1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/M.M.Ö.-00/3 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 00-36/401-227
Karar Tarihi : 26.09.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof.Dr. M.Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, Nejdet KARACEHENNEM,
Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Mustafa M. ÖZKARABÜBER, İ.Yücel ARDIÇ
C- ŞİKAYET EDEN: - Fibor İnşaat Malzemeleri İmalat ve Pazarlama A.Ş.
Adnan Menderes Bulvarı Çiçekevler B Blok No:13 Yozgat
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILANLAR:
- Trakya Döküm San. ve Tic. A.Ş.
Ortaklar Cad. Bahçeler Sok. 14 Soyak İş Merkezi
Mecidiyeköy 80290-İstanbul
- Haymak Döküm ve Fitting San. ve Tic. A.Ş.
Ortaklar Cad. Bahçeler Sok. 14 Soyak İş Merkezi
Mecidiyeköy 80290-İstanbul
- Ekpaş Ekleme Parçaları Tic. A.Ş.
Ortaklar Cad. Bahçeler Sok. 14 Soyak İş Merkezi
Mecidiyeköy 80290-İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Soyak Grubu'nda yer alan Trakya Döküm San. ve Tic.
A.Ş., Haymak Döküm ve Fitting San. ve Tic. A.Ş. ve Ekpaş Ekleme Parçaları Tic.
A.Ş.'nin boru ekleme parçaları pazarındaki hakim durumlarını kötüye
kullandıkları iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Trakya Döküm San. ve Tic. A.Ş., Haymak Döküm ve Fitting
San. ve Tic. A.Ş., Ekpaş Ekleme Parçaları Tic. A.Ş. arasında rekabeti bozucu
anlaşma ile kartel oluşturulduğu ve söz konusu teşebbüslerin metal ekleme parçaları
pazarında hakim durumda bulundukları ve bu hakim durumlarını fahiş fiyat
uygulayarak kötüye kullandıkları iddia edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.10.1999 tarih, 3318 sayı ile giren
başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 15.9.2000 tarih,
D1/1/M.M.Ö.-00/3 sayılı İlk İnceleme Raporu 22.9.2000 tarih, REK.0.05.00.00./95
sayılı Başkanlık önergesi ile 00-36 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Trakya Döküm San. ve Tic. A.Ş., Haymak Döküm
ve Fitting San. ve Tic. A.Ş. ve Ekpaş Ekleme Parçaları Tic. A.Ş. arasında rekabeti
2 REKABET KURUMU
bozucu anlaşma ile kartel oluşturulduğu iddiasının, söz konusu şirketlerin aynı
teşebbüs (Soyak Grubu) içerisinde yer almaları ve dolayısıyla bir ortak kontrolün
unsurları olmaları nedeniyle teşebbüsler arası anlaşmanın veya uyumlu eylemin
bulunmadığı, anılan şirketlerin metal boru ekleme parçaları pazarında hakim
durumda oldukları ve bu hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddiası ile ilgili olarak
ise, söz konusu pazarda herhangi bir teşebbüsün hakim durumda olmaması
nedeniyle, anılan iddia konularına ilişkin bir önaraştırma açılmasına gerek olmadığı
düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Şikayete konu olan ve Soyak Grubu bünyesinde yer alan Trakya
Döküm San. ve Tic. A.Ş., Haymak Döküm ve Fitting San. ve Tic. A.Ş.'nin ürettikleri
malzemeler ekleme parçaları (fittings malzemesi) olup, aynı grup içinde yer alan
Ekpaş Ekleme Parçaları Tic. A.Ş. (Ekpaş) ise bu iki fabrikanın ürünlerini bayileri
aracılığı ile pazarlamaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerden, ekleme parçalarının, genellikle binalarda sıvı ve
gazları nakletmek için kurulan her türlü tesisatta, boruları birbirlerine eklemek için
kullanıldığı, bu parçalar ile birleştirdikleri boruların özelliklerinin birbirlerine uygun
olması gerektiği, plastik boruların birbirlerine eklenmesinde ya tam plastik ya da
metalle desteklenmiş yarı plastik parçaların kullanıldığı, ancak demir borularda
demirden dökme ekleme parçalarının kullanılmasının uygun olduğu anlaşılmıştır.
Günümüzde inşa edilen binalarda kullanılan tesisat boruları genellikle iki ana
malzeme olan, PVC veya diğer türden plastik ile metal borulardan üretilmektedir.
PVC ve diğer plastik malzemenin avantajları arasında, tesis edilmesinin
kolaylığı ve bundan dolayı işçilik maliyetlerinin düşüklüğü, boruların uzunluğunun
ayarlanması, bazı yerlerde esnekliğinden yararlanarak (eğerek/bükerek) boruyu
uygun pozisyona sokulmasının kolaylığı, eklenen parçaların basit bir ısıtma işlemi
uygulanarak birbirlerine kaynatılması sayılmaktadır.
Metal borular ise monte edilmeleri için daha fazla bir süreye ve dikkate ihtiyaç
göstermeleri, kesim işleminin daha zor olması, esnemedikleri için bina içerisinde
katedecekleri yollara göre gerekli uzunluğunun tespit edilerek kesilmeleri yönleriyle
farklılıklar göstermektedirler. Genellikle, binaların proje aşamalarında metal borular,
daha sonraki tamiratlarda ise kolaylığı ve ucuzluğu nedeniyle plastik borular tercih
edilmekte, ancak sıcak su, doğalgaz gibi bazı tesisatlarda zorunlu olarak metal boru
kullanılmaktadır.
Bu açıklamalar çerçevesinde, plastik ekleme parçaları ile metal ekleme
parçaları arasında talep ikamesi bulunmadığı, arz ikamesi açısından ise bir döküm
cinsinden diğer bir cinse geçmek için bazı yatırımların gerektiği, dolayısıyla yatırım
maliyetine katlanılmasının zorluğu dikkate alındığında ilgili ürün pazarı, demir döküm
sanayinin bir alt pazarı olan "demirden dökülen ve bina içi metal tesisat borularını
birbirlerine eklemede kullanılan ekleme parçaları" (fittings malzemeleri) pazarı olarak
belirlenmiştir
3 REKABET KURUMU
Coğrafi Pazar: Yurt içinde üretilen veya ithal edilen ekleme parçaların tüm Türkiye'de
satılması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak tespit
edilmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Fibor İnşaat Malzemeleri İmalat ve Pazarlama A.Ş.'nin (Fibor) şikayet
dilekçesinde iki iddia yer almaktadır; Trakya Döküm San. ve Tic. A.Ş. (Trakya) ve
Haymak Döküm ve Fitting San. ve Tic. A.Ş.'nin (Haymak) aralarında rekabeti ihlal
edici anlaşma ile kartel oluşturmaları, bu kartelin yüksek pazar payı ile hakim
durumda olduğu ve söz konusu şirketlerin bu hakim durumlarını kötüye kullanarak
fahiş fiyat uygulamalarında bulunduklarıdır.
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi, "Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri
hukuka aykırı ve yasaktır." şeklinde düzenlenmiştir. Dolayısıyla, Kanun'un 4.
maddesi çerçevesinde bir değerlendirmenin yapılabilmesi için anlaşma veya uyumlu
eylemin teşebbüsler arasında gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Teşebbüs kavramı
ise, 4054 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, "piyasada mal veya hizmet üreten,
pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle bağımsız karar verebilen ve ekonomik
bakımdan bir bütün teşkil eden birimler" şeklinde tanımlanmıştır. Bir başka deyişle
anılan hükümden, ekonomik faaliyetleri sırasında piyasada bağımsız karar
veremeyen gerçek ve tüzel kişilerin, birbirinden ayrı hukuki kişilikleri olsa dahi, pay
sahipliği ve karar alma süreçlerini etkileyebilme gücü bakımından kontrolü altında
bulundukları, gerçek veya tüzel kişilerle birlikte ekonomik bir bütün oluşturdukları ve
tek bir teşebbüs sayılmaları gerektiği anlaşılmalıdır.
Bu çerçevede, Trakya ile Haymak'ın Soyak Grubu şirketleri oldukları
gözönüne alındığında, bu şirketlerin Kanun'un 3. maddesine göre aralarında
ekonomik bütünlük bulunan tek bir teşebbüs olarak değerlendirilmesi gerektiği,
dolayısıyla iki ayrı teşebbüsün olmadığı, ekonomik bütünlük arzeden bir teşebbüsün
bulunduğu bu durumda, Kanun'un 4. maddesinde aranan, ihlalin "teşebbüsler arası"
anlaşma ya da uyumlu eylem suretiyle yapılmış olması şartının gerçekleşmediği
kanaatine ulaşılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, geçmiş yıllarda bu pazardaki en büyük
yerli üreticinin Trakya ve Haymak olduğu, Soyak Grubu’na ilaveten çok sayıda küçük
ve orta ölçekte yerel piyasalara hitap eden üreticilerin bulunduğu, daha sonra başta
Çin Halk Cumhuriyeti ve Brezilya olmak üzere özellikle doğu bloku ülkelerinden
yapılan ucuz ithalat döneminin başladığı ve bu dönemde çok sayıda işletmenin
kapandığı, ithalatın ucuzluğu nedeniyle Soyak Grubu’nun Dış Ticaret Müsteşarlığı’na
başvurduğu, yapılan inceleme sonrasında da Brezilya ve Çin Halk Cumhuriyeti’nden
yapılan ithalata çeşitli oranlarda anti-damping vergisi konulduğu anlaşılmıştır. Bu
durumun, öncelikle piyasadaki ithalatta bir azalma meydana getirdiği, ancak inşaat
sektörünün ucuz kalan Çin mallarına yönelmesiyle Trakya ve Haymak'ın büyük bir
avantaj sağlamadıkları, Brezilya menşeli Tupi marka boru ekleme parçalarını anti-
damping vergisi öncesinde ithal eden Fibor’un yeniden ithalata başladığı
belirlenmiştir.
4 REKABET KURUMU
Dosya mevcudu belgelerden, söz konusu Grubun 1996 yılında %53, 1997
yılında %52, 1998 yılında %41, 1999 yılında ilk 6 ayda ise %42'lik bir pazar payının
olduğu, ilgili pazarda ithalat ve yerli üretimin piyasada eşit oranlarda yer aldığı, anti-
damping vergisi öncesinde ithalatın tüketimi karşılama oranının %58,7’ye yükseldiği,
daha sonra bu oranın %50’ye gerilediği anlaşılmıştır. Ancak, Çin Halk
Cumhuriyeti’nden yapılan ithalata halen devam edilmesi, Brezilya’dan yeniden
ithalata başlanması ve diğer üçüncü ülkelerden ithalatın yapılması bu pazarda
alternatif temin kaynaklarının bulunduğunun göstergesidir.
Bu bilgilere ilaveten, söz konusu pazardaki firmaların fiyatları arasında büyük
oranda farklılıkların bulunmadığı, Trakya ve Haymak’ın özellikle ithal ürünlerle
rekabet edebilmek için halen Ocak-2000 tarihli fiyat listesinden satış yaptığı, ürünler
arasında kalite farkı bulunduğu ve küçük fiyat farklarının ise kısmen kalite
farklılığından kaynaklandığı, ayrıca şikayet dilekçesinde belirtilen Trakya ve
Haymak’a ait %.... oranındaki pazar payının yerli ürünler içerisindeki payını ifade
ettiği hususları dikkate alındığında, Soyak grubunun Kanun'un 3. maddesinde hakim
durum olarak tanımlanan "Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün,
rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım
miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü" ne sahip olmadığı kanaatine
varılmıştır.
J- SONUÇ
Soyak Grubu şirketleri olan Trakya Döküm San. ve Tic. A.Ş., Haymak Döküm
ve Fitting San. ve Tic. A.Ş. ile Ekpaş Ekleme Parçaları Tic. A.Ş.'nin, Kanun'un 3.
maddesine göre aralarında ekonomik bütünlük bulunan tek bir teşebbüs olarak
değerlendirilmesi gerektiği, dolayısıyla İki ayrı teşebbüsün olmadığı, ekonomik
bütünlük arzeden bir teşebbüsün bulunduğu bu şikayette Kanun'un 4. maddesinde
aranan, ihlalin "teşebbüsler arası" anlaşma ya da uyumlu eylem suretiyle yapılmış
olması şartının gerçekleşmemesi ve anılan grubun "metal boru ekleme parçaları
pazarında" hakim durumda bulunmaması dolayısıyla hakim durumunu kötüye
kullanmasının mümkün olmaması nedeniyle bir önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy