1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/Ç.D.-01/1 (Menfi Tespit / Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-15/137-33
Karar Tarihi : 3.4.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A.Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: Çiğdem DEMİREL
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Castrol Madeni Yağlar San. ve Tic. A.Ş.
Nispetiye Cad. Akmerkez B Blok Kat:4 Etiler-İstanbul
D- TARAFLAR: - Castrol Madeni Yağlar San. ve Tic. A.Ş.
- Assan Hyundai Motorlu Araçlar Satış A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. Yunus Emre sok. No:1/27
4.Levent 80660 İstanbul
- Mermerler Yatırım ve Pazarlama A.Ş.
Balmumcu Barbaros Bulvarı No:127 Beşiktaş 80700 İstanbul
- Doğuşmotor Servis ve Ticaret A.Ş.
Ayazağa Köyü Yolu Eski Büyükdere Cad. No:23 Maslak İstanbul
- Doğuş Otomotiv San. ve Tic.A.Ş.
Ayazağa Köyü Yolu Eski Büyükdere Cad. No:23 Maslak İstanbul
- Katalonya Oto Servis ve Tic. A.Ş.
Ayazağa Köyü Yolu Eski Büyükdere Cad. No:23 Maslak İstanbul
- Honda Anadolu Motosiklet Ür. ve Paz. A.Ş.
Ankara Asfaltı Soğanlı Sapağı Karşısı Kartal 81420 İstanbul
- Çelik Motor Tic.A.Ş.
Ankara Asfaltı, PTT hastanesi yanı Umut sok. İçerenköy- İstanbul
- DAF-TIRSAN Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
Topselvi Mah.Topselvi Cad. No:151 Kartal- İstanbul
- İhlas Gazetecilik Holding A.Ş.
Havaalanı Otobanı Güneşli Kavşağı No:37 Yenibosna-İstanbul
E- DOSYA KONUSU: Castrol Madeni Yağlar San. ve Tic. A.Ş. ile bazı otomotiv
üreticisi ve ithalatçısı firmalar arasında imzalanan, ilgili firmaların yekili
servislerine Castrol ürünlerini tavsiye etmeleri hususunu düzenleyen
anlaşmalara ilişkin menfi tespit/muafiyet talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.12.2000 tarih ve 5129 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5 ve 8 inci
maddeleri uyarınca düzenlenen 23.1.2001 tarih, D1/1/Ç.D.-01/1 sayılı Menfi
2 REKABET KURUMU
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 21.2.2001 tarih, REK.0.05.00.00/13 sayılı
Başkanlık önergesi ile Kurul gündemine alınmış ve konu 27.3.2001 tarihli bilgi notu
ile birlikte 01-15 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: Castrol ile Lada Türkiye Genel Distribütörü Çelik
Motor Ticaret A.Ş., DAF-TIRSAN Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve İhlas
Gazetecilik Holding A.Ş.'nin otomotiv kuruluşu olan İhlas Motor ile yapılan madeni
yağ bayilik sözleşmelerinde yer alan, Castrol ürünlerinin sadece Castrol'den
alınacağı ve sadece bu ürünlerin satılacağına ilişkin kısıtlamalar dikkate alındığında,
bu sözleşmelerin esas itibariyle 1997/4 sayılı Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ne göre incelenmesinin gerektiği, dolayısıyla
Kurumumuza daha önce bildirilen madeni yağ bayilik sözleşmelerine ilişkin olarak
yapılacak değerlendirmede yer almalarının uygun olacağı; Castrol ile Assan Hyundai
Motorlu Araçlar Satış A.Ş., Mermerler Yatırım ve Pazarlama A.Ş., Doğuşmotor Servis
ve Ticaret A.Ş., Doğuş Otomotiv San. ve Tic.A.Ş., Katalonya Oto Servis ve Tic.A.Ş.
arasında yapılan sözleşmelerde yer alan, ilgili otomobil üreticisi veya ithalatçısı
firmanın Castrol ürünlerinin kullanılması gerekliliğini içeren bir tamim göndermeyi ve
servislerin Castrol ürünlerini kullanmalarını sağlamayı kabul etmesine ilişkin
hükmün, diğer marka yağların kullanılmasını engelleyici, diğer bir ifadeyle, rekabeti
kısıtlayıcı amaca sahip olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 4(d) maddesine
aykırılık teşkil ettiği, dolayısıyla söz konusu sözleşmelerin bu maddesine Kanun'un
8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceği, ancak Castrol ile
Honda Anadolu Motosiklet Ür. ve Paz. A.Ş. arasında yapılan sözleşmede böyle bir
hükmün yer almaması nedeniyle menfi tespit belgesi verilebileceği; söz konusu
sözleşmelerde yer alan ilgili maddenin, Kanun'un 5.maddesinin (a) ve (b) bentlerinde
açıklanan amaç ve yararların elde edilmesi için rekabetin zorunlu olandan fazla
sınırlanması sonucunu doğurması ve Kanun'un 5(d) maddesindeki şartı taşımaması
nedeniyle ilgili maddeye bireysel muafiyet verilemeyeceği, bu nedenle ilgili
maddenin söz konusu sözleşmelerden çıkarılması gerektiği; diğer madeni yağ
üreticisi teşebbüslerin de otomotiv üreticisi/ithalatçısı firmalarla benzer nitelikte
sözleşmeler yapıp yapmadıklarının belirlenmesi ve ilgili pazardaki rekabetçi
etkilerinin saptanabilmesi amacıyla Kanun'un 40. maddesinin 1. fıkrası gereğince
önaraştırma yapılması gerektiği, 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesi kapsamında
olan söz konusu sözleşmelerin, Rekabet Kurulu’nun 1997/2 sayılı Tebliği’nin 3 üncü
maddesine göre, yapıldıkları tarihten itibaren 1 ay içinde bildirilmemeleri nedeniyle,
sözleşmelerin tarafları olan Castrol Madeni Yağlar San. ve Tic. A.Ş., Assan Hyundai
Motorlu Araçlar Satış A.Ş., Mermerler Yatırım ve Pazarlama A.Ş., Doğuşmotor
Servis ve Ticaret A.Ş., Doğuş Otomotiv San. ve Tic.A.Ş., Katalonya Oto Servis ve
Tic. A.Ş.'ye aynı Kanun’un 16’ncı maddesi 1 inci fıkrası (c) bendi ve anlaşmanın
taraflarının yönetim organlarında görev alan gerçek kişilere de aynı maddenin 3
üncü fıkrası uyarınca para cezası verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. TARAFLAR
1.1. Castrol Madeni Yağlar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi: Burmah Castrol Ltd.
Şirketi Türkiye'de madeni yağ sektöründe söz konusu şirket aracılığıyla faaliyette
bulunmaktadır. Söz konusu şirket daha sonra BP Amoco şirketinin bünyesine dahil
olmuştur. Nitekim bu işleme Rekabet Kurulu'nun 03.08.2000 tarih ve 00/29 sayılı
3 REKABET KURUMU
toplantısında aldığı kararla izin verilmiştir. Castrol Madeni Yağlar San. ve Tic. A.Ş.
(Castrol), söz konusu ana şirketin Türkiye'de madeni yağ sektöründe faaliyet
gösteren tek şirketi olup, 1999 yılı net satışları ………………… TL. 'dir.
1.2. Diğer Taraf Teşebbüsler: Castrol'ün sözleşme imzaladığı otomotiv
üreticisi/ithalatçısı firmalar aşağıda sıralanmıştır:
1-İhlas Gazetecilik Holding A.Ş.'nin otomotiv kuruluşu olan İhlas Motor,
2-Doğuş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Volkswagen Türkiye Distribütörü),
3-Doğuşmotor Servis ve Ticaret A.Ş. (Audi ve Porsche Türkiye Distribütörü),
4-Katolonya Oto Servis ve Ticaret A.Ş.(Seat Genel Distribütörü),
5-Mermerler Yatırım ve Pazarlama A.Ş.(Mazda Türkiye Genel Distribütörü),
6-Assan Hyundai Motorlu Araçlar Satış A.Ş.(Hyundai Türkiye Genel
Distribütörü),
7-DAF-TIRSAN Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.,
8-Çelik Motor Ticaret A.Ş. (LADA Türkiye Genel Distribütörü),
9-Honda Anadolu Motosiklet Üretim ve Pazarlama A.Ş.
2. İLGİLİ PAZAR
2.1. Ürün Pazarı: Castrol'ün faaliyet gösterdiği madeni yağ pazarı genel olarak
otomotiv ve sanayi madeni yağları şeklinde ikiye ayrılmaktadır. Otomotivde
kullanılan madeni yağlar ise temelde mineral yağlar ve sentetik yağlar şeklinde iki
başlıkta incelenebilmektedir. Her iki yağ çeşidi de ham petrolden elde edilmektedir.
Ancak, mineral yağlar doğrudan doğruya ham petrolün rafine edilmesinden, sentetik
yağlar ise rafine işleminin en saf elemanlarının kimyasal olarak formüle
edilmesinden elde edilmektedir. Sentetik yağlar özellikle modern motorların
karşılaşabilecekleri en ağır koşullarla baş edebilmek için geliştirilmiştir. Sentetik
yağların mineral yağlara oranla daha akıcı olması, yağlanma görevini daha hızlı
yerine getirmesine, dolayısıyla motorun korunmasını büyük ölçüde artırmasına yol
açmaktadır. Teknolojide kaydedilen ilerleme o motor yağının her marka ve model
otomobil için kullanımını artırmaktadır. Her motor üreticisinin, araç motorunun farklı
özellik arzetmesi nedeniyle ayrı yağ kalite sınıfı (şartnamesi) bulunmakta, dolayısıyla
yağlar bu kalite sınıflarını karşılayabilmek için farklı özelliklere sahip olmaktadırlar.
Talep ikamesi açısından, özellikle mineral yağda meydana gelecek bir fiyat
artışında bu yağı kullanan tüketicilerin sentetik yağa taleplerini kaydıracakları,
sentetik yağı kullanan tüketicilerin ise kalitesi ve tamir, bakım servislerinin tavsiyeleri
çerçevesinde bu yağı kullanmaya devam edecekleri ancak önemli fiyat artışları
karşısında talep kaymasının yaşanabileceği hususları dikkate alındığında, her iki
yağın ikame edilmeleri nedeniyle aynı pazarda yer aldıkları, bu çerçevede ilgili ürün
pazarı otomotiv madeni yağları ve müstahzarları pazarı olarak belirlenmiştir.
2.2. Coğrafi Pazar: Castrol tarafından üretilen otomotiv madeni yağlarının yaygın
dağıtım kanalları aracılığıyla tüm Türkiye'ye satılması nedeniyle ilgili coğrafi pazar
Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak kabul edilmiştir.
4 REKABET KURUMU
3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Castrol'ün, otomotiv üreticisi/ithalatçısı teşebbüslerle yapmış olduğu
sözleşmeler incelendiğinde aşağıdaki tespitlere ulaşılmıştır.
Lada Türkiye Genel Distribütörü Çelik Motor Ticaret A.Ş., DAF-TIRSAN
Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve İhlas Gazetecilik Holding A.Ş.'nin otomotiv
kuruluşu olan İhlas Motor ile yapılan madeni yağ bayilik sözleşmelerinde yer alan,
Castrol ürünlerinin sadece Castrol'den alınacağı ve sadece bu ürünlerin satılacağına
ilişkin kısıtlamalar dikkate alındığında, bu sözleşmelerin esas itibariyle 1997/4 sayılı
Tek Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ne göre
incelenmesinin gerektiği, dolayısıyla Kurumumuza daha önce bildirilen madeni yağ
bayilik sözleşmelerine ilişkin olarak yapılacak değerlendirmede yer almalarının
uygun olacağı kabul edilmiştir.
Castrol ile Assan Hyundai Motorlu Araçlar Satış A.Ş., Mermerler Yatırım ve
Pazarlama A.Ş., Doğuşmotor Servis ve Ticaret A.Ş., Doğuş Otomotiv San. ve
Tic.A.Ş., Katalonya Oto Servis ve Tic.A.Ş. arasında yapılan sözleşmeler
incelendiğinde; tüm sözleşmelerde rekabeti sınırlayıcı olarak değerlendirilebilecek iki
maddenin bulunduğu görülmektedir. Birincisi, araç bakım kitaplarında Castrol
ürünlerinin tavsiye edilmesi ve Castrol ürün tavsiye etiketinin araçların uygun
görülen yerine yapıştırılması hususu olup, ikincisi ise ilgili otomobil üreticisi veya
ithalatçısı firmanın Castrol ürünlerinin kullanılması gerekliliğini içeren bir tamim
göndermeyi ve servislerin Castrol ürünlerini kullanmalarını sağlamayı kabul
etmesine ilişkin hükümdür. Bu iki madde arasında temel bir fark bulunmaktadır:
Birinci madde daha çok nihai tüketiciyi bilgilendirmeye ve kaliteli madeni yağın
kullanımını teşvike yönelik olup, tamamıyla tavsiye niteliğine sahipken, ikinci madde
yetkili servislerin söz konusu yağı kullanmalarının teşvikine ilişkindir. Her ne kadar
ikinci maddede, ilgili firmanın yetkili servislerine göndermesi öngörülen tamimde,
Castrol ürünlerinin kullanılmasının "gerekliliğinden" bahsedilmişse de, sözleşmelerin
diğer maddeleri incelendiğinde, anılan madeni yağın kullanılmaması halinde
herhangi bir cezai hükmün öngörülmediği, dolayısıyla bu maddenin de tavsiye
niteliğinde olduğu, diğer marka madeni yağların kullanılmasını engelleyici veya
zorlayıcı bir yönünün bulunmadığı, diğer bir ifadeyle, rekabeti kısıtlayıcı amaca
sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Ayrıca İhlas Motor'un (Kia) toplam 93 servisinden 35'inin ve Hyundai Assan'ın
(Hyundai) 103 servisinden 44'ünün aynı zamanda Castrol ile de anlaşmış servisler
oldukları gözönüne alındığında, anılan hükmün, servisleri zorlayıcı veya bağlayıcı bir
yönünün bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Castrol ile Honda Anadolu Motosiklet Ür. ve Paz. A.Ş. arasında yapılan
sözleşmede, "Honda, Türkiye'de pazarladığı ve ürettiği motosikletlerin yeni
basılacak kullanma el kitaplarında ve ürün broşürlerinde Castrol ürünlerini tavsiye
edecektir." ifadesi yer almaktadır. Söz konusu maddenin herhangi bir zorlayıcı
yönünün bulunmadığı, tavsiye niteliğinde olduğu ve diğer sözleşmelerde yer alan,
ilgili otomobil üreticisi veya ithalatçısı firmanın Castrol ürünlerinin kullanılması
gerekliliğini içeren bir tamim göndermeyi ve servislerin Castrol ürünlerini
kullanmalarını sağlamayı kabul etmesine ilişkin maddenin bu sözleşmede
bulunmadığı görülmektedir.
5 REKABET KURUMU
İ- SONUÇ
- Castrol ile Lada Türkiye Genel Distribütörü Çelik Motor Ticaret A.Ş., DAF-
TIRSAN Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve İhlas Gazetecilik Holding A.Ş.'nin
otomotiv kuruluşu olan İhlas Motor ile yapılan madeni yağ bayilik sözleşmelerindeki
Castrol ürünlerinin sadece Castrol'den alınacağına ve sadece bu ürünlerin
satılacağına ilişkin kısıtlamalar dikkate alınarak, bu sözleşmelerin 1997/4 sayılı Tek
Elden Satın Alma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği'ne göre ve
Kurumumuza daha önce bildirilen madeni yağ bayilik sözleşmelerine ilişkin olarak
yapılacak değerlendirme kapsamında incelenmelerine OYBİRLİĞİ ile,
- Castrol ile Assan Hyundai Motorlu Araçlar Satış A.Ş., Mermerler Yatırım ve
Pazarlama A.Ş., Doğuşmotor Servis ve Ticaret A.Ş., Doğuş Otomotiv San. ve
Tic.A.Ş., Katalonya Oto Servis ve Tic.A.Ş. arasında yapılan sözleşmelerde yer alan
ve ilgili otomobil üreticisi veya ithalatçısı firmanın Castrol ürünlerinin kullanılması
gerekliliğini içeren bir tamim göndermeyi ve servislerin Castrol ürünlerini
kullanmalarını sağlama yönünde çaba sarfetmeyi kabul ettiğine ilişkin hükümde yer
verilen "gereklilik" ifadesinin bir zorunluluk değil tavsiye anlamında olması ve bu
hükme uyulmaması hali için müeyyide öngörülmemesi nedeniyle, sözleşmelerdeki
söz konusu hükmün diğer marka yağların kullanılmasını engelleyici, diğer bir
ifadeyle, rekabeti kısıtlayıcı amaca sahip olmadığı kanaatine varılarak, söz konusu
sözleşmelere 4054 sayılı Kanun'un 8 inci maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilmesine OYÇOKLUĞU ile,
- Castrol ile Honda Anadolu Motosiklet Ür. ve Paz. A.Ş. arasında yapılan
sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile,
karar verilmiştir.
6 REKABET KURUMU
KARŞI OY GEREKÇESİ
Castrol Madeni Yağlar San. Ve Tic. A.Ş.’nin otomotiv üreticisi ve ithalatçıları
ile düzenlediği sözleşmelere menfi tespit verilmesine ilişkin 03.04.2001 tarih ve 01-
15/137-33 sayılı Kurul kararına aşağıda belirtilen nedenlerle katılamamaktayım.
Castrol ile Assan Hyundai Motorlu Araçlar A.Ş. , Mermerler Yatırım ve
Pazarlama A.Ş. , Doğuşmotor Servis ve Ticaret A.Ş. , Doğuş Otomotiv San. Ve Tic.
A.Ş., Katalonya Oto Servis ve Tic.A.Ş. arasında yapılan sözleşmelerde yer alan bu
firmaların yetkili servislerine Castrol ürünlerinin kullanılması gerektiğini içeren bir
tamim göndermeyi ve servislerinin Castrol ürünlerini kullanmaları konusunda çaba
sarf etmeyi öngören hükümlerinin Kanun’un 4. Maddesi uyarınca rekabeti kısıtlar
nitelikte olduğu kanaatindeyim.
Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği (1998/3)’nin 5-a-5. maddesinde, anlaşma konusu malların bakım ve
onarımında özellikle aracın sağlam ve güvenilir çalışması bakımından asgari
standartlara uyma yükümlülüğü, grup muafiyeti kapsamında sayılmıştır.
Sağlayıcıların yetkili servislerine Castrol ürünlerinin kullanılması gerektiğini
içeren bir tamim göndermeleri ve bu ürünün kullanılmasını sağlamaya çalışmaları
Tebliğ hükmü gereği asgari standart olarak algılanıp uygulanabilir.
Bu nedenle Rekabet Kurulu 20.11.2000 tarih ve 00-42/453-247 sayılı
kararında, Mais Motorlu Taşıtlar İmal ve Satış A.Ş.’nin yetkili atelyecilik
sözleşmesindeki “servis ve bakım istasyonlarında şirketin önereceği madeni yağları
kullanma” yükümlülüğüne ilişkin maddenin, standartların belirlenebilmesi mahfuz
kalmak kaydıyla istenilen marka madeni yağın kullanabileceği biçimde düzenlenmesi
koşuluyla bireysel muafiyet verilebileceğini kararlaştırmıştır.
İki olay arasında fark olmayıp, Castrol A.Ş.’nin sözleşmesindeki hükme ilişkin
olarak da Mais sözleşmesindekine uygun karar alınması gerektiği düşüncesinde
olduğum için, bu defa anlaşmada ihlal olmadığı ve menfi tesbit verilmesi
istikametindeki çoğunluk görüşüne katılmam mümkün olamamıştır.
Nejdet KARACEHENNEM
Kurul Üyesi
7 REKABET KURUMU
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu'nun 3 Nisan 2001 gün ve 01-15/137-33 sayılı kararının 2 nci
maddesindeki değerlendirmeye aşağıda sunduğum nedenle katılamıyorum.
Castrol ile Assan Hyundai Motorlu Araçlar A.Ş., Mermerler Yatırım ve
Pazarlama A.Ş., Doğuş Motor Servis ve Ticaret A.Ş., Doğuş Otomotiv Sanayi ve
Ticaret A.Ş., Katalonya Oto Servis ve Ticaret A.Ş. arasında düzenlenen sözleşmenin
5 nci maddesi ile ; Assan Hyundai'nin, Türkiye'de pazarladığı araçlara, Turcas
tarafından sağlanan Castrol Yağlama Etiketi yapıştıracağı ve Araç Bakım El
Kitaplarında Turcas ürünlerini tavsiye edeceği öngörülmüştür.
Kuşkusuz bu düzenleme bir teşvik ve rekabet ihlali içermeyen yan sınırlama
niteliğindedir ve 1997/4 sayılı Tebliğimiz kapsamında değerlendirilmesi gerekir.
Ancak aynı sözleşmenin bir sonraki maddesinde yer alan, " Assan Hyundai yetkili
servislerine, Turcas ürünlerinin kullanılması gerekliliğini içeren bir tamin göndermeyi
ve servislerin Turcas ürünlerini kullanmaları yönünde çaba sarfetmeyi kabul eder."
yolundaki hükmünü, tavsiye ve teşvik edici nitelikte bir düzenleme olarak kabule
olanak yoktur. Zira, tavsiye niteliği taşıyan bir maddenin varlığına karşın, bir sonraki
maddede yer alan " gerekliliği" sözcüğü, diğer marka yağların kullanılmasını
engelleyici bir amacı öngörmektedir. Bu niteliği ile de 4054 sayılı yasanın 4/d
maddesine açıkça aykırı bir düzenleme olduğundan, menfi tesbit belgesi
verilemeyeceği görüşündeyim.
İsmet CANTÜRK
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy