1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/A.İ.Ç.-00/3 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 00-42/458-252
Karar Tarihi : 31.10.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: Ali İhsan ÇAĞLAYAN
C- BAŞVURUDA BULUNAN
Societé Anonyme Française Des Appareils Automatiques
Temsilcisi Av. Bahar Selma DEMİREL
M. Fadlullah Cerrahoğlu Avukat Bürosu Güllü Sok.
No: 1 3.Levent 80630 İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Societé Anonyme Française Des Appareils Automatiques
18 -26 Rue Goubet 75019 Paris/FRANSA
- Balkan Uluslararası Dış Tic. ve Paz. A.Ş.
İstanbul Sanayi Cad. Yeni Bosna 34530 Bahçelievler İSTANBUL
E- DOSYA KONUSU: AB SELECTA Satış Otomatları Servis ve Tic. A.Ş.'nin
kuruluşu ile ilgili olarak Societé Anonyme Française Des Appareils
Automatiques (SAFAA) ile Balkan Uluslararası Dış Tic. ve Paz. A.Ş. (Balkan)
arasında ortaklık ilişkilerini düzenleyen "Hissedarlar Sözleşmesi ve ekleri"ne
menfi tespit belgesi verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 22.3.2000 tarih, 994 sayı ve 13.9.2000
tarih ve 3837 sayı ile giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’un 8. maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
23.10.2000 tarih, D3/1/A.İ.Ç.-00/3 sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu,
26.10.2000 tarih, REK.0.07.00.00/110 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-42 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: SAFAA ile Balkan arasında akdedilen Hissedarlar
Sözleşmesi ve eklerinde (İş Birliği Sözleşmesi, Hisse Satın Alma Hakkı sözleşmesi,
AB Selecta Satış Otomatları Servis ve Ticaret Anonim Şirketi Esas Mukavelesi) yer
alan rekabet yasakları ve faaliyet kısıtlamalarına ilişkin hükümlerin, yan sınırlama
olması ve 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılık teşkil
etmemesi nedeniyle, Kanun’un 8. maddesi uyarınca Menfi Tespit kapsamında
değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar
Ürün Pazarı: Dosya mevcudu bilgi ve belgeden ilgili ürün pazarı, ortak girişimin
temel faaliyet alanı çerçevesinde yiyecek ve içecek satış otomatları servisi ve ilgili
hizmet pazarı olarak belirlenmiştir.
Coğrafi Pazar: Ortak girişimin tüm Türkiye'ye hizmet vermesi beklendiğinden ilgili
coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir
2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
SAFAA satış otomatları aracılığı ile yiyecek ve içecek maddeleri satışı
yapılabilmesini sağlayan bir sistem geliştirmiştir. Bu sistemi geliştirmek için satış
otomatlarının ticaretini kendi grubu içindeki şirketler ve çeşitli bağımsız şirketlerle
yaptığı işbirliği anlaşmaları ile gerçekleştirmektedir. SAFAA'nın bu sistemi Türkiye'de
yaymak istemesi ve Balkan'ın aynı sistemi yaymak konusuyla ilgilendiğini bildirmesi
üzerine, taraflar bir ortak girişim (AB Selecta Satış Otomatları Servis ve Tic. A.Ş.)
kurmaya karar vermişlerdir.
Ortak girişimin kuruluş amacı, satış otomatlarının yiyecek ve özellikle sıcak ve
soğuk içecek, şeker ve bisküvi satışına yönelik olarak işletilmesi, satış otomatlarının
bakımı ile gıda maddeleri ve satış otomatlarının ticareti olarak belirlenmiştir.
"Hissedarlar Sözleşmesi"nin eki olarak hazırlanan "İşbirliği Sözleşmesi" ile de
dağıtım hizmetlerinin yürütülebilmesi amaçlanmaktadır.
Başvuru ile bahse konu ortak girişim şirketinin %51, %49 ortaklık ilkesi
çerçevesinde otomatik satış makinelerinin ithali, ihracı, yurt içerisinde toptan ticareti
ve otomatik satış makineleri ile ilgili tüm hizmetlerin sağlanması amacıyla kuruluşu
ve ortaklar arası anlaşmazlıkların çözümüne ilişkin "Hissedarlar Sözleşmesi"ne ve
eklerine (İş Birliği Sözleşmesi, Hisse Satın Alma Hakkı sözleşmesi, AB Selecta Satış
Otomatları Servis ve Ticaret Anonim Şirketi Esas Mukavelesi) menfi tesbit talep
edilmektedir.
Hissedarlar Sözleşmesi'ne göre ortak girişim taraflarından biri olan Balkan
ortak girişim sermayesinin %51 hissesine sahip olduğu sürece, ortak girişim yönetim
kurulu, 4 üyeden oluşacak ve bunların ikisi Balkan'ın, diğer ikisi ise SAFAA'nın
adayları arasından seçilecektir. SAFAA, ortak girişim sermayesi hisselerinin %51
veya daha fazlasına sahip olursa, ortak girişim yönetim kurulu dördü SAFAA'nın, ikisi
de Balkan'ın adayları arasından seçilecek altı üyeden oluşacaktır. Sözleşmeye göre
oyların sadece yarısı ile onaylanan öneriler reddedilmiş olacaktır.
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2 (c) maddesinde " Amaçlarını gerçekleştirmek üzere
işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya
çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti
sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture). " birleşme ve
devralma halleri arasında sayılmıştır. Bildirime konu ortak girişimin anılan Tebliğ
kapsamında değerlendirilebilmesi için iki hususu taşıması gerekmektedir. Bağımsız
bir iktisadi varlık olması, rekabetçi davranışların koordinasyonuna yol açmaması.
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, bildirime konu işlem sonucunda 1997/1 sayılı
Tebliğ'in 2 (c) maddesinde belirtilen unsurları taşıyan bir ortak girişim oluşturulacağı
3 REKABET KURUMU
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında birleşme veya
devralma sayılan hallerdendir.
Söz konusu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde öngörülen %25
pazar payı ve yirmibeş trilyon Türk Lirası ciro eşiği dikkate alındığında, ortak girişim
işlemini gerçekleştiren teşebbüslerin ilgili ürün ve coğrafi pazarında henüz
faaliyetlerinin olmaması, dolayısıyla ilgili ürün pazarında toplam pazar payı ve
cirolarının bulunmaması nedeniyle, izne tabi bir işlem değildir.
Hissedarlar Sözleşmesi’nin, “Gizlilik Ve Rekabet Etmeme” başlıklı 11.
maddesinin 11/6. bendinde; "BALKAN işbu Sözleşmeyi imzalamakla, kendisinin
veya Bağlı Kuruluşlarının Şirkette hisseleri olduğu sürece, ve hissedarlıklarının sona
erişini izleyen 5 yıl boyunca; kendisinin, hissedarlarının, müdürlerinin, yönetim
kurulu üyelerinin ve Bağlı Kuruluşlarının satış otomatları alanındaki faaliyetlerini
münhasıran Şirket aracılığı ile yürüteceğini; ve kendisi, hissedarları, müdürleri,
yönetim kurulu üyeleri ve Bağlı Kuruluşlarının, doğrudan veya dolaylı olarak, benzer
bir iş veya iş alanında, Türkiye'de veya aşağıda listesi bulunan Orta Asya Türki
Cumhuriyetlerinde görev almayacağını tahhüt eder.
Orta Asya Türk Cumhuriyetleri: Türkmenistan, Kazakistan, Özbekistan,
Tacikistan, Azerbaycan, Kırgızistan, Gürcistan” ifadelerine yer verilerek taraflara
ortak girişime ortak oldukları sürece ve bunu izleyen 5 yıl boyunca Türkiye ve
isimleri sıralanan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri'nde rekabet yasağı getirmektedirler.
Bu maddede yer alan rekabet yasağının şirkette biriken ve şirketin değerinin büyük
bir parçasını teşkil eden müşteri portfoyü bilgileri, know-how’ın şirketin aleyhine
kullanılmaması için gereken yeterli bir süre olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
Diğer taraftan İşbirliği Sözleşmesinin "bölge" başlıklı 4. maddesinde SAFAA
tarafından, SELECTA markasının ve know-how'ının münhasıran AB Selecta Satış
Otomatları Servis ve Ticaret A.Ş.'ne sağlanmasından dolayı, SAFAA'nın know-how
ve markasını bölgede diğer bir kişi veya şirkete sağlamayacağı
düzenlenmiştir."Distribütörün Yükümlülükleri" başlıklı 6. maddesinde, SELECTA
markasının güvenilirliğini ve itibarını korumak amacıyla, ortak girişimin
SELECTA'nın onaylayacağı ürün ve teknik ekipmanları kullanacağı ve satış
otomatlarını yalnızca SAFAA ve bağlı kuruluşlarından satın alacağı yolunda bir
yükümlülük yer almaktadır.
İşbirliği Sözleşmesinin "Rekabet Etmeme" başlıklı 7. maddesinde "İşbu
Sözleşmenin süresi boyunca, Distribütör kendisine işbu İşbirliği Sözleşmesi
çerçevesinde verilmiş olan Know-how'a rakip olabilecek başka bir know-how'ı
yaygınlaştırıcı herhangi bir faaliyette bulunmayacaktır.
İşbu rekabet etmeme maddesi, işbu sözleşmenin sona ermesinden itibaren üç
(3) yıl boyunca yürürlükte kalacaktır." hükmüne yer verilerek ortak girişime üç yıllık
rekabet yasağı getirilmiştir.
Ticari hayatta, gerek yeni kurulan ortak girişim şirketleri için gerekse
devralmalar ile oluşturulan ortaklıklar için ana şirketlerin ortak girişimle ilgili konuda
sadece o şirket kapsamında yoğunlaşabilmeleri esasına dayalı olarak getirilen
rekabet yasaklarına sıkça rastlanmaktadır. Ana şirketlerin ortaklığın başarılı bir
şekilde teşekkülü ve devamı için ana işletmelere, ortaklığın iş alanı içerisinde
4 REKABET KURUMU
faaliyet gösterme kısıtlarına ve hatta söz konusu taraflardan herhangi birisinin
ortaklıktaki menfaatinin sona ermesinden sonraki dönemler için getirilen rekabet
yasaklarına, kapsam ve süre bağlamında kabul edilebilir nitelikte olmaları şartıyla
“zorunlu kısıtlamalar” (yan sınırlamalar) kavramı çerçevesinde yeni oluşumun
ayrılmaz birer unsuru olarak bakılmaktadır. Esasen bu tür sınırlamalar, ortaklık
kurulmasıyla varılmak istenilen amacın başarıyla gerçekleştirilmesini sağlamaya
yöneliktir ve bu nedenle oluşumun kendisiyle beraber değerlendirilmektedir.
Başvuru konusu işlem açısından da taraflarca ortak girişime aktarılan know-
how, oluşturulan müşteri portföyü ve marka imajı dikkate alınarak yukarıda
alıntılanan faaliyet sınırlamaları zorunlu kısıtlamalar olarak nitelendirilmiştir.
Söz konusu işlemin, gerek ilgili anlaşmada yer alan rekabet yasaklarının hem
kapsam, hem de süre yönünden zorunlu, objektif ve makul sınırlama olarak
nitelendirilmesi, gerekse ana işletmelerin ilgili pazarda rakip konumunda olmamaları
nedenleriyle, 4054 sayılı Kanun’a herhangi bir aykırılık içermediği kanaatine
varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde;
- Societé Anonyme Française Des Appareils Automatiques ve Balkan Uluslararası
Dış Ticaret ve Paz. A.Ş. arasında kurulacak AB Selecta Satış Otomatları Servis ve
Tic. A.Ş. unvanlı ortak girişim işleminin 1997/1 sayılı "Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ" kapsamında izne tabi
bir işlem olmadığına,
- Taraflar arasında akdedilen Hissedarlar Sözleşmesi ve eklerinde yer alan
rekabet yasakları ve faaliyet kısıtlamalarına ilişkin hükümlerin, gerekli ve makul yan
sınırlamalar olduğu kanaatine varılarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun hükümlerinin ihlal edilmediğine ve aynı Kanun'un 8. maddesi gereğince talep
edilen menfi tespit belgesinin verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy