1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D4/1/S.C.-99/10 (Menfi Tespit/Muafiyet)
Karar Sayısı : 01-15/140-37
Karar Tarihi : 3.4.2001
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU,
Üyeler : Dr. Kemal EROL, İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM,
A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER : Süleyman CENGİZ, Serpil ÇINAROĞLU, Murat AYBER
M.Okan ALPAY
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Nissan Otomotiv A.Ş. Vekili Prof. Dr. Arif ESİN
Valikonağı Cad. 161/20 Nişantaşı 80220 İstanbul
D- TARAFLAR: - Nissan Otomotiv A.Ş.
Eski Ankara Asfaltı (E5) No:23 Kaynarca-81500
Pendik/İstanbul
- Nissan yetkili satıcıları, Nissan yetkili servisleri ve
yedek parça satıcıları
E- DOSYA KONUSU: Nissan Otomotiv A.Ş. ile Nissan yetkili satıcıları, Nissan
yetkili servisleri ve yedek parça satıcıları arasında akdedilen Yetkili Satıcılık
Anlaşması, Yetkili Servis İstasyonu İşletme Sözleşmesi ve Yedek Parça Satış
Sözleşmesi'ne Menfi Tespit Belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 23.9.1998 tarih ve 3112 sayı ile
giren başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4, 5 ve
8. maddeleri çerçevesinde düzenlenen 1.9.1999 tarih, D4/1/S.C.-99/10 sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 28.9.1999 tarih, REK.0.08.00.00/75 sayılı
Başkanlık önergesi ile 6.10.1999 tarihli Kurul gündemine alınarak 99-45/483-308
sayı ile karara bağlanmıştır.
Ancak, 1998/3 sayılı Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği'nde değişiklik yapan 2000/3 sayılı Tebliğ dikkate alınarak,
24.10.2000 tarih, 00-41/445-M sayılı karar ile söz konusu karar iptal edilmiş ve
30.3.2001 tarih, REK.0.08.00.00/20 sayılı Başkanlık Önergesi ile, bildirim 01-15
sayılı Kurul toplantısında yeniden değerlendirilerek karara varılmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: - Başvuru konusu anlaşmalara, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil eden hükümler taşımaları nedeniyle menfi
tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı,
- İlgili raporda yer alan düzeltmeler verilecek bir süre içerisinde yapılmak ve
uygulamaya ilişkin olarak dikkat edilmesi gerektiği ortaya konan ilkelere uyulmak
2 REKABET KURUMU
koşuluyla anılan anlaşmaların öngörülen muafiyetlerden yararlandırılması; aksi
halde Kanun’un 40. maddesi kapsamında işlem yapılması gerektiği düşünülmektedir.
H- YAPILAN TESPİTLER VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Başvuru formu ve ekinden; menfi tespit belgesi verilmesi talebinde de
bulunulmakla birlikte, bildirimin esasen bildirime konu sözleşmelerin 1998/3 sayılı
Motorlu Taşıtlar Dağıtım ve Servis Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile
uyumlu olduğunun tespiti amacıyla yapıldığı, ancak bu istemin kabul edilmemesi
halinde Kanun’un 5. maddesi gereğince bireysel muafiyet verilmesinin talep edildiği
anlaşılmaktadır.
Bildirim formunun 6.2. maddesinde bildirimin bir “Menfi Tespit Başvurusu”
olduğu ifade edilmiş olduğundan, başvuru konusu anlaşmalar öncelikle Kanun’un 8.
maddesi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Anlaşmada “satış bölgeleri” tanımlanarak
yetkili satıcılar arasında coğrafi pazar paylaşımı öngörülmesi, satıcının anlaşma
konusu mamulleri sadece yine anlaşmanın bir tarafı olan sağlayıcıdan almasının
şarta bağlanması, yetkili satıcının bir takım yönetim değişiklikleri için sağlayıcıdan
izin almasının zorunlu kılınması, yetkili satıcının bir miktar mamülü almakla mükellef
olması gibi hükümler bulunması nedeniyle, bu anlaşmanın rekabeti kısıtlayıcı olduğu
ve 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi anlamında bir “Menfi Tespit Belgesi”
verilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmıştır.
Bildirim konusu anlaşmalardan “Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin tarafları
Nissan ile her biri ayrı bir tüzel kişilik olan –başvuru tarihi itibarıyla- 28 yetkili satıcı,
“Yetkili Servis Sözleşmesi”nin tarafları ise Nissan ile her biri ayrı bir tüzel kişilik olan
-başvuru tarihi itibarıyla- 35 yetkili servis olarak bildirilmiştir.
Bildirim konusu anlaşmaların bazı bayiler açısından birlikte akdedilmeleri
(dağıtım ve bakım onarım faaliyetlerinin bir arada yapılması) söz konusu
olduğundan, bu durumun geçerli olduğu haller için 1998/3 sayılı Tebliğ kapsamında
değerlendirme yapılmıştır. Öte yandan, Yetkili Satıcılık Anlaşmasının tek başına
akdedildiği haller için 1997/3 sayılı Tek Elden Dağıtım Anlaşmaları Hakkında Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında, Yetkili Servis Sözleşmesi'nin tek başına akdedildiği
durumlar içinse -herhangi bir grup muafiyet tebliği kapsamında olmadığından- 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel
muafiyet hükümlerine göre değerlendirme yapılmıştır. Buna göre;
1) Bildirim konusu anlaşmaların birlikte akdedildiği, dağıtım ve bakım onarım
faaliyetlerinin bir arada yapıldığı durumlar dikkate alınarak, 1998/3 sayılı Tebliğ
kapsamında değerlendirme yapılarak aşağıdaki sonuçlara varılmıştır.
a. "Yetkili Satıcılık Sözleşmesi"nin yetkili satıcılığın geçerli olduğu ürünlerin
belirlendiği 2. maddesinde yer alan “aksesuar” tabirinin tanımının Tebliğ kapsamına
giren mallara ilişkin tanım kapsamını aşması halinde ortaya çıkacak rekabet
kısıtlaması, Tebliğ'in "Grup Muafiyeti Kapsamı Dışında Kalan Koşul ve
Yükümlülükler" başlıklı 7/1. maddesinin "Taraflarca anlaşmaya bu Tebliğde anılan
mal ve hizmetlerden başka mal ve hizmetlerle ilişkili hükümler konulması veya
anlaşmanın bu gibi mal ve hizmetlere uygulanması." şeklindeki (b) bendi kapsamına
gireceğinden, bu hükmün aynı maddenin ikinci fıkrasının "a, b, c ve d bentlerinde
sıralanan rekabet sınırlamalarından bir veya birkaçı anlaşmada yer alıyorsa,
3 REKABET KURUMU
anlaşmada yer alan rekabeti kısıtlayıcı nitelikteki tüm hükümler de muafiyetten
yararlanamaz" hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
b. Satış kampanyalarına katılmanın zorunlu tutulması yolu ile yeniden satıcının fiyat,
fiyat unsurları ve satış şartları belirleme özgürlüğünün kısıtlandığı Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi'nin 9.1. maddesinde yer alan "Yetkili satıcı, … şirketin yapacağı kredili
satışlar gibi kampanyalara uymayı kabul ve taahhüt eder." şeklindeki hükmün,
1998/3 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrası (e) bendinin "Üretici, sağlayıcı
veya dağıtım sistemi içindeki diğer teşebbüslerin, anlaşma konusu malların yeniden
satışında, satıcının fiyat belirleme ve indirim konusundaki serbestliğini doğrudan ya
da dolaylı olarak kısıtlaması.” şeklindeki tanımı kapsamında değerlendirilmesi
gerektiği ve dolayısıyla aynı maddenin ikinci fıkrasının; “e, f, g, h, i, j ve k bentlerinde
sıralanan rekabet sınırlamalarından bir veya birkaçı varsa, bu uygulamayı yapan
üretici, sağlayıcı veya dağıtım sistemi içindeki diğer bir işletme lehine olan rekabet
sınırlamaları muafiyetten yararlanamaz.” hükmü gereğince inceleme konusu
anlaşmanın Tebliğ kapsamı dışına çıkmasına sebep olması nedeniyle bu maddenin
varlığı halinde anılan tebliğin sağladığı muafiyet, inceleme konusu anlaşma için
uygulanamayacaktır.
c. Yetkili Satıcılık Sözleşmesi'nin 31. maddesinde anlaşmanın geçerlilik süresi
"…yürürlük tarihinden itibaren … yıl süre ile yürürlükte kalacaktır. Bu sürenin
bitiminden 6 ay önce, taraflar sözleşmeyı yenilemek amacıyla biraraya gelerek
sonraki döneme ilişkin hususları teati ederler. Mutabakata varılamadığı takdirde işbu
sözleşme hitamında otomotikman infisah olur." şeklinde düzenlenerek süre
belirtilmemektedir. Anılan Tebliğ'in 2000/3 sayılı Tebliğ ile değişik 6. maddesinin
ikinci fıkrasının (b) ve (c) bendleri uyarınca sözleşmenin belirli süreli olması için en
az beş yıl süreli olması ve bu durumda feshi ihbar süresinin 6 ay olarak
düzenlenmesi ya da belirsiz süreli sözleşme olması halinde feshi ihbar süresinin
Tebliğ'de belirtilen istisnai haller hariç en az 2 yıl olarak düzenlenmesi
gerekmektedir.
d. İncelemeye konu olan her üç anlaşmanın da çeşitli hükümlerinde bildiri, tamim,
tebliğ, talimat ve sair iletilerin içeriklerinin anlaşmanın parçası oldukları ve
anlaşmadan kaynaklanan bağlayıcılıkları bulunduğuna ilişkin ifadeler yer almaktadır.
Anlaşmalara tanınacak muafiyet bu iletilerin içeriğini kapsamayacak ve bu yolla
ortaya çıkacak rekabet kısıtlamalarına ilişkin olarak tarafların sorumluluklarını
ortadan kaldırmayacaktır.
2) Yetkili Satıcılık Sözleşmesi ile Yetkili Servis Sözleşmesi'nin -veya aynı taraflarca,
başvuru konusu üç sözleşmenin- birlikte akdedildiği durumlarda Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi dışındaki sözleşmelerde 1998/3 sayılı Tebliğ'e aykırı hükümler
bulunmamaktadır.
3) Taraflar arasında yalnızca Yetkili Satıcılık Sözleşmesi'nin akdedildiği durumlar
için 1997/3 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirme yapılmıştır. Buna göre, Yetkili
Satıcılık Sözleşmesi'nin 9.1. maddesinin, sözleşmeyi söz konusu Tebliğ kapsamı
dışına çıkarttığı kanaatine varılmıştır.
4) Taraflar arasında yalnızca Yetkili Servis Sözleşmesi'nin akdedildiği haller için,
bireysel muafiyet bakımından değerlendirme yapılmıştır.
4 REKABET KURUMU
Herhangi bir anlaşmaya muafiyet tanınabilmesi için 4054 sayılı Kanun'un 5.
maddesinin öngörmüş olduğu;
a) Malların üretim ve dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmelerin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bendlerindeki amaçların elde edilemesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması,
şeklindeki dört koşulun birlikte sağlanması gerekmektedir.
Yetkili Servis Sözleşmesi'nin 2. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan;
“…Nissan markalı araçların haricindeki araçlara işbu hizmeti vermemeyi…kabul ve
taahhüt etmektedir.” ifadesi yetkili servis olarak anlaşmayı imzalayan tarafın
müşterilerine ilişkin bir kısıtlama getirmesi bakımından pazardaki rekabeti sınırlayıcı
niteliktedir. Ancak, söz konusu maddenin bir diğer etkisinin, ilgili tarafı, bakımını
taahhüd ettiği araçlar üzerine yoğunlaşmaya teşvik etmesi olduğu düşünülmektedir.
Bu bakımdan, anlaşma konusu mallara ilişkin bakım onarım hizmetlerinin
dağıtımında bir iyileşme sağlanırken tüketiciye doğrudan fayda sağlanmaktadır. Bu
arada rekabet, anılan faydaları elde etmek için gerekenden fazla
kısıtlanmamaktadır. Bu nedenle, başka bir rekabet kısıtlaması içermeyen
sözleşmeye bireysel muafiyet tanınması gerektiği kanaatine varılmıştır.
Ancak, Yetkili Satıcılık Sözleşmesi'nde olduğu gibi bu sözleşmede de
“Talimata Uyma Zorunluluğu” başlıklı 12. madde ile duyuru, tebliğ, el kitabı veya
talimatname gibi dokümanların sözleşmenin bir parçası kabul edilmesi hükme
bağlanmaktadır. Yukarıda da belirtildiği üzere adı geçen dokümanlar, sözleşmeyle
birlikte Kurumumuza gönderilmedikleri için muafiyet incelemesi yapılmamıştır. Bu
talimatlara dayanan uygulamalardan kaynaklanan rekabet kısıtlamalarına ilişkin
olarak, anlaşmaya tanınacak muafiyetten yararlanılamayacağı açıktır.
5) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, taraflar arasında diğer sözleşmelerden ayrı
olarak akdedilmediği anlaşılan Yedek Parça Satış Sözleşmesinin, Yetkili Servis
Sözleşmesi ile birlikte yapılması halinde, 1997/3 sayılı Tebliğ hükümlerine aykırılık
oluşturmadığı anlaşılmıştır.
Öte yandan, başvuru konusu sözleşmelerde 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesi son fıkrasında anılan “Açık İhlal” kavramına uyacak rekabet sınırlamalarının
bulunmaması nedeniyle, yukarıda yer verilen düzenlemelerin yapılması şartıyla
anlaşmaların tarafları hakkında Kanun’un 40. maddesi uyarınca bir soruşturma
açılmasına gerek olmadığı kanısına ulaşılmıştır.
İ- SONUÇ
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmelerin ışığında, Nissan Otomotiv A.Ş. ile
Nissan yetkili satıcıları, Nissan yetkili servisleri ve yedek parça satıcıları arasında
akdedilen Yetkili Satıcılık Anlaşması, Yetkili Servis İstasyonu İşletme Sözleşmesi ve
Yedek Parça Satış Sözleşmesi'ne Menfi Tespit Belgesi verilmesi veya muafiyet
tanınması talepli başvuruya ilişkin olarak;
5 REKABET KURUMU
1. Bu Karar'da belirtilen düzeltmelerin yapılması, uygulamaya ilişkin olarak dikkat
edilmesi gerektiği ortaya konan ilkelere uyulması ve bu düzenlemenin yapılmış
olduğunun, Karar'ın taraflara tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde Kurum'a tevsik
edilmesi koşullarıyla,
a) Yetkili Satıcılık Sözleşmesi ile Yetkili Servis Sözleşmesi'nin -veya aynı taraflarca,
başvuru konusu üç sözleşmenin- birlikte akdedildiği haller için sözleşmelerin 1998/3
sayılı Tebliğ kapsamında bir sözleşme olarak grup muafiyetinden yararlanacağına,
b) Yalnızca Yetkili Satıcılık Sözleşmesi'nin akdedildiği haller için sözleşmenin
1997/3 sayılı Tebliğ kapsamında bir sözleşme olarak grup muafiyetinden
yararlanacağına,
c) Yalnızca Yetkili Servis Sözleşmesi'nin akdedildiği haller için, her bir sözleşmenin
akdedildiği tarihten itibaren 5 yıl süreyle bireysel muafiyetten yararlanacağına,
2) Aksi takdirde, 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesi uyarınca sözleşmelerin geçersiz
olacağının, Kurul'ca öngörülen düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam
edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun’un 16 ve 17.
maddeleri uyarınca işlem yapılacağının ilgili taraflara bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy