1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/F.Y.A.-01/2 (Devralma)
Karar Sayısı : 01-09/84-23
Karar Tarihi : 20.2.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: F.Yeşim AKCOLLU
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - Abbott Laboratories Inc.
Temsilci Av. Tolga İşmen
Büyükdere Cad. Maya Akar Center No:100 K:17
Esentepe, 80280 İstanbul
D- TARAFLAR: - Abbott Laboratories Inc.
100 Abbott Park Road Abbott Park, IL 60064-6049 ABD
- BASF Aktiengesellschaft
67056 Ludwigshafen ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: Abbott Laboratories Inc. (Abbott)’in tamamen devralacağı
BASF Aktiengesellschaft (BASF)’ ın iştiraki olan ve Türkiye'de faaliyet gösteren
Knoll Alman İlaç ve Ecza Tic. Ltd. Şti.’ni de devralmasına izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.2.2001 tarih, 561 sayı; 7.2.2001 tarih,
625 sayı; 14.2.2001 tarih 744 sayı ve 14.2.2001 tarih, 745 sayı ile giren bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1
sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
15.2.2001 tarih, D1/1/F.Y.A.-01/2 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 16.2.2001
tarih, REK.0.05.00.00/11 sayılı Başkanlık önergesi ile 01-09 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ
- J01F, A02B, V06C, G04B, C01E, A11C, J01X, V06B, J05C, J06H, C01C, M03A,
NO7X, M01A, N02B, C08A, C09B, C09A, N05A, R01A, N03A, A08A, C07A,
N04A, D03A ve A03A ilgili ürün pazarlarında 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi
ve 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde belirtilen ciro ve pazar payı eşiklerinin
aşılmaması nedeniyle Tebliğ kapsamında devir işlemleri olmadıkları, dolayısıyla
bu pazarlara ilişkin devirlerin Rekabet Kurulu’na bildiriminin yapılmasının
gerekmediği,
2 REKABET KURUMU
- LO2A, VO6D, NO1A, A07G, RO7C, KO7A, CO1B ve A12B ilgili ürün
pazarlarında 25 trilyon TL. olan ciro eşiğinin aşılmamasına rağmen, pazar payları
itibarıyla %25 eşiğinin aşılması nedeni ile bu devirlerin söz konusu Tebliğin 4.
maddesi kapsamında olduğu, fakat söz konusu devralma işlemi sonucunda aynı
Kanun’un 7. maddesinde belirtilen, bir hakim durumun yaratılması veya mevcut
hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin olumsuz yönde
etkilenmesinin söz konusu olmadığı,
- Hisse Devri Sözleşmesi’nin 27. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen ve on
yıl olarak belirlenmiş olan rekabet etmeme taahhüdünün Türkiye Cumhuriyeti
coğrafi sınırları içerisinde beş yıl olarak değiştirilmesi koşuluyla,
söz konusu devir işleminin 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında herhangi
bir sakınca yaratmayacağı ve izin verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
14 Aralık 2000 tarihinde Abbott ve BASF arasında imzalanan sözleşmeye
göre, Abbott'ın BASF’ın ilaç işini devralması planlanmış, BASF’ın ilaç işinde faaliyet
gösteren iştirakleri olan BASF Pharmaceuticals Corporation (BPC) ve Knoll AG
(Knoll) de bu sözleşme ile devir işlemine dahil edilmişlerdir.
Abbott ve BASF’ın Türkiye’de ilaç sektöründe faaliyet gösteren birer iştirakleri
bulunmakta olup, Abbott’un iştiraki Abbott Laboratuarları İthalat, İhracat ve Ticaret
Limited Şirketi (Abbott Laboratuarları)1987 yılında, BASF’ın iştiraki olan Knoll Alman
İlaç ve Ecza Tic. Ltd. Şti. (Knoll Alman) ise 1989 yılında kurulmuştur.
H.1.1. Abbott Laboratories Inc.
Abbott, çeşitli sağlık ürünleri keşfi, geliştirilmesi, imalatı ve pazarlaması
alanında faaliyet gösteren uluslararası bir şirkettir. Ana merkezi Amerika Birleşik
Devletleri’nde olan Abbott’un dünya çapında 135 tesisi bulunmakta ve ürünleri 130
ülkede satışa sunulmaktadır.
Halka açık bir şirket olan Abbott’da hiçbir hissedar %5’ten fazla hisseye sahip
değildir. Türkiye’de ilaç piyasasında faaliyet gösteren Abbott Laboratuarları'nın
hisselerinin %99.9'u Abbot'a aittir.
H.1.2. Basf Aktıengesellschaft
BASF, kimyasallar, plastikler, boya, ilaç, petrol ve gaz konularında faaliyet
gösteren uluslararası bir şirket olup, ana merkezi Almanya’dadır.
Halka açık bir şirket olan BASF’ın hisselerinin yaklaşık %12’sine sahip olan
Allianz dışında hiç bir hissedarı hisselerinin %5’inden fazlasını elinde
bulundurmamaktadır. Türkiye'deki iştiraki olan Knoll Alman’ın hisselerinin %49.75'i
Transpharm GmbH' ye, %49.75'I ise Lupharma GmbH'ye aittir.
Transpharm GmbH ve Lupharma GmbH şirketlerinin hisselerinin sahibinin
BASF olması nedeniyle Knoll Alman, BASF’ın dolaylı kontrolünün bulunduğu bir
iştirakidir.
3 REKABET KURUMU
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Ürün Pazarı
Tarafların Türkiye’de faaliyetlerini yürüten iştirakleri Abbott Laboratuarları ve
Knoll Alman farmasötik ürünler pazarının alt pazarlarından olan beşeri ilaçlar (insan
hastalıklarının tedavisinde kullanılan ilaçlar) pazarında faaliyetlerini
sürdürmektedirler.
ATC sınıflandırmasının üçüncü kademesinde (ATC-3) ilaçlar tedavi
endikasyonlarına göre, bir başka deyişle hangi amaçla kullanıldıklarına göre
gruplandırılmaktadır. Aynı tedavi edici özelliklere sahip olan, dolayısıyla birbirinin
yerine kullanılması mümkün olan ilaçlar aynı sınıfa dahil edilmektedir.
Aynı etken maddeyi taşıyan ilaçların veya aynı tedaviye yönelik muadil
ilaçların bir ürün pazarını oluşturduğu görüşü çerçevesinde hazırlanan ATC3
sınıflandırması ilgili ürün pazarı tanımlanmasında esas alınmış olup, ilgili ürün
pazarları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir:
JO1F : Enfeksiyon Tedavi Ediciler, Antibiyotikler
AO2B : Ülser Tedavi Ediciler
VO6C : Bebek Mamaları
GO4B : Prostat Hiperplazisi Tedavisi
CO1E : Hipertansiyon Tedavisi
A11C : Böbrek Yetmezliği Destek Solüsyonu
LO2A : Prostat Kanser Tedavisi
VO6D : Beslenme Desteği
JO1X : Antibiyotikler
VO6B : Protein Desteği
NO1A :Genel Anestetikler
JO5C : AİDS Tedavisi
JO6H : RSV Enfeksiyon Proflaksisi
CO1C : Kalp Canlandırıcılar
MO3A : Kas Gevşeticiler
NO7X : Narkotik Uyuşturucu Antaporisti
A07G : İshal Tedavisi
RO7C : Akciğer Surfaktanı
KO7A : Kalp Ameliyat Solüsyonu
MO1A : Anti-romatizmal Ağrıkesiciler
NO2B : Ateş Düşürücüler, Ağrı Kesiciler
CO8A : Tansiyon İlaçları
CO9B : Tansiyon İlaçları
CO9A : Tansiyon İlaçları
NO5A : Şizofreni İlaçları
RO1A : Burun Spreyleri
NO3A : Sara İlaçları
AO8A : Anti-obezite (Zayıflatma) İlaçları
CO7A : Kalp Ritim Düzenleyiciler
NO4A : Parkinson İlaçları
4 REKABET KURUMU
DO3A : Yara, Yanık Tedavi Merhemi
AO3A : Spazm Çözücü Mide İlaçları
CO1B : Kalp Ritim Düzenleyiciler
A12B : Potasyum Hapları
H.2.2. Coğrafi Pazar
Üretilen ve/veya ithal edilen beşeri ilaçların, yaygın toptan dağıtım ağı ve
perakende satış noktaları kanalıyla ülkenin her noktasına ulaşması nedeniyle, ilgili
coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Abbott’ın, BASF’ı ilaç sektöründe faaliyet gösteren iştirakleri ile birlikte
devralması sonucunda, BASF’ın Knoll Alman’da dolaylı olarak (iştirakleri yoluyla)
sahip olduğu %99,5 oranındaki hissesi de Abbott’a devredilecektir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendinde “Herhangi bir teşebbüsün
ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya
bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları
devralması veya kontrol etmesi” birleşme veya devralma sayılan haller olarak
öngörülmüştür. Knoll Alman şirketinde kontrolün el değiştirmesi nedeniyle, bildirime
konu olan işlem bir devralmadır.
Bildirime konu işlemin, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik
4. maddesinin; “Bu Tebliğ’in 2 nci maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının
yirmişbeş trilyon Türk Lirası’nı aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları
zorunludur.” hükmü ile getirilen pazar payı ve ciro eşikleri açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Abbott ve BASF’ın ilgili ürün pazarlarının her birindeki toplam ciroları
25.000.000.000.000 TL. eşiğinin altında kalmakta olup, toplam pazar paylarının söz
konusu eşiği aştığı pazarlar ise aşağıdaki tabloda sunulmuştur:
5 REKABET KURUMU
ABBOTT BASF
ATC-3
Sınıflandırması
Ürün Adı
Pazar Payı
(%)
Ürün Adı
Pazar Payı
(%)
Tarafların
Pazar
Paylarının
Toplamı
LO2A
Lucrin …… - - 37,2
VO6D
Pediasure
Ensure
Ensure Plus
Glucerna
Fantomalt
Pulmocare
Enrich
……
……
……
……
……
……
……
- - 70,8
NO1A
Sevorane
Forane
Pentothal Sodium
Fentanyl
……
……
……
……
- - 60,5
A07G
Pedialyte …… - - 27,6
RO7C
Survanta …… - - 53,6
KO7A
Plegisol …… - - 100
CO1B
- - Rytmonorm ……. 56,8
A12B
- - Kalinor ……. 100
Bu çerçevede, devralma işleminin taraflarının LO2A, VO6D, NO1A, A07G,
RO7C, KO7A, CO1B ve A12B ilgili ürün pazarlarındaki toplam pazar payları
gözönüne alındığında, devralmanın anılan Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem
olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Abbott, LO2A, VO6D, NO1A, A07G, RO7C, KO7A, BASF ise CO1B, A12B
ilgili ürün pazarlarında faaliyet göstermektedir. Tarafların ikisinin de faaliyet
gösterdiği ortak bir ilgili ürün pazarı bulunmadığından devralma sonrasında bu
pazarlardan herhangi birisinde yoğunlaşma olmayacak, dolayısıyla devralma
sonucunda yeni bir hakim durum yaratılmayacak veya hakim durumun
güçlendirilmesi yoluyla rekabetin önemli ölçüde azaltılması söz konusu olmayacaktır.
Taraflar arasında imzalanan ve devir işlemini düzenleyen ‘Hisse Devri
Sözleşmesi’nin ‘Rekabet Etmeme Taahhüdü’ başlıklı 27. maddesinin birinci
fıkrasında; “Kapanıştan itibaren beş yıl süreyle ya da Avrupa Birliği üye devletleri
dışındaki ülkelerde paragraf (b)’de belirtilen kısıtlamalarla ilgili olarak, Kapanıştan
itibaren on yıl süreyle, Satıcı veya herhangi bir Bağlı Şirketi, dünyanın herhangi bir
yerinde doğrudan veya dolaylı olarak (a) İlaç İşinde faaliyet göstermeyecek; (b)
herhangi bir BASF Farmasötik Ürününü ya da bir BASF Farmasötik Ürününde
kullanılan herhangi bir Etken Maddeyi üçüncü şahıslar için ve adına geliştirmeyi, ithal
etmeyi, tescil ettirmeyi, imal etmeyi, dağıtmayı, arz etmeyi veya satmayı kabul
etmeyecek; (c) BASF’ın İlaç İşinde ya da Münhasır Etken Maddelerle ilgili işler veya
faaliyetlerde Alıcı ile rekabet etmesi için üçüncü şahıslara yardımcı olmayacak ya da
(d) hisseleri borsada işlem gören ve halka arz edilen şirketlerde sadece yatırım
amacıyla sahip olunan %5’in altındaki sermaye payları hariç, BASF İlaç İşinde ya da
6 REKABET KURUMU
Münhasır Etken Maddelerle ilgili işler veya faaliyetlerde Alıcı ile rekabet eden bir
şirketin veya başka tüzel kişinin hisselerini satın almayacak ve iktisap etmeyecektir.
Kapanıştan itibaren iki yıl süreyle, Satıcı veya Bağlı Şirketleri Şirketlerin herhangi bir
personelini Şirketler veya Alıcı’dan ayrılmaya doğrudan veya dolaylı olarak teşvik
etmeyeceklerdir.” ifadesi bulunmaktadır.
Bu madde ile BASF’ın Abbott’a devretmeyi kabul ettiği ürün pazarlarında
anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Avrupa Birliği sınırları içerisinde beş
yıl, Avrupa Birliği dışında kalan ülkeler içinde on yıl rekabet etme yasağı getirilmiştir.
Dolayısıyla, Türkiye’de de BASF’ın ilgili ürün pazarlarında on yıl süre ile rekabet
etmesi yasaklanmıştır.
Taraflara getirilen bu tür rekabet yasakları, zorunlu, objektif ve makul olmaları
koşuluyla birleşme veya devralma işleminin gerçekleştirilmesi için gerekli "yan
sınırlamalar" olarak kabul edilmekte ve 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi
çerçevesinde değerlendirilmektedirler. Ancak yan sınırlamalar, kapsam, süre ve
coğrafi alan açısından amacını aşar nitelikte olmamalı, özellikle kısıtlamanın süresi
kabul edilebilir bir dönemi kapsamalıdır. Söz konusu sürenin belirlenmesinde işin
teknolojisi, devredilen faaliyetin know-how seviyesi ve müşteri portföyünün devri gibi
hususlar göz önünde bulundurulmaktadır.
Bu çerçevede, söz konusu devralma sonrasında Avrupa Birliği'ne üye
devletlerde beş yıl olarak uygulanacak rekabet yasağının Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içerisinde on yıl olarak uygulamasını gerektirecek herhangi bir makul
gerekçenin bulunmadığı, dolayısıyla devri gerçekleştirilecek unsurlar da dikkate
alındığında, rekabet etmeme taahhüdünün 5 yıl olarak değiştirilmesi koşuluyla
anılan devir işlemine izin verilebileceği kanaatine varılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ve tespitler doğrultusunda;
- Abbott Laboratories Inc.'ın tamamen devralacağı BASF Aktiengesellschaft'ın
iştiraki olan Knoll Alman İlaç ve Ecza Tic. Ltd. Şti.’yi de devralması işleminde,
LO2A, VO6D, NO1A, A07G, RO7C, KO7A, CO1B ve A12B ilgili ürün
pazarlarında tarafların toplam pazar payları yönüyle, 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi bir işlem olduğuna, bu işlem sonucunda, ilgili pazarda
hakim durum yaratılması veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesi ve
böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığına,
- Hisse Devri Sözleşmesi’nin 27. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen ve on
yıl olarak belirlenmiş olan rekabet etmeme taahhüdünün Türkiye Cumhuriyeti
coğrafi sınırları içerisinde beş yıl olarak değiştirilmesi koşuluyla, söz konusu devir
işlemine izin verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy