1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/E.C.G.-00/3 (Devralma)
Karar Sayısı : 00-41/450-245
Karar Tarihi : 24.10.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, R. Müfit SONBAY,
Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : E.Cenk GÜLERGÜN, Harun ULU
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Novartis AG ve AstraZeneca PLC
Temsilcileri
Av.Zümrüt ESİN , Av.Tunç LOKMANHEKİM
Levent Cad. No:12, 80620,1.Levent-İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Novartis AG
Schwarzwaldallee 215, CH-4058 Bazel-İSVİÇRE
- AstraZeneca PLC
15 Stanhope Gate, Londra W1Y 6LN, İNGİLTERE
E- DOSYA KONUSU: Novartis AG’nin tohumculuk ve bitki koruma ürünleri,
AstraZeneca PLC’nin ise sadece bitki koruma ürünleri alanlarında dünya
çapındaki faaliyetlerini yeni kurulacak olan Syngenta AG çatısı altında
birleştirmelerine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.08.2000 tarih, 3067 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 7 nci maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 16.10.2000 tarih ve
D1/1/E.C.G.-00/3 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 20.10.2000 tarih ve
REK.0.05.00.00/111 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-41 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: 4054 sayılı Kanun’un 7 nci maddesine
dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında söz konusu işleme izin
verilmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı: İlgili ürün pazarı; özelliği, kullanım amacı ve fiyatı açısından tüketici
gözünde denk olan ürünlerden oluşan pazar şeklinde tanımlanmaktadır. Ürünlerin,
2 REKABET KURUMU
aynı ilgili ürün pazarında sayılması için, öncelikle talep ve/veya bazı durumlarda arz
yönünden birbirlerinin yerine ikame edilmesinin mümkün olması gerekmektedir.
Bitki koruma ürünleri (ilaçları), zirai bitki ve ürünleri yabancı ot, haşarat ve
mantardan kaynaklanabilecek her türlü zarardan koruyarak verim ve kalite artışı
sağlamak amacıyla bitkiye uygulanan kimyevi maddelerden oluşmaktadır. İçerdiği
kimyasal maddeler, uygulanacağı bitkiler ve uygulama şekillerine göre çeşitli
şekillerde sınıflandırılabilen bitki koruma ürünleri, kullanım amaçlarına göre üç ana
grup altında toplanmaktadır.
Yabancı Ot İlaçları (Herbicides)
Yabancı ot, yetiştirilecek bitki (kültür bitkisi) dışındaki tüm bitki ve otları ifade
etmektedir. Yabancı ot, genelde bitki yetiştirilmesine zarar veren otların yanı sıra
yetiştirilecek bitkiyle birlikte tarlada bulunmaması gereken diğer bitkilerin tümünü
kapsamaktadır.
Yabancı ot ilaçları, yetiştirilmek istenen bitkiye zarar veren, bitkinin verimini ve
kalitesini düşüren yabancı otları kontrol altında tutmak amacıyla kullanılan kimyevi
ürünlerdir. Tarla boşken atılan ve tarladaki tüm bitki ve ürünleri öldürerek kültür
bitkisinin sağlıklı bir şekilde ekilip yetiştirilmesini sağlayan ilaçlar “total ürünler”,
ekimden sonra yetiştirilecek bitkinin dışındaki tüm ya da belirli bitki veya otları
öldüren ilaçlar ise “selektif ürünler”dir. Yabancı ot ilaçları, öldürülecek bitki veya otun
geniş ya da dar yapraklı oluşuna göre farklılaşabilmekte olup, bu kriter göz önüne
alınarak yabancı ot ilaçlarına yönelik alt sınıflama yapmak mümkündür.
Mantar İlaçları (Fungicides)
Mantar ilaçları, hasat öncesi ve sonrasında bitki ve bitki ürünlerini mantar ve
küften korumak amacıyla kullanılan kimyevi ürünlerdir. Bu ilaçlar genellikle belirli bir
tür mantarı kontrol etmek amaçlı kullanılmaktadır. Ancak birkaç tür mantarı kontrol
etmeye yönelik ilaçlar da bulunmaktadır.
Haşarat İlaçları (Insecticides)
Haşarat ilaçları, bitkilere zarar veren haşaratları kontrol altına almak amacıyla
kullanılan kimyevi ürünlerdir. Haşarat ilaçları, içerdiği kimyasal maddelere göre,
belirli bir veya birden fazla haşaratın öldürülmesi amacıyla kullanılmaktadır.
Yabancı ot ilaçları, mantar ilaçları ve haşarat ilaçları olarak üç ana başlık
altında incelenen bitki koruma ürünlerinin; bu ana gruplar altında belirli kimyasal
özelliklerine, etkili oldukları zararlılar ve korudukları bitki cinslerine göre daha küçük
ve ayrıntılı sınıflara ayrılması mümkündür. Uygulandığı bütün otları yok edip
etmemesine göre total ürünler ve selektif ürünler olarak iki kısma ayrılan yabancı ot
ilaçları, etkili oldukları yabancı otların geniş yapraklı veya küçük yapraklı (çimen gibi)
olup olmadığına göre de sınıflandırılabilmektedir. Diğer yandan, yabancı ot ilaçlarını,
korudukları kültür bitkisinin cinsine göre meyve, fındık, ceviz ve sebzeler için
kullanılan ürünler olarak alt gruplara ayırmak mümkündür. Aynı şekilde haşarat
ilaçları meyve, fındık, ceviz, sebzeler ve hayvan yemi olarak yetiştirilen bitkilerde
kullanılan ürünler olarak; mantar ilaçları ise meyve, fındık, ceviz, tahıllar, patates,
şeker pancarı ve hayvan yemi olarak yetiştirilen bitkilerde kullanılan ürünler olarak
sınıflandırılabilmektedir.
3 REKABET KURUMU
Öte yandan, bitki koruma ürünleri, birden fazla zararlı üzerinde etkili
olabilmektedir. Bir yabancı ot ilacı birden fazla bitki cinsindeki çeşitli yabancı otların
yok edilmesinde kullanılabilmektedir. Bu nedenle, bitki koruma ürünlerine ruhsat
verilirken, bu ürünlerin içerdiği etken maddeler ile etkili olduğu tüm zararlılar ve
hastalıklar ruhsata işlenmekte, böylece ilacın bir çok bitki veya zararlıya yönelik
olarak kullanılabilmesi mümkün olmaktadır.
Bitki koruma ürünlerini söz konusu üç ana ürün grubundan daha dar ve
ayrıntılı ürün gruplarına ayırmak teorik olarak mümkün olmakla birlikte; yukarıda da
ifade edildiği üzere, bazı ürünler geniş etkili olmaları sebebiyle birden çok bitki ve
zararlıyı kontrol edebilmekte, bundan da öte bu ürünlerin hangi bitki veya zararlı için
alındığı ve kullanıldığı tam olarak belirlenememektedir. Dolayısıyla, bu üç ana ürün
grubundan daha dar ürün pazarlarına yönelik anlamlı değerlendirmelerde bulunmak
olanaklı değildir.
Bildirime konu işlem, tohumculuk alanındaki faaliyetleri de ilgilendirmektedir.
Şöyle ki; taraflardan Novartis AG tohumculuk alanındaki etkinliklerini Syngenta
AG’ye devredecek, dolayısıyla bu şirket yeni olanaklarla bu alanda faaliyet
gösterecektir. Ayrıca, tarımı doğrudan ilgilendiren ve müşterileri ortak olan bitki
koruma ürünleri ve tohumlukların oluşturduğu pazarlar ilişkili pazarlardır. Buna bağlı
olarak işlemin değerlendirilmesinde, bildirimde tohumculuk alanına yönelik ilgili ürün
pazarı belirlenmesine gerek olmadığının ileri sürülmesine karşın, tohumculuk
alanındaki faaliyetlere yönelik ilgili ürün pazarı tanımı yapılmıştır. Taraflardan birinin
tohumculuk alanında doğrudan faaliyet göstermiyor oluşu, işlemin 4054 sayılı
Kanun’un 7 nci maddesi karşısında değerlendirilmesinde göz önünde
bulundurulmuştur.
Bildirime konu işlem, bitki koruma ürünleri pazarının yanında tohum pazarını
da ilgilendirmektedir. Tohum, bitkilerin jeneratif kısmı olup döllenme sonucu
meydana gelen ve embriyonu taşıyan üreme kısımlarıdır. Tohumluk ise, bitkilerin
üretilmesinde kullanılan çelik, fide gibi bitki kısımlarıyla, döllenme neticesinde
meydana gelmiş embriyonu taşıyan tohumların üretimini ifade etmektedir.
Bitkisel üretimde verimin yüksek olması, aynı üretim tekniği ve girdileri ile
daha fazla miktarda ürün elde edilmesini sağlamaktadır. Gıda ve giyim endüstrisine
hammadde sağlayan bitkisel üretimin kalitesi en az ürünün miktarı kadar önemlidir.
Bu çerçevede bitkisel üretimden elde edilen ürünün verimi, kalitesi ve hastalıklara
karşı dayanıklılığı ürünün ekonomik değerini belirlemektedir. Bitkisel üretimde
kullanılan tohum ürünün kalitesini, verimini, haşarata ve hastalıklara karşı
dayanıklılığını belirleyen en önemli faktördür. Bu nedenle kaliteli, verimi yüksek,
hastalıklara ve zararlılara karşı dayanıklı, başka bir ifade ile ekonomik değeri yüksek
ürün elde edebilmek için kaliteli tohum kullanılması gerekmektedir. Yüksek nitelikli
tohumlarla uygun yetiştirme teknikleri ve ekolojik çevre şartlarında yapılan tarım,
ürün verimini %20 ile %300 oranında artırabildiği gibi endüstride hammadde olarak
kullanılan ürünlerin endüstrinin aradığı niteliklere uygun olarak yetiştirilmesini
sağlamaktadır. Bitkilerin zararlılara ve hastalıklara karşı direncini artıran kaliteli
tohumlar tarımsal ilaçların kullanımını azaltmakta, üretim maliyetlerini de %8-10
oranında düşürmektedir.
4 REKABET KURUMU
Tarla bitkileri ve sebzeler olarak iki ana gruba ayrılan tarımsal ürünlerin
yetiştirilmesine yönelik kullanılan tohumlar da bu doğrultuda, tarla bitkisi tohumları
ve sebze tohumları olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.
Tarla bitkileri buğday, nohut gibi tahıllar ile şekerpancarı, pamuk, ayçiçeği,
mısır gibi endüstriyel bitkilerden oluşmaktadır. Bu bitkilerin yetiştirilmesinde toprağın
özelliği, sıcaklık dönemleri, sulama imkanları ve ekolojik ortam büyük önem
taşımaktadır. Arpa, buğday ve nohut gibi bazı tahılların yetiştirilme şartları benzerlik
gösterirken; ayçiçeği, mısır, pamuk gibi diğer tarla bitkilerinin yetiştirilme şart ve
ortamları birbirinden farklı olup bölgesel nitelik taşımaktadır. Geniş alanlarda tarımı
yapılan ve büyük miktarda ürün elde edilen tarla bitkilerinin diğer endüstrilerde
hammadde olarak kullanılması, bu ürünlerin uzun vadeli planlarla üretilmesini
zorunlu kılmaktadır. Bu çerçevede, tarla bitkilerinin arz yönünden ikame edilmesi,
yani birinin üretiminden diğerinin üretimine düşük maliyetlerle ve kısa sürede
geçilebilmesi, bazı tahıllarda mümkün olurken; pamuk, ayçiçeği gibi diğer tarla
bitkilerinde mümkün olmamaktadır. Öte yandan, diğer endüstrilerde hammadde
olarak kullanılan ayçiçeği, şekerpancarı, pamuk gibi tarla bitkilerinden elde edilen
nihai ürünlerin birbirinden –kullanım alanlarının çeşitliliği, ekonomik değeri vs. gibi
nedenlerle- büyük farklılar göstermesi, bu ürünlerin talep açısından ikame edilemez
olduğuna işaret etmektedir.
Talep yönünden ikamesi söz konusu olmayan tarla bitkilerinin arz yönünden
de ikamesinin çoğu zaman mümkün olmaması, bu bitkilerin üretimine yönelik
tohumların herbirinin ayrı ilgili ürün pazarları oluşturduğu sonucunu doğurmaktadır.
Sebzeler sulama yapmanın mümkün olduğu küçük tarım alanlarında
yetiştirilen ve büyük bölümü yaşken tüketim maddesi olarak kullanılan bitkilerdir.
Tarla bitkileri farklı coğrafi bölgelerde ve belirli iklim koşulları altında
yetiştirilebilirken, sebzeler için bu kadar kesin ve katı sınırlamalar söz konusu
değildir. Sebzeler, yetiştirilme şartları ve ortamları bakımından birbirlerine benzer
özelliklere sahip olup bir çoğunu bir arada yetiştirmek mümkündür. Ülkemizin yüksek
kısımları dışındaki bölgelerinde bütün sebze çeşitleri yetiştirilebilmesi ve herhangi bir
sebze üretiminden diğerinin üretimine geçmenin kolay olması nedeniyle, sebzelerin
arz yönünden ikame esnekliği yüksektir. Bu çerçevede, talep yönünden olmasa da
arz yönünden ikame olanağı bulunan taze sebzelerin üretimine yönelik tohumlukların
tamamının bir ilgili ürün pazarı oluşturduğu kabul edilmiştir.
Taraflardan tohumculuk faaliyetlerini kurulacak olan yeni şirkete devredecek
olan Novartis AG mısır, ayçiçeği ve sebze tohumları alanında etkinlik
göstermektedir. Bu nedenle bildirim konusu işlemin değerlendirilmesine ilişkin mısır
tohumu, ayçiçeği tohumu ve sebze tohumları ayrı ayrı ilgili ürünlerdir.
Bu açıklamalar ışığında, işlemin değerlendirilmesine ilişkin belirlenen ilgili
ürün pazarları şunlardır:
- Yabancı ot ilaçları pazarı,
- haşarat ilaçları pazarı,
- mantar ilaçları pazarı,
- mısır tohumu pazarı,
- ayçiçeği tohumu pazarı,
- sebze tohumları pazarı.
5 REKABET KURUMU
b) Coğrafi Pazar: Taşıma maliyetlerinin yüksek olmaması ve dağıtım seviyesindeki
işletmeler kanalıyla ilgili ürünlerin Türkiye’nin bütün bölgelerinde satışa sunulması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar,Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Merkezi İsviçre’de bulunan Novartis AG farmasötik ürünler, insan ve hayvan
sağlığı ürünleri, bitki koruma ürünleri ve tohumculuk alanlarında etkinlik gösteren,
hisseleri Zürih ve New York borsalarına kote edilmiş halka açık bir şirkettir. Novartis
AG, Türkiye’deki faaliyetlerini Novartis Sağlık, Gıda ve Tarım Ürünleri Sanayi ve Tic.
A.Ş. ticaret ünvanlı şirket aracılığıyla yürütmektedir. Beşeri ilaç, tohumculuk ve bitki
koruma ürünleri pazarında üretim ve pazarlama konusunda etkinlik gösteren
Novartis Sağlık, Gıda ve Tarım Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş.’nin hisselerinin %45.44’ü
Novartis AG’ye, %54.67’si de Novartis AG’nin %100 oranında iştiraki olan Novartis
Pharma AG’ye aittir.
Merkezi İngiltere’de bulunan AstraZeneca PLC farmasötik ürünler, insan
sağlığı ürünleri, bitki koruma ürünleri ve tohumculuk alanlarında etkinlik
göstermektedir. İngiltere’de mukim Zeneca Türkiye Limited, AstraZeneca PLC’nin
hisselerinin tamamına sahip olduğu Zeneca Limited’in %100 iştirakidir. Zeneca
Türkiye Limited’in İstanbul’da bulunan şubesi, beşeri ilaç ve bitki koruma ürünlerinin
üretimi ve pazarlanması konularında etkinlik göstermektedir.
Diğer yandan, AstraZeneca PLC’nin %50 oranında ortak olduğu Advanta
Holding International B.V. tohumculuk konusunda etkinlik göstermektedir. Ortak
girişim niteliğindeki Advanta’nın diğer ortağı, yine %50 oranında hisseyle Cosun UA
(Hollanda)’dır. Cosun UA’nın Türkiye’de tohumculuk alanında Advanta ortak
girişiminden bağımsız bir faaliyeti bulunmamaktadır. Ülkemizde sebze ve tahıl
tohumlarının geliştirilmesi, üretimi, ithalatı ve dağıtımında faaliyet gösteren Advanta
Tohum Islah, Üretim San. ve Tic. A.Ş.’nin hisselerinin %67’si Advanta Holding Int.
B.V.’ye aittir.
Novartis AG’nin bitki koruma ürünleri ile tohumculuk, AstraZeneca PLC’nin ise
yalnızca bitki koruma ürünleri alanında dünya çapındaki faaliyetlerinin yeni
kurulacak olan Syngenta AG isimli şirket bünyesinde birleştirilmesi, bu işlemin
Türkiye pazarlarını etkileyecek olması nedeniyle, 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in 2 nci maddesi
anlamında birleşme veya devralma sayılan hallerdendir. İşlem sonucunda ortaya
çıkacak olan Syngenta AG üzerindeki kontrol, %61 oranındaki hisseyle Novartis
teşebbüsünün hissedarlarının elinde olacaktır. Şirketin kuruluş aşamasında
AstraZenaca PLC’ye stratejik kararları veto etme hakkı verilmemiştir. Bu bağlamda,
AstraZeneca PLC’nin bitki koruma ürünleri alanındaki faaliyetlerinin Novartis AG’nin
kontrol ettiği bir şirkete bırakılacak olması nedeniyle, işlem 1997/1 sayılı Tebliğ’in (b)
bendi kapsamında devralma sayılmıştır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4 üncü maddesinde; “birleşmeyi veya devralmayı
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı (1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik) aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları zorunludur.”
şeklinde düzenleme getirilmiştir. Bildirim konusu işlem, ayçiçeği tohumu pazarında
6 REKABET KURUMU
Novartis Sağlık, Gıda ve Tarım Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş.’nin %37.5 oranında
pazar payına sahip olması sebebiyle Rekabet Kurulu iznine tabidir.
Novartis Sağlık, Gıda ve Tarım Ürünleri ve Tic. A.Ş. ile Zeneca Türkiye
Limited’in bitki koruma ürünleri alanındaki 1999 yılı ciroları toplamı; haşarat ilaçları
pazarında 6.131.000.000.000 TL., mantar ilaçları pazarında 3.238.000.000.000 TL.,
yabancı ot ilaçları pazarında 3.662.000.000.000 TL.’dir. Tarafların 1999 yılında aynı
ilgili ürün pazarlarındaki pazar payları toplamları sırasıyla %16.2, %15.7, %18.3’dür.
Tarafların bitki koruma ürünlerine ilişkin ilgili ürün pazarlarındaki toplam ciro ve
pazar paylarının 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerinin
altında kalması nedeniyle, bildirime konu işlemle ilgili olarak Rekabet Kurulu'ndan
izin alınma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Taraflardan tohumluk alanındaki faaliyetlerini kurulacak şirkete devredecek
olan Novartis Sağlık, Gıda ve Tarım Ürünleri Sanayi ve Tic. A.Ş., 1999 yılında, mısır
tohumu pazarında 1.354.000.000.000 TL., ayçiçeği tohumu pazarında
2.325.000.000.000 TL., sebze tohumu pazarında 1.771.000.000.000 TL. tutarında
ciro elde etmiştir. Şirketin 1999 yılında aynı piyasalardaki pazar payları ise sırasıyla
%12.3, %37.5, %8’dir. Novartis Sağlık, Gıda ve Tarım Ürünleri Sanayi ve Tic.
A.Ş.’nin mısır tohumu ve sebze tohumları pazarlarındaki ciro ve pazar payları 1997/1
sayılı Tebliğ’de belirtilen ciro ve pazar payı eşikleri altında kalmaktadır. Bu nedenle
bu ürünlerle ilgili olarak Rekabet Kurulu'ndan izin alınma zorunluluğu
bulunmamaktadır.
Pazar payı eşiğinin aşıldığı ayçiçeği tohumu pazarında ise, AstraZeneca
PLC’nin doğrudan veya tek başına kontrol ettiği bir işletme aracılığı ile faaliyette
bulunmaması nedeniyle, artan bir pazar gücünden söz etmek mümkündür.
Dolayısıyla, bildirim konusu işlem 4054 sayılı Kanun’un 7 nci maddesine aykırılık
oluşturmamaktadır.
İ- SONUÇ
Ön İnceleme Raporu’nda yer verilen bilgi ve belgeler ile yukarıda özetlenen
değerlendirmeler doğrultusunda; Novartis AG’nin bitki koruma ürünleri ile
tohumculuk, AstraZeneca PLC’nin ise yalnızca bitki koruma ürünleri alanında dünya
çapındaki faaliyetlerinin yeni kurulacak olan Syngenta AG isimli şirket bünyesinde
birleştirilmesi, Türkiye pazarlarını etkileyecek olması itibarıyla 1997/1 sayılı “Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”
kapsamında bir devralma olup, ayçiçeği tohumu pazarında söz konusu Tebliğ’in 4
üncü maddesinde belirtilen pazar payı eşiği aşıldığından Rekabet Kurulu iznine tabi
olmakla birlikte, hakim durum yaratılması ya da mevcut bir hakim durumun
güçlendirilerek ilgili pazarlardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol
açmayacak olması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy