1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya No : D4/1/M.A.-00/1
Karar No : 00-6/61-28
Karar Tarihi : 10.02.2000
Toplantıya Katılan
Başkan: Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU.
Üyeler : Dr. Kemal EROL (İkinci Başkan), Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A.Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER.
Bildirimde Bulunan: - T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hüseyinrahmi Sk., No:2, 06680 Çankaya/ANKARA
Taraflar: - Deniz Nakliyatı A.Ş.
Meclisi Mebusan Cad., No:151-153, Fındıklı/İSTANBUL
Dosya Konusu: Özelleştirme programı kapsamındaki Deniz Nakliyatı T.A.Ş.’nin
%99.9973 hissesinin özelleştirme yoluyla devri amacıyla açılan ihaleye katılan
teşebbüslerle ilgili olarak 1998/4 sayılı “Özelleştirme Yoluyla Devralmaların
Hukuki Geçerlilik Kazanabilmeleri İçin Rekabet Kurumuna Yapılacak Ön
Bildirimlerde ve İzin Başvurularında Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında
Tebliğ” gereği izin talebi.
Dosya Evreleri: Dosya konusu ile ilgili olarak Kurum kayıtlarına 05.01.2000 tarih, 25
sayı ile giren T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanı Uğur BAYAR imzalı
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4 ve 7’nci
maddeleri ile 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca, Raportörler Murat AYBER
ve Mehmet ÖZDEN tarafından yapılan inceleme sonucu düzenlenen 09.02.2000
tarih, D4/1/M.A.-00/1 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu’nu içeren 09.02.2000
tarih, REK.0.08.00.00/3 sayılı Başkanlık önergesi, 00-6 sayılı Kurul gündeminde ek
madde olarak ele alınmıştır.
DEĞERLENDİRME
1- İlgili Pazar: Özelleştirme kapsamındaki Deniz Nakliyat A.Ş. deniz yolu ile
taşımacılık pazarında faaliyet göstermekte ise de adı geçen pazar, hukuki ve
ekonomik nedenlerle bir bütünlük arz etmemektedir. Türk limanları arasındaki
taşımacılık hizmetlerinin 815 sayılı Kabotaj Kanunu gereğince sadece Türk bayraklı
2 REKABET KURUMU
gemilerce yapılabilmesi bu hizmet sektöründe rekabeti göreli olarak kısıtlamakta
iken, uluslararası taşımacılık hizmetlerinin yabancı bayraklı gemilerce de
yapılabilmesi rekabeti sözkonusu hizmet sektöründe yaygın ve açık hale
getirmektedir. Keza, Deniz Nakliyat A.Ş.’nin en büyük gelir kalemini oluşturan ve çok
sayıda limanı kapsayan tarifeli seferler olarak tanımlanabilecek liner işletmeciliğinin
ise diğer taşımacılık türlerinden daha fazla yatırım ve acentelik ağı kurulmasını
gerektirmesinin yanısıra bu alanda ticari başarı elde edilmesinin piyasada tanınmış
olmaya bağlı olması nedenleriyle bu hizmet alanının da sektörün yukarıda sözü
edilen diğer hizmet alanlarından farklı olduğu düşünülmektedir. Açıklanan
nedenlerle, ilgili ürün pazarları, herbiri birbirinden ayrı değerlendirilmek üzere
Kabotaj Hattında Denizyolu Taşımacılığı, Uluslararası Denizyolu Taşımacılığı ve
Liner Taşımacılığı olarak değerlendirilmiştir.
2- İhaleye Başvuran Teşebbüsler Açısından Değerlendirme: Dosya üzerinde
yapılan incelemede; kabotaj hattında denizyolu taşımacılığı, uluslararası denizyolu
taşımacılığı ve liner taşımacılığı pazarında faaliyet gösteren Deniz Nakliyatı A.Ş.'nin
özelleştirilmesi ihalesine Sinerji İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. (Sinerji), Furtrans Denizcilik
San. ve Tic. A.Ş. (Furtrans) ve Armatörler Ortak Girişim Grubu (Ortak Girişim
Grubu)’nun katıldığı belirlenmiştir. Bu teşebbüsler çerçevesinde yapılan
değerlendirmede, Furtrans Denizcilik San. ve Tic. A.Ş.’nin, 1998 yılı için ………….-
TL. olan cirosunun yalnızca %2’sini yurtiçi satışlarda elde eden ve ilgili pazarda
ihmal edilebilir küçüklükte bir teşebbüs olduğu tespit edilmiştir.
Oniki armatörün oluşturduğu Armatörler Ortak Girişim Grubu ise devralmanın
gerçekleşmesi halinde Deniz Nakliyatı A.Ş.’ni şirketleşme çalışmaları devam eden
bir ortak girişime devredecekdir.
Bir ortak girişimin rekabet üzerindeki etkileri, ortak girişimin niteliği kadar ilgili
pazardaki yapıya da bağlıdır. Çok sayıda teşebbüsün bulunduğu ya da giriş
engellerinin bulunmadığı piyasalarda ortak girişimler rekabeti olumsuz yönde
kolaylıkla etkileyemezler. Buna karşılık, girişin kolay olmadığı ve fazla teşebbüsün
bulunmadığı pazarlarda ise ortak girişimlerin rekabeti önemli ölçüde olumsuz
etkileyeceği açıktır. Bu etkinin, rakip teşebbüslerin yakın işbirliğine girmeleri ya da
yoğunlaşarak hakim durum oluşturmaları şeklinde olması beklenir.
Ortak girişimlerin rekabet üzerindeki etkilerini belirleyen bir başka kriter de
ortak girişimi oluşturan kurucu teşebbüslerin faaliyetlerine devam edip etmedikleridir.
Genel kabul görmüş yaklaşıma göre, iki ya da daha fazla ana teşebbüsün ortak
girişim ile aynı coğrafi pazar ve ürün pazarında faaliyetlerini sürdürüyor olmaları,
rekabetçi davranışlar üzerinde işbirliği olasılığının çok güçlü olması sonucunu
doğurmaktadır. Ortak Girişim Grubu’nun en büyük hissedarlarından M.Gündüz
Kaptanoğlu’nun ve Necdet Aksoy’un deniz taşımacılığı alanında faaliyet gösteren
başka teşebbüslerde de önemli sayılabilecek oranda hisseleri bulunmaktadır.
İlgili pazarda ortak girişimin rekabet üzerinde yaratacağı etkiler şu şekilde
değerlendirilebilir.
3 REKABET KURUMU
a) Kabotaj Hattında Denizyolu Taşımacılığı Hizmeti: Devralmaya konu Deniz
Nakliyatı T.A.Ş. ağırlıklı olarak yabancı limanlar ile Türk limanları arasında
taşımacılık faaliyetlerini sürdürmektedir. 1997 yılında Türk bayraklı gemilerce
uluslararası deniz ticaretinin %32,5’una karşılık gelen 33,856,861 ton yük
taşınmıştır. Raportörlerle yapılan görüşmede, Deniz Ticaret Odası Başkanı Cengiz
Kaptanoğlu tarafından 1999 yılı itibarıyla bu oranın %28 olduğunu belirtilmiştir. Bu
sektörde yapılan ölçümlerin hataya açık olması ve Türk filosunun taşıma
kapasitesinin az da olsa son yıllarda düşmüş olması, aradaki farkı açıklamaktadır.
Kabotaj dahilinde yapılan taşımacılık, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’nca hazırlanan
Deniz Nakliyatı T.A.Ş. Tanıtım Dokümanı’ndan edinilen bilgiye göre yaklaşık
20,000,000 tonluk bir hacme sahiptir.
Bu hizmet pazarının 815 sayılı Kanun gereğince uluslararası rekabete kapalı
olduğu bilinmekle birlikte, Ortak Girişim Grubu katılımcılarından ikisi (Burhan Deval
ve Üçler Denizcilik İşletmeleri A.Ş.) dışındakilerin bu hizmet pazarında faaliyetleri
bulunmamaktadır. Sayılan iki teşebbüsün de bu hizmet pazarındaki payları önemsiz
kabul edilebilecek oranda olup faaliyetlerinin tamamına yakını uluslararası
taşımacılık alanındadır.
Deniz Nakliyatı T.A.Ş.’nin de gelirlerinin sadece %2’lik bir bölümünün kabotaj
hattındaki faaliyetlerden sağlandığı gözönünde tutulduğunda, Ortak Girişim
Grubu’nun Kurumumuza sunulan Ana Mukavele çerçevesinde Deniz Nakliyat
Anonim Şirketi’ne dönüşmesinin ve Deniz Nakliyatı T.A.Ş.’ni devralmasının bu
pazarda rekabeti koordine edici bir sonuç doğurmayacağı değerlendirilmektedir.
b) Uluslarası Denizyolu Taşımacılığı Hizmeti: Ortak Girişim Grubu’nu kuran
teşebbüslerden Şadan Kalkavan, Gündüz Kaptanoğlu, Tahir Kıran, Burhan Deval,
Necdet Aksoy, Üçler Denizcilik İşletmeleri A.Ş. ve Mardeniz Denizcilik’in halen bu
ilgili ürün pazarında faaliyetleri bulunmakta, ayrıca Yalçın Sabancı’nın da aynı ilgili
ürün pazarında faaliyet göstermek üzere gemi sipariş ettiği bildirilmektedir.
Ortak Girişim Grubu’nun devralmaya talip olduğu Deniz Nakliyatı A.Ş.’nin de
faaliyetlerinin yarısına yakını bu ilgili ürün pazarındadır. Ortak Girişim Grubu’na dahil
armatörlerden Gündüz Kaptanoğlu, Şadan Kalkavan, Burhan Deval ve Necdet
Aksoy, Deniz Ticaret Odası’nın sunduğu ve armatörlerin sahip oldukları filoların
DWT olarak taşıma kapasiteleri sıralamasını gösteren listede sırasıyla 6, 24, 27 ve
35’inci sıralarda yer almaktadırlar.
Bununla birlikte, ilgili ürün pazarının rekabete son derece açık olması ve hiçbir
giriş engelinin olmaması, pazarda halen ciddi bir rekabetin bulunması, tarafların
toplam taşıma kapasitelerinin dahi pazarda rekabet koşullarını belirleyecek bir paya
ulaşmaktan çok uzak olması nedenleriyle Ortak Girişim Grubu’nun Kurumumuza
sunulan Ana Mukavele çerçevesinde Deniz Nakliyat Anonim Şirketi’ne dönüşmesinin
ve Deniz Nakliyatı T.A.Ş.’ni devralmasının bu pazarda rekabeti koordine edici bir
sonuç doğurmayacağı sonucuna varılmıştır..
c) Liner Taşımacılığı Pazarı: Denizyolu taşımacılığında liner faaliyetlerinin ayrı bir
önemi bulunmaktadır. Bu hizmet türünde gemi limandan hareket etmekte ve hedef
4 REKABET KURUMU
limana kadar başka limanlara da uğramaktadır. Bu faaliyet, yapısı gereği şirket
isminin daha fazla ön plana çıktığı bir hizmet türüdür. Faaliyetin ticari yönden de
kazançlı olabilmesi için, işletmecinin yabancı ülkelerde kuvvetli bir acenta ağı
kurmasının yanısıra köklü ve güven kazanmış bir isminin olması da gerekmektedir.
Denizciler Odası Başkanı Cengiz Kaptanoğlu’na göre Deniz Nakliyatı T.A.Ş., son
yıllardaki bilançolarında önemli ölçüde zararlar bulunmakta ise de geçmişinde
imajını olumsuz etkileyecek bir iz bırakmamış, aksine güvenilir bir isim olmuştur. Bu
hizmet alanına son zamanlarda Türk On-Line adlı teşebbüs de girmiş bulunmaktadır.
Yine Cengiz Kaptanoğlu’nun ifadesine göre, adıgeçen teşebbüs pazara girdikten
sonra oluşan rekabet, fiyatların önemli ölçüde düşmesine yol açmıştır. Türk On-
Line’ın sahip olduğu gemilerin Deniz Nakliyat’ınkilere oranla kayda değer ölçüde
yeni ve hızlı olmaları bu teşebbüsü üstün kılsa da az önce açıklandığı şekilde süreç
içinde kazanılan imajın önemi dolayısıyla bu teknik üstünlük aynı ölçüde ticari
avantaja dönüşememektedir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Ortak Girişim Grubu’nun
Kurumumuza sunulan Ana Mukavele çerçevesinde Deniz Nakliyat Anonim Şirketi’ne
dönüşmesinin ve Deniz Nakliyatı A.Ş.’ni devralmasının bu pazarda rekabeti koordine
edici bir sonuç doğurmayacağı, aksine liner taşımacılığında rekabetin önemli ölçüde
artacağı anlaşılmıştır.
İhaleye katılan bir diğer teşebbüs olan Sinerji İç ve Dış Tic. Ltd. Şti. ile ilgili
olarak, T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı’ndan alınan yazıda bu
teşebbüsün teklifinin İhale Komisyonu kararı üzerine Özelleştirme Yüksek Kurulu’na
sunulmamış olması nedeniyle, bu teşebbüsle ilgili bilgilerin Kurumumuza
gönderilmediği bildirilmiştir. Sinerji İç ve Dış Ticaret Limited Şirketi, hakkında görüş
oluşması için gerekli bilginin bulunmaması nedeniyle inceleme dışı bırakılmıştır.
SONUÇ
Ön İnceleme Raporu’nda yer verilen bilgi ve belgeler ile Furtrans ve Ortak
Girişim Grubu açısından yapılan inceleme çerçevesinde;
a) Özelleştirme yoluyla Deniz Nakliyatı T.A.Ş.’nin Furtrans Denizcilik Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’ne devredilmesinin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 7’nci maddesine göre bir “devralma” işlemi olarak kabul edilmesi gerektiği,
ancak bu devralma işleminin, herhangi bir hakim durum oluşturmayacağı ve hakim
bir durumu güçlendirmeyeceği tespitlerinden hareketle 4054 sayılı Kanun’a aykırı
olmayacağı;
b) İhaleye iştirak eden Ortak Girişim Grubu ya da bu grubun hissedarlarının
“Armatörler Deniz Nakliyat A.Ş. Ana Mukavelesi”ne göre kuracakları bir tüzel kişiliğe
devri işleminin, ortak girişimi kuran teşebbüslerin ilgili pazarlardaki faaliyetlerine
devirden sonra da devam edecek olmaları nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4’üncü ve
7’nci maddeleri kapsamında incelenmesi sonucunda; sözkonusu devir işleminin
“uluslararası liner taşımacılığı” hizmet piyasasında rekabeti önemli ölçüde artıracağı,
teşebbüslerin faaliyetlerine devam edecekleri “uluslarası deniz yolu taşımacılığı”
5 REKABET KURUMU
hizmet pazarının rekabete açık olması ve teşebbüslerin toplam pazar paylarının dahi
bu piyasada rekabet koşullarını belirleyecek düzeyde olamayacağı tespitlerinden
hareketle bu pazarda da rekabetin kısıtlanmayacağı, söz konusu teşebbüslerin
sadece ikisinin kabotaj sınırları dahilinde faaliyet göstermekte olması nedeniyle
“kabotaj hattında deniz yolu taşımacılığı” hizmet piyasasında rekabet
koordinasyonunun olmayacağı, keza devir işleminin sözü edilen hiçbir ürün
pazarında hakim durum oluşturucu ya da mevcut bir hakim durumu güçlendirici
etkisinin olamayacağı;
sonucuna varılmıştır.
Bu değerlendirmeler çerçevesinde, Deniz Nakliyatı A.Ş.’nin gerek Furtrans
Denizcilik A.Ş. gerekse Armatörler Deniz Nakliyat A.Ş. tarafından devralınmasının
4054 sayılı Kanun’un 4 ve 7’nci maddelerine aykırılık oluşturmayacağına OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy