1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/M.B.-00/1 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 00-33/356-200
Karar Tarihi : 05.09.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan: Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler: Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, İsmet CANTÜRK, Sadık KUTLU,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER: Makbule BEKCAN, Ilgaz SARIOĞLU
C- ŞİKAYET EDEN: - Ekohaber Gazetesi-Prestij Ltd. Şti.
Temsilcisi: Tahsin Ardıç
Tophane Meydanı Ressamlar Sokağı Arkası Bursa
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILANLAR
- Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş.
Hürriyet Medya Towers Güneşli İstanbul
- Sabah Yayıncılık A.Ş.
Teşvikiye Cad. No:123 Nişantaşı İstanbul
- Bursa Gazetecilik ve Yayın A.Ş.
Yeni Yalova Yolu 9. Km. Sönmez Holding Tesisleri Bursa
- Olay Basın Yayıncılık A.Ş.
Olay Medya Center Tesisleri Ankara Yolu Gürsu Kavşağı Bursa
E- DOSYA KONUSU: Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş., Sabah Yayıncılık
A.Ş., Bursa Gazetecilik ve Yayın A.Ş. ile Olay Basın Yayıncılık A.Ş.’nin fiyat
indirimleri ile birlikte hakim durumlarını kötüye kullanmaları.
F- İDDİALARIN ÖZETİ
- Türkiye genelinde satışa sunulan Hürriyet (Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık
A.Ş.) ve Sabah (Sabah Yayıncılık A.Ş.) gazeteleri ile, Bursa ilinde satışa sunulan
Bursa 2000 (Bursa Gazetecilik ve Yayın A.Ş.) ve Olay (Olay Basın Yayıncılık A.Ş.)
gazetelerinin 150.000 – 175.000 TL olan satış fiyatlarını 100.000 TL’ye düşürdükleri,
- yirmi dört sayfalık bir gazetenin kağıt maliyetinin 115.000 TL olduğu, bu
miktara, boya, film, baskı, haberleşme, personel, ulaşım ve finans giderleri
eklendiğinde bir gazetenin toplam maliyetinin 300.000 TL’yi aştığı,
2 REKABET KURUMU
- şikayet edilen teşebbüsler ve diğer indirim yapanların medya sektörünün %
75’ini ellerinde bulundurmak suretiyle hakim durumda oldukları, fiyat indirimleri ile
hakim durumlarını kötüye kullandıkları ve küçük ölçekli gazete yayıncılarını zor
durumda bıraktıkları iddia edilerek,
gerçek satış fiyatı üzerinden gazete satımına yönelik tedbir talebinde bulunulmuştur.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.04.2000 tarih ve 1230 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen D2/1M.B.-00/1 sayılı İlk İnceleme Raporu, 01.09.2000
tarihli 35 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-33 sayılı Kurul gündemine alınarak karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
Hürriyet Yayıncılık Matbaacılık A.Ş., Sabah Yayıncılık A.Ş., Bursa Gazetecilik
ve Yayın A.Ş. ile Olay Basın ve Yayıncılık A.Ş.'nin birlikte hakim durumda
olmadıkları, dolayısıyla fiyat indirimlerinin 4054 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi
kapsamında kötüye kullanma olarak nitelendirilemeyeceği, bu nedenle Kanun’un 40
ıncı maddesi uyarınca ön araştırma yapılmasına gerek olmadığı; Bursa Gazetecilik
ve Yayın A.Ş. ve Olay Basın ve Yayıncılık A.Ş. arasında, 4054 sayılı Kanun’un 4
üncü maddesi kapsamında fiyat belirlemeye ilişkin bir anlaşma ya da uyumlu eylem
olabileceği, bu nedenle Kanun’un 40 ıncı maddesi uyarınca ön araştırma yapılması
gerektiği; Hürriyet Yayıncılık Matbaacılık A.Ş. ve Sabah Yayıncılık A.Ş.’nin
yayınladıkları Hürriyet ve Sabah gazetelerinin 1999 ve 2000 yılına ilişkin fiyat
hareketlerinin paralellik göstermesinin, adı geçen teşebbüslerin Rekabet Kurulu’nun
17.07.2000 tarih ve 00-26/291-161 sayılı nihai kararı ile ceza tatbik edilen “uyumlu
eylem halinde fiyat belirleme” davranışının devamı niteliğinde olabileceği
düşünülmektedir.
I- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
a) Ürün pazarı: Dağıtım, period ve konu kriterleri açısından değerlendirildiğinde,
şikayete konu olan Hürriyet ve Sabah gazetelerinin ulusal, günlük ve siyasi; Bursa
2000 ve Olay gazetelerinin ise yerel, günlük ve siyasi gazeteler oldukları
anlaşılmaktadır. İçerik açısından incelendiğinde ise, Hürriyet ve Sabah gazetelerinde
yer alan haberlerin çoğunun tüm yurdu ilgilendiren ulusal ve evrensel nitelikte
haberler olduğu1, Bursa 2000 ve Olay gazetelerinin ise, sadece yerel haber
vermedikleri, ulusal gazeteler kadar yoğun olmamakla beraber, ulusal siyasi ve
ekonomi haberlerinin yanı sıra dünyadan haberlere de yer verdikleri görülmektedir.
Dolayısıyla, yerel gazete hem yerel olaylardan haberdar olmak isteyen hem de yurt
ve dünyada meydana gelen ana gelişmeleri takip etmek isteyen bir okuyucunun
1 Söz konusu gazeteler, bazı illerde yerel ekler yayınlamak suretiyle yerel haberler de vermektedirler.
Ancak, Bursa ili için böyle bir uygulamaları mevcut değildir.
3 REKABET KURUMU
ihtiyaçlarını karşılayabilmektedir. Bu nedenle bu Kararda ulusal ve yerel günlük
siyasi gazeteler aynı pazarda değerlendirilmiştir.
Ancak Bursa ilinde satışa sunulan gazetelerin tümü birbiriyle ikame edilebilir
değildir. Okuyucu talebine yön veren yayın politikası ve fiyat gibi faktörler alt
pazarların oluşmasına neden olmaktadır. Bazı gazeteler sadık okuyuculara, fiyattan
ve promosyondan bağımsız satışlara sahiptirler. Bu gazeteler Bursa ilinde satışa
sunulan ulusal ve evrensel haberler içeren, günlük siyasi gazeteler pazarının
"okuyucu bağlılığı yüksek gazeteler" alt pazarını oluşturmaktadırlar. Şikayete konu
gazetelerde ise okuyucu bağlılığı az, fiyat hareketlerine duyarlılık fazladır. Bu
nedenle söz konusu gazeteler diğer bir alt pazarı oluşturmaktadır. Bu bağlamda, ilgili
ürün pazarı, “Bursa ilinde satışa sunulan, okuyucu bağlılığı az ve fiyat hareketlerine
duyarlı günlük siyasi gazeteler pazarı” olarak tanımlanmıştır ve Akşam, Bursa 2000,
Bursa Haber, Hürriyet, Milliyet, Olay, Posta, Sabah, Star, Yeni Binyıl gazeteleri bu
pazarda bulunmaktadır.
b) Coğrafi Pazar: Şikayete konu gazetelerden Hürriyet ve Sabah'ın tüm Türkiye'de
satışa arz edilen gazeteler olması, öte yandan Olay ve Bursa 2000 gazetelerinin
sadece Bursa'da satışa sunulan yerel gazeteler olması nedeniyle, şikayete konu
olaydan Bursa ilinin etkileneceği düşünüldüğünden coğrafi pazar Bursa ili sınırları
olarak belirlenmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
2.1. Hakim Durumun Tespiti
4054 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesinde hakim durum, “belirli bir piyasadaki
bir veya birden fazla teşebbüsün rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket
ederek, fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla hakim durumun tespitinde
dikkate alınması gereken unsurlar ekonomik güç, bağımsızlık ve ekonomik gücün
devamlılığıdır.
Bu çerçevede yapılan analizde kullanılabilecek kriterlerden birisi, teşebbüsün
pazarda sahip olduğu paydır. Pazar payının hesaplanmasında ise, öncelikle ilgili
ürün pazarlarındaki gazetelerin net satışlarının dikkate alınması gerekmektedir.
Aşağıdaki tabloda, ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren gazetelerin Mart-Mayıs
2000 döneminde gerçekleşen pazar paylarına yer verilmiştir. Doğan ve Bilgin
gruplarının birden fazla gazete yayınladıkları gözönünde bulundurularak ekonomik
birlik kavramı gereğince pazar payları grup bazında hesaplanmıştır.
4 REKABET KURUMU
GRUP BAZINDA PAZAR PAYLARI,
MART-MAYIS 2000
MART NİSAN MAYIS
DOĞAN (Hürriyet, Milliyet, Posta) …
BİLGİN (Sabah, Yeni Binyıl) … … …
UZAN (Star) … … …
ÇUKUROVA (Akşam) … … …
OLAY … … …
BURSA 2000 … … …
BURSA HABER … … …
Tablodan görüldüğü üzere ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren grupların
pazardaki payları birbirine yakındır ve incelenen dönemde pazar payı en büyük grup
sırasıyla %35,2, % 37,7 ve %28,5 ile Doğan grubudur. Bu grubu Bilgin ve Uzan
grupları ile Olay gazetesi takip etmektedir. Yine tablodan görülebileceği üzere, pazar
paylarının büyüklüğü ve bu kritere göre grupların sıralaması, dönemler itibariyle
gazete fiyatlarındaki değişikliklere bağlı farklılık göstermektedir. Sonuç olarak,
yukarıda yer verilen pazar payı büyüklüklerinden, şikayete konu gruplardan hiç
birinin tek başına hakim durumda olmadığı anlaşılmaktadır.
Birlikte hakim durum ise, bir anlaşma ile, birlikte davranış ile ya da pazarın
özellikleri gereği ortaya çıkabilir. Şikayet başvurusunda birlikte hakim durumda
oldukları iddia edilen Doğan, Bilgin grupları ile Olay ve Bursa 2000 gazetesinin
pazar payları toplamı Mart ayında % 72,6 Nisan ayında %78,6 ve Mayıs ayında %
68,3 şeklinde gerçekleşmiştir. Dört grubun pazardaki toplam payının yüksek olması
nedeniyle hakim durum kriterlerinden birisi olan ekonomik gücün var olduğu ileri
sürülebilirse de, pazar payı büyüklüğü hakim durum analizi açısından tek başına
yeterli değildir. Gazete fiyatlarında meydana gelen değişikliklere paralel olarak
gazetelerin/grupların pazar payları da değişmektedir. Bu nedenle, ilgili pazarda
hakim durum kriterlerinden ikincisi olan ekonomik gücün sürekliliği söz konusu
değildir.
Diğer taraftan, pazarın yapısı genel olarak incelenecek olursa, pazarda yer
alan toplam yedi aktörün dördünün tüm Türkiye’de, diğer üçünün ise sadece ilgili
coğrafi pazarda faaliyet gösterdiği görülmektedir.
İlgili coğrafi pazarın Bursa olması ve Bursa 2000 ile Olay gazetelerinin yerel
haberlerin yanı sıra ulusal ve evrensel haberlere de yer vermeleri nedeniyle, adı
geçen gazeteler, diğer gruplar ile aynı ilgili ürün pazarında yer almaktadırlar. Ancak
ulusal ve yerel gazetelerin fiyat belirleme politikaları birbirinden farklılık
arzetmektedir. Zira ulusal gazeteler, sadece Bursa pazarında faaliyet
göstermemekte, buna bağlı olarak da, fiyat belirlemeye ilişkin politikalarını tek bir
yerel pazarı değil, tüm Türkiye pazarını göz önünde bulundurarak oluşturmaktadırlar.
Nitekim, ulusal gazeteler Türkiye’nin her yerinde aynı fiyattan satışa sunulmaktadır.
Diğer taraftan yerel gazeteler, fiyatlandırma politikalarını belirlerken ilgili coğrafi
pazarda satışa arzedilen hem yerel hem de ulusal gazeteleri dikkate almak
durumundadırlar. Bu nedenle iki farklı unsuru içeren bir yapıya sahip ilgili ürün
pazarında, yerel ve ulusal gazeteler birlikte hakim durumda değildirler.
Sonuç olarak, yukarıda yapılan değerlendirmeler çerçevesinde, ilgili ürün
pazarında 4054 sayılı Kanun’un 3 üncü maddesi kapsamında tek başına ya da
5 REKABET KURUMU
birlikte bir hakim durumun olmadığı kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla, şikayet
dilekçesinde iddia edildiği üzere Kanun’un 6 ncı maddesi kapsamında bir kötüye
kullanma davranışı bulunmamaktadır.
2.2. 4 üncü Madde Kapsamında Değerlendirme
Hürriyet, Sabah, Bursa 2000 ve Olay gazetelerinin fiyatlarında birbirine yakın
tarihlerde ve aynı oranlarda yapılan indirimler, 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü
maddesinin (a) bendi kapsamında değerlendirildiğinde, aşağıdaki sonuçlara
ulaşılmaktadır.
6 REKABET KURUMU
FİYAT DEĞİŞİM ÇİZELGESİ - 1999
12/31/98 2/6/99 03/11/99 4/16/99 4/17/99 4/18/99 4/19/99 5/3/99 9/5/99 9/8/99 10/23/99 10/26/99 12/24/99 12/29/99 12/30/99 12/31/99
SABAH 130,000
TL
150,000
TL
175,000
TL
STAR - 130,000
TL
50,000
TL
HÜRRİYET 130,000
TL
150,000
TL
175,000
TL
POSTA 60,000
TL
75,000
TL
50,000
TL
75,000
TL
100,000
TL
OLAY 130,000
TL
150,000
TL
MİLLİYET 130,000
TL
150,000
TL
175,000
TL
GÜNEŞ 40,000
TL
50,000
TL
AKŞAM 50,000
TL
100,000
TL
BURSA
2000
130,000
TL
150,000
TL
BURSA
HABER
50,000
TL
100,000
TL
YENİ
BİNYIL
- 100,000
TL
7 REKABET KURUMU
FİYAT DEĞİŞİM ÇİZELGESİ - 2000
12/31/9
9
1/1/00 2/2/00 3/6/00 3/22/00 3/23/00 3/27/00 4/4/00 4/5/00 4/10/00 4/30/00
SABAH 175,000
TL
100,000
TL
STAR 50,000
TL
100,000
TL
HÜRRİYET 175,000
TL
100,000
TL
POSTA 100,000
TL
50,000
TL
OLAY 150,000
TL
175,000
TL
100,000
TL
MİLLİYET 175,000
TL
100,000
TL
GÜNEŞ 50,000
TL
AKŞAM 100,000
TL
BURSA
2000
150,000
TL
100,000
TL
BURSA
HABER
100,000
TL
YENİ
BİNYIL
100,000
TL
125,000
TL
50,000
TL
100,000
TL
Tablolardan görüldüğü üzere, Olay ve Bursa 2000 gazeteleri Hürriyet ve Sabah’ın
fiyat hareketlerini yakından takip etmektedir. 17.04.1999 tarihinde Hürriyet ve Sabah’ın
fiyatlarını 130.000 TL’den 150.000 TL’ye yükseltmesi üzerine Olay ve Bursa 2000,
19.04.1999 tarihinde fiyatlarını aynı seviyeye getirmişlerdir. Aralık ayı sonunda da benzer bir
davranış gözlenmiş, Hürriyet’in 29.12.1999, Sabah’ın 30.12.1999 tarihinde fiyatını 175.000
TL’ye artırması üzerine, Olay da 01.01.2000 tarihinde fiyatını aynı oranda artırmıştır. Bursa
2000 ise bu dönemde herhangi bir fiyat değişikliği yapmadan 150.000 TL’den satış
yapmaya devam etmiştir. 22.03.2000 tarihinde Sabah’ın fiyatını 100.000 TL’ye indirmesini,
Bursa 2000 27.03.2000 tarihinde yaptığı indirim ile takip etmiş, Hürriyet 04.04.2000, Olay
ise 05.04.2000 tarihinde aynı oranda indirim yapmıştır. 1998 yılı sonunda da söz konusu
gazetelerin fiyatlarının aynı olduğu göz önünde bulundurulduğunda, Olay gazetesi son 1,5
yıl içinde Hürriyet ve Sabah’ın her fiyat değişikliğini aynen takip etmiştir. Aynı durum, bir fiyat
hareketi dışında Bursa 2000 gazetesi için de geçerlidir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde şikayet konusu gazetelerin fiyat
hareketleri ve tarafların gazete fiyatlarını belirlemeye ilişkin politikaları göz önünde
bulundurularak, Hürriyet, Sabah, Olay ve Bursa 2000 gazeteleri arasında fiyat belirlemeye
ilişkin bir anlaşma ya da uyumlu eylem olmadığı, Olay ile Bursa 2000 gazetelerinin
fiyatlarında yapılan indirimin pazarın lideri konumunda olan Hürriyet ve Sabah gazetelerini
takip etmek niteliğinde olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
J- SONUÇ
Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş., Sabah Yayıncılık A.Ş., Bursa Gazetecilik ve
Yayın A.Ş. ve Olay Basın Yayıncılık A.Ş.’nin fiyat indirimleri ile birlikte hakim durumlarını
kötüye kullandıkları iddiasına yönelik önaraştırma yapılmasına gerek bulunmadığına;
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy