1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/Ç.D.-00/2 (Devralma)
Karar Sayısı : 00-49/517-282
Karar Tarihi : 12.12.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Çiğdem DEMİREL, Cengiz SOYSAL
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - BP Petrolleri A.Ş.
Fahrettin Kerim Gökay Cad. No:64 A-C Blok
Altunizade K.Çamlıca-İstanbul
Temsilcileri:
Bülent Kencebay
Fahrettin Kerim Gökay Cad. No:64 A-C Blok
Altunizade K.Çamlıca-İstanbul
Sibel Yurttutan
Güllü Sok. No:1 3.Levent -İstanbul
- Mobil Oil Türk A.Ş.
Tophanelioğlu cad. No:9 kat 2 Altunizade İş merkezi
Üsküdar-İstanbul
Temsilcileri:
Serap Zuvin, Tolga İşmen
Büyükdere cad. Maya Akar Center B Blok
No:101-102 K:17 Esentepe -İstanbul
D- TARAFLAR: - BP Petrolleri A.Ş.
- Mobil Oil Türk A.Ş.
E- DOSYA KONUSU: Akaryakıt Ortaklığı ve Madeni Yağlar Ortaklığı'nın tasfiye
edilmesi suretiyle, anılan ortaklıkların BP Petrolleri A.Ş. ve Mobil Oil Türk A.Ş.
tarafından paylaşılarak devralınmasına izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.11.2000 tarih, 4770 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi
ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 06.12.2000
tarih, D1/1/Ç.D.-00/2 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 06.12.2000 tarih,
REK.0.05.00.00/121 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-49 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
2 REKABET KURUMU
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: Akaryakıt Ortaklığı ve Madeni Yağlar Ortaklığı'nın
tasfiye edilerek, anılan ortaklıkların BP Petrolleri A.Ş. ve Mobil Oil Türk A.Ş.
tarafından paylaşılarak devralınmasının, ilgili ürün pazarında 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan
İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ çerçevesinde yeni
bir hakim durum yaratmayacağı veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmeyeceği,
taraflar arasında imzalanan madeni yağlar ortaklığının tasfiyesine ilişkin sözleşmede
yer alan müşteri paylaşımı ve rekabet etmeme kısıtlayıcı hükümlerinin 1.5 yıl gibi bir
süre ile sınırlandırılmasının zorunlu, objektif ve makul bir yan sınırlama olduğu bu
bakımdan söz konusu devralma işlemine izin verilmesinde herhangi bir sakıncanın
bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. TARAFLAR
1.1. BP Petrolleri A.Ş. (BPAŞ): BPAŞ, akaryakıt ve enerji sektöründe faaliyet
gösteren, hisselerinin tamamına doğrudan veya dolaylı olarak BP Amaco plc'nin
sahip olduğu bir şirkettir. Türkiye'de söz konusu ayrışma işleminden etkilenen
pazarlarda faaliyet gösteren ve BP Amaco plc'nin kontrolü altında bulunan diğer
şirketler şunlardır:
- BP Turkey Refining Limited
- ATAŞ Anadolu Tasfiyehanesi A.Ş.
- BP Gaz A.Ş.
- Delta Tüp Sanayii ve Ticaret A.Ş.
- Castrol Madeni Yağlar Sanayi ve Ticaret A.Ş.
I.2. Mobil Oil Türk A.Ş. (MOTAŞ): MOTAŞ'ın hisselerinin tamamına doğrudan veya
dolaylı olarak sahip olan Exxon Mobil Corporation %100'ü halka açık bir şirkettir.
Hiçbir gerçek veya tüzel kişi Exxon-Mobil hisselerinin %5'inden fazlasına sahip
değildir. Exxon-Mobil'in faaliyet alanları; ham petrol ve doğal gaz arama, geliştirme,
üretim ve satışı, petrol ürünleri arıtma ve satışı, çeşitli kimyasal ürünlerin geliştirme,
üretim ve satışı, kömür ve minerallerin üretim ve satışı ve enerji üretimidir. Türkiye'de
söz konusu ayrışma işleminden etkilenen pazarlarda faaliyet gösteren ve Exxon-
Mobil'in %50 hissesi bulunan tek şirket Çekisan Depolama Hizmetleri Ltd. Şti.'dir.
2.İlgili Pazar
a) Ürün Pazarı: Söz konusu ayrılma işlemine tabi olan BP Akaryakıt Ortaklığı ve
Mobil Madeni Yağ Ortaklığı, akaryakıt ve madeni yağ alanlarında faaliyet
göstermektedir. Bu ortak girişimlerden, madeni yağlarda işbirliğini sağlayan Mobil
Madeni Yağlar Ortak Girişimi'nin sadece otomotiv madeni yağları ve sanayi madeni
yağları alanında faaliyet gösterdiği dikkate alındığında, söz konusu işlemden
etkilenen ilgili ürün pazarları;
Siyah ve beyaz ürünlerden oluşan (jet yakıtı hariç) akaryakıt ürünleri
dağıtımı,
Otomotiv madeni yağları ve
Sanayi madeni yağları olarak belirlenmiştir.
3 REKABET KURUMU
b) Coğrafi Pazar: Taraf teşebbüslerin faaliyetlerini Türkiye çapında gerçekleştirdikleri
dikkate alındığında, söz konusu devralma işlemleri için yapılacak incelemede ilgili
coğrafi pazar, Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir.
3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
3.1. Akaryakıt Ortaklığı
Akaryakıt ortaklığı sözleşmesine göre, BPAŞ'nin %70, MOTAŞ'ın ise %30 pay
sahibi olduğu ve BPAŞ'nin yönetici ortak olarak bulunduğu bir akaryakıt ortaklığı
kurulmuştur. Sözkonusu işlem ile MOTAŞ akaryakıt ortaklığındaki tüm menfaatlerini
BPAŞ'ye devredecektir.
Taraflar, devrin tamamlanma tarihinden itibaren BPAŞ'nin akaryakıt ortaklığı
kar ve zararının %100'ünü almasını ve akaryakıt ortaklığı yükümlülük ve sermaye
giderlerinin %100'ünden sorumlu olmasını kararlaştırmışlardır.
Akaryakıt ortaklığındaki müşterek kontrolün sona ererek tek kontrole geçişin
düşünüldüğü söz konusu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2(b) maddesi gereğince
Tebliğ kapsamında bir devralma işlemidir.
Akaryakıt Ortaklığı'nın ciro ve pazar payı rakamları şu şekildedir:
- Benzinler ve Gazyağı : ………………………. TL, %…….
- Motorin : ………………………. TL., %…….
- Fuel oil : ……………………... TL., %…….
BPAŞ'nin sahibi olduğu Castrol'ün akaryakıt pazarında faaliyeti
bulunmamaktadır.
Ciro ve pazar payı rakamlarına göre, 1997/1 sayılı Tebliğin 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 4 üncü maddesinde belirtilen eşiklerden 25 trilyon TL.lik ciro
eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla söz konusu işlemin Rekabet Kurulu'ndan izin alınması
zorunlu bir devralma işlemi olduğu anlaşılmıştır.
Devralma işlemi sonucunda, pazar paylarında veya pazar konumunda
herhangi bir değişikliğin olmayacağı, ilgili pazarlara yeni bir rakibin (Exxon/Mobil) de
girebileceği ve yapılan sözleşmede kısıtlayıcı herhangi bir hükmün yer almadığı
hususları dikkate alındığında, akaryakıt ortaklığına ilişkin devralma işleminin ilgili
pazarda hakim bir durum yaratmasının söz konusu olmadığı belirlenmiştir.
3.2. Madeni Yağlar Ortaklığı
Madeni yağ ortaklığı sözleşmesine göre, BPAŞ'nin %49, MOTAŞ'ın ise %51
pay sahibi olduğu ve MOTAŞ'ın yönetici ortak olarak bulunduğu bir madeni yağlar
ortaklığı kurulmuştur.
Tasfiye edilecek Madeni Yağlar Ortaklığının bölünmesi sonucunda iki ayrı
madeni yağlar faaliyeti kurulacak ve devralma işlemi tamamlandıktan sonra söz
konusu ortaklık tamamıyla tasfiye edilecektir. Diğer bir ifadeyle, madeni yağlar
ortaklığındaki müşterek kontrol sona erdirilerek, tek başına kontrolün söz konusu
olduğu iki ayrı teşebbüsün madeni yağlar pazarında faaliyetini sürdürmesi
planlanmıştır.
Madeni yağlar faaliyetlerinin paylaşımı yapılırken,
4 REKABET KURUMU
- BPAŞ'nin, binek araçları madeni yağ faaliyetinin BP markalı madeni yağlarla
ilgili kısmını ve ticari araçlar madeni yağ faaliyetine ilişkin sözleşme ve varlıkları
devralması,
- MOTAŞ'ın ise binek araçları madeni yağ faaliyetinin Mobil markalı madeni
yağlarla ilgili kısmını ve sanayi madeni yağlar faaliyetine ilişkin sözleşme ve
varlıkları devralması kararlaştırılmış, bu devirlerin devir olunacak faaliyetlere ilişkin
müşteri sözleşmelerinin duruma göre BPAŞ ve MOTAŞ'a devredilmesi yoluyla
yapılması planlanmıştır.
Madeni yağlar ortaklığındaki müşterek kontrolün sona ererek tek kontrole
geçişin söz konusu olduğu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2(b) maddesi gereğince
Tebliğ kapsamında bir devralma işlemidir.
Madeni yağlar ortaklığının 1999 yılı cirosu ve pazar payları şu şekildedir:
Otomotiv madeni yağlar :35.836.195.387.000 TL, %31.5
Sanayi madeni yağlar : 12.859.426.265.000 TL, %26.1
BPAŞ'nin sahibi olduğu Castrol'ün madeni yağlar pazarındaki cirosu ve pazar
payı;
Otomotiv madeni yağlar : ……………………... TL, %……
Sanayi madeni yağlar : ………………….. TL, % ……'dır.
Bu durumda Castrol'ün payının da katıldığı toplam ciro ve pazar payı
rakamları aşağıdaki şekilde değişecektir:
Otomotiv madeni yağlar…….: ……………………… TL, %…..
Sanayi madeni yağlar……….: ………………………. TL, %….…
Ortaklığın ciro ve pazar payı rakamlarının, 1997/1 sayılı Tebliğin 1998/2 sayılı
Tebliğ ile değişik 4 üncü maddesinde belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerini aşması
nedeniyle bu işlem Rekabet Kurulu'ndan izin alınması zorunlu bir devralma işlemidir.
Tasfiye işlemi sonrasında ilgili pazarlarda, güçlü bir aktör yerine, rekabeti
canlı tutacak iki rakibin faaliyet göstereceği, dolayısıyla yoğunlaşmanın azalacağı ve
rekabetin artacağı ortadadır.
3.3. Yan Sınırlamalar
Madeni yağlar ortaklığının tasfiyesine ilişkin sözleşmenin "Kısıtlayıcı
Hükümler" başlıklı bölümünde genel olarak müşteri çalmama ve rekabet etmeme
hükümleri yer almaktadır.
Bölünen teşebbüslerin değerini korumak amacıyla geçiş dönemine ilişkin
olarak yapılan bu düzenlemelerin nedenleri şu şekilde sıralanmıştır:
- Her bir tarafın devraldığı madeni yağlar teşebbüsü, Türk pazarında kendi
ayakları üzerinde durabilen ve varlığını sürdürebilen bir işletme haline
gelene kadar bu teşebbüsün korunması gerekmektedir,
- Devralınan madeni yağlar teşebbüsünün müşteri ilişkileri ve itibarının da,
bu ilişkilere devam edecek teşebbüslerin sahipleri olan taraflara mal
edilene kadar korunması gerekmektedir,
5 REKABET KURUMU
- MOTAŞ son dört yıldır madeni yağlar ortaklığı işini yönetmektedir,
BPAŞ'nin bu süre içinde madeni yağlar pazarlama işine faal bir katılımı
sözkonusu olmamıştır, bu nedenle MOTAŞ, devralınan teşebbüslerin
müşterileri hakkında detaylı bilgi sahibidir, mobil markasını elinde
tutmaktadır, madeni yağların imalatı ve müşteri ihtiyaç ve isteklerinin
karşılanması amacıyla ürün geliştirme ve servisi konusunda gereken
uzmanlık, teknolojik bilgi birikimi ve teknolojiye sahiptir, ayrıca ortak
girişimin kurulmasından itibaren BP markası müşterileri Mobil markası
müşterilerine dönüşmüş ve BP markalı madeni yağların teknolojisini Mobil
teknolojisine çevrilmiştir. Dolayısıyla, BPAŞ'nin Avrupa ve Türkiye
pazarlarında kendi ürün teknolojisini geliştirmek, orjinal ekipman
imalatçıları ve katkı maddesi tedarikçileriyle ilişkiler kurmak ve BP ürünleri
ve hizmetlerinin en azından Mobil'e eşdeğer düzeyde olduğu konusunda
müşterilerin güvenini kazanmak için zamana ve müşterilerin
paylaşılmasına yönelik bir mekanizmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Sözkonusu nedenler çerçevesinde taraflar, 1 Temmuz 2002 tarihine kadar
müşterilerin paylaşılması ve rekabet edilmemesi yönünde anlaşmışlardır.
Ayrıca, rekabet etmeme yükümlülüğünü sadece MOTAŞ'ın taahhüt etmesi,
distribütörler seviyesinde rekabetin devam etmesi, Exxon Mobil grubunun madeni
yağlara ilişkin reklam yapmasına ilişkin kısıtlama bulunmaması, orjinal ekipman
imalatçılarıyla her iki grubun da iletişim kurmasına (teklif vererek cezbetme ve
ayartma hariç) yasak konulmaması, her iki tarafın müşterisinin diğer taraftan kendi
isteğiyle mal temin etmesi konusunda kısıt konulmaması ve nihai olarak tüm bu
kısıtların tüketici seviyesinde olmayıp, alım ve pazarlık gücü olan büyük müşterileri
kapsaması gibi hafifletici unsurlarda da anlaşmış oldukları görülmüştür.
Bu hükümler esas itibarıyla, devir sözleşmesine ilişkin yan sınırlamaları
oluşturmakta ve söz konusu bölünme sonrasında her iki tarafın da piyasada etkin bir
şekilde rekabet edebilecek konuma ulaşmalarını sağlamak amacıyla konulması
zorunlu ve işlemin gerçekleştirilebilmesi için doğrudan ilgili olarak görülmektedir.
Konulan sürenin (1.5 yıl) kısalığı ve MOTAŞ'ın Exxon markasıyla ilgili pazarlardaki
varlığını sürdürmesi, söz konusu kısıtlamaların makul bir çerçevede oluşturulduğunu
ortaya koymaktadır.
Madeni yağlar ortaklığının ikiye bölünmesi işlemi sonucunda ilgili pazarlarda
bir yerine iki aktörün yer almasıyla rekabet artacak, yoğunlaşma azalacak, ancak iki
güçlü rakibin oluşabilmesi için gerekli olan söz konusu yan sınırlamaların taraflarca
da belirlenen 1 Temmuz 2002 tarihine kadar geçerli olması uygun olacaktır.
İ- SONUÇ
BP Petrolleri A.Ş. ve Mobil Oil Türk A.Ş. arasında akdedilmiş anlaşmalarla
kurulmuş bulunan Akaryakıt Ortaklığı ile Madeni Yağlar Ortaklığı'nın tasfiye edilmesi
işlemlerinin, ilgili ürün pazarlarında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun'un 7 nci maddesi ve 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması
Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ çerçevesinde yeni bir hakim
durum yaratmayacağı veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmeyeceğinden, ayrıca
söz konusu işlemlerden taraflar arasında imzalanan madeni yağlar ortaklığının
6 REKABET KURUMU
tasfiyesine ilişkin sözleşmede yer alan müşteri paylaşımı ve rekabet etmeme
kısıtlayıcı hükümlerinin 1.5 yıl gibi bir süre ile sınırlandırılmasının zorunlu, objektif ve
makul bir yan sınırlama olmasından dolayı söz konusu devralma işlemine izin
verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy