1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/M.M.Ö.-00/1 (Ortak Girişim-Devralma)
Karar Sayısı : 00-29/309-176
Karar Tarihi : 3.8.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : M. Zeki UZUN, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Mustafa M. ÖZKARABÜBER, Özgür BAL
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Swedish Match Kav Kibrit ve Çakmak Endüstri A.Ş.
İstiklal Cad. 347/3 80050 Beyoğlu-İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Kav Danışmanlık Pazarlama ve Ticaret A.Ş.
İstiklal Cad. No:347-3 Beyoğlu-İstanbul
- Temel Ticaret A.Ş.
Nakkaştepe Azizbey Sok. No:1 Kuzguncuk -İstanbul
- Düzey Tüketim Malları Sanayi Pazarlama ve Tic. A.Ş.
Tem Çıkışı Şile otobanı Sultançiftliği-İstanbul
- Svenska Tandsticksbolaget FSG AB
118 85 Stockholm-İsveç
- John WYATT
- Ian JOHNSTONE
- Lennart CARLSSON
- Sally JACKMAN
E- DOSYA KONUSU: Swedish Match Kav Kibrit ve Çakmak Endüstri A.Ş.'nin
Koç grubunun kontrolünde olan %40 oranındaki hissesinin, yabancı ortak
Svenska Tandsticksbolaget FSG AB ile John WYATT, Ian JOHNSTONE,
Lennart CARLSSON ve Sally JACKMAN'a devredilmesi işlemine izin verilmesi
talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.2.2000 tarih, 717 sayı; 20.3.2000 tarih,
928 sayı ve 12.7.2000 tarih, 3048 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.7.2000 tarih,
D1/1/M.M.Ö.-00/1 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 31.7.2000 tarih,
REK.0.05.00.00/57 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-29 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Gerek 1.5.1998 tarihinde ilan edilen, Swedish
Match grubu ile Kav Orman Sanayii A.Ş. arasında Swedish Match Kav Kibrit ve
2 REKABET KURUMU
Çakmak Endüstri A.Ş. (Swedish Match Kav) unvanlı bir ortak girişim şirketi
oluşturulması işleminin, gerekse 29.2.2000 tarih ve 717 sayı ile Kurumumuz
kayıtlarına giren devralma başvurusunun 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesine
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında olduğu, bununla beraber söz
konusu devralmaların herhangi bir hakim durum oluşturmadığı ya da mevcut bir
hakim durumu güçlendirmediği, bu nedenle dosya konusu işleme izin verilmesi
gerektiği;
Öte yandan 21.4.1998 tarihinde kurulan Swedish Match Kav ile ilgili olarak
Rekabet Kurulu’na bildirimde bulunulmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesi birinci fıkrası (c) bendi uyarınca maktu para cezası verilmesi ve aynı
maddenin üçüncü fıkrası uyarınca, Swedish Match Kav'ın söz konusu tarih itibariyle
yönetim kurulunda görev yapan gerçek kişilerine de bu maktu cezanın %10’una
kadar şahsen para cezası uygulanması gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. Taraflar
Orman ürünleri endüstrisinde faaliyet gösteren ve Koç Grubu iştiraki olan Kav
Orman Sanayii A.Ş. (Kavor), Swedish Match Kav’ın yaklaşık %40 hissesine sahip
olup, unvanı Kav Yatırım ve Pazarlama A.Ş. (Kavpa) olarak değiştirilmiştir.
Swedish Match Group B.V.'nin kontrolündeki Svenska Tandstickbolaget FSG
AB’nin (Svenska) faaliyet alanı kibrit, tek kullanımlık çakmak ve tütün mamüllerinin
üretimi ve pazarlanmasıdır. Şirket 1998 yılında Kavor ile %59,99997 hissesinin
sahibi olduğu bir ortak girişim oluşturmuş ve Türkiye pazarına girmiştir. (Kararın
bundan sonraki bölümlerinde, Swedish Match Group B.V.'nin ana teşebbüsü ve bağlı
şirketleri Swedish Match Grubu olarak anılacaktır.)
2. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Hisseleri devredilen şirket Swedish Match Kav'ın, Türkiye’de esas
olarak kibrit üretimi ve pazarlamasıyla, devralan şirket Svenska'nın ise hem kibrit
hem de tek kullanımlık çakmakların üretim ve pazarlaması ile iştigal ettiği, ancak
Swedish Match Kav'ın çakmak pazarında olmaması nedeniyle etkilenen pazarın
kibrit ürünüyle sınırlı olduğu anlaşılmıştır.
Dosya mevcudu bilgilerden, kibritin kullanım amacının çakmaklarla ortak
olduğu, ancak arz yönünden hiçbir şekilde bu iki ürün arasında ikamenin
bulunmadığı, talep yönünden yapılan araştırmalara göre kullanıcı gözünde iki
ürünün farklı kabul edildiği, kibriti kullanmaktan vazgeçenlerin tamamının tek veya
birkaç kullanımlık çakmaklara geçiş yapmadığı, uzun süre kullanılabilen çakmakların
ise tek kullanımlık çakmaklardan çok daha pahalı olmaları, üretiminde daha
dayanıklı olan metal aksamlar ve bazen altın ve mücevherat kullanılması ve daha
çok hediye amaçlı olarak piyasaya arz edilmeleri nedeniyle tamamen ayrı bir pazar
olarak nitelendirilmesi gerektiği, dolayısıyla tek/birkaç kullanımlık çakmakların ve
yeniden satış amaçlı kibritlerin iki ayrı pazar olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla,
Türkiye’de etkilenen tek pazar olan Swedish Match Kav'ın faaliyet gösterdiği yeniden
satış amaçlı kibrit pazarı ilgili ürün pazarı olarak tespit edilmiştir.
3 REKABET KURUMU
Coğrafi Pazar: Üretici firmaların söz konusu ürünü Türkiye’nin tamamında satışa
sundukları ve kibritin önemli bir nakliye maliyeti bulunmadığı dikkate alındığında ilgili
coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tesbit edilmiştir.
3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Bildirim konusu işlem; Koç Grubu şirketlerinden Kavor, Temel Ticaret ve
Yatırım A.Ş., Düzey Tüketim Malları Paz. ve Tic. A.Ş.'nin Swedish Match Kav 'da
bulunan toplam %40 oranında hisselerinin diğer ortak Svenska ile John WYATT, Ian
JOHNSTONE, Lennart CARLSON ve Sally JACKMAN tarafından devralınmasıdır.
Bildirilen devir işleminin incelenmesi safhasında, Swedish Match Kav'ın
21.4.1998 tarihinde Koç ve Swedish Match Grupları arasında bir ortak girişim şirketi
olarak kurulduğu, şirket kuruluşunun 1.5.1998 tarih ve 4531 sayılı Ticaret Sicili
Gazetesi ile ilan edildiği, buna karşılık işlemin süresi içinde Rekabet Kurulu'na
bildirilerek izin talebinde bulunulmadığı tespit edilmiştir.
Bu nedenle, bildirim konusu hisse devir işleminin yanısıra, 4054 sayılı
Kanun'un 11. maddesinin " Bildirilmesi zorunlu olan birleşme ve devralma işleminin
Kurula bildirilmemiş olduğu hallerde, Kurul, herhangi bir şekilde işlemden haberdar
olduğu zaman kendiliğinden birleşme veya devralmayı incelemeye alır." şeklindeki
hükmü uyarınca Swedish Match Kav ortak girişim şirketinin kuruluşu işlemi re'sen
incelemeye alınmıştır.
3.1. Ortak Girişim İşleminin Niteliği
Swedish Match Kav ortak girişim şirketinin kurulduğu dönemdeki ortaklık
yapısı aşağıda yer almaktadır:
Hissedar Hisse Oranı
Kav Orman Sanayii A.Ş. 39,99994
Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş. 0,00003
Düzey Tüketim Malları Paz. ve Tic. A.Ş. 0,00003
KOÇ GRUBU 40
Svenska Tandsticksbolaget FSG 59,99997
Swedish Match Group B.V. 0,00003
SWEDİSH MATCH GRUBU 60
TOPLAM: 100
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2(c) maddesinde "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere
işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya
çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı
amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler" birleşme veya devralma halleri arasında
sayılmıştır.
Yukarıda yer verilen hüküm uyarınca, bildirimde bulunulmayan ortak girişim
işleminin, anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmesi için ortak kontrolün
yanısıra iki unsuru daha taşıması gerekmektedir: Bağımsız iktisadi varlık olması,
rekabeti kısıtlayıcı amacı ve etkisinin olmaması.
4 REKABET KURUMU
- Ortak Girişim Şirketi Üzerinde Tarafların Ortaklaşa Kontrolünün Bulunması:
Oluşturulan ortak girişimin yönetim kurulunda beş üyenin bulunması
öngörülmüş ve bunların üçünü Swedish Match Grubu'nun atayacağı, diğer ikisinin
ise Kavpa (eski Kavor) tarafından belirleneceği kararlaştırılmıştır.
Yapılan hissedarlar sözleşmesinin 5.4 maddesi uyarınca, bazı kararların,
Kavpa’ya veto hakkı verecek şekilde beş yönetim kurulu üyesinin en az dördünün
onayı ile yürürlüğe girmesi öngörülmüştür. Bunlar; yıllık bütçenin kabulü, yıllık bütçe
üzerinde yapılacak her türlü değişiklikler, ürün, marka ve satış politikasının
belirlenmesi, fiyatlandırma, reklam yapma ve büyüme stratejileridir.
Bu yapı, Swedish Match Grubu ve Kavpa'nın Swedish Match Kav üzerinde
ortak kontrole sahip olmalarını sağlamıştır.
- Bağımsız İktisadi Varlık Olması:
Ortak girişim şirketi, kibrit üretimi ve pazarlanması ile ilgili olarak
faaliyetlerinde ihtiyaç duyacağı her türlü finans, işgücü, alet, makina ve diğer
kaynaklarla donatılmıştır. Söz konusu şirket süresiz olarak kurulmuş olup, belirli bir
süre sonunda feshedilmesi öngörülmemiştir. Bu hususlar, oluşturulmuş şirketin tam
fonksiyonlu bir ortak girişim şirketi olduğunu göstermektedir.
- Rekabeti Kısıtlayıcı Amaç ve Etkisinin Bulunmaması:
Kavpa, her türlü makine ve işgücünü ortak girişime devretmiş olup, Koç Grubu
adına ortak girişim şirketini Swedish Match Grubu ile ortaklaşa kontrol edecektir.
Bu devirden sonra Koç Grubu doğrudan ilgili pazarda faaliyette
bulunmayacaktır. Benzer şekilde Swedish Match Grubu da oluşturulan şirketin
haricinde ilgili pazarda faaliyet göstermeyecektir. Dolayısıyla işlemin taraflar
arasında rekabeti kısıtlayıcı amacı ve etkisi bulunmamaktadır.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde, Swedish Match Kav ortak
girişim şirketinin kuruluş işlemi, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2(c) maddesinde öngörülen
unsurları taşıması nedeniyle anılan Tebliğ kapsamındadır.
İşlemin gerçekleştirildiği tarihte, Swedish Match Grubu'nun ilgili pazarda
herhangi bir faaliyeti bulunmamaktadır. Buna karşılık Kavpa'nın pazardaki payı
yaklaşık %50 oranındadır. Dolayısıyla işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 4. maddesinin; “Bu Tebliğ’in 2 nci maddesinde belirtilen bir birleşme
veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin,
ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar
paylarının, piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam
cirolarının yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin
almaları zorunludur.” hükmü uyarınca Tebliğ kapsamında izne tabidir.
3.2. Hisse Devir İşleminin Niteliği
Yukarıda yer verilen ilk işlemi takiben 20.9.1999 tarihinde Kav Danışmanlık
Pazarlama ve Tic. A.Ş., Temel Ticaret A.Ş., Düzey Tüketim Malları San. Paz. ve Tic.
A.Ş. ile Svenska arasında hisse devrine yönelik bir niyet anlaşması yapılmıştır. Bu
anlaşma uyarınca Koç Grubu, Swedish Match Kav’da kontrol ettiği %40 hisseyi
Svenska’ya devredecektir. Bu devralma sonrasında Swedish Match Kav’ın ortak
5 REKABET KURUMU
girişim şirketi olması özelliği kaybolmakta, kontrol tamamen Swedish Match Grubuna
geçmektedir. Şirket sermayesinin hisse devri sonrası ortaklar arasındaki dağılımı
aşağıdaki şekilde olacaktır.
Hissedar Hisse Tutarı Hisse Oranı
Kav Orman Sanayii A.Ş. - -
Temel Ticaret ve Yatırım A.Ş. - -
Düzey Tüketim Malları Paz. ve Tic.
A.Ş.
- -
KOÇ GRUBU - -
Svenska Tandsticksbolaget FSG 4.657.496.000.000 99,999914
Swedish Match Group B.V. - -
Sally Jackman 1.000.000 0,000021
Ian Johnstone 1.000.000 0,000021
John Waytt 1.000.000 0,000021
Lennart Carlsson 1.000.000 0,000021
TOPLAM: 4.657.500.000.000 100
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendinde yer alan “Herhangi bir
teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının
tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren
araçları devralması veya kontrol etmesi” hükmü çerçevesinde, kontrol değişikliğinin
gerçekleştirildiği devralmanın anılan Tebliğ kapsamında olduğu anlaşılmıştır.
İlgili pazardaki teşebbüsler ve pazar paylarına aşağıda yer verilmiştir.
Firma Pazar Payı (%)
Swedish Match Kav …
Malazlar …
Tekel …
TOPLAM 100
Swedish Match Kav'ın Türkiye’deki yeniden satış amaçlı kibrit pazarında %50
oranında pazar payı olması nedeniyle, söz konusu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabidir.
3.3. Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, pazara girişi engelleyen herhangi bir
düzenlemenin bulunmadığı, devralma işlemi sonrasında piyasada faaliyet gösteren
teşebbüslerin sayısı ve pazar payında bir değişiklik olmayacağı, Swedish Match ve
Koç Gruplarının ilgili pazarda başkaca bir faaliyetinin bulunmadığı, her iki işlem
sonrasında herhangi bir hakim durum oluşturulmadığı veya mevcut bir hakim
durumun güçlendirilmediği, bu nedenle söz konusu iki işleme de izin verilmesi
gerektiği; ancak 1.5.1998 tarihinde ilan edilen Swedish Match Kav ortak girişim
şirketi oluşturulması işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bulunmasına
rağmen bildirilmemesi nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası (c)
bendi uyarınca maktu para cezası ve aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca şirketin
yönetim kurulunda görev yapan gerçek kişilere de şahsen para cezası uygulanması
gerektiği kanaatine varılmıştır.
6 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
1- Gerek 1.5.1998 tarihinde ilan edilen, Swedish Match A.B. ile Kav Orman Sanayii
A.Ş. arasında Swedish Match Kav Kibrit ve Çakmak Endüstri A.Ş. unvanlı bir ortak
girişim şirketinin oluşturulması işleminin, gerekse 29.2.2000 tarih ve 717 sayı ile
Kurumumuz kayıtlarına giren Swedish Match Kav Kibrit ve Çakmak Endüstri
A.Ş.'deki Koç grubuna ait hisselerin Swedish Match grubuna devredilmesi işleminin
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesine dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında olduğuna; bununla beraber herhangi bir
hakim durum yaratmaması ya da mevcut bir hakim durumu güçlendirmemesi
nedeniyle söz konusu ortak girişim oluşturma ve devralma işlemlerine izin
verilmesine;
2- Öte yandan 21.4.1998 tarihinde kurulan Swedish Match Kav Kibrit ve Çakmak
Endüstri A.Ş. ile ilgili olarak Rekabet Kurulu’na bildirimde bulunulmaması nedeniyle
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi birinci fıkrası (c) bendi ve 2000/1 sayılı Rekabet
Kurulu Tebliği uyarınca adı geçen şirkete 608.400.000 TL. idari para cezası
verilmesine; ayrıca 4054 sayılı Kanun'un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca
Swedish Match Kav Kibrit ve Çakmak Endüstri A.Ş. ilk kurulduğunda atanan yönetim
kurulunda görev yapan gerçek kişiler, Cengiz Solakoğlu, Mehmet Aydın
Müderrisoğlu, Massimo Rossi, William G. McClure ve Johannes Wilhelmus Daniel
Marie Van Den Berg'e ayrı ayrı 30.420.000'er TL. idari para cezası verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy