1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/1/P.U.-00/8 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 00-45/478-263
Karar Tarihi : 16.11.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan : Prof.Dr. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki Uzun, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, R.Müfit SONBAY,
Murat GENCER.
B- RAPORTÖRLER: Pelin UYANIK, Bülent GÖKDEMİR
C- ŞİKAYET EDEN: Gonca Dayanıklı Tüketim Malları ve Turizm Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi Av. Alev KIVILCIM
Sevinç Sok. Özgür Apt. 12/3 B Girişi Florya/İSTANBUL
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN: Arçelik A.Ş.
Karaağaç Cad. No:2/6 Sütlüce 80330/ İSTANBUL
E- DOSYA KONUSU: Arçelik A.Ş.’nin bayisi Gonca Dayanıklı Tüketim Malları ve
Turizm Tic. Ltd. Şti. (Gonca Ticaret)'ne mal vermemek suretiyle hakim
durumunu kötüye kullandığı ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'u ihlal ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ
25.09.2000 tarih ve 3982 sayılı şikayet başvurusunda, özetle ;
- Arçelik A.Ş. ile Gonca Ticaret arasında Arçelik ürünlerinin pazarlanmasına
ilişkin,15 yıldır süregelen ticari ilişkinin başlangıçta bayilik statüsünde olduğu,
23.01.1998 tarihinde taraflar arasında bir protokol imzalanarak Gonca Ticaret'in
İstanbul Bostancı bölgesinde Arçelik yetkili satıcı ve model mağazası olarak
atandığı,
- Gonca Ticaret'in yetkili bayi ve model mağaza olabilmesi için imzalanan
protokolle, eski bayilerin borçlarının 10.000.000.000.- TL.'sının Gonca Ticaret
tarafından ödenmesinin hükme bağlandığı ve Gonca Ticaret'in bu miktarı 1998 yılı
itibarıyla ödediği,
- Protokole göre Arçelik A.Ş.'nin model mağazanın dekorasyonuna ilişkin Gonca
Ticaret'e maddi katkıda bulunmayı taahhüt ettiği, ancak dekorasyon katkısı olarak
verilmesi gereken 1.500.000.000.- TL.'sının Gonca Ticaret'e ödenmediği,
- Aralık 1999 tarihi itibarıyla Atılım A.Ş. ile Gonca Ticaret'in arasında 5 yıl süreli
"Atılım Model Mağaza İşletmesi Sözleşmesi" akdedildiği, ancak Arçelik A.Ş.'nin
yönetimden kaynaklanan ayırımcı politikalar ve piyasadaki hakim durumu nedeniyle,
2 REKABET KURUMU
kabul edilebilir haklı bir neden olmaksızın 18.02.2000 tarihinde Gonca Ticaret'e ticari
ilişkilerini sona erdirdiklerine ve mal vermeyi kestiklerine dair yazı ilettikleri,
dolayısıyla Arçelik A.Ş.'nin, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal
ettiği iddialarına yer verilmiştir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.9.2000 tarih, 3982 sayı ile giren
başvuru üzerine yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 30.10.2000 tarih,
D3/1/P.U.-00/8 sayılı İlk İnceleme Raporu 13.11.2000 tarih, REK.0.07.00.00/112
sayılı Başkanlık önergesi ile 00-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ
1. Arçelik A.Ş.’nin bayilik ilişkisine son verdiği ve ticari faaliyet alanına başka bir
teşebbüsün girmesine doğrudan ya da dolaylı olarak engel olduğu iddiası
incelenerek, Arçelik A.Ş.’nin başarılı bir bayi ile ilişkilerine son vermesinin rekabet
açısından rasyonel bir gerekçesinin olmadığı, bayi ile yöneticiler arasında kişisel
anlaşmazlık bulunmasından dolayı uyuşmazlığın ortaya çıktığı,
2. Arçelik A.Ş.’nin sözleşmeye son vererek başarılı bir bayisini piyasa dışına
çıkarmak istediği iddiası incelenerek, Arçelik A.Ş.’nin satış grafiği iyi olan bir
bayiliğini feshederek yerine aynı bölgede başkasını bulmaya çalıştığı ve Gonca
Ticaret’in müşteri potansiyelinden yararlanmak istediğine ilişkin iddiaların ekonomik
olarak rasyonel olmadığı,
3. Gonca Ticaret’e bayi olabilmesi için kapanmış iki eski bayinin tüketicilerine olan
borçlarını ödemesini şart koştuğu ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (f) bendini
ihlal ettiği iddiası incelenerek, sözleşmede bayi olabilme ya da eski bayilerin
borcunu karşılama koşullarının getirilmesinin bir mal veya hizmet olarak
değerlendirilemeyeceği,
4. Arçelik A.Ş.’nin Gonca Ticaret’e mal vermeyi keserek eşit durumdaki diğer bayiler
karşısında Gonca Ticaret’e yönelik ayırımcılık yaptığı iddiası incelenerek, Arçelik
A.Ş.’nin sözleşmede düzenlenmiş olan fesih hakkını sürelerine uyarak kullandığı ve
ilişkinin sona ermesi ile birlikte, Gonca Ticaret’e mal vermeyi kesmesinin diğer
bayiler karşısında ayırımcılık yaptığı anlamına gelmediği,
sonucuna varıldığından, şikayet dilekçesinde dile getirilen iddiaların 4054 sayılı
Kanun’un 4 ve 6. maddeleri çervesinde ihlal niteliği taşımadığı, bu nedenle
önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı
düşünülmektedir.
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Şikayet dilekçesinde ileri sürülen iddialar, aşağıda üç başlık altında
incelenmiştir.
1. Ticaret Faaliyet Alanına Başka Bir Teşebbüsün Girmesine Doğrudan ya da
Dolaylı Olarak Engel Olunduğu ve Piyasada Faaliyet Gösteren Teşebbüsün
Piyasa Dışına Çıkarıldığı İddiaları
3 REKABET KURUMU
Arçelik A.Ş.’nin 18.2.2000 tarihinde Gonca Ticaret’e, uygun olmayan
davranışları nedeniyle ticari ilişkilerini sona erdirdiklerine dair bir yazı ilettiği; oysa
Gonca Ticaret'in bölgesinde potansiyel bir tüketici kitlesi oluşturduğu, iyi bir satış
başarısı elde ettiği ve en son 1999 yılında başarılarından dolayı primle
ödüllendirildiği belirtilerek, Arçelik A.Ş.’nin sözleşmeyi feshetmesi neticesinde aynı
ve/veya yakın bölgelerdeki bayilerle Gonca Ticaret’in rekabetinin engellendiği iddia
edilmiştir.
Ancak şikayet dosyasında yer alan belgeden, sözleşmenin feshedilme
sebebinin Arçelik A.Ş. yetkilileri ile bayi arasındaki kişisel ilişkilerden kaynaklandığı
anlaşılmaktadır. Nitekim Arçelik A.Ş.’nin satış grafiği iyi olan bir bayi ile sözleşmesini
feshederek yerine aynı bölgede başka bir bayi bulmaya çalıştığı ve Gonca Ticaret’in
müşteri potansiyelinden yararlanmak istediğine ilişkin iddialar, yeni bayinin
tüketicileri yeniden kazanmak için harcayacağı zaman ve çaba, Arçelik A.Ş.’nin
yıllardır çalıştığı bayi yerine yeni bir bayi aramasının getireceği risk ve mali külfet ile
birlikte değerlendirildiğinde ekonomik olarak rasyonel görünmemektedir. Dolayısıyla,
Arçelik A.Ş.’nin bayiler arası rekabeti önlemek amacıyla Gonca Ticaret’i dışlamak
suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası, gerçekçi temellere
dayanmamaktadır.
Diğer taraftan Model Mağaza Sözleşmesinin 4. maddesinde, tarafların
diledikleri zaman 6 (altı) ay önceden yazılı ihbarda bulunmak koşuluyla sözleşmeyi
feshedebilecekleri düzenlenmiştir. Fesih ihbarında altı aylık süreye ya da Türk
Ticaret Kanunu’nun 20. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen mehil şekline uyulup
uyulmadığı sorununun özel hukuk açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.
2. Anlaşmanın Niteliği veya Ticari Teamüllere Aykırı Olarak Bir Mal veya Hizmet
ile Birlikte Diğer Bir Mal veya Hizmetin Satın Alınmasının Zorunlu Kılındığı
İddiası
Şikayet dilekçesinde yer verilen diğer iddia ise, Arçelik A.Ş.’nin piyasada
tanınması, güvenilir bir marka olması ve sahip olduğu fikri ve sınai mülkiyet
haklarının sağladığı imkanları hakimiyet aracı olarak kullandığı, Gonca Ticaret’e bayi
olabilmesi için kapanmış iki eski bayinin tüketicilerine olan borçlarını ödemesini şart
koştuğu; 4054 sayılı Kanun anlamında bayilik olma şartını kapatılmış başka bayilerin
borcunu kapatma şartına bağlayarak Kanun’u ihlal ettiği yönündedir.
Sözleşme yapılırken taraflar arasında güç dengesizliğinin olması ve eşit
şartlarda pazarlık ortamının bulunmaması da yine özel hukuk ilişkisi olup, bu
durumun Rekabet Hukukunu ilgilendiren bir yönü yoktur. Burada 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde önemli olan, eylemin rekabeti sınırlayıcı amaç taşıyor ya da sonuç
doğuruyor olmasıdır. Kaldı ki, bayi olabilme ya da eski bayilerin borcunu karşılama
koşullarının getirilmesini bir mal veya hizmet olarak değerlendirerek, Kanun’un 4.
maddesinin (f) bendi anlamında “Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı
olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının
zorunlu kılınması” eylemi biçiminde nitelendirmek mümkün değildir. Zira bayi olmak
ya da eski bayilerin borcunu ödemek, bir mal ya da hizmet değildir.
3. Eşit Durumdaki Alıcılara Eşit Hak, Yükümlülük ve Edimler İçin Farklı Şartlar
İleri Sürülerek Doğrudan veya Dolaylı Olarak Ayırımcılık Yapıldığı İddiası
4 REKABET KURUMU
Şikayet başvurusunda, Arçelik A.Ş.’nin Gonca Ticaret’e mal vermeyi keserek
eşit durumdaki diğer bayiler karşısında Gonca Ticaret’e yönelik ayırımcılık yaptığı ve
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (b) bendini ihlal ettiği iddiasına da yer
verilmiştir.
Sağlayıcının sözleşmeyi feshetmeye karar verdiği ve bu doğrultuda fesih
ihbarında bulunduğu bir durumda, sözleşmeyi feshettiği tarihten itibaren mal vermeyi
kesmesinin; sözleşmenin feshinin rekabeti sınırlama amacının bulunmaması ya da
rekabetin sınırlanması sonucunu doğurmaması koşuluyla ve sözleşmedeki edimlerin
yerine getirilmemesi gerekçesiyle gerçekleştirilmesi doğaldır. Diğer bayiler
karşısında özel hukuk çerçevesinde değerlendirilebilecek nedenlerle sözleşmesi
feshedilen bayinin eşit durumda bulunduğunu söylemek mümkün değildir. Bu itibarla
bayiler arasında ayırımcılık yapıldığı yönündeki iddia yerinde görülmemiştir.
Dolayısıyla, şikayet başvurusunda ileri sürülen iddiaların 4054 sayılı
Kanun’un 4 ve 6. maddeleri çerçevesinde rekabet ihlali niteliği taşımadığı kanaatine
varılmıştır.
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde;
Arçelik A.Ş.’nin beyaz eşya pazarında hakim durumunu kötüye kullanarak
bayisi Gonca Ticaret’i piyasa dışına çıkardığı, eşit durumdaki diğer bayiler
karşısında farklı şartlar ileri sürerek ayrımcılık yaptığı ve aralarında yapmış oldukları
model mağaza sözleşmesinde bir malla birlikte diğer bir malın satın alınmasını
zorunlu kıldığı şeklindeki iddiaların, 4054 sayılı Kanun’un 4 ve 6. maddeleri
çerçevesinde rekabet ihlali niteliği taşımadığı ve Kanun’un 40. maddesinin birinci
fıkrası uyarınca önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek
olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy