1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/H.S.Ö.-00/3 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 00-50/536-298
Karar Tarihi : 21.12.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: Hakan Suat ÖLMEZ
C- ŞİKAYET EDEN: Yıldız Teknik Üniversitesi Vakfı Yıldız Eğitim Birimleri
Yıldız Kampüsü , Yıldız 80750 / İSTANBUL
D- HAKKINDA İLK İNCELEME YAPILAN: BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş.
E- DOSYA KONUSU: “Akışkanlar Mekaniği ve Hidrolik” isimli kitabı yayınlayan
BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (BETA)'nin bu kitabı Yıldız Teknik Üniversitesi
Vakfı Yıldız Eğitim Birimleri (YTÜ Vakfı)'ne satmayı reddederek 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'u ihlal ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusunda, Yıldız Teknik Üniversitesi'nde
öğretim görevlisi olan Prof. Dr. Y. Y.’in yazmış olduğu ve BETA tarafından
yayınlanan konusunda tek kitap mahiyetinde olan, aynı zamanda üniversitelerinde
ders kitabı olarak okutulan Akışkanlar Mekaniği ve Hidrolik adlı kitabın YTÜ Vakfı’na
satmaktan imtina edildiği belirtilerek bu kitabın Rekabet Kurulu marifetiyle
kendilerine sattırılması talep edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.9.2000 tarih, 4003 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine düzenlenen 13.12.2000 tarih ve D2/1/H.S.Ö-00/3 sayılı İlk İnceleme
Raporu, 15.12.2000 tarih ve REK.0.06.00.00/50 sayılı Başkanlık önergesi ile 00-50
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Şikayete konu olan BETA’nın tek bir kitap üzerinde
münhasır basım ve dağıtım yetkisi olmasının 4054 sayılı Kanun kapsamında bir
hakim durum değerlendirmesi için yetersiz bir kriter oluşturduğu ve bu nedenle 6.
madde kapsamında bir hakim durumun söz konusu olmadığı, hakim durumda
olmayan bir teşebbüsün mal tedariğini reddetmesinin istisnai haller haricinde 6.
madde kapsamında bir kötüye kullanma sayılamıyacağı ve şikayetçi tarafın
kendilerine mal tedariğinin başlandığını belirterek şikayetlerinden vazgeçmeleri
nedeniyle şikayete konu teşebbüs hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığı
düşünülmektedir.
2 REKABET KURUMU
İ- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar: Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden hareketle işlemin
değerlendirilmesinde ilgili ürün pazarı, “kitap yayıncılığı” pazarı, ilgili coğrafi pazar
ise, "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 'Kapsam' başlıklı 2. maddesinde, “….piyasaya hâkim
olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları …..Kanun kapsamına
girer.” ifadesine yer verilmek suretiyle, bir kötüye kullanma halinin 4054 sayılı Kanun
kapsamına girebilmesi için bu fiili gerçekleştiren teşebbüsün hakim durumda
bulunuyor olması ön koşul olarak belirlenmiştir. Bu nedenle şikayet edilen BETA’nın
hakim durumda olup olmadığı önem kazanmaktadır
Hakim durum, 4054 sayılı Kanun’un tanımlar başlıklı 3. maddesinde "… belirli
bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü…" olarak tanımlanmıştır. Bu tanım bir teşebbüsün hakim
durumda kabul edilmesi için sadece müşterisi üzerinde değil, aynı zamanda tüm ilgili
ürün pazarı bakımından ekonomik parametreleri belirleyebilme gücüne sahip
olabilmesini gerekli kılmaktadır. Şikayet konusu bu açıdan değerlendirildiğinde,
binlerce kitabın basımının yapıldığı ve yine birçok yayınevinin bulunduğu yayıncılık
sektöründe bir yayınevinin tek bir kitap üzerindeki münhasır basım ve dağıtım
yetkisinden dolayı, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek ekonomik
parametreleri belirleyebilme gücüne sahip olduğunu söylemek mümkün
görünmemektedir. Bu nedenle, BETA'nın hakim durumda olmadığı kanaatine
varılmıştır.
Diğer taraftan bir sağlayıcının, bulunduğu piyasanın tamamında hakim
durumda olmasa bile müşterisi konumundaki teşebüslerin kendisine farklı sebeplerle
bağımlı olmasından kaynaklanan ve rekabet hukuku literatüründe ekonomik
bağımlılık olarak bahsedilen durumda yine mal vermeyi reddetmesi, başka bir kötüye
kulanma şekli olarak değerlendirilebilmektedir. Ekonomik bağımlılık olup olmadığının
tespitinde ise, öncelikle müşterinin başka temin kaynaklarının olup olmadığının
belirlenmesi gerekmektedir. Eğer yeterli temin kaynakları yoksa ve sağlayıcıdan elde
edemediği bu mal sebebiyle ekonomik olarak bağımlı olan firmanın rekabet gücünde
sürekli ve önemli dezavantajlara neden oluyorsa, sağlayıcının hakim durumda
olmasa bile mal tedariğini kesmesi rekabet hukukunda yasak olabilmektedir. Bu
hususlar özellikle bayilerin tedarikçilerine olan bağımlılıklarında ve imaj ürünler
satmak durumunda olan müşterilerin bu imaj ürünleri üreten firmalara olan
bağımlılıklarında karşımıza çıkmaktadır.
Şikayete konu olayda ise, ilgili piyasadaki kitapları satan bir müşterinin tek bir
kitap bulundurmamaktan dolayı çok büyük kayıplara uğramayacağı ve bir çok kitap
satan bir kitabevinin faaliyetine devam edebilmesi için de bahsi geçen “Akışkanlar
Mekaniği ve Hidrolik” adlı kitabı bulundurmasının zaruri olmadığı görülmektedir.
Ayrıca adıgeçen kitabı satmamaktan dolayı da rekabet gücünde önemli bir azalma
meydana gelmeyecektir. Aksi takdirde, bütün yayınevleri münhasıran belli kitapları
3 REKABET KURUMU
basma yetkisine sahip olduklarından dolayı, kitabevlerinin her kitaba karşı ekonomik
bağımlı olduğu gerçeğini kabul etmek gerekirdi.
Yukarıdaki hususlar dikkate alındığında, adıgeçen eseri yayınlayan yayıncının
ilgili ürün pazarında hakim durumda olmadığı, ayrıca taraflar arasında bir ekonomik
bağımlılık bulunmadığı, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun açısından herhangi bir ihlalin
söz konusu olmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan İlk İnceleme Raporu hazırlandığı sırada şikayetçi YTÜ Vakfı
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 11.12.2000 tarih ve 5107 sayılı yazı ile
intikal eden faks metninde; BETA ile herhangi bir sorunlarının kalmadığı belirtilerek
daha önce yapmış oldukları şikayetin iptali talep edilmiştir
J- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin doğrultusunda, “Akışkanlar
Mekaniği ve Hidrolik” isimli kitabı yayınlayan BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş.'nin bu
kitabı Yıldız Teknik Üniversitesi Vakfı Yıldız Eğitim Birimleri'ne satmayı reddetmesi
ile ilgili olarak bir önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy