ihalelerini kazanmak için verdiği
düşük tekliflerin bedelini, Erdemir firmasının demir cevheri ve pelet ihalelerinde bu
hammaddelerin teklif fiyatlarına yansıttığı ve böylece sözkonusu taşıma
ihalelerinden Türk denizcilik sektöründeki hiçbir firmanın pay alamamasına neden
olduğu, bir başka ifadeyle Türk demir cevheri ve peleti pazarında hakim durumda
olan anılan firmanın bu pazarda elde ettiği ekonomik gücü başka bir pazarda
maliyetin altında hizmet vererek kötüye kullandığı iddia edilmektedir.
3 REKABET KURUMU
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 3. maddesine göre
hakim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve
müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi
ekonomik parametreleri belirleyebilme gücünü” ifade eder. Bir işletmenin 4054 sayılı
Kanun'un 6. maddesi kapsamında hakim durumunu kötüye kullanabilmesi için bu
güce sahip olması gerekir.
Bu çerçevede, Samarco/Samitri'nin, Erdemir’in 1999 yılı içerisindeki
ihalelerinde sağlayıcı olarak sahip olduğu hakim durumunu, navlun ihalelerinde aşırı
fiyat indiriminde bulunarak kötüye kullandığı yönündeki şikayetin Kanun’un 6.
maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için, Samarco/Samitri’nin Türkiye demir
cevheri ve pelet pazarında hakim durumda olup olmadığının belirlenmesi
gerekmektedir.
Pazar payı, hakim durumun tespitinde en önemli kriterdir. İlgili firmanın
pazarda sahip olduğu pay yeterince yüksekse şüpheye gerek kalmadan hakim
durum saptaması yapılabilmektedir. Ancak bu şekilde bir tespit yapılamıyorsa diğer
kriterler de dikkate alınır.
Bu açıklamalar dikkate alınarak, şikayet dilekçesinde yer alan
Samarco/Samitri'nin hammadde pazarındaki hakim durumunu navlun pazarında
kötüye kullanması iddiası çerçevesinde, şikayet edilenin hammadde pazarında
hakim durumda olup olmadığına ilişkin analiz yapılmıştır.
Samarco/Samitri’nin hakim durum analizinin yapılacağı ilgili ürün pazarının
belirlenmesinde ülkemize ithalat yoluyla giren demir cevheri ve pelet pazarının
yanısıra Divriği'de üretilen yüksek tenörlü pelet verileri esas alınmıştır. Ancak
Türkiye Cumhuriyeti sınırları coğrafi pazarında hakim durum analizi yapmadan önce
Erdemir’in alımları içerisinde Samarco/Samitri’nin payı değerlendirilmiştir:
Bu analiz için Samarco/Samitri’nin, Erdemir’e son üç yıl içerisinde yaptığı
demir cevheri ve peleti satış miktarları dikkate alındığında, bu teşebbüsün
Erdemir’in alımları içerisindeki payı son üç yıl içerisinde sırasıyla % 1.5, % 13 ve
%44 olarak gerçekleşmiştir. Samarco/Samitri’nin 1997 ve 1998 yıllarında, C.V.R.D.
firmasından daha düşük bir paya sahip olduğu anlaşılmıştır.
Ancak, ilgili ürün pazarı ithal ve yüksek tenörlü yerli demir cevheri ve pelet
pazarı olduğundan, Türkiye Cumhuriyeti içerisinde farklı bölgelerden gelen demir
cevheri ve peleti talebi (Erdemir, İskenderun Demir ve Çelik A.Ş. (İsdemir), Karabük
Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Kardemir)) de önem kazanmaktadır ve bu
nedenle hakim durumun varolduğu iddia edilen ilgili coğrafi pazar Türkiye
Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, ülkemizde mevcut entegre demir çelik
tesislerinin üretim kapasiteleri toplam 5.840.000 ton olup, tesisler tam kapasite ile
çalışmaktadırlar. Bu miktar üretim için yaklaşık 9.700.000 ton demir cevheri
gerekmekte, buna karşılık ülkemizde üretilen cevher miktarı 5.000.000 ton civarında
gerçekleşmektedir. Dolayısıyla entegre demir çelik tesislerinin üretimine bağlı olarak
normal koşullarda Türkiye'nin her yıl 4.000.000 tonun üzerinde, demir cevheri ithal
etmesi gerekmektedir.
4 REKABET KURUMU
Erdemir 1998 yılında üretmiş olduğu hamçelik için hammadde olarak
kullandığı demir cevheri ve peletinin yaklaşık 2.500.000 tonunu yurtdışından,
330.000 tonunu ise yurtiçinden karşılamıştır. Buna göre Erdemir, demir cevheri
ihtiyacının yaklaşık %90’ını yurtdışından karşılarken, İsdemir ve Kardemir
ihtiyaçlarının tamamına yakınını yurtiçinden karşılamaktadır.
Samarco/Samitri, Türkiye pazarına 1998 yılında 300.000 ton, 1999 yılında ise
600.000 ton pelet satışı gerçekleştirmiştir. Dolayısıyla Türkiye pazarına son iki yıllık
ortalama pelet satışı 450.000 ton civarında olmuştur.
Bu durumda, Samarco/Samitri’nin hakim durum analizinin yapıldığı ilgili ürün
pazarı olan ithal ve yüksek tenörlü demir cevheri ve pelet pazarındaki payı
Divriği'deki 1 milyon tonluk üretim de dikkate alındığında %7.8'dir.
Samarco/Samitri’nin son iki yılda sadece demir cevheri ve pelet ithalatı içerisindeki
payı ise yaklaşık %9'dur.
Samarco/Samitri’nin Türkiye demir cevheri pazarında %7.8 düzeylerinde az
bir pazar payına sahip olması ve en büyük müşterisi olan Erdemir’in alımlarında bile
kendisinden yüksek ya da kendi payına yakın paya sahip rakiplerinin bulunması,
pazar payı analizi yönünden bakıldığında Samarco/Samitri’nin hakim durumda
olmasını mümkün kılmamaktadır.
Demir cevheri piyasasına yeni girişlerin olup olmadığı açısından
incelendiğinde ise, mevcut entegre tesislerin demir cevheri alımlarını ihale ile
gerçekleştirdikleri, ihalelere bir çok firmanın katıldığı ve böylece Türkiye piyasasında
bir giriş engeli yaratılmadığı anlaşılmaktadır.
Yapılan bu değerlendirmeler neticesinde, Samarco/Samitri’nin ithal ve yüksek
tenörlü yerli demir cevheri ve peleti piyasasında hakim durumda bulunmadığı tespit
edilmiştir. Dolayısıyla hammadde pazarındaki hakim durumun taşımacılık
piyasasında kötüye kullanıldığı iddiası gerçeği yansıtmamaktadır.
I- SONUÇ
Yukarıdaki tespit ve değerlendirmelerin ışığında; Samarco/Samitri'nin, Ereğli
Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.'nin demir cevheri ve peleti taşınması ihalesinde,
hammadde sağlayıcısı olarak sahip olduğu hakim durumu aşırı fiyat indiriminde
bulunarak kötüye kullandığı iddiasının, söz konusu teşebbüsün hammadde
pazarında hakim durumda bulunmaması nedeniyle kabul edilebilir nitelikte
bulunmadığına; bu sebeple 4054 Sayılı Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca
önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına, OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy