Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/O.G.-00/5 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 00-48/506-274
Karar Tarihi : 5.12.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : Oğuzkan GÜZEL, Mehmet ÖZDEN
C- BAŞVURUDA
BULUNAN : Temsa Termoteknik San. ve Tic. A.Ş.
Vekili: Av. Mustafa HAKKANİ
Temsa A.Ş. Mersin Yolu Üzeri ADANA
D- TARAFLAR : - Temsa Termoteknik San. ve Tic.A.Ş.
Yakacık, Ankara asfaltı, Yanyol, No:25 81450 Kartal-İSTANBUL
- Hafif ticari araçlar yetkili satıcıları
E- DOSYA KONUSU: Temsa Termoteknik San. ve Tic.A.Ş. (Temsa) Otomotiv Grubu ile
hafif ticari araçlar yetkili satıcıları arasında akdedilen “Yetkili Satıcı Anlaşması”na menfi
tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.6.1998 tarih, 1555 sayı ile giren başvuru
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 5 ve 8. maddeleri
uyarınca düzenlenen 30.5.2000 tarih, D4/1/O.G.-00/2 sayılı Rapor Başkanlığa intikal
ettirilmiş, ancak 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliğ'inde yapılan değişiklik nedeniyle yeniden rapor düzenlenmesine
ihtiyaç duyulmuştur. Bu çerçevede hazırlanan 11.10.2000 tarih, D4/1/O.G.-00/5 sayılı
Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu 30.11.2000 tarih, REK.0.08.00.00/61 sayılı
Başkanlık önergesi ile 00-48 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler
taşıması nedeniyle menfi tespit belgesi verilmesi mümkün olmayan bildirim konusu
anlaşmanın, 2, 10 ve 28. maddelerinde düzenlenen hükümlerin kaldırılması halinde
1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında anılan Kanun'un 4. maddesinin uygulanmasından
muaf tutulabileceği; belirtilen düzeltmelerin yapılmaması halinde Kanun’un 40. maddesi
(00-48/506-274)
2
gereğince işlem yapılacağı; anlaşmanın 8. ve 16. maddelerinde yetkilici satıcılara
getirilen, talimatlara uyma zorunluluğu ve satış şartlarının Temsa tarafından
değiştirilebileceğine ilişkin hükümlere dayanılarak yapılması muhtemel düzenlemelerin
rekabet mevzuatı çerçevesinde olması gerektiği; bu konuda ortaya çıkabilecek
tereddütlerin varlığı halinde Kurumumuza bildirimde bulunulabileceği hususlarının
taraflara tebliğinin uygun olacağı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Temsa’nın Kurumumuza yaptığı başvuruda; adı geçen şirketin dağıtımını yaptığı
araçları, dağıtım ve servis anlaşmaları akdettiği yetkili satıcıları vasıtasıyla piyasaya arz
ettiği, bu nedenle bildirim konusu yetkili satıcılık sözleşmelerinin Kurumumuzca çıkarılan
1998/3 sayılı Tebliğ hükümlerine göre 4.5.1998 tarihi itibariyle yeniden düzenlendiği;
fakat düzenlemenin yeni olması ve örnek teşkil edecek uygulamaların olmaması
hasebiyle sözleşme değişikliklerinin Kurumun incelemesine sunulduğu ve Menfi Tespit
Belgesi verilmesi için başvuruda bulunulduğu ifade edilmektedir. Başvuru formunda
ayrıca Rekabet Kurulu bu başvuruyu reddederse, başvurunun muafiyet bildirimi olarak
değerlendirilmesi konusunda istemleri olduğu belirtilmektedir.
Söz konusu başvuruda, anlaşmanın 1998/3 sayılı Tebliğ hükümlerine göre yeniden
düzenlendiğinin ve bu çerçevede Menfi Tespit Belgesi talep edildiğinin ifade edildiği
görülmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesinde Menfi Tespit Belgesi verilebilmesi
için, bildirilen anlaşmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmaması gerektiği
düzenlenmiştir. Grup muafiyeti tebliğlerine uygunluğu kabul edilen anlaşmalar ise anılan
Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler taşımakla birlikte, bu hükümleri Kanun'un 5.
maddesi uyarınca 4. maddenin uygulanmasından muaf tutulmaktadır. Bu çerçevede,
muafiyet tebliğlerinden birisine uygun şekilde düzenlenmiş bir anlaşmaya, Kanun’un 4.
maddesine aykırı hükümler taşıması nedeniyle, Menfi Tespit Belgesi verilmesi mümkün
değildir.
Başvuru konusu anlaşmanın içerdiği hükümler itibariyle motorlu taşıt dağıtım ve servis
anlaşması olduğu görülmektedir. Bu nedenle anlaşma hükümleri 1998/3 sayılı Tebliğ
çerçevesinde incelenmiş ve aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:
Anlaşmanın “bayi tayini” başlıklı 2. maddesinin (b) bendinde aynen; “TEMSA, gerekli
gördüğü hallerde, satış bölgesi dahilinde müşterilere doğrudan ya da Yetkili Satıcı
olmayan bir üçüncü şahıs vasıtasıyla ürünlerini satmaya yetkilidir.” hükmü
bulunmaktadır.
Bu şekildeki bir düzenleme ile, sağlayıcı konumundaki Temsa tarafından satıcının
anlaşma bölgesinde doğrudan satış yapılabilmesinin yanı sıra, sağlayıcıya başka
satıcılarla çalışma imkanı da tanınmaktadır. 1998/3 sayılı Tebliğ’in, “Grup Muafiyeti
Kapsamı Dışında Kalan Koşul ve Yükümlülükler” başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının
(d) bendinde, “Sağlayıcının, anlaşma ile satıcının anlaşma bölgesinde faaliyet gösteren
başka satıcı teşebbüslerle, anlaşma konusu malların dağıtım ve servisi konusunda veya
anlaşma bölgesini değiştirme konusunda anlaşma yapma hakkını saklı tutması”
(00-48/506-274)
3
muafiyet kapsamı dışında bırakılmıştır. Ayrıca, aynı maddenin ikinci fıkrası hükmüne
göre, bu şekilde bir düzenlemenin bulunması halinde, anlaşmada yer alan rekabeti
kısıtlayıcı nitelikteki tüm diğer hükümler de muafiyetten yararlanamayacaktır. Satış
bölgesinin 1 km çaplı bir alan olarak sınırlandırıldığı bir anlaşmada, ayrıca bu şekilde bir
hükmün bulunması anlaşmayı muafiyet alabilecek bir dağıtım ve servis anlaşması
olmaktan çıkarmaktadır.
Anlaşmanın, "Temsa’nın Doğrudan Yapacağı Satışlar" başlıklı 10. maddesinde, resmi
kurumlara yapılacak toplu satışlar için geçerli olmak üzere, yetkili satıcının bölgesinde
Temsa tarafından satış yapılabilmesi hakkının ayrı bir anlaşma yapmak sureti ile anılan
teşebbüs adına hareket edecek üçüncü kişiler vasıtası ile kullanılabileceği
belirtilmektedir. Madde bir bütün olarak değerlendirildiği takdirde, yetkili satıcı olmayan
üçüncü kişiler vasıtası ile yapılacak satışların, temsil veya vekalet şeklindeki aracılık
faaliyetleri ile gerçekleştirileceği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, anılan madde hükmü,
sağlayıcının, yetkili satıcının satış bölgesinde üçüncü kişilerle ayrı bir yeniden satış
anlaşması yapma hakkını elinde bulundurması olarak değerlendirilemez.
Anlaşmanın, "Sözleşmenin Devam Etmeyeceğinin Bildirimi Halinde Uygulanacak
Esaslar" başlıklı 28. maddesinde, fesih ihbarının bildirilmesine ve ihbar süresi içerisinde
yetkili satıcılık hükümlerinin fiilen uygulanmamasına yönelik hükümler getirildiği, ayrıca
sağlayıcı konumundaki Temsa’ya sözleşmeyi ihbar süresi dikkate alınmadan sona
erdirebilme yetkisinin verildiği belirlenmiştir. Grup Muafiyeti Tebliği ile düzenlenen feshi
ihbar süreleri, satıcının sözleşme konusu malların dağıtım ve servisini iyileştirmek için
yapacağı yatırımlar sonucu, kısa süreli bir anlaşma veya kısa bir fesih süresinin etkisiyle
sağlayıcıya daha da çok bağımlı olmasının önlenmesini amaçlamaktadır. Bu nedenle
feshi ihbar sürelerinin kullanımına engel getirecek bu şekildeki bir düzenleme,
anlaşmayı Grup Muafiyeti Tebliği kapsamı dışına çıkartmaktadır.
Anlaşma’nın “Ürünlerin Alımına İlişkin Diğer Esaslar” başlıklı 8. maddesinde getirilen
düzenleme ile sağlayıcı’ya anlaşma konusu malların yetkili satıcılar tarafından satın
alınmasında uygulanacak esaslara ilişkin olarak geniş yetkiler tanındığı ve mevcut
esaslarda her türlü değişiklik yapma yetkisinin verildiği görülmektedir. “Talimata Uyma
Zorunluluğu” başlıklı 16. madde hükmü ise, Temsa’nın sözleşmenin uygulanmasında
her türlü talimatı verme yetkisine sahip olduğunu ve kendisince hazırlanacak tüm
dökümanların sözleşmenin bir parçası olacağını düzenlemektedir. Mezkur maddelerde
sağlayıcıya tanınan sözleşmenin uygulanmasına yönelik düzenleme yapma yetkilerinin,
sözü edilen anlaşmanın 41. maddesinde yer verilen; “taraflar 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanuna saygılı olacaklardır” hükmü de gözönüne alınarak,
rekabeti kısıtlayıcı şart ve esaslar getirilmeden kullanılması gerekmektedir.
Anlaşmada yer alan diğer hükümlerin ise, 1998/3 sayılı Tebliğ’e uygun olduğu
belirlenmiştir.
Son olarak, grup muafiyeti kapsamı dışında kalan anlaşma bireysel muafiyet açısından
değerlendirilmiştir. Bu noktada, anılan Tebliği’e uygun olduğu ileri sürülen, ancak, bu
Tebliğ ile muafiyet tanınan rekabet sınırlamalarını aşan hükümlere sahip başvuru
(00-48/506-274)
4
konusu anlaşmanın bireysel muafiyet de alamayacağı açıktır. Esasen, ilgili Tebliğ’in
düzenlemeleri, ilişkin oldukları alanlardaki en makul kısıtlamalara işaret etmektedir ve
aynı alanlardaki daha kapsamlı kısıtlamalar, 4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrası (d) bendinde yer alan “Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki
amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması” şartına aykırıdır. Bu
nedenle ilgili anlaşmalara bireysel muafiyet verilmesi de mümkün değildir.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında,
1- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler
taşıması nedeniyle “Temsa Termo Mekanik Sanayi ve Ticaret A.Ş. Otomotiv Grubu
Yetkili Satıcı Anlaşması”’na menfi tespit belgesi verilemeyeceğine OYBİRLİĞİ ile,
2- Bildirilen anlaşmanın 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti tebliği hükümlerine göre değerlendirilmesi sonucunda;
A- Yetkili Satıcılık Anlaşması’nın:
a) 2. maddesinin (b) bendinin sözleşmeden çıkarılması ya da aykırılık teşkil etmeyecek
şekilde değiştirilmesi gerektiğine OYÇOKLUĞU ile,
b) 10. maddesinin (a), (b) ve (c) bentlerinin sözleşmede yer almasında bir sakınca
bulunmadığına OYÇOKLUĞU ile;
c) 28. maddesinin sözleşmeden çıkarılmasına OYBİRLİĞİ ile;
B- a) Yukarıda belirtilen değişikliklerin yerine getirilmesi ve anlaşmanın düzeltildiğinin
Kurul’a tevsik edilmesi halinde, ilgili anlaşmanın 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında
grup muafiyetinden yararlanacağına;
b) Anlaşmanın yukarıda belirtildiği şekilde düzeltilmesi için, kararın tebliğinden
itibaren ilgili taraflara 45 gün süre verilmesine,
c) Aksi takdirde 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmenin geçersiz
olacağının, Kurulumuzca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16. ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine;
OYBİRLİĞİ ile;
3- Ayrıca anlaşmanın 8. ve 16. maddelerinde yetkili satıcılara getirilen “talimatlara uyma
zorunluluğu" ve "satış şartlarının Temsa A.Ş. tarafından değiştirilebileceği” hükümlerine
dayanılarak yapılacak değişikliklerin, esasen sözleşmenin 41. maddesinde ilke olarak
(00-48/506-274)
5
yer alıyor olmakla birlikte, yürürlükteki rekabet mevzuatı çerçevesinde yapılması
gereğinin ve bu konuda tereddütlerin varlığı halinde Kurumumuza bildirimde
bulunulabileceğinin taraflara tebliğine OYBİRLİĞİ ile;
karar verilmiştir.
(00-48/506-274)
6
REKABET KURUMU BAŞKANLIĞI'NA
(Muhalefet Şerhi)
KARAR TARİHİ VE NO :05.12.2000 tarih ve 00-48/506-274 sayılı karar
MUHALEFET EDEN ÜYE :Mehmet Zeki Uzun
MUHALEFETİN KONUSU :Mezkur tarih ve sayılı Kararına karşı muhalefet
nedenlerimizin sunulmasıdır.
MUHALEFET NEDENLERİ :
Temsa A.Ş. Otomotiv Grubu ile hafif ticari
araçlar yetkili satıcıları arasında aktedilen " Yetkili Satıcı Anlaşması " 'nın 10.
Maddesinin a,b ve c bendlerinde,
Temsa'nın , doğrudan satış yapması düzenlenmekte
olup bu hakkının ayrı bir anlaşma yapmak suretiyle Temsa adına hareket edecek bir
üçüncü kişiler vasıtasıyla kullanılabileceği belirtilmektedir.
Ayrıca yetkili satıcıların bu şekilde yapılan satışlarda
teslimat v.s. yükümlülükleri yerine getirmesi hüküm altına alınmıştır.
Maddenin bütün olarak değerlendirilmesinden ; yetkili
satıcı olmayan üçüncü kişiler vasıtası ile satış yapılması düzenlemesinin temsil veya
vekalet şeklindeki aracılık faaliyeti olarak düşünüldüğü,
Ancak , getirilen düzenlemeden bu durumun net
olarak anlaşılamadığı ve yazılı ifadeden sağlayıcı konumundaki Temsa'nın yetkili satış
bölgelerinde diğer satıcılarla anlaşma yapma hakkını saklı tuttuğu şeklinde bir anlam da
ortaya çıkmaktadır.
Madde bu şekilde yorumlandığında anlaşmanın
tamamının 1998/3 sayılı grup muafiyeti tebliğinin 7 nci maddesi kapsamı dışında
kalmaktadır.
SONUÇ :Yukarıda arz ve izah edildiği üzere ;
Sözleşmenin 10. Maddesinin ,Tebliğ'e uygun olacak
ve yoruma açık bulunmayacak bir şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiği
düşüncesinden hareketle , çoğunluğun görüşüne iştirak etmediğimi ve muhalefetimi
bildiririm.
Mehmet Zeki UZUN
Rekabet Kurulu Üyesi
(00-48/506-274)
7
KARŞI OY GEREKÇESİ
Temsa A.Ş. Otomotiv Grubu ile hafif ticari araçlar yetkili satıcıları arasında
akdedilen “Yetkili Satıcı Anlaşması”nın; yetkili satıcının, satış bölgesi içinde Temsa
A.Ş.’nin doğrudan satış yapmasını düzenleyen 10. maddesinde bu hakkın ayrı bir
anlaşma yapmak suretiyle Temsa A.Ş. adına hareket edecek üçüncü kişiler vasıtasıyla
da kullanılabileceği belirtilmektedir.
Bu madde ile yetkili satıcı olmayan üçüncü kişiler vasıtasıyla yapılacak satışların
temsil veya vekalet şeklindeki aracılık faaliyetleri ile gerçekleştirlebileceği düzenlenmiş
ise de, maddenin yazılış biçiminden Temsa A.Ş.’nin yetkili satış bölgelerinde diğer
satıcılarla anlaşma yapma hakkını saklı tuttuğu şeklinde bir anlam da çıkmakta olup, bu
şekildeki yorum halinde 998/3 sayılı Tebliğ’in 7. maddesi uyarınca muafiyet kapsamı
dışında kalmaktadır.
Bu durumda sözleşmesinin 10. maddesinin de, Tebliğ’e uygun olacak ve yoruma
açık bulunmayacak bir şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiği düşüncesiyle Rekabet
Kurulu’nun 5.12.2000 tarih ve 00-48/506-274 sayılı kararının, 2-A (b) maddesinde sayın
çoğunluğun görüşüne katılmıyoruz.
DR. KEMAL EROL İSMET CANTÜRK
İKİNCİ BAŞKAN KURUL ÜYESİ
R. MÜFİT SONBAY MURAT GENCER
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
(00-48/506-274)
8
KARŞI OY GEREKÇESİ
(05.12.2000 tarih ve 00-48/506-274 sayılı Rekabet Kurulu kararına)
Temsa Termoteknik San. ve Tic. A.Ş.(TEMSA) Otomotiv Grubu ile hafif ticari
araçlar yetkili satıcıları arasında aktedilen “Yetkili Satıcı Anlaşması”nın muafiyetten
yararlanabilmesi hususunda alınan 05.12.2000 tarih ve 00-48/506-274 sayılı Kurul
Kararının 2-A(a) maddesine karşı oy kullanmamın gerekçesi aşağıda açıklanmıştır.
1998/3 sayılı Tebliğin 4-a maddesi hükmünce sağlayıcının, anlaşma konusu
malları anlaşma bölgesi içinde doğrudan satmaması ve bu mallar için servis
sunmamasına ilişkin yükümlülüklerin varlığı halinde dahi anlaşma grup muafiyetinden
yararlanacaktır.
Bu hükümden aksine işlem yapılabileceği, yani sağlayıcının anlaşma konusu
malları anlaşma bölgesinde doğrudan satabileceği ve buna ilişkin sözleşmeye hüküm
koyabileceği anlaşılmaktadır.
Sağlayıcının “doğrudan” satma hakkı yetkili satıcılar vasıtasıyla yaptığı satışların
dışında kalan bizzat kendisi veya yetkili satıcı olmayan elemanları vasıtasıyla yaptığı
satışları ifade eder.
Sözleşmenin 2.Maddesinin (b) bendinde yer alan Temsa’nın satış bölgesi
dahilinde müşterilere doğrudan ya da yetkili satıcı olmayan bir üçüncü şahıs vasıtasıyla
ürünleri satmaya yetkili olması, kanaatimce Tebliğ’in 7. Maddesine aykırı değildir.Yetkili
satıcı olmayan üçüncü şahıs Temsa’nın elamanı veya Temsa nam ve hesabına satış
yapan bir kimse olacağından bu husus Temsa’nın doğrudan yapacağı satış kapsamında
değerlendirilmelidir. Bu nedenle sözleşmenin 2-b maddesinin sözleşmeden çıkarılması
hususundaki çoğunluk görüşüne katılmamız mümkün olmamıştır.
Sadık KUTLU Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy